مهران صولتی
6.16K subscribers
172 photos
56 videos
21 files
536 links
دانش آموخته دکترای جامعه شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

@mehran_solati : ارتباط با نویسنده

https://instagram.com/solati_mehran
Download Telegram
🔹 کدام یک بیشتر مقصرند؛ مردم یا حکومت؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


✅ کسب جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن در جشنواره معتبر کن توسط زهرا امیر ابراهیمی بار دیگر مناقشه نقش حکومت یا مردم در مصائب امروز ایرانیان را در شبکه های اجتماعی پر رونق ساخته است. پرسش اصلی اما این است که شهروندانی که با مخدوش ساختن حریم خصوصی یک هنرپیشه و به قیمت کنجکاوی جنسی خود زندگی او را تا سر حد مهاجرت اجباری نابود ساختند چقدر حق دارند از وضعیت کنونی کشور ناراضی بوده و صرفا حکومت را مقصر اصلی اوضاع قلمداد کنند؟

✅ چنین پرسش هایی البته در ژانر "خلقیات ایرانیان" است که مجال طرح می یابند. یعنی همان رویکردی که بیش از حکومت، مردم را مقصر نارسایی ها و عقب ماندگی های کشور تلقی می کند و سابقه آن به کتاب؛ " خلقیات ما ایرانیان" جمال زاده بر می گردد. مهدی بازرگان، حسن نراقی، حسن قاضی مرادی و محمود سریع القلم نیز از جمله اندیشمندانی هستند که در همین نحله جای می گیرند و در آثار خود به آسیب شناسی رفتار ایرانیان در طول تاریخ پرداخته اند.

✅ عمده کسانی که در این ژانر فعالیت می کنند به مقایسه میان رفتار ایرانیان با غربی ها پرداخته و کاستی های ما را یادآوری می کنند. امروزه دیگر مشخص شده است که چنین تحلیل هایی به شدت متاثر از آموزه های اروپا محورانه( Eurocentrism) بوده و نمی توان از رفتارهای استاندارد سخن گفت. در حقیقت برخی از رفتارهای شایسته تر غربیان ناشی از دو عامل هستند؛ جامعه پذیری کودکان به وسیله یک آموزش و پرورش کارآمد، و مجازات های قانونی و بازدارنده در هنگام ارتکاب تخلفات!

✅ حکماء، اخلاق را چنین تعریف کرده اند؛ " انجام حسنات بدون زحمت و تکلف ". به عبارت دیگر افعالی که ناشی از اجبار یا فقدان اختیار باشند هرگز اخلاقی نامیده نمی شوند. حال در جامعه ای که حکومت در آن به خود حق می دهد که بر اساس ایدئولوژی حاکم سبک زندگی مطلوب خود را به شهروندان تحمیل کند، قانون را فصل الخطاب امور تلقی نکند، وفاداری را بر شایستگی ترجیح دهد، شهروندان را به خودی و غیر خودی تقسیم کند، و فربه شدن طبقه متوسط را مخاطره آمیز قلمداد کند چگونه می توان مردم را به دلیل ارتکاب افعال غیر اخلاقی شان مورد ملامت قرار داد؟!

✅ مهمترین عامل توسعه نیافتگی ایران را نه در حکومت یا جامعه، بلکه در رابطه میان این دو باید جستجو کرد. به عبارت دیگر عدم توازن میان قدرت حکومت و جامعه است که اوضاع نامساعد کنونی را رقم زده و توسعه نیافتگی کشور را تشدید کرده است. بر این اساس پرسش از سهم هر کدام از این دو رکن در شکل گیری وضعیت موجود به غایت نارسا و اشتباه است. در عوض باید به جستجوی راه هایی پرداخت که قادر باشد توازن را به رابطه میان حکومت و جامعه بازگرداند.

✅ مشکل جامعه در ایران امروز عدم تشکل یافتگی است. در حقیقت تا زمانی که مردم به صورت توده ای بی شکل و پیش بینی ناپذیر عمل می کنند ما بیشتر با " جماعت"، به جای" جامعه" روبرو هستیم. معضل حکومت هم عبارت از ناکارآمدی و مداخله گری به صورت همزمان است. یعنی نظام سیاسی به همان اندازه که از انجام وظایف ذاتی خود یعنی؛ تامین امنیت همه جانبه، رفاه و آسایش برای شهروندان ناتوان است، به عکس در تحمیل الگوهای ایدئولوژیک خود بر سبک زندگی شهروندان و کنترل زیست اجتماعی آن ها پرتوان ظاهر می شود.

✅ توسعه زمانی محقق می شود که حکومت به موازات تحولات جامعه خود را روزآمد سازد. در ایران اما نظام سیاسی نه تنها تغییرات جامعه را به رسمیت نمی شناسد بلکه می کوشد تا آن را کنترل نموده و تا سرحدات خود عقب بکشاند. فرجام چنین کاری شکل گیری جامعه ای بیمار، ناامید و بی فروغ است. در چنین احوالی بیهوده ترین راهکار این است که از اخلاق فردی سخن بگوییم و از اخلاق اجتماعی به مثابه برآیند مناسبات شهروندان آزاد، آگاه و مسئول در جامعه چشم بپوشیم. همان اخلاقی که به دلیل توضیحات پیشین حلقه مفقوده جامعه ماست!

https://instagram.com/solati_mehran

#جامعه
#حکومت
Forwarded from اتچ بات
‍ ‍ ‍ 🔹 جامعه شناسی " مفت گویی " در ایران!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

☘ اگر سیاست را به عرصه ای برای اظهار نظر آحاد جامعه پیرامون مسائل گوناگون جامعه ترجمه کنیم بدون تردید ایران امروز سیاسی ترین کشور دنیاست. این واقعیت را می توان در هر کوی و برزن از تاکسی گرفته تا محافل خانوادگی هم دریافت. روندی که با پدیدآمدن شبکه های مجازی تشدید هم شده است. اکنون انواع صداها در این امکان پژواک می یابد و مخاطب خود را پیدا می کند. اما آنچه در این فضا بیش از پیش مشهود است افزایش " مفت گویی" هایی است که متاسفانه با اقبال جامعه نیز مواجه می شود و شنوندگان بسیار می یابد. اما پرسش جدی این یادداشت این است که چرا جامعه از برخی حرف های مفت استقبال می کند؟!

✅ چیرگی نظریه توطئه بر سپهر سیاسی: از زمانی که اهمیت استراتژیک ایران در خاورمیانه مشخص شد دخالت قدرت های جهانی( انگلیس، روسیه و امریکا) در فرآیند تصمیم سازی ها و مدیریت سیاسی ایران افزایش یافت. از آن پس اعتقاد به نظریه توطئه یعنی کشف دست بیگانگان اهمیتی شگرف یافت و هر کسی که از این امر( موافق یا مخالف) خبر می داد با اقبال افکار عمومی روبرو می شد!

