الان بخر، بعدا پرداخت کن(BNPL): مُسکّن موقت یا محرک پایدار؟

🛒 عصر جدید BNPL در ایران؛ پدیده «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) در سال‌های اخیر به ابزاری برجسته در اقتصاد ایران تبدیل شده است. این الگو که از پلتفرم‌هایی چون اسنپ‌پی و دیجی‌پی تا بازیگران نوظهور ارائه می‌شود، در نگاه اول نویدبخش رونق و هوشمندی شرکت‌های فناوری مالی است. اما با توجه به تورم بالا و کاهش قدرت خرید مردم، پرسش اصلی این است که آیا گسترش BNPL نشانه موفقیت است یا دماسنجی برای سنجش فشار روزافزون بر معیشت خانوارها؟

📊 رشد خیره‌کننده پلتفرم‌های BNPL؛ آمارهای منتشرشده، نفوذ گسترده BNPL را در ایران نشان می‌دهد. برای نمونه، دیجی‌پی در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار کاربر، سرویس‌های اعتباری تک‌قسطه، چهارقسطه و وام تخصیص داده است. اسنپ‌پی نیز در همین سال حدود ۴ میلیون کاربر فعال داشته و تعداد سفارش‌ها با سرویس اعتبار اقساطی آن نسبت به سال ۱۴۰۲، رشد ۲۰۲ درصدی و مجموع مبلغ سفارش‌ها ۲۹۵ درصد رشد را تجربه کرده است. پلتفرم باجت هم تا دی‌ماه ۱۴۰۳ با ۲۴۰ هزار کاربر، سهمی در این بازار به دست آورده است.

📉 BNPL در بستر رکود تورمی؛ رشد BNPL در ایران را باید در پرتو اقتصاد کلان کشور تحلیل کرد. تورم سالانه در فروردین ۱۴۰۴ حدود ۳۳.۲ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه بین ۳۸.۹ تا ۴۱.۴ درصد اعلام شده است. اگرچه این ارقام نسبت به تورم بیش از ۵۵ درصدی سال ۱۴۰۲ کاهش یافته، اما همچنان در سطحی بسیار بالا قرار دارد. این وضعیت، یعنی کاهش نسبی تورم همراه با تضعیف شدید قدرت خرید، زمینه اصلی گسترش BNPL و دیگر خدمات وام‌دهی فناورانه (Lendtech) را فراهم کرده است.

💡 کاربرد BNPL: ضروری یا رفاهی؟ جان مینارد کینز در نظریات خود درباره تأمین نقدینگی برای مصرف کنونی با استفاده از اعتبارات آینده، BNPL را ابزاری برای تقویت تقاضا معرفی می‌کند. اما نکته کلیدی این است که آیا کاربران از طریق BNPL کالاهای لوکس می‌خرند یا نیازهای روزمره خود را تأمین می‌کنند؟ آمارهای موجود نشان می‌دهد که افزایش استفاده از BNPL در فروش کالاهای ضروری و خرد (مانند خریدهای سوپرمارکتی) بیشتر برای تسکین فشارهای معیشتی است تا بهبود تجربه خرید یا افزایش رفاه.

⚠️ مُسکن موقت یا محرک پایدار؟ BNPL در شرایط کنونی ایران، بیش از آنکه محرکی برای رونق اقتصادی باشد، به مُسکّنی موقت برای اقتصاد تحت فشار تورم و ضعف قدرت خرید تبدیل شده است. فعالان حوزه مالی هشدار می‌دهند که تخصیص گسترده BNPL در شرایط تورمی، نه تنها کمک‌کننده نیست، بلکه خطر افزایش نرخ نکول (عدم بازپرداخت بدهی) را تقویت می‌کند و می‌تواند منجر به بحران بدهی خانوارها شود. برای تصمیم‌گیران، ضروری است که رشد BNPL را صرفاً یک موفقیت قلمداد نکنند؛ بلکه آن را با بهبود سیاست‌های کنترل تورم و افزایش درآمد واقعی مردم همراه کنند تا BNPL از یک مُسکن موقت به ابزاری برای رونق پایدار تبدیل شود.

#ایران #BNPL

💡 یادداشت کامل را در زومیت بخوانید

🆔 @thezoomit