تا به گریبان نرسد دستِ مرگ
دست ز دامان نکنیمت رها

سعدی



@vir486

پیرهن چاک و غزلخوان و صراحی در دست

اما زمانی او فقط مشتاق پیرهن چاکی غزل‌خوان و چیزهائی است که از برکت وجود چنین یاری زنده می‌شوند و معنای خوش‌تر می‌یابند: گل و باده و سرودی و سبزه‌ای و جوئی! او مشتاق نعمت‌های دنیا و سعادت دلپذیر تن است، در هوس سفتن دردانه‌ای نازک در شب تار و خفتن با او تا روز! در این حال شعر او ستایش ظریف یا زیركانه لذت جسم و یا به قول خود شاعر شعر رندانه است.

در کوی دوست
#شاهرخ_مسکوب
ص ۱۳۲

@vir486

نظرات دکتر داریوش شایگان درباره اهمیت سعدی در ادبیات و زندگی ایرانیان:

“نقش سعدی در فرهنگ ایرانیان با نقش کنفسیوس در چین قابل مقایسه است”...






@vir486

شوخی خواجه نصیر با سیف‌الدین باخرزی و پاسخ او

سیف‌الدین باخرزی
معروف به شیخ‌العالَم،
از صوفیان و شاعران قرن هفتم است که در سال ۵۸۶ ق. در باخرزِ خراسانِ ایران زاده و در سال ۶۵۹ ق. در فتح‌آبادِ بخارا درگذشته است.

می‌گویند شخصی که احتمالاً خواجه نصیرالدین توسی بوده، این دو بیت را برای او فرستاده:

هله ای سیفِ دینِ «باخرزی»
بالله ار تو به ارزنی ارزی
کِی تو با آدمی توانی زیست؟
چون تو را گفته‌اند «با خر» زی!

و باخرزی در جواب نوشته:

برو ای دوست طاعتی می‌کن
تا کی آخر تو معصیت ورزی؟
آخر عمر با تو خواهم زیست
چون مرا گفته‌اند «با خر» زی!

📚 احوال و آثار خواجه نصیر، ص۳۳۳/ از جیحون تا وخش، دکتر محمدجعفر یاحقی ص۱۲۹





@vir486

خطر در آبِ زیر کاه بیش از بحر می‌باشد
من از همواری این خلقِ ناهموار می‌ترسم


صائب تبریزی



@vir486

شراگیم یوشیج

از پدرش نیما می‌گوید.





@vir486

فردوسی تنها شاعر ایرانی است که زن ستیز نیست و سر بیت «زن و اژدها هر دو در خاک به» ما بارها گفته‌ایم که این بیت الحاقی است و در هیچ یک از نسخه‌های کهن نیست. در میان نسخه‌هایی که از سده هفتم هجری، تا یازدهم هجری داریم، این بیت نیست. بعداً سر در می‌آورد از زمان جامی تقریباً. غیر از این بیت، دو سه بیت دیگر هم هست و در اینکه این ابیات الحاقی است در تصحیح شاهنامه، کوچک‌ترین تردیدی نیست. در هیچ یک از شاهنامه‌هایی که چاپ شده، شما این بیت‌ها را نمی ‌بینید و این‌هایی که این بیت‌ها را در این سال‌های اخیر علم کرده‌اند به اسم فردوسی، این‌ها فردوسی ستیزند و نه اینکه فردوسی زن ستیز باشد.


#جلال_خالقی‌مطلق

@vir486

خسرو و شیرین بی‌تردید جذاب‌ترین اثر نظامی از لحاظ پرداخت داستانی، توصیف احوال و مناظر و همچنین سنخ پروری است. داستانی تقریباً طولانی، واقع در پهنه‌ای فراخ، طبیعتی دل‌انگیز به خلاف لیلی و مجنون، صحنه‌هایی سرشار از تجمّل و جمال و تنوع و شکوه، قهرمانانی متعدد و از نظر سنخی متفاوت، دو شخص اصلی که هر دو به لحاظ سرشت انسانی دارای غرائز و اغراض و انگیزه‌های طبیعی‌اند ولی هر دو در مقامی قرار دارند که هم محدودیت‌های ناشی از مسئولیت و هم امکانات منبعث از اقتدار سلطنت دارند، توصیف دل‌انگیز راه پرماجرا و حالات پُر زیروبمِ عشق از مرحله مشاهده تصویر و سودای مبتنی بر خیال تا نخستین دیدار و انس یافتن و کوشش‌های مرد جوانسال هوسباز در تصاحب و کامجویی و اعراض‌های دختر عفیف و سرکش و زیرکسار، قهرها وآشتی‌ها، تسليم‌ها و اعتراض‌ها، کشاکش