✅ حاکمیت نگاه غیر علمی به رویدادها: جدا از نتایج پژوهش مقصود فراستخواه که بیان می کند؛ %۶۸ ایرانیان به تفکر علمی پایبندی ندارند، تجربه زیسته ما هم نشان می دهد که به رغم افزایش امکانات آموزشی، مرجعیت علم هنوز هم از سوی بسیاری از شهروندان و مسئولین به رسمیت شناخته نشده است. در چنین شرایطی روشن است که مفت گویی های غیر علمی همچنان با اقبال مخاطبان مواجه می شود!

✅ میل فزاینده جمعی به افشاگری: عدم شفافیت عرصه سیاست، احساس بی قدرتی شهروندان و شکاف فزاینده دولت- ملت از عوامل مهم تمایل به افشاگری محسوب می شود. البته فاش گویی از کارکردهای رکن چهارم دموکراسی در جهان امروز نیز محسوب می شود که هراس از آن توانسته عرصه سیاست را به اتاقی شیشه برای همگان تبدیل کند. بسیاری از مدعیات درست یا نادرست ولی جذاب هم در زمره این پرده دری های سیاسی محسوب می شوند!

✅ خودبیانگری و تمایل به دیده شدن: مهمترین نیاز انسان معاصر میل به دیده شدن است. گسترش رسانه های جمعی و شبکه های اجتماعی نیز ابزار برآوردن و ارضای چنین نیازی هستند. درست در چنین فضایی است که سخنان خرق عادت، ادعاهای رادیکال و افشاگری های بی سند می توانند به سرعت موجبات شهرت یافتن گوینده را فراهم آورند. به ویژه سخنانی که بتواندعرصه پیچیده سیاست ایران را ساده سازی کرده و چند نفر را به عنوان متهمان اصلی معرفی نماید!

🔹 نکته پایانی: ایران امروز شاهد رواج مفت گویی و اقبال اندک به سخنان جدی است( کاهش تیراژ کتاب و مطبوعات و اقبال فزاینده به شبکه های اجتماعی گواهی بر این امر است).آسیبی جدی برای جامعه ای که هنوز مناقشات خود برای دستیابی به توسعه، آزادی، برابری و دیپلماسی خارجی را حل و فصل نکرده است. اگر چه پژواک یافتن همه صداها و بروز ظرفیت ها می تواند مقدمه توسعه یافتگی باشد ولی توقف کردن در مرحله پرگویی های بدون دلیل هم می تواند آسیبی برای فضای فرهنگی کنونی محسوب شود!

@solati_mehran
#توسعه
#جامعه_شناسی
#حرف_مفت
🔹 چرا یکدست شدن حکومت به نفع دولت رئیسی تمام نشد؟!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


با انتخاب ابراهیم رئیسی به ریاست جمهوری ایران که محصول انقباضی ترین و پیش بینی پذیرترین انتخابات تاریخ چهل سال پس از انقلاب بود بسیاری انتظار داشتند که با یکدست شدن قوا مردم بیش از گذشته شاهد هماهنگی در ساختار سیاسی کشور و در نتیجه عبور از بحران های موجود باشند. اگر چه از مدت ها پیش به نظر می رسید حضور میانه روها در ساختار قدرت نتوانسته به نوعی دوگانه کارکردی انجامیده و به کاهش مشکلات موجود کمک نماید، اما واقعیت های یک ساله اخیر و فقدان چشم انداز روشن برای سال های آینده تقویت کننده بطلان کارآمدی نظریه یکدست شدن قوا در جمهوری اسلامی بوده است. در این یادداشت البته می کوشیم تا دلایل ناکامی این تئوری در عرصه عمل را به شرح زیر فهرست نماییم:

✅ حذف مردم و فرسایش سرمایه اجتماعی: انتخابات ۱۴۰۰ برای نخستین بار با مشارکت کمتر از پنجاه درصد مشارکت کنندگان برگزار شد. تعداد آرای باطله نیز قابل توجه و معنادار بود. از سوی دیگر این انتخابات در هنگامه سقوط سرمایه اجتماعی و افول اعتماد عمومی برگزار شد و فقدان رقبای انتخاباتی جدی برای ابراهیم رئیسی در آن بر سردی بی سابقه این رویداد افزود. با این اوصاف دولتی بر مسند نشست که نتوانسته بود مستظهر به پشتیبانی اکثریت مردم باشد. در چنین شرایطی روشن است که دولت نخواهد توانست روی همراهی موثر مردم در عبور از موانع و بحران های فراگیر حساب باز کرده و برنامه های خود را به خوبی اجرا نماید!

✅ ظهور شرایط جدید در مناسبات جهانی: دولت رئیسی کوشید تا بر مبنای استراتژی" نگاه به شرق" ضمن بی اعتنایی به اهمیت امریکا و اروپا، فصل جدیدی را در مناسبات خود با چین و روسیه بگشاید. حضور پررنگ دولت در نشست های همکاری با این دو کشور در ابتدای فعالیت هم از چنین عزمی حکایت داشت. اما با حمله روسیه به اوکراین و وضع تحریم های بی سابقه علیه این کشور همه رشته های جهت گیری نگاه به شرق پنبه شد. نفت روسیه جایگزین نفت ایران شد و کشور در حال از دست دادن اندک روزنه های فروش نفت به چین است. از سوی دیگر با تعلل و بی عملی دولت سیزدهم نه تنها احیای برجام به تعویق افتاده بلکه بیم ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و وضع تحریم های جدید نیز از هر زمان دیگری محتمل تر به نظر می رسد!

✅ دولت ضعیف، بی تجربه و شعار زده: رئیسی با شعار انقلابی گری و در امتداد مجلس یازدهم به قدرت رسید. مجلس و دولتی که بنا بود با احیای روحیه انقلابی و مدیریت جهادی بسیاری از گره های فروبسته کشور را باز کرده و افقی روشن فراروی ایرانیان ترسیم نمایند. ولی آن چه در عمل رخ داد ذبح تجربه گرایی در پای جوان گرایی، و قربانی شدن واقعیت گرایی به پای شعارگرایی بود. دولت وعده هایی داد که پیشاپیش عدم امکان تحقق آن ها روشن تر از خورشید بود. آزمون و خطا به رویه رایج کشور تبدیل شد و بسیاری از نیروهای با تجربه کشور با عنوان موهوم؛ " بانیان وضع موجود" از عرصه مدیریت کشور حذف شدند. حاصل اما کاهش بی سابقه محبوبیت دولت در هشت ماهه نخست فعالیت و تعمیق بحران های فراروی کشور بوده است!

✅ فقدان استراتژی برای خروج از وضعیت کنونی: دولتی که قرار بود به پشتوانه ۷۰۰۰ صفحه برنامه، فعالیت خود را آغاز کند در همان ابتدا حتی از سوی موافقان خود نیز متهم به بی برنامه گی و تن سپردن به روزمره گی شد. نماد بارز این وضعیت آغاز دیرهنگام مذاکرات هسته ای بود که بی اعتنا به شرایط سیال جهانی و تنها جهت خالی نبودن عریضه آغاز شد. غلظت شعارزدگی در دولت آن چنان زیاد است که هر گونه اهتمام به برنامه ریزی عبث می نماید. شاید بتوان گفت دولت بیش از آن که هادی جامعه به سوی برون رفت از شرایط موجود باشد در عمل به تابعی از رویدادهای روزانه داخلی و بین المللی تبدیل شده است. در مجموع گزاف نیست اگر دولت کنونی را بی برنامه ترین دولت تاریخ انقلاب بنامیم!

