فرهنگستان زبان و ادب فارسی
10.9K subscribers
1.41K photos
299 videos
14 files
1.2K links
فرهنگستان زبان و ادب فارسی
The Academy of Persian Language and Literature

@theapll

وبگاه:
www.apll.ir

تلگرام:
https://telegram.me/theapll

اینستاگرام:
@theapll

توییتر
@the_apll

مدیر وبگاه/ کانال
@The_apll

روابط عمومی
Public Relations
@PR_APLL
Download Telegram
به‌مناسبت سوم اردیبهشت، روز معماری، با چند واژۀ مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی آشنا شویم:

🏠معمار (architect)
هنرمندی که به طراحی بنا می‌پردازد.

🏠آهون (Vault)
مسیری افقی برای عبور لوله‌ها و بافه‌های تأسیسات ساختمان.

🏠 افراز (rise, pitch)
فاصلۀ عمودی خطّ پاکار تا بالاترین نقطۀ کمان زیرین قوس یا چفته.

🏠 پاکار (impost, springing, springer)
محل شروع انحنا در قوس و چفته و طاق.

🏠سنگ پاکار (Springer, abacus, springing stone)
نخستین قطعۀ سنگ یا ساخت‌مایه‌ای که بر روی پاکار هر یک از دو طرف قوس قرار می‌گیرد.

🏠 پاطاق (impost, springing)
پاکاری که برای طاق به کار می‌رود.

🏠 طاق (arch)
مجموعۀ یک چَفته و پایه‌های آن.

🏠 چَفتۀ آجری (brick arch)
چفته‌ای که از آجر ساخته شده باشد.

اعضای کارگروه تخصصی مهندسی معماری و شهرسازی واژه‌گزینی:
مهندس سید محمد بهشتی، دکتر زهره تفضلی، دکتر محمدرضا رحیم‌زاده، دکتر نیلوفر رضوی، مهندس بابک زیرک، مهندس سینا سلطانی، دکتر مهرداد قیومی بیدهندی، دکتر فرهاد نظری، دکتر ناصر نوروززادۀ چگینی، مهندس مهنام نجفی (دبیر)

@theapll
آشنایی با زبان‌های ایرانی (۲)

زبان‌های ایرانی میانه

زبان‌های ایرانی میانه، حدّ فاصل زبان‌های دورۀ باستان و جدیدند. به‌لحاظ تاریخی، تعيين زمانِ فاصل میان زبان‌های دورۀ باستان و میانه دشوار است. اما به‌لحاظ زبان‌شناختی، عموماً، ساده‌تر شدن ویژگی‌های زبانی و متروک شدن زبان کهن‌تر، ملاک تشخیص تحوّل یک زبان به زبانی دیگر به شمار می‌رود. دورۀ میانۀ زبان‌های ایرانی را، غالباً، از زمان فروپاشی هخامنشیان (حدوداً میانۀ سدۀ چهارم پیش از میلاد) تا به قدرت رسيدن يعقوب ليثِ صَفّار (حدوداً میانۀ سدۀ نهم میلادی) دانسته‌اند. زبان‌های ایرانی دورۀ میانه را، براساس موقعیّت جغرافیایی و موازین زبان‌شناختی، به دو گروه تقسیم کرده‌اند:
الف) گروه ایرانی میانۀ غربی، شامل پارتی و پهلوی؛
ب) گروه ایرانی میانۀ شرقی؛ شامل سُغدی، خُتَنى (یا سَکایی)، خوارزمی و بَلخی.
@theapll
پنجم اردیبهشت، سالگرد درگذشت محمدعلی اسلامی ندوشن (۱۳۰۳-۱۴۰۱)

