نخستین دکترای زبان و ادبیّات فارسی
جلسه دفاع دکترای ادبیّات استاد محمّد معین
۱۷ شهریور ۱۳۲۲
دانشگاه تهران
هیئت داوری:
ملکالشّعرای بهار، ابراهیم پورداوود و سیّدمحمّد تدیّن
@vir486
جلسه دفاع دکترای ادبیّات استاد محمّد معین
۱۷ شهریور ۱۳۲۲
دانشگاه تهران
هیئت داوری:
ملکالشّعرای بهار، ابراهیم پورداوود و سیّدمحمّد تدیّن
@vir486
❤15👏2👍1🔥1👌1
ای که به حسن قامتت سرو ندیدهام سهی
گر همه دشمنی کنی از همه دوستان بهی
جور بکن که حاکمان جور کنند بر رهی
شیر که پایبند شد تن بدهد به روبهی
از نظرت کجا رود ور برود تو همرهی
رفت و رها نمیکنی آمد و ره نمیدهی
شاید اگر نظر کنی ای که ز دردم آگهی
ور نکنی اثر کند دود دل سحرگهی
سعدی و عمرو زید را هیچ محل نمینهی
وین همه لاف میزنیم از دهل میان تهی
#سعدی
@vir486
گر همه دشمنی کنی از همه دوستان بهی
جور بکن که حاکمان جور کنند بر رهی
شیر که پایبند شد تن بدهد به روبهی
از نظرت کجا رود ور برود تو همرهی
رفت و رها نمیکنی آمد و ره نمیدهی
شاید اگر نظر کنی ای که ز دردم آگهی
ور نکنی اثر کند دود دل سحرگهی
سعدی و عمرو زید را هیچ محل نمینهی
وین همه لاف میزنیم از دهل میان تهی
#سعدی
@vir486
👍7👌3👏1
❤8👍4🔥2
با سنایی مسیر شعر فارسی تغییر میکند. اولین بار شعر وارد عرصهی عرفان میشود. از این جهت سنایی خیلی اهمیت دارد، برای آنکه آغاز کننده است.
به اصطلاح روزنامهها "بنیانگذار" شعر عرفانی است و بعد از او کسانی که میآیند، چون عطار، مولوی، سعدی، حافظ، عراقی و دیگران همه به دنبال او میآیند و همه کم و بیش از او تاثیر گرفتهاند. مفاهیم اصلیای که او عنوان کرده در ادب فارسی جا میافتد و دیگران هم آنها را به کار میبرند.
وقتی دیوان این اشخاص را بکاویم، میبینیم که تا چه اندازه تاثیر سنایی زیاد بوده. گذشته از آن، او به عنوان شاعر هم فرد مهمی است؛ زبردست و توانا در کار، و شخصیت قابل توجهی دارد. از این که نتوانسته آن طور که لازم بوده است در زبان فارسی به شهرت برسد، یعنی بیش از این استحقاق داشته و نرسیده، علتش آن است که نوع گفتههایش طوری است که بیشتر شاعر خواص باشد؛ سنگین است، و کلماتش زبر و عضلانی است. شعر او پیراستگی لازم را ندارد، برای این که ذهنش متوجه معناست. از آن شاعرهای معنیطلب است که بعد هم عطار و مولوی نیز به دنبال همان سبک او حرکت میکنند. ولی او از آن دو سنگینتر است و علت این که کمتر از آنها قبول عام پیدا کرده همین سنگین بودن اوست.
میتوان گفت که شهرت سنایی و عطار تا حدی مدیون مولانا جلالالدین است، زیرا او خیلی با تحسین و اعتقاد از آنها یاد کرد. منسوب به اوست:
عطار روح بود و سنایی دو چشم او
ما از پس سنایی و عطار آمدیم
نیز بیتی از مثنوی:
ترک جوشی کردهام من نیم خام
از حکیم غزنوی بشنو تمام
(حکیم غزنوی منظور سنایی است.)
اما از سوی دیگر یک تاثیر منفی هم در مورد سنایی و عطار به کار افتاد، و آن این است که با آمدن مولوی، مردم دیگر کمتر به جانب آن دو رفتند. عادتشان این شد که مفهوم عرفانی را بیشتر از مولوی بگیرند.