@solati_mehran

#ابراهیم_رئیسی
#دولت_سیزدهم
#حکومت_یکدست
Audio
🔹 کژخوانی تاریخ: نقد روایت علی شریعتی از رنسانس و پروتستانتیسم!

مهران صولتی در این سخنرانی ضمن نقد روایت شریعتی از تاریخ اروپا، در چهار بخش به پرسش های زیر پاسخ داده است:

🔺 رنسانس چرا و چگونه در اروپا به وقوع پیوست؟

🔺 علل شکل گیری و ویژگی های پروتستانتیسم چه بود؟

🔺 روایت شریعتی از رنسانس و پروتستانتیسم چه کاستی هایی دارد؟

🔺 چرا شریعتی دچار کژخوانی از تاریخ اروپا شد؟


@solati_mehran

#شریعتی
#رنسانس
#پروتستانتیسم
Forwarded from اتچ بات
‍ 🔹 چرا اجتماع در ایران رو به افول رفت؟

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


✅ عبدالمحمد کاظمی پور و محسن گودرزی در مقاله تحقیقی و ارزشمند؛ " افول اجتماع در ایران؛ روایتی گاه شمارانه" ( پیوست)، کوشیده اند تا از منظر آن چه الکسی دو توکویل از آن به " حیات انجمنی" امریکا در قرن نوزدهم یاد می کند و قوام این کشور را در رشد فزاینده پیدایش انجمن های مدنی و داوطلبانه در حوزه های مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و خانوادگی می داند نگاهی بر ایران پنجاه ساله اخیر افکنده و سیر تطور اجتماع را مورد ارزیابی جامعه شناختی قرار دهند. البته یک و نیم قرن بعد رابرت پاتنام استاد برجسته هاروارد در کتاب" بولینگ یک نفره" کوشید تا از افول اجتماع در امریکا سخن گفته و مبداء آن را آغاز دهه ۱۹۶۰ معرفی کند.

✅ کاظمی و گودرزی در این مقاله سعی کرده اند تا با رصد داده های مربوط به حضور ایرانیان در انجمن های مدنی، تعداد پرونده های قضایی، قتل عمد، ضرب و جرح، میزان مهاجرت، نسبت ازدواج به طلاق، نرخ باروری خانواده ها، تعداد چک های بی محل، اعمال منافی عفت و روند تغییر نام های انتخابی برای کودکان، از واقعیتی به نام "افول اجتماع" در پنجاه سال اخیر ایران سخن بگویند. به باور ایشان این افول از نیمه دوم دهه ۱۳۶۰ آغاز شده و تا نیمه نخست دهه ۱۳۸۰ به طول انجامیده است. از آن پس هم با فراز و فرودهایی روند گذشته تداوم یافته است. یعنی در چشم اندازی پنجاه ساله جامعه ایران در عمل دچار افول اجتماع شده است.

✅ کاظمی و گودرزی البته در مقاله ذکر شده به چرایی افول اجتماع در ایران نپرداخته و بیشتر کوشیده اند تا توصیفی از این واقعیت اجتماعی ارائه نمایند ولی در عمل با این مقاله فرصتی را برای گمانه زنی پیرامون علل پدید آمدن این افول تدارک دیده اند. از همین رو در ادامه می کوشم تا به برخی از دلایل شکل گیری این پدیده اجتماعی اشاره نموده و به این پرسش پاسخ دهم که چرا" اجتماع" در ایران رو به افول رفت؟

🔺 فقدان گذار موفق از جامعه توده ای به جامعه مدنی: با پایان جنگ ایران و عراق جامعه به تدریج از شکل توده ای خارج شد. رهبری کاریزماتیک به پایان رسید، توسعه به اولویت کشور تبدیل شد، مناسبات اجتماعی ویژگی رسمی، عقلانی و منفعت جویانه یافتند و هژمونی ارزش های دینی رو به افول نهاد. در چنین شرایطی مقاومت حکومت مانع از شکل گیری کامل جامعه مدنی با محوریت رونق فعالیت تشکل ها، رسمیت یافتن اخلاق مدنی، افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی شدند!

🔺 فقدان تمایز ساختاری و چیرگی سیاست: با پایان جنگ و فرا رسیدن دوران جدید انتظار می رفت که جامعه شاهد تمایز ساختاری و استقلال نهادهای؛ سیاست، اقتصاد، فرهنگ و خانواده بر اساس منطق ذاتی هر عرصه باشد. اما آن چه در عمل اتفاق افتاد عبارت از سیطره حوزه سیاست با منطق " قدرت" بر سایر پهنه ها بود. این چیرگی از یک سو سایر نهادها را طفیلی قدرت ساخت و از سوی دیگر آن ها را به دلیل همین وابستگی به شکلی کاملا ناکارآمد درآورد!

🔺 شکل گیری انسداد سیاسی و عدم امکان تغییر: در پنجاه ساله اخیر به جز برخی رویدادهای انبساطی مانند انقلاب ۵۷ و دوم خرداد ۷۶، عرصه سیاست در ایران سیری آرام و با دوام به سوی انقباض ساختاری داشته است. در این میان نظارت استصوابی هم به عنوان موثرترین ابزار برای یک دست کردن عرصه سیاست و پالایش کارگزاران حکومت عمل کرده است. به موازات گسترش این نظارت ایرانیان امید به انجام تغییرات را از دست داده و دچار احساس ناامیدی ناشی از بی قدرتی سیاسی شده اند!

🔺 فقدان توازن میان جامعه و حکومت: توسعه‌ یافتگی را محصول وجود یک جامعه قوی (پویا، متمایز و سازمان یافته)، و یک حکومت قوی (کارآمد، شفاف و پاسخگو) دانسته اند. در چهل سال گذشته در ایران اما جامعه ای توده وار و تشکل نیافته در مقابل حکومتی ناکارآمد و مداخله گر قرار گرفته است. در چنین وضعیتی حکومت کوشیده است تا منطق خود (قدرت و اجبار) را بر جامعه تحمیل کرده و با نظارت حداکثری، مناسبات اجتماعی را کنترل پذیر سازد. حاصل اما غفلت حکومت از وظایف ذاتی خود مانند تامین رفاه و آسایش، و شکل گیری جامعه ای رها شده، بی تفاوت و فاصله گرفته از حیات انجمنی بوده است!