ایران سرزمین شگفت‌‌آوری است. تاریخ او از نظر رنگارنگی و گوناگونی کم‌نظیر است. ایران، شاید سخت‌جان‌ترین کشورهای دنیاست. به‌رغم تلخ‌کامی‌ها، ما حق داریم که به کشور خود بنازیم. کمر ما در زیر بار تاریخ خم شده است، ولی همین تاریخ به ما نیرو می‌دهد و ما را بازمی‌دارد که از پای درافتیم. تراژدی، همواره در شأن سرنوشت‌های بزرگ بوده‌ است. ملت‌ها نیز چنین‌اند. آنچه ملتی را آبدیده و پخته و شایستۀ احترام می‌کند، تنها فیروزی‌ها و گردن‌افرازی‌های او نیست، مصیبت‌ها و نامرادی‌های او نیز هست. از حاصل دوران‌های خوش و ناخوش زندگی است که ملتی شکیبایی و فرزانگی می‌آموزد. قوم ایرانی در سراسر تاریخ خود از اندیشیدن و چاره جستن باز نایستاده. دلیل زنده بودن ملتی نیز همین است. آن همه مردان غیرت‌مند، آن‌ همه گوینده و نویسنده و حکیم و عارف، آن همه سرهای ناآرام، پروردۀ این آب و خاک‌اند و به تولّای نام اینان است که ما به ایرانی بودن افتخار می‌کنیم.

برگرفته از: ایران را از یاد نبریم، محمدعلی اسلامی ندوشن، انتشارات توس، ۱۳۵۱، صص ۱۹-۲۴.
@theapll
نکته‌هایی از فرهنگ املایی خط فارسی
🔺 املای ترکیب‌های عطفی در معنای مجازی یا اصطلاحی

ترکیب‌های عطفی بی‌فاصله یا با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند.

@theapll
هفتم اردیبهشت، سالگرد درگذشت عباس حرّی (۱۳۱۵-۱۳۹۲)

ضرورت نگارش علمی
دیدگاه‌ها و آرای هر فرد تا زمانی که آزادانه در اختیار دیگران قرار نگیرد ارزیابی نخواهد شد و تا ارزیابی نشود هوّیت علمی نخواهد یافت و در شبکۀ علمی جایگاهی کسب نخواهد کرد؛ و این همه، جز از طریق نوشتن تحقّق نمی‌یابد. آنچه در خلوت ذهنی فرد روی می‌دهد نه شایستۀ قبول است و نه سزاوار رد. حتی صاحب اندیشه نیز خود نمی‌تواند به‌طور دقیق و علمی به داوری آن بنشیند. بیرون کشیدن آن از ذهن و «مقید» کردن آن با استفاده از قوالب شناخته شدۀ ارتباطی نه‌تنها صاحب اندیشه را ناگزیر از «نظم بخشیدن» به ذهنیاتش می‌کند، بلکه باب داوری و ارزیابی را نیز بر دیگران می‌گشاید.

برگرفته از: آیین نگارش علمی، عباس حرّی، دبیرخانۀ هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، ۱۳۷۸، ص ۲.
@theapll
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸 پایانه یا ترمینال؟

گفتاری از د‌کتر علی شیوا، عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دربارهٔ چندوچون گزینش نوواژۀ پایانه به‌جای واژهٔ ترمینال.
@theapll
هشتم اردیبهشت، زادروز سیمین دانشور (۱۳۰۰-۱۳۹۰)
نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

فاصله‌‏گذاری پیشوندها و پیشوندواره‏‌ها (۳)

ترکیب‌‏های ساخته‏‌شده با پیشوندواره‌‏هایی (مانند سوءِ، ضدِّ، غیرِ) که به کسره ختم می‌شوند و امکان پیوستن به جزء پس‌از خود را ندارند بی‌فاصله نوشته می‌‏شوند:
سوءِاستفاده، ضدِّزنگ، غیرِاصولی

پیشوندواره‌های پاره-، نصفه- و نیمه- که به های ناملفوظ ختم می‌‌شوند، در ترکیب‌هایی مانند: پاره‌‌وقت، نصفه‌‌کاره، ‌‌نیمه‌کاره، نیمه‌تمام، نیمه‌‌تعطیل، از همین قاعده پیروی می‌‌کنند.

