Келажакни ҳеч ким айта олмайди. Эрондаги воқеалар ривожи қандай бўлишини фақатгина воқеалар юз бергандан кейингина айтиш мумкин. Шунда ҳам 100% айтиш имконсиз бўлади ва одамлан бир неча версиялар ўртасида тортишиб юрган бўлади. Шунга қарамасдан айрим сценарийларни ва/ёки тарафлар умид қилаётган айрим назарияларни таҳмин қилиш мумкин.

1. АҚШ ва Исроил бомлалари остида тез орада Эрон ҳукумати бутунлай қулайди ва АҚШ у ерга ўзига маъқул одамни ҳокимият тепасига қўяди. Бўлиши мумкин, аммо менимча эҳтимоли кам.

2. Бомбардимонлар тугагач халқ кўтарилади ва ҳокимиятни қўлга олади ва демократик давлат ўрнатади. Бўлиши мумкин, аммо эҳтимоли кам. Биринчидан, халқ қуролсиз ва ҳукумат қуролли. Иккинчидан халқни эргаштирган муносиб мухолифат йўқ. Шоҳнинг ўғли тахтга келиши деярли имконсиз.

3. Бомбардимонлар босқичидан кейин дастлаб Исроил, кейинчалик АҚШ қўшин билан Эронга киради ва уруш узоқ йиллар давом этади. Ҳеч ким ютмайди. Ҳамма ютқазади. Айниқса дунёда Ироқ урушидан кейинги каби иқтисодий ва молиявий, ва ниҳоят сиёсий инқироз юзага келади. Бўлиш эҳтимоли юқоридаги икки ҳолатдан юқорироқ, лекин буни ҳеч тараф хоҳламагани учун бунгача бормасликка ҳаракат қилишса керак.

4. Фуқаролар уруши ва буткул беқарорлик. Ироқ ва Суриядаги ИШИДни яратишга ўхшаган сценарий. Эроннинг ичидаги диний, маҳаллий, этник кучлар ваъдалар эвазига қуроллантирилади ва ҳукуматга қарши урушга олиб кирилади. Эрон ичида курдлар, балучлар, озарлар, туркманлар, шиялар ва сунъийлар борлиги ҳисобга олинса, Эрон миллий харитасини парчалаб, дабдала ҳолга келтириш мумкин. Афсуски, бу сценарийнинг йўлга қўйилиши олдинги учала сценарийдан кўра ҳақиқатга яқинроқдай. Маълумотларга кўра АҚШ махфий хизматлари Эрон ҳудудига қуроллар олиб кириб, Эрон қурдларини қуроллатираётганлиги айтилмоқда. Кейинчалик тарқоқликдан фойдаланиб, Афғонистон, Ироқ ва Суриядан собиқ ИШИД ва Ал Қоида унсурлари олиб кирилса, АҚШ ва Исроил Эронга қарши ўзлари урушмаса ҳам бўладиган бўлади.

Бу сценарий барча минтақа учун энг ёмон ва дахшатлиси ҳисобланади, аммо бу ўз мақсадига осог ва тезроқ етишни хоҳлаган тарафларнинг виждонларини унчалик қийнамайди деб ўйлайман.

Путин Россияси ўз ҳамкор ва дўстларини ташлаб қўйишига, оғир кунларида ёрдамга келмаслигига ўрганиб қолдик.

Улар нафақат ёрдамга келмайди, балки Эронга ўхшаган мисолларда ҳатто фойда ҳам кўришлари мумкин.

1. Россия сўнгги йилларда Эронга сотган миллиард долларлик қурол-яроғлар, ҳимоя тизимлари, қирувчи самолётлар вайрон қилинди. Агар Эрон ўлмай омон қолса, бошига яна дўппи керак бўлади. Ўшанда Россия бошқатдан дўстга айланиб қурол сотиш учун қайтиб келади.

2. Эрондаги воқеалар сабабли нефть нархининг ошиши иқтисодий қийинчиликлар остидаги Россия учун айни муддао ҳисобланади.
Дарвоқе, кўпчилик эътибор бермаган бир ҳолат. АҚШ ва Исроил Эроннинг раҳбарларини, ҳарбий полигонларини, самолётларини, ракета завод ва стокларини, атом станциясини, ҳатто қизлар мактабини бомбалади. Аммо улар Эроннинг нефть конлари ва нефть саноатига тегмаяпти. Чунки улар нефтга тегса, бунинг оқибатлари ёмон бўлишини билишади. Шунинг учун Эрон уларни тўхташга мажбур қилиш учун яқин шарқ давлатларидаги нефть конларини бомбалаб, Ормуз бўғозидан нефть ўтишини тақиқлаяпти.
Ушбу воқеалар фонида Россия ўз нефтини нафақат қиммат сотиши, балки нефтини сотиш учун Ғарб “кўзини юмиб туриши”га эришиши мумкин.

3. Эрондаги уруш қанча кўп давом этса, АҚШ ва Исроил у ерга шунча кўп куч, пул ва асосийси ракеталар, қурол-яроқлар сарфлайди.
Натижада, АҚШ ва Ғарб ўзлари хоҳласа ҳам Украинага беришга на қуроли, на пули қолмайди. Бу эса, Путин учун жуда қўл келади. Отнинг ўлими итнинг байрами дегандай гап.

Дунёда миллатчилик иллати ортиб, миллатчилар ҳокимиятларга келиш фонида аёлларнинг ҳуқуқлари борасида орқага кетиш кузатилди.

Миллатчилар одатда қайси мамлакат ва динда бўлишидан қатъий назар асосан мутаасиб, қадимчи ва диндор қатлам вакиллари ҳисобланадилар ва улар одатда аёлларнинг роли фақат бола туғиш ва ўрни ошхонада бўлган эски одатлар ҳукмрон замонларни қумсайдилар. Шу сабабли, 2026 йилда миллатчи ғоялар ҳокимиятга келган ва яқинлашаётган жамиятларда аёлларнинг ҳуқуқларини чеклаш ташаббуслари эркин муҳокама қилина бошлади.

Бу дегани аёлларнинг фундаментал ҳуқуқлари борасида асрлар давомида қон тўкилиб қўлга киритилган натижалар осонлик билан қўлдан берилаётганлигини, берилиши мумкинлигини билдиради.

Шундай экан, билими, ақли, онгги бор, фарзандлари, айниқса қизлари келажагига бефарқ бўлмаган ҳар бир инсон аёлларнинг ҳуқуқлари ҳимоясида мустаҳкам туриши кераклигини билдиради.

Бугун ушбуларни эслайдиган кун. Албатта байрам қилиш билан чекланиш ҳам мумкин. Аммо байрам қилишга асос бўлиши ва ушбу асосларни ҳимоя қилишимиз ҳам керак.

Аёлларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш куни муборак!