@solati_mehran

#اجتماع
#گودرزی
#جامعه
#حکومت
Forwarded from اتچ بات
‍ 🔹 توسعه در ایران از کجا آغاز می شود؟ 🔹

" تاملی انتقادی بر آخرین مواضع محسن رنانی"

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


✅ محسن رنانی اقتصاد دان پرآوازه در نشست؛ " همایش ملی روز توسعه" از توهماتی گفت که به زعم او مسیر حرکت به سوی توسعه را به اشتباه به او نشان داده است. برخی از برجسته ترین نکات رنانی در این نشست عبارتند از:

🔺 نظریه توسعه نه از ذهن متفکران بلکه از بطن جامعه می آید

🔺 گفتمان ها ساخته نمی شوند بلکه از دل گفت و گو بیرون می آیند

🔺 مهارت های پرورش کودک به تولید گفتمان و سپس تولید تئوری منجر می شود

🔺 به جای تئوری توسعه نیازمند شاخص هایی برای آن هستیم

✅ بر خلاف گفته رنانی توسعه بدون تمهید مقدمات مناسب از درون جامعه نمی آید. توسعه امری هدفمند است که نیاز به مرکز، گفتمان و برنامه دارد. تجربه دولت های شرق آسیا هم نشان داد که اتفاقا دولت هم در این زمینه به شدت نقش و سهم دارد. به عبارت دیگر توسعه امری تصادفی نیست بلکه کاملا برنامه ریزی شده است! از همین رو اگر چه بدیهی است که وجود یک زمینه اجتماعی قدرت مند برای توسعه یافتگی ضرورت دارد ولی نمی توان امر توسعه را تا آماده شدن زمینه اجتماعی آن به تعویق انداخت!

✅ برخلاف باور رنانی گفتمان ها از هیچ نمی رویند و تنها محصول گفت و گو هم نیستند. گفتمان ها ساخته می شوند، پر و‌بال می گیرند، غیریت سازی می کنند، هژمونیک می شوند و در نهایت رو به افول می روند. جامعه هم آوردگاهی از حضور گفتمان های متنوع است که با یکدیگر تضارب دارند. از سوی دیگر گفتمان ها حاصل مجموعه ای از شرایط مساعد عینی و ذهنی هستند که می تواند به ظهور و تداوم یک گفتمان خاص بینجامد!

✅ بعد از تجربه موفقیت آمیز حلقه های کیان و ارغنون در دهه هفتاد، پویش فکری توسعه توانست به همت رنانی فصل نوینی را در فراگیر ساختن ایده توسعه بگشاید. توسعه نیاز به مرکزی برای برنامه ریزی دارد که باید بتواند آرای اندیشمندان را در این زمینه استخراج و به جامعه عرضه کند. البته با توجه به فقدان گفت و گوی هدفمند در ایران نیکوتر آن بود که این پویش می توانست زمینه گفت و گوی میان روشنفکران و نظریه پردازان را با بکدیگر و با محوریت توسعه فراهم آورد!

✅ رنانی اگر چه از فقدان فراگیر شدن گفتمان توسعه در این چند ساله گلایه دارد ولی باید بداند که طبقه متوسط حاملان اصلی این ایده هستند. همان طبقه ای که در دهه ۹۰ به شدت لاغر شده و از جایگاه اصلی خود افول کرده اند. همچنین در جامعه ای که به دلیل عملکرد نادرست حاکمیت، سیاست "بقاء" جایگزین سیاست" ارتقاء" شده و جامعه با بحران هایی هم چون گسترش فقر، بیکاری، تخریب محیط زیست، و حکمرانی ناکارآمد مواجه است توسعه نمی تواند اولویت نخست بسیاری از مردم باشد!

🔹 نکته پایانی: رنانی بر ضرورت ارائه شاخص هایی برای توسعه به دولت های مختلف تاکید می ورزد تا آن ها قادر باشند فاصله خود را از توسعه یافتگی اندازه گیری کنند، غافل از این که دولت های بعد از انتخابات ۱۴۰۰ اساسا با مفهومی به نام توسعه مشکل داشته و شاخص های آن را هم به رسمیت نخواهند شناخت. رونق شبه علم، توهمات ایدئولوژیک، تصمیمات عجولانه و غیر کارشناسی به نام مدیریت جهادی و روحیه انقلابی در این دوره مقوله توسعه را با چالش های فزاینده ای روبرو خواهند ساخت!

@solati_mehran

#توسعه
#محسن_رنانی
Forwarded from اتچ بات
‍ 🔹 درس هایی از فراز و فرود وزیر کار دولت سیزدهم!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


☘ بالاخره بعد از حاشیه های بسیار در کارنامه وزیر کار، حجت الله عبدالملکی استعفا داد و دولت رئیسی را با این پرسش مهم مواجه ساخت ؛ آیا ایده " دولت جوان و انقلابی" با اخراج یکی از نظریه پردازان اصلی آن، در عمل جوانمرگ شده است؟ واقعیت این است که عبدالملکی در این مدت کوشید تا از جنبه اقتصادی این گفتمان را غنا بخشیده و در افکار عمومی فراگیر سازد. نظریه ای که پیشاپیش از حمایت بالاترین سطوح قدرت برخوردار شده بود و تلاش می شد تا طرحی نو در زمینه "بیانیه گام دوم انقلاب" تلقی شده و قادر باشد با قطع امید از روابط خارجی و عطف توجه به مناسبات داخلی، چالش ها و بحران های موجود را در کمترین زمان ممکن فیصله بخشد. سعید جلیلی، یاسر جبراییلی، حسن عباسی، رائفی پور و عبدالملکی همچنان از پرنفوذ ترین نمایندگان این تفکر در حاکمیت محسوب می شوند. از همین رو است که معتقدیم این کناره گیری می تواند حاوی درس های زیر باشد:

✅ به رغم تلاش سالیان اخیر حاکمیت برای جا انداختن ایده های تخیلی خود، انباشت بحران ها و مسائل حل نشده آن چنان خطیر شده است که مجال هر گونه خیال پردازی را ناممکن ساخته است. گسترش فقر، بیکاری و حاشیه نشینی در کنار فقدان تولید ثروت و ورشکستگی صندوق های بازنشستگی باعث شکل گیری جامعه جنبشی و افزایش اعتراضات خیابانی شده است. در چنین شرایطی طرح شعارهای فضایی نه تنها کمکی به بهبود اوضاع نمی کند بلکه موجبات آزردگی بیشتر مردم آسیب دیده از سیاست گذاری های نادرست اقتصادی را نیز فراهم می آورد!

✅ در روزگار جهانی شدن اقتصاد دیگر نمی توان میان دو مقوله توانمندی داخلی و تحریم های بین المللی تفکیک قائل شد و این دو را به هم گره نزد. کارنامه ناکام اقتصادی دولت سیزدهم در این مدت هم نشان داده است که نمی توان نقش متغیرهای برون زا را نادیده انگاشت. کافی است نگاهی به رویداد تاثیر گذار جنگ اوکراین بیفکنیم تا متوجه شویم که این منازعه چگونه هم در روند به فرجام رسیدن برجام اختلال ایجاد کرد (تاثیر مخرب روسیه) و هم بازار فروش نفت ایران را تا حد بسیار زیادی در اختیار روسیه قرار داد!

✅ نظریه "دولت جوان و انقلابی" حاوی تناقض های عدیده ای در بطن خویش است. از یک سو به دنبال ایجاد تغییر از بالاست ( انقلاب اقتصادی)، حال آن که ساختار حکومت به دلیل پیری و فرسودگی قادر به همراهی با آن نیست. دوم آن که همین خواست انقلابی به دلیل فقدان هماهنگی میان نیروهای سیاسی در ظاهر همسو (تعارض منافع) صرفا به شعارزدگی تقلیل یافته است، و سوم این که برخی از آرمان های انقلابی به دلیل گذشت بیش از چهاردهه از سال ۵۷، و فرسایش شدید سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی بسیار نابهنگام به نظر می رسند. شاید همین دلایل باعث شده است که عنوان انقلابی گری امروزه بیشتر به عنوان اسم رمز یکدست سازی قدرت تلقی می شود!