@theapll
نهم اردیبهشت‌ماه، زادروز محمد معین (۱۲۹۷-۱۳۵۰)
نهم اردیبهشت، سالروز درگذشت ذبیح‌الله صفا (۱۲۹۰-۱۳۷۸)

زبان فارسی در طول زمان بار فرهنگ ایران را حمل کرده و بین اجداد و اعقاب ایجاد وحدت کرده است، یعنی من و شما خودمان را از فردوسی جدا نمی‌بینیم و او را مال خودمان و خودمان را از او می‌دانیم درحالی که نه ناحیۀ ما یکی است و نه لهجۀ محلی ما و شاید نه فرهنگ ما کاملاً یکی است. برای اینکه فی‌المثل من فرهنگ طبری مازندرانی دارم و او فرهنگ خراسانی آن وقت را داشت که این‌ها از همدیگر به‌کلی جدا بودند.
پس این زبان فارسی است که فرهنگ کهن ایران را از اجداد ما به ما منتقل کرده و از آنها به ما رسیده است و ما اینک خودمان را با دقیقی و‌ فردوسی و سعدی و حافظ در ارتباط می‌دانیم. با رودکی که زادگاهش امروز در دست ما نیست و با آن ارتباطی نداریم روحاً مربوطیم، او‌ مال ماست و ما مال او هستیم، زیرا یک دست آداب و رسوم را با همدیگر داشتیم و داریم و این آداب و رسوم را زبان فارسی به ما انتقال داده است.
برگرفته از: «زبان فارسی و وحدت ملی»، ای زبان پارسی، به کوشش میلاد عظیمی، ج ۱، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۳۹۰، ص ۴۳۷.
@theapll
روز خلیج فارس گرامی باد!
@theapll
دهم اردیبهشت، زادروز یدالله ثمره (۱۳۱۱-۱۳۹۷)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۸۲/۷/۱۴)

برخی آثار: آواشناسی زبان فارسی: آواها و ساخت آوائی هجا؛ زبان‌های خاموش (ترجمه با همکاری بدرالزّمان قریب)؛ دورۀ پنج جلدی آموزش زبان فارسی، آزفا؛ نظام آوایی زبان، لاری. ام. هایمن (ترجمه)؛ دریچه‌ای به زبان فارسی؛ راهنمای زبان فارسی؛ راهنمای تدریس زبان فارسی؛ همکاری در تهیه و تدوین فرهنگ فارسی؛ تهیه و تدوین بخشی از حرف «ﮬ» لغت‌نامۀ دهخدا.
@theapll
به‌مناسبت یازدهم اردیبهشت، سالگرد درگذشت رضا سیّدحسینی (۱۳۰۵-۱۳۸۸)
نسخۀ الکترونیکی ترجمۀ رسالۀ لونگینوس درباب شکوه سخن منتشر شد

جامع‌ترین و روشنگرترین رساله‌ای که از دوران قدیم دربارۀ ادبیات باقی مانده رساله‌ای است از نویسنده‌ای گمنام، با عنوان در باب شکوه سخن (Peri Hupsous)، که تا قرن شانزدهم میلادی کسی از وجود آن خبر نداشت و در سال ۱۵۵۴م. روبرتلو در شهر بال سویس آن را کشف کرد. نام نویسندۀ رسالۀ لونگینوس ذکر شده بود و همین سبب شد که مدت‌ها آن را به نام دیونوسیوس کاسیوس لونگینوس، حکیم و سیاستمدار سوریایی قرن سوم و مشاور ملکه زنوبیا، نسبت دهند. اما دقت در متن رساله و تحقیقات بعدی دربارۀ مطالب آن ثابت کرد که رساله مربوط به اواسط قرن اول است و به هیچ وجه نمی‌توان آن را به لونگینوسِ نام‌برده نسبت داد.

🔴 متن کامل خبر را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=15771
آشنایی با زبان‌های ایرانی (۳)

زبان‌های ایرانی میانۀ غربی

۱ـ پارتی یا پهلوی اشکانی، که زبانِ قوم «پارت» بوده و در نواحی شمال شرقی ایران، عمدتاً در خراسان، گرگان و بخشی از ترکمنستان رواج داشته و زبان رسمی شاهان «اشکانی» بوده ‌است.

۲ـ پهلوی یا فارسی میانه، که دنبالۀ زبان فارسی باستان به شمار می‌رود، در نواحی جنوب غربی ایران، به‌ویژه در ناحیۀ فارس، رواج داشته‌ است.