از غزنه شروع میشود و میآید به نیشابور و آنگاه به بلخ. در واقع این سه شهرِ عمدهیِ خراسان باروری پیدا میکنند برای به شعر کشیدنِ عرفان ایران. البته قبل از سنایی هم عرفان وجود داشته؛ بایزید بسطامی، خرقانی و دیگران نمایندگانش بودند، ولی این بیشتر در نثر بوده، سه تنی که گفتیم آن را وارد شعر میکنند. نثر شاعرانه هم به صورت شفاهی از قبل وجود داشته، و نمونههایش در "تذکره الاولیا" عطار آمده است. ابوسعید ابوالخیر هم شعر و هم نثر را به هم آمیخت. به طور کلی عرفان هرگز از روح شاعرانه جدا نبوده است. ولی کسی که آن را وارد حوزهی شعر کرد، سنایی بود.
#کتاب: از رودکی تا بهار (دربارهی بیست و چند شاعر برگزیده ایران)، جلد دوم
#محمدعلی_اسلامی_ندوشن- صص ۲۸-۲۷
ناشر: تهران- نغمه زندگی ۱۳۸۲
@vir486
به اصطلاح روزنامهها "بنیانگذار" شعر عرفانی است و بعد از او کسانی که میآیند، چون عطار، مولوی، سعدی، حافظ، عراقی و دیگران همه به دنبال او میآیند و همه کم و بیش از او تاثیر گرفتهاند. مفاهیم اصلیای که او عنوان کرده در ادب فارسی جا میافتد و دیگران هم آنها را به کار میبرند.
وقتی دیوان این اشخاص را بکاویم، میبینیم که تا چه اندازه تاثیر سنایی زیاد بوده. گذشته از آن، او به عنوان شاعر هم فرد مهمی است؛ زبردست و توانا در کار، و شخصیت قابل توجهی دارد. از این که نتوانسته آن طور که لازم بوده است در زبان فارسی به شهرت برسد، یعنی بیش از این استحقاق داشته و نرسیده، علتش آن است که نوع گفتههایش طوری است که بیشتر شاعر خواص باشد؛ سنگین است، و کلماتش زبر و عضلانی است. شعر او پیراستگی لازم را ندارد، برای این که ذهنش متوجه معناست. از آن شاعرهای معنیطلب است که بعد هم عطار و مولوی نیز به دنبال همان سبک او حرکت میکنند. ولی او از آن دو سنگینتر است و علت این که کمتر از آنها قبول عام پیدا کرده همین سنگین بودن اوست.
میتوان گفت که شهرت سنایی و عطار تا حدی مدیون مولانا جلالالدین است، زیرا او خیلی با تحسین و اعتقاد از آنها یاد کرد. منسوب به اوست:
عطار روح بود و سنایی دو چشم او
ما از پس سنایی و عطار آمدیم
نیز بیتی از مثنوی:
ترک جوشی کردهام من نیم خام
از حکیم غزنوی بشنو تمام
(حکیم غزنوی منظور سنایی است.)
اما از سوی دیگر یک تاثیر منفی هم در مورد سنایی و عطار به کار افتاد، و آن این است که با آمدن مولوی، مردم دیگر کمتر به جانب آن دو رفتند. عادتشان این شد که مفهوم عرفانی را بیشتر از مولوی بگیرند.
از غزنه شروع میشود و میآید به نیشابور و آنگاه به بلخ. در واقع این سه شهرِ عمدهیِ خراسان باروری پیدا میکنند برای به شعر کشیدنِ عرفان ایران. البته قبل از سنایی هم عرفان وجود داشته؛ بایزید بسطامی، خرقانی و دیگران نمایندگانش بودند، ولی این بیشتر در نثر بوده، سه تنی که گفتیم آن را وارد شعر میکنند. نثر شاعرانه هم به صورت شفاهی از قبل وجود داشته، و نمونههایش در "تذکره الاولیا" عطار آمده است. ابوسعید ابوالخیر هم شعر و هم نثر را به هم آمیخت. به طور کلی عرفان هرگز از روح شاعرانه جدا نبوده است. ولی کسی که آن را وارد حوزهی شعر کرد، سنایی بود.