✅ انقلاب ۵۷ به دنبال انسجام توده ای، محبوبیت رهبری و اعتماد به تغییرات واقعی توانست از میانه بحران های سیاسی- اقتصادی متعدد به سلامت گذر کند. شکل گیری دولت جوان و انقلابی در آن زمان نیز بیشتر معلول شرایط ناشی از وقوع یک انقلاب مردمی بود. امروزه اما با گذاری چهل ساله که با اقسام ناکارآمدی و فقدان دستاوردهای جدی همراه بوده است سعی می شود تا از ایده ای به نام "دولت جوان و انقلابی" دفاع شود که هیچ نسبتی با ایران مدرن، متکثر، جنبشی، و رسانه ای شده امروز ندارد. شاید افول ستاره بخت وزیر کار بهترین نشانه برای نامناسب بودن این طرح با واقعیت های ایران امروز محسوب شود!

🔹 نکته پایانی: جامعه ایران به دلیل بی سامانی های فراوان که ناشی از فقدان حاکمیت قانون، موازی سازی نهادی، نبود ایده پیشرفت، و بی اعتنایی به الزامات زیست جهانی می باشد از آمادگی لازم برای پاسخگویی و رضایت بخشی به شهروندان خود برخوردار نیست. در این حالت حرکت به سوی "نرمالیزاسیون" به معنی پیش بینی پذیر شدن سیاست ها و خروج از استثناگرایی، اولویت اصلی کشور محسوب می شود. امید آن که دولت سیزدهم بتواند خروج نماد خیال اندیشی خود را به فرصتی برای دستیابی ایرانیان به شرایط بهتر و انسانی تر تبدیل نماید!

@solati_mehran

#استعفا
#وزیر_کار
#حجت_عبدالملکی
مهران صولتی
Photo
🔹 توضیح: بعد از لغو یادمان چهل و پنجمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی با فشار برخی از نهادها این مراسم با حضور جمع محدودی از دوستان برگزار شد
Audio
🔹 شریعتی و انقلاب: چرا روشنفکران دهه چهل و پنجاه به انقلاب گراییدند؟

مهران صولتی در این سخنرانی با تشریح ویژگی های:

✅ تحولات ایران دهه های ۴۰ و ۵۰

✅ فضای جهانی دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰

✅ سپهر روشنفکری ایران پیشا انقلاب

به تحلیل دلایل گرایش روشنفکران ایران به انقلاب می پردازد

زمان فایل: ۳۰ دقیقه
مکان: دفتر انجمن اسلامی معلمان سبزوار

@solati_mehran

#شریعتی
#انقلاب
👍1
🔹 شریعتی در آینه تاملات امروز 🔹

@solati_mehran

✍ مهران صولتی


با گذشت چهل و پنج سال از درگذشت علی شریعتی اکنون به نظر می رسد که مواجهه با این شخصیت از دو ویژگی برخوردار شده است؛ نخست این که گذشت این نیم قرن اسباب تاریخی شدن ناگزیر او را فراهم آورده است. امری که از شدت حب و بغض ها نسبت به او کاسته و نقد آرای اش را آسان تر ساخته است. اما از سوی دیگر گذشت زمان از وجه الهام بخش بودن شخصیت شریعتی کاسته و او را در زمره دیگر مشاهیر تاریخی قرار داده است. اتفاقی که از تاثیر گذاری روانی او بر جوانان به شدت کاسته است. حال با لحاظ کردن این دو نکته چگونه قرار است شریعتی را در افق امروز مورد خوانش قرار دهیم؟ تاملات زیر به این پرسش، پاسخ می دهند:

✅ تلاش برای تلفیق سه فرهنگ: روشنفکران افرادی هستند که قادرند بر شکاف میان سنت و مدرنیته حرکت کرده و نوعی سنتز میان این دو پدیده ایجاد نمایند. با توجه به حضور همزمان سه فرهنگ؛ ایرانیت، اسلامیت و مدرنیت در ایران امروز اکنون هیچ ضرورتی بیش از ایجاد تلفیقی هم افزا میان این سه وجه وجود ندارد. امری که باید از حوزه تحمیل و مصادره حکومت ها خارج، و سرنوشت آن به تلاش های تئوریک روشنفکران و انتخاب گری آزادانه مردم سپرده شود. از همین رو مواجهه انتقادی با هر کدام از این ابعاد و مولفه های تشکیل دهنده آن ها می تواند تداوم تلاشی قلمداد شود که شریعتی کوشید تا با نقد سنت، قدرت و مدرنیته به آن نائل آید. امری که البته برای او کامیابی ها و ناکامی هایی را به ارمغان آورد!

✅ توجه به پیامدهای ناخواسته رفتارها: برخی جامعه شناسی را؛ " دانش مطالعه پیامدهای ناخواسته رفتارها" دانسته اند. تاریخ یکصد سال اخیر ایران اما با وقوع سه نهضت یا انقلاب مشحون از اراده گرایی، رمانتیسیسم، بی توجهی به ساختارهای مولد استبداد و بی اعتنا به توازن قوای سیاسی گره خورده است. غفلت از اهمیت مقوله "امنیت" در انقلاب مشروطه، ارزیابی نادرست از قدرت ائتلاف دربار- روحانیت در نهضت ملی شدن نفت، و بالاخره خوش بینی مفرط نسبت به جایگاه روشنفکران در تحقق " اسلام منهای روحانیت" در انقلاب اسلامی موجب شد که پیامدهای رفتارها کاملا برخلاف نیت ها رقم خورد. در حقیقت روشنفکر مسئول کسی است که آموزه های خود را با پیش بینی برخی از پیامدهای آن عرضه نماید!

✅ دشواری اصلاحات در زمانه انقلاب: بخش مهمی از منتقدان نابهنگام بودن انقلاب در سال ۵۷ به دلایلی از جمله پیشرفت اقتصادی کشور، رشد طبقه متوسط، حضور سازنده ایران در مناسبات جهانی و آغاز یک انقلاب صنعتی کوچک در ایران اشاره کرده و بر مفهومی به نام "پارادایم" به عنوان عامل مهم شکل گیری انقلاب چشم می پوشند. پارادایم همان الگوی حاکم بر ذهن کنش گرانی است که در پی تاثیر پذیری از تحولات جهانی، انقلاب را امری بدیهی و اصلاح را نوعی سازش زبونانه تلقی می کردند. جنگ ویتنام، جنبش دانشجویی می ۱۹۶۸ اروپا، جنبش زنان، جوانان و اقلیت ها در کنار نفوذ فزاینده روشنفکرانی هم چون سارتر، مارکوزه و فوکو از مولفه های اساسی این پارادایم بودند!