برگرفته از: فرهنگ تطبیقی_موضوعی زبان و گویش‌های ایرانی نو، محمد حسن‌دوست، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۹، ص چهارده.
@theapll
نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

فاصله‌گذاری «هم» با جزء پیش و پس‌از خود

🔸هم از واژۀ پیش‌از خود همواره با فاصلۀ کامل نوشته می‌شود:
با هم آمدند، در هم پیچیدند، به هم رسیدند، از هم گذشتند

🔸هم- در ترکیب همواره با نیم‌فاصله از واژۀ پس‌از خود نوشته می‌شود:
هم‌‏اتاق، هم‏‌بازی، هم‏‌پایه، هم‏‌قدم، هم‌‏گروه، هم‌‏نسل، هم‌‏نگاشت، هم‌‏مخرج، هم‌‏وطن
🔸استثنا: هماره، همان، هماورد، هماهنگ، همایش، همباز، همتا، همچنان، همچنین، همچو، همچون، همدل، همدم، همدیگر، همراه، همزن، همسان، همسایه، همسر، همشهری، همشیره، همکار، همکرد، همکف، همگن، همگون، همو، هموار، همواره، هموند، همیدون، همین
@theapll
چهاردهم اردیبهشت، زادروز علی‌محمد حق‌شناس (۱۳۱۹-۱۳۸۹)
پانزدهم اردیبهشت، زادروز عبدالمحمّد آیتی (۱۳۰۵-۱۳۹۲)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۷۰/۲/۱۷)

برخی آثار: کشتی شکسته، رابیندرانات تاگور (ترجمه)؛ تحریر تاریخ وصّاف؛ آمرزش، ابوالعلاء معری (ترجمه)؛ گزیده و شرح خمسۀ نظامی؛ تاریخ ابن‌خلدون؛ شکوه قصیده؛ تاریخ دولت اسلامی در اندلس، محمّد عبداللّٰه عنان (ترجمه)؛ قرآن مجید (ترجمه)؛ شکوه سعدی در غزل؛ شرح و ترجمۀ معلّقات سبع؛ الغارات در حوادث سال‌های معدود خلافت علی(ع)؛ گنجور پنج گنج؛ شرح منظومۀ مانلی و پانزده قطعۀ دیگر؛ بسی رنج بردم، بازنویسی‌شده از فردوسی؛ قصّۀ باربد و بیست قصّۀ دیگر از شاهنامه؛ معجم الأدبا، یاقوت حموی (ترجمه)؛ داوری حیوانات نزد پادشاه پریان (ترجمه)؛ گزیدۀ شرح مقامات حمیدی؛ در تمام طول شب، شرح چهار شعر بلند نیما؛ دربارۀ فلسفۀ اسلامی، روش و تطبیق آن، ابراهیم مدکور (ترجمه)؛ وقایع‌نگاری خلیج فارس، جان گوردون لوریمر (ترجمه)؛ ایران در کتاب نزهۀ المشتاق، محمد بن محمد ادریسی (ترجمه).
@theapll
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
پانزدهم اردیبهشت، سالگرد درگذشت نجف دریابندری (۱۳۰۸-۱۳۹۹)

@theapll
شانزدهم اردیبهشت، سالگرد درگذشت بدیع‌الزمان فروزانفر (۱۲۷۶-۱۳۴۹)

بی‌گمان بالاترین پایگاه فروزانفر در قلمرو تحقیقات ادبی و عرفانی است و در این پهنه، هیچ‌کسی را همتای او نداشته‌ایم. شاید کسانی بوده‌اند که بیش از او کتاب خوانده‌اند، یا بیشتر از او نسخۀ خطی و عکسی دیده‌اند؛ اما او در روشنای هوش سرشار خویش، در حوزۀ تحقیقات، توانست به آفاقی دست یابد که دیگران یکسره از آن محروم بوده‌اند. به همین دلیل، تحقیقات فروزانفر در زبان فارسی، هیچ‌گاه کهنه نخواهد شد. بارقۀ هوش او به کشف نکته‌ها و جست‌و‌جوی روابط بسیار پیچیدۀ مسائلی پرداخته است که جز با گونه‌ای نبوغ، بدان مسائل نمی‌توان دست یافت. سخن و سخنوران او هنوز هم بزرگ‌ترین تاریخ انتقادی شعر فارسی است که معاصران ما، از نوشتن یک فصل مانند آن هنوز عاجزند.

برگرفته از: «فروزانفر و شعر»، محمدرضا شفیعی کدکنی، با چراغ و آینه، سخن، ۱۳۹۰، صص ۴۳۸-۴۵۰.

@theapll