#کتاب: از رودکی تا بهار (دربارهی بیست و چند شاعر برگزیده ایران)، جلد دوم
#محمدعلی_اسلامی_ندوشن- صص ۲۸-۲۷
ناشر: تهران- نغمه زندگی ۱۳۸۲
@vir486
❤13👍2👌2🥰1
لقمهلقمه
بخش دوم
مخور از بهر وطن آه و فسوس
هیچ صحبت مکن از تازه عروس
بگذر از مرحلهی مرغ و خروس
صحبت آزاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
از بزرگان همه تنقید مکن
یاد از رستم و جمشید مکن
از وطن این همه تمجید مکن
وصف اجداد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
به تو چه رفته دیانت بر باد
نیست خائف کسی از روز معاد
معصیت گشته در این شهر زیاد
هیچ ایراد مکن اُلولو میاد
بچه جون داد مکن اُلولو میاد
به فکل سوزن الماس مزن
اکبرآباد برو لاس بزن
دسته گل بر ننه عباس بزن
ترک میعاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
سر شب تا به سحر باده بخور
باده را با صنمی ساده بخور
هر چه در سفره شد آماده بخور
فکر میعاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
به تو چه کبلا حسن شیرهکش است؟
یا که تریاکی بیغل و غش است
هر چه پیش آمد امروز خوش است
هجو استاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
کار عالم شده درهم چه کنم
نیست اوضاع منظم چه کنم
گر چغندر شده شلغم چه کنم
دل خود شاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
تو کجا صحبت صلحّیه کجا؟
قدرت نطق به عدلیّه کجا؟
قصهی آن زن علویّه کجا؟
جعل اسناد مکن اُلولو میاد
#اشرف_حسینی
#غلامحسین_یوسفی
#چشمه_روشن
@vir486
بخش دوم
مخور از بهر وطن آه و فسوس
هیچ صحبت مکن از تازه عروس
بگذر از مرحلهی مرغ و خروس
صحبت آزاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
از بزرگان همه تنقید مکن
یاد از رستم و جمشید مکن
از وطن این همه تمجید مکن
وصف اجداد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
به تو چه رفته دیانت بر باد
نیست خائف کسی از روز معاد
معصیت گشته در این شهر زیاد
هیچ ایراد مکن اُلولو میاد
بچه جون داد مکن اُلولو میاد
به فکل سوزن الماس مزن
اکبرآباد برو لاس بزن
دسته گل بر ننه عباس بزن
ترک میعاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
سر شب تا به سحر باده بخور
باده را با صنمی ساده بخور
هر چه در سفره شد آماده بخور
فکر میعاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
به تو چه کبلا حسن شیرهکش است؟
یا که تریاکی بیغل و غش است
هر چه پیش آمد امروز خوش است
هجو استاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
کار عالم شده درهم چه کنم
نیست اوضاع منظم چه کنم
گر چغندر شده شلغم چه کنم
دل خود شاد مکن اُلولو میاد
بچهجون داد مکن اُلولو میاد
تو کجا صحبت صلحّیه کجا؟
قدرت نطق به عدلیّه کجا؟
قصهی آن زن علویّه کجا؟
جعل اسناد مکن اُلولو میاد
#اشرف_حسینی
#غلامحسین_یوسفی
#چشمه_روشن
@vir486
❤4🥰2
دارم از زلفِ سیاهش گِلِه چندان که مَپُرس
که چُنان زو شدهام بی سر و سامان که مَپُرس
کَس به امّیدِ وفا ترکِ دل و دین مَکُناد
که چُنانم من از این کرده پشیمان که مپرس
به یکی جرعه که آزارِ کَسَش در پِی نیست
زحمتی میکشم از مردمِ نادان که مپرس
زاهد از ما به سلامت بگذر کـاین مِیِ لعل
دل و دین میبرد از دست بدان سان که مپرس
گفتوگوهاست در این راه که جان بُگْدازد
هر کسی عربدهای این که مبین آن که مپرس
پارسایی و سلامت هَوَسم بود، ولی
شیوهای میکند آن نرگسِ فَتّان که مپرس
گفتم از گویِ فلک صورتِ حالی پرسم
گفت آن میکشم اندر خمِ چوگان که مپرس
گفتمش زلف به خونِ که شکستی؟ گفتا
حافظ این قصه دراز است به قرآن که مپرس
#حافظ
@vir486
که چُنان زو شدهام بی سر و سامان که مَپُرس
کَس به امّیدِ وفا ترکِ دل و دین مَکُناد
که چُنانم من از این کرده پشیمان که مپرس
به یکی جرعه که آزارِ کَسَش در پِی نیست
زحمتی میکشم از مردمِ نادان که مپرس
زاهد از ما به سلامت بگذر کـاین مِیِ لعل
دل و دین میبرد از دست بدان سان که مپرس
گفتوگوهاست در این راه که جان بُگْدازد
هر کسی عربدهای این که مبین آن که مپرس
پارسایی و سلامت هَوَسم بود، ولی
شیوهای میکند آن نرگسِ فَتّان که مپرس
گفتم از گویِ فلک صورتِ حالی پرسم
گفت آن میکشم اندر خمِ چوگان که مپرس
گفتمش زلف به خونِ که شکستی؟ گفتا
حافظ این قصه دراز است به قرآن که مپرس
#حافظ
@vir486
❤4👍2🥰2
فروغی می گوید؛ همه مزایایی که برای سعدی برشمرده ایم اگر در یک کفه ترازو بگذارند، کفه دیگر که با او برابری میکند جنبهُ عاشقی اوست. وجودِ سعدی را از عشق و محبت سرشته اند. همه مطالب را به بهترین وجه ادا میکند، اما چون به عشق می رسد شور دیگر درمی یابد. هیچکس عالمِ عشق را نه مانندِ سعدی درک کرده و نه به بیان آورده است.