✅ اولویت آزادی بر برابری: در ایران منورالفکران لیبرال، بر قانون و آزادی تاکید می کردند و روشنفکران سوسیالیست، انقلاب و برابری را مهم می انگاشتند. انقلاب اسلامی و تجربه چهل ساله جمهوری اسلامی اما نشان داد که آرمان های گروه اول از استحکام و واقع بینی بیشتری برخوردار بوده است. بدون حاکمیت قانون، نهادهای تضمین کننده آن و وجود آزادی برای نقد ناکارآمدی ها نمی توان انتظاری برای توسعه یافتگی داشت. این در حالی است که روشنفکران عموما چپ زده پیش از انقلاب بدون توجه به وجود ساختارهای مولد استبداد از جمله دولت رانتیر و اقتصاد نفتی به دنبال ایجاد انقلابی برای نیل به برابری بودند. نتیجه اما نشان داد که آزادی بر برابری اولویت داشته و روشنفکران به بیراهه رفته بودند!

@solati_mehran

#شریعتی
#تاملات
#آزادی
#برابری
Forwarded from اتچ بات
‍ ‍ 🔹 مقاومت در برابر بدیهیات، تا کجا؟!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

🔺 آمار رشد جمعیت به مرزهای نگران کننده ای رسیده و بدتر آن که چشم انداز پیش رو همچنان تیره و تار است. در این میان ابزارهای حکومت نیز در تشویق به فرزندآوری بیش از پیش زنگ زده و بی اثر به نظر می رسد. خوب است بدانید که به رغم تمام ترغیب ها و هشدارها در یک دهه گذشته آمار رشد جمعیت هر روز عدد کمتری را نسبت به قبل ثبت می کند.

🔺 این امر نشان از آن دارد که یا حکومت در این مدت از واقعیت های جامعه پاک بی خبر بوده است یا این که حداقل یک دهه است که ما وارد عصر بی دولتی شده ایم! اگر چه من هم مانند بسیاری دیگر در شرایط کنونی موافق تشویق مردم به افزایش جمعیت نیستم ولی نمی توانم در برابر این حجم از ناشنوایی و مقاومت حکومت در قبال بدیهیات شگفت زده نباشم.

🔺 گزارش مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد که نگرانی از آینده تحصیلی و شغلی فرزندان، افزایش مشکلات اقتصادی با آمدن فرزند جدید، درآمد ناکافی، کفایت تعداد فرزندان فعلی و نداشتن مسکن مناسب در پنج رده اول بازدارنده برای فرزند آوری بوده اند.

🔺 این گزارش همچنین نشان می دهد که نگرانی اصولگرایان نسبت به تاثیر منفی مشارکت اجتماعی زنان در کاهش فرزندآوری در آخرین رده این جدول قرار می گیرد. بهانه ای که سیاست گذاران را به سمت و سویی کشانده است که در آن زنان ایرانی با مشارکت ۱۳.۵ درصدی در فعالیت های اقتصادی کشور یکی از پایین ترین آمارهای جهانی اشتغال زنان را به نام خود ثبت کرده اند.

🔺 همچنین می توان نتیجه گرفت که معرفی همسرداری و فرزندآوری به عنوان فعالیت ذاتی زنان و تبلیغ گسترده آن از سوی تریبون های رسمی هم نتوانسته است کوچک ترین تاثیری در افزایش جمعیت کشور در یک دهه گذشته داشته باشد. حتی در همه این سال ها درباره پدیده مذمومی مانند کودک همسری هم مسامحه شد تا اندک روزنه های فرزندآوری همچنان باز بماند.

🔺 حال پرسش این است که چرا حکومت می کوشد معضل کاهش جمعیت در ایران را نه اقتصادی بلکه فرهنگی جلوه دهد؟

🔺اولین دلیل می تواند حاکمیت ایدئولوژی بر عرصه سیاست گذاری های کلان باشد که همچنان در دوران پسا انقلابی تداوم یافته و می کوشد تا در تقابل میان ذهنیت و عینیت، واقعیت های اجتماعی را چنان بفشارد تا در ظرف تنگ ایده آل های ذهنی جای گیرند. رویکردی که همچنان تغییر سبک زندگی ایرانیان را به عنوان مهمترین عامل کاهش فرزندآوری در سال های اخیر معرفی می کند!

🔺دلیل دوم هم این است که حکومت ها معمولا آسان ترین مسیر را می پیمایند. توسعه اقتصادی اگر چه می تواند با افزایش رفاه از یک طرف به کاهش نگرانی های خانواده ها برای فرزند آوری بینجامد ولی در ادامه می تواند منجر به ظهور نیرویی اجتماعی شود که صرفا خواست های خود را به عرصه اقتصاد محدود ندانسته و می تواند تحولاتی مشابه رویدادهای خرداد ۷۶ و ۸۸ را در سایه جنبش های اجتماعی رقم زند.

🔺 شاید تنها دلایلی از این دست بتواند مقاومت این روزهای حکومت در برابر بدیهی ترین امور جهان امروز را توجیه نماید!

@solati_mehran

#رشد_جمعیت
Forwarded from اتچ بات
‍ 🔺️ ویدیویی از تجمع یا به تعبیر برخی مسئولان «میتینگ» مختلط دختران و پسران دهه هشتادی یا نودی شیراز در فضای مجازی منتشر شده است. نظیر این ماجرا در خرداد سال ۱۳۹۵ در مرکز تجاری کوروش تهران شاید به مناسبت پایان امتحانات برگزار شد. آن ها که در صحنه بودند از خیل نوجوانانی گفتند که بی‌پروا و با پوششی خاص، به اصطلاح « #بدحجاب» در انتظار همسالان خود بوده‌اند، در تجمع شیراز اما دختران کاملا #بی‌حجاب بودند.

یادداشت زیر اگر چه در خرداد ۱۳۹۵ منتشر شد ولی همچنان می تواند برای تبیین رویدادهای مشابه از جمله تجمع شیراز نیز کاربرد داشته باشد


🔹 نسلی که می خواهد " دیده " شود! 🔹

✍ مهران صولتی

✅ روز سه شنبه کسبه پاساژ کوروش تهران از دیدن یک باره جمع گسترده ای از جوانان دهه هشتادی شگفت زده شدند . تا چشم باز کردند بیش از سه هزار نوجوان دبیرستانی چون بهمنی از راه رسیدند وتمام راهروهای پاساژ را پر کردند. خودشان می گفتند که در قراری تلگرامی جمع شده اند تا کنار هم باشند. شاید می خواستند میتینگی برگزار کنند ولی تردیدی نیست که اقدام شان ناگهانی و بهت آور بود. آن چنان که بسیاری از کسبه مغازه های خود را بستند تا احیانا خسارتی نبینند.

✅ دهه هشتادی ها نسل ناشناخته امروز ما هستند. از همین رو هم موجب شگفتی می شوند. ما این نسل را بیشتر با رفتارهای آزادانه، مراودات صمیمانه، آرایش مو و لباس متفاوت و نوعی اشتیاق مفرط به "جوانی کردن" در سر کلاس های درس شناخته ایم. نسل موسیقی های مدرن با قدرت تسلط بر آخرین فن آوری های کامپیوتر و موبایل، نسل کلش آف کلنز، نسلی که دغدغه کنکور جوانی و زندگی شان را تباه کرده است.

✅ نسلی که هرگز "سوژه" تحولات بزرگ در ایران نبوده است. شاید نقطه اوج اش حیرت زده کردن چشم ناظران و جامعه شناسان در کارناوال تشییع مرتضی پاشایی یا دربی های پایتخت. این نسل بیش از همه برای والدین و معلمان ناشناخته اند. گویی به هیچ چیزی اعتقادی ندارند. از منظر سلبی ویران کننده اند و شجاعت خوبی برای مواجهه با دگم های عقیدتی دارند ولی از منظر ایجابی درمانده اند. می توانند خراب کنند ولی از توان کافی برای سازندگی برخوردار نیستند.

✅ می خواهند "دیده" شوند. می خواهند "متفاوت" باشند و همین می شود که ما را با شمایل یک شکاف نسلی روبرو می کنند. نسلی به دنبال " تجربه کردن" همه چیز که مدام در پی " گسترش پهنه امکان " است. نسلی ماجراجو که هیچ خط قرمزی را به رسمیت نمی شناسد، درست در مقابل نسلی که ما هستیم؛ ملاحظه کار، واقع بین، و در پی فایده - هزینه کردن در پس هر اقدام، نسلی که به سیر کردن شکم زن و بچه و حداکثر شرکت در یک انتخابات خو کرده ایم. نسلی که افتخارمان این است که از تجربیات دیگران عبرت گرفته ایم.

✅ حالا این نسل ناشناخته ی "دیده نشده" می خواهد در یک بعدازظهر خردادی "دیده" شود. همین می شود که کلیت یک نظم موجود ولو به اندازه یک پاساژ به هم می ریزد و کار به نیروی انتظامی می رسد. واقعا ایراد کار کجاست؟ شاید بتوان گفت در جایی که ارتباطات تلگرامی مجال با هم بودن این نسل در ابعاد وسیع را داده، ولی فضای حقیقی و خیابانی از آمادگی پذیرش این با هم بودن برخوردار نیست. نوعی تقابل فضای مجازی و حقیقی.

✅ حالا به اینها بیفزایید؛ بی انگیزگی تحصیلی، آموزش ندیدن مهارت های زندگی، ناکامی شغلی، بحران بلوغ جنسی و به طور کلی ناامیدی از آینده. در حالی که بخش عمده ای از عمرشان را در بنگاه ورشکسته ای به نام آموزش و پرورش رسمی کشور هدر داده اند. به نظر می رسد تنها توصیه به حکومت برای مواجهه با پدیده "پاساژ کوروش" می تواند مجال بخشیدن به " رویت پذیری" این نسل در اماکن عمومی باشد.

✅ باید امکانی فراهم آورد که این نوجوانان در حضورهای حقیقی و جمعی، "سوژگی" خود را نشان دهند. اتفاقا این "دیده شدن" می تواند شناخت بیشتر مسئولین را از آنها به همراه داشته باشد، همچنین جامعه شناسان را با مشاهده عریان و تمام عیار یک پدیده مواجه سازد. جای نگرانی نیست! این نسل هیچ آرمان رادیکالی در ذهن ندارد که خطرناک تلقی شود، بیشتر به دنبال جوانی کردن و زندگی کردن است. لذت بردن از با هم بودن و تبادل تجربیات زندگی. نوعی فکر کردن با صدای بلند. از آموزش و پرورش رسمی که انتظاری نیست شاید وجود مستمر همین " دیده شدن های جمعی" بتواند اعتماد از دست رفته این نسل به همه چیز را به آن ها بازگرداند. با این نسل مهربان تر باشیم...

@solati_mehran

#میتینگ_شیراز
#پاساژ_کوروش
🔹 موانع سیاسی رشد علم در ایران!

@solati_mehran

✍ مهران صولتی

☘ تمام کشورهایی که به توسعه رسیده اند بنیاد تصمیمات خود را بر پذیرش و تقویت علم مدرن مبتنی کرده اند. علمی که تکرار پذیر، همگانی، مساله مند و ابطال پذیر است. این فرآیند در غرب از دوره رنسانس آغاز شد و کشورهای دیگر جهان هم به آن پیوستند. پذیرش علم البته منوط به رفع موانع و کسب آمادگی هایی است که در ممالک مختلف، متفاوت است. موانعی که هم در حکومت وجود دارد و هم جامعه. به نظر می رسد در این میان رفع موانع سیاسی بر برچیدن محدودیت های اجتماعی اولویت دارد. این یادداشت می کوشد تا موانع سیاسی پذیرش و رشد علم مدرن در دوران چهل ساله اخیر را برشمارد:

🔺 بدیل سازی برای علم مدرن: پس از پیروزی انقلاب و به ویژه رخداد انقلاب فرهنگی تلاش های فراوانی برای نفی علوم انسانی مدرن و جایگزینی آن با علوم انسانی اسلامی آغاز شد. برنامه ای که حتی داعیه فیزیک و شیمی اسلامی را در سر می پروراند و می کوشید تا طرحی نو در اندازد. تلاش هایی که در پانزده سال اخیر تشدید هم شده است!

🔺 علم در خدمت تبلیغات سیاسی: از آن جا که امروزه گزاره" دانش، قدرت می آورد"، بدیهی تلقی می شود، نظام سیاسی در ایران پس از انقلاب کوشید تا با ابداع مفهوم تولید علم، آن را به خدمت تبلیغات سیاسی در آورد. تولید فله ای مقالات برای القای حس کارآمدی و پیشرفت به مخاطبان داخلی و خارجی از خروجی های این سیاست است!

🔺 آموزش و پرورش ایدئولوژیک: پرورش روحیه علمی در جهان بیش از همه در مدارس صورت می گیرد. دانش آموزانی که می آموزند ساعی، خلاق و ملتزم به اخلاق علمی تربیت شوند. در ایران اما ایدئولوژی به مثابه سازه ای انتزاعی، دستوری، نقد ناپذیر و عمودی دست اندرکار پرورش دانش آموزان برای تحقق آرمان های سیاسی است!

🔺 نفی استقلال دانشگاه ها: مهمترین کانون تجدد در جهان دانشگاه ها هستند که توانسته اند مبتنی بر علم مدرن، مسائل جامعه را حل و فصل کنند. در ایران اما دانشگاه حدود بک سده است که به زائده ای بر بروکراسی رایج تبدیل و زندگی دانشگاهی به نوعی زیست کارمندوار و بی ارتباط با مسائل جامعه و حکومت تبدیل شده است!

🔺 تسری غرب ستیزی به علم ستیزی: انقلاب ایران اگر چه در ابتدا برای رهایی از استبداد شکل گرفت ولی به سرعت به وادی غرب ستیزی غلتید. نتیجه منطقی این ستیز هم نزد دست اندرکاران انفلاب فرهنگی عبارت از تخطئه علم به مثابه بنیان دنیای مدرن بود. اگر چه اکنون پزشکی و مهندسی جایگاه خود را بازیافته اند ولی علوم انسانی هنوز هم در معرض اتهام اند!