چنان در قیدِ مهرت پای بندم
که گویی آهوی سر در کمندم
گهی بر دردِ بی درمان بگریم
گهی بر حالِ بی سامان بخندم
مرا هوشی نماند از عشق و گوشی
که پندِ هوشمندان کار بندم
مجالِ صبر تنگ آمد به یک بار
حدیثِ عشق بر صحرا فکندم
نه مجنونم که دل بردارم از دوست
مده گر عاقلی ای خواجه پندم
چنین صورت نبندد هیچ نقاش
معاذالله من این صورت نبندم
چه جانها در غمت فرسود و تنها
نه تنها من اسیر و مستمندم
تو هم بازآمدی ناچار و ناکام
اگر بازآمدی بخت بلندم
*گر آوازم دَهی من خفته در گور
برآساید روانِ دردمندم
سری دارم فدای خاکِ پایت
گر آسایش رسانی ور گزندم
و گر در رنجِ سعدی راحتِ توست
من این بیداد بر خود میپسندم
#سعدی
@vir486
چنان در قیدِ مهرت پای بندم
که گویی آهوی سر در کمندم
گهی بر دردِ بی درمان بگریم
گهی بر حالِ بی سامان بخندم
مرا هوشی نماند از عشق و گوشی
که پندِ هوشمندان کار بندم
مجالِ صبر تنگ آمد به یک بار
حدیثِ عشق بر صحرا فکندم
نه مجنونم که دل بردارم از دوست
مده گر عاقلی ای خواجه پندم
چنین صورت نبندد هیچ نقاش
معاذالله من این صورت نبندم
چه جانها در غمت فرسود و تنها
نه تنها من اسیر و مستمندم
تو هم بازآمدی ناچار و ناکام
اگر بازآمدی بخت بلندم
*گر آوازم دَهی من خفته در گور
برآساید روانِ دردمندم
سری دارم فدای خاکِ پایت
گر آسایش رسانی ور گزندم
و گر در رنجِ سعدی راحتِ توست
من این بیداد بر خود میپسندم
#سعدی
@vir486
❤11👍3👏3
❤12👏2👍1
ای چارده ساله قرةالعین
بالغ نظر علوم کونین
آن روز که هفت ساله بودی
چون گل به چمن حواله بودی
واکنون که به چارده رسیدی
چون سرو بر اوج سر کشیدی
غافل منشین نه وقت بازی است
وقت هنر است و سرفرازی است
دانش طلب و بزرگی آموز
تا به نگرند روزت از روز
نام و نسبت به خردسالی است
نسل از شجر بزرگ خالی است
جایی که بزرگ بایدت بود
فرزندی من نداردت سود
چون شیر به خود سپهشکن باش
فرزند خصال خویشتن باش
دولت طلبی سبب نگهدار
با خلق خدا ادب نگهدار
آنجا که فسانهای سگالی
از ترس خدا مباش خالی
وان شغل طلب ز روی حالت
کز کرده نباشدت خجالت
گر دل دهی ای پسر بدین پند
از پند پدر شوی برومند
گرچه سر سروریت بینم
وآیین سخنوریت بینم
در شعر مپیچ و در فن او
چون اکذب اوست احسن او
زین فن مطلب بلند نامی
کان ختم شده است بر نظامی
نظم ار چه به مرتبت بلند است
آن علم طلب که سودمند است
در جدول این خط قیاسی
میکوش به خویشتنشناسی
تشریح نهاد خود درآموز
کاین معرفتی است خاطرافروز
#نظامی
#لیلی_و_مجنون
@vir486
بالغ نظر علوم کونین
آن روز که هفت ساله بودی
چون گل به چمن حواله بودی
واکنون که به چارده رسیدی
چون سرو بر اوج سر کشیدی
غافل منشین نه وقت بازی است
وقت هنر است و سرفرازی است
دانش طلب و بزرگی آموز
تا به نگرند روزت از روز
نام و نسبت به خردسالی است
نسل از شجر بزرگ خالی است
جایی که بزرگ بایدت بود
فرزندی من نداردت سود
چون شیر به خود سپهشکن باش