🔺 هراس از پیامدهای علم مدرن: علم هم از تحولات اجتماعی تاثیر می پذیرد و هم بر آن ها تاثیر می گذارد. علم مدرن همچنین جسارت اندیشه ورزی، نقد سنت و قدرت، و دموکراسی را به ارمغان می آورد. عجین بودن علم و برابری خواهی هم موجب آزاد شدن بسیاری از ظرفیت های انسانی و اجتماعی می شود. پیامدهایی هراسناک برای نظم هایی که بیش از همه به کنترل جامعه می اندیشند!


https://instagram.com/solati_mehran

#علم
#توسعه
#موانع_سیاسی
#بازنشر
🔹 صفحه اینستاگرام مهران صولتی

https://instagram.com/solati_mehran
🔸 هم راستا با پنجمین همایش کنکاشهای مفهومی و نظری درباره جامعه ایران (خرداد ۱۴۰۱)، انجمن جامعه شناسی ایران اقتراحی را تدارک دید و پرسش های زیر را با صاحبنظران علوم اجتماعی و جامعه شناسی در میان گذاشت:
🔹 جامعه " الاکلنگی" و روندهای تغییر در ایران معاصر!


✍ مهران صولتی


1⃣ مهمترین ویژگی جامعه ایران در تاریخ معاصر چیست؟

🔸 پاسخ: برای توصیف جامعه ایران در دوران معاصر می توان ویژگی های متعددی را برشمرد که برخی از آن ها به شرح زیر اند:

🔺جامعه پیرامونی در حاشیه نظام جهانی
🔺جامعه در حال گذار از سنت به مدرنیته
🔺 جامعه جنبشی و مطالباتی
🔺 جامعه از سنت مانده و به مدرنیته نرسیده

اما به نظرم مهمترین ویژگی جامعه ایران در دوران معاصر عبارتست از جامعه ای با؛ "مواجهه خیالی، رمانتیک و غیر واقعی با سنت و مدرنیته". واقعیت این است که ایران پس از اشراف به عقب ماندگی خود از غرب به ویژه پس از جنگ های خسارت بار با روسیه کوشید تا بر این فاصله ژرف و تاریخی فائق آید. نخستین مواجهات اما آن قدر غیر واقعی و ساده انگارانه بود که غرب را فارغ از نرم افزارهای اندیشگی صرفا در سخت افزارهای تکنولوژیک متجلی دیده و پیشرفت را در واردات دستاوردهای آن سرزمین خلاصه می کرد. از سوی دیگر برخورد ما با غرب وجهی خیالی و رمانتیک نیز داشت. منورالفکران عصر رضا شاه که دست اندرکار بسیاری از اصلاحات نیز بودند نگاهی خوش بینانه نسبت به غرب و واقعیت های آن داشتند و حتی خیال می کردند که می توانند جامعه ای با بنیان های مذهبی را با تجددی آمرانه از وجوه دینی خود تخلیه و سکولار سازند. البته این رویارویی رمانتیک تنها به مدرنیته محدود نشد و دامان سنت را نیز آغشته ساخت. هواداری روشنفکران مذهبی در دهه های چهل و پنجاه از سنت هم بیش از اندازه آرمانی و ایده آلیستی بود. وقوع انقلاب اسلامی تجلی گاه چنین مواجهه ای به شمار می رفت. در مجموع ایرانیان در دوران معاصر بیش از برخورد واقعی، منتقدانه و عالمانه با سنت و مدرنیته، شاهد مواجهه خیالی، رمانتیک و غیر واقعی با این دو مولفه بوده اند. امری که ناکامی های بسیاری را برای ما به ارمغان آورده است.


2⃣ مهمترین تغییر اجتماعی ایران معاصر چیست؟

🔸 پاسخ: در ایران تغییرات اجتماعی زیادی رخ داده که برخی از آن ها آثار سیاسی نیز به همراه آورده است مانند: انقلاب مشروطه، ملی شدن صنعت نفت، اصلاحات ارضی و انقلاب اسلامی. اگر چه در مورد ویژگی های این رویدادها حرف های زیادی بیان شده است ولی به نظرم هیچ کدام به اندازه انقلاب مشروطه نتوانسته اند تاثیر گذار باشند. مشروطیت از یک طرف محصول مناقشات عمیق اندیشگی میان روشنفکران و روحانیون بود که مباحث طرح شده در آن هم چنان از مناقشات امروزین جامعه ما عمیق تر به نظر می رسد. هم چنین مشروطه به جای پاسخ به این پرسش پیشا مدرن که؛ چه کسی حکومت کند؟ (انقلاب اسلامی)، به این پرسش مدرن پرداخت که؛ چگونه باید حکومت کرد؟ از سوی دیگر اهمیت انقلاب مشروطه در مقایسه با انقلاب اسلامی به غنای تئوریک آن باز می گشت که به دلیل مباحث مطروحه از سوی منورالفکران کاملا صبغه ای فرهنگی یافته و در جایگاهی فراتر از بحث های عمدتا سیاسی انقلاب اسلامی می نشست. بحث از عقب ماندگی، پیشرفت، نظم، قانون و تحدید اختیارات پادشاه کجا و سخن از حکومت اسلامی، استعمار ستیزی، جهان سوم گرایی، غرب زدگی و اعتماد کامل به حاکمان جدید کجا؟ تفاوت این دو دسته از مولفه ها به خوبی می تواند اهمیت انقلاب مشروطه و تاثیرات آن بر ذهنیت شهروند ایرانی را نشان دهد.


3⃣ چه مفهومی مهمترین خصوصیت جامعه ایران را وصف میکند؟

🔸 پاسخ: به نظرم یکی از بهترین مفاهیمی که می تواند جامعه ایران را توصیف کند عبارت از " جامعه الاکلنگی" است. " الاکلنگ" به مثابه یکی از وسایل بازی کودکان ویژگی هایی دارد که به خصایص ایران معاصر نزدیک است. اول این که معمولا حرکت های فراز و فرود آن بر زمینه ای ایستا استوار است یعنی اگر چه تحرک وجود دارد ولی در موضع کودکان تغییری ایجاد نمی شود؛ نوعی احساس در جا زدن! به نظرم ما در یک صد سال اخیر همین گونه بوده ایم یعنی اگر چه انقلاب ها و نهضت هایی را در بطن جامعه پرتکاپوی ایران شاهد بوده ایم ولی در عمل مسیر توسعه یافتگی را طی نکرده ایم. دوم آن که معمولا " الاکلنگ" در وضعیت ساکن هم بالا و پایین می ایستد و تعادل میان دو طرف کاملا وجود ندارد باز هم کنایه ای به جامعه ایران که همواره دچار فراز و فرود بوده و کمتر در وضعیت متعادل به سر برده است. سوم آن که الاکلنگ وسیله ای مبتنی بر قطبیت است که پیروزی در آن مستلزم اعمال زور و فشار است، چیزی شبیه به جامعه ایران در دوران معاصر که شهروندان در آن درگیر مناسبات قطبی شده و روابط در آن بیش از تعامل و همدلی، مستلزم تقابل و رقابت بوده است. لذا به نظر می رسد اطلاق " جامعه الاکلنگی" به ایران معاصر می تواند تا حد زیادی برای توصیف آن راه گشا باشد.