فرزند خصال خویشتن باش
دولت طلبی سبب نگهدار
با خلق خدا ادب نگهدار
آنجا که فسانهای سگالی
از ترس خدا مباش خالی
وان شغل طلب ز روی حالت
کز کرده نباشدت خجالت
گر دل دهی ای پسر بدین پند
از پند پدر شوی برومند
گرچه سر سروریت بینم
وآیین سخنوریت بینم
در شعر مپیچ و در فن او
چون اکذب اوست احسن او
زین فن مطلب بلند نامی
کان ختم شده است بر نظامی
نظم ار چه به مرتبت بلند است
آن علم طلب که سودمند است
در جدول این خط قیاسی
میکوش به خویشتنشناسی
تشریح نهاد خود درآموز
کاین معرفتی است خاطرافروز
#نظامی
#لیلی_و_مجنون
@vir486
❤6👍3
شما شاعر را چون انسان بزرگ معجزهآسائی توصیف میکنید که پاهایش روی زمین است و سرش میان ابرها گم. این البته در قالب متعارف تصوّرات خُردهبورژواها، تصویری کاملاً عادی است. توهّمی است از آرزوهای مکتوم که با واقعیّت وجه مشترکی ندارد.
شاعر، در واقع از یک فرد متوسط جامعه هم، همواره بسیار کوچکتر و ضعیفتر است. به این جهت هم، ثِقْلِ وجودِ خاکی را بسیار حادتر و شدیدتر از انسانهای دیگر حس میکند. سرود او، برای شخص او، فقط فریاد است. هنر، برای هنرمند، رنجی است که با آن خود را برای گرفتار شدن در رنجی دیگر نجات میدهد. هنرمند غول نیست، بلکه پرندهای است کمابیش رنگارنگ در قفسِ وجودِ خود.
#گوستاو_یانوش
#گفتگو_با_کافکا
@vir486
شاعر، در واقع از یک فرد متوسط جامعه هم، همواره بسیار کوچکتر و ضعیفتر است. به این جهت هم، ثِقْلِ وجودِ خاکی را بسیار حادتر و شدیدتر از انسانهای دیگر حس میکند. سرود او، برای شخص او، فقط فریاد است. هنر، برای هنرمند، رنجی است که با آن خود را برای گرفتار شدن در رنجی دیگر نجات میدهد. هنرمند غول نیست، بلکه پرندهای است کمابیش رنگارنگ در قفسِ وجودِ خود.
#گوستاو_یانوش
#گفتگو_با_کافکا
@vir486
👍3❤2
شاملو
شاملو
❤8
در کوی دوست" یکی از آثار متفاوت نگاشته شده دربارهی لسان الغیب، حافظ شیرازی است که "شاهرخ مسکوب" آن را با نگاه و قلم خاص خود آفریده است. او در این اثر بیهیچ تعارف و تملقی، و با گستردگی بینظیری به بررسی اشعار حافظ و همچنین ارتباط آن با ادب و تصوف پارسی میپردازد. "شاهرخ مسکوب" در کتاب "در کوی دوست"، رابطهای را که میان انسان، خداوند و جهان در شعر حافظ وجود دارد، چنان همه جانبه بررسی میکند که علاوه بر شعر خود حافظ که کاخی است از نظم و معرفت، بنای عظیم و عمارت شکوهمند فرهنگ و عرفان و تصوف ایرانی را مورد کَندوکاو قرار میدهد.
#در_کوی_دوست
#شاهرخ_مسکوب
@vir486
#در_کوی_دوست
#شاهرخ_مسکوب
@vir486
❤9🔥3🥰1
اینها تاریکند و در ظلمات حیرت اسیرند. حتی اسکندر نیستند که در طلب آب حیات در ظلمات سرگردان بمانند زیرا در طلب چیزی جز خود نیستند، پس خود ظلماتند و حیرت زده در جان و دل تاريك خود ماندگارند.
#در_کوی_دوست
#شاهرخ_مسکوب
ص۲۵
@vir486
#در_کوی_دوست
#شاهرخ_مسکوب
ص۲۵
@vir486
❤8👏3👌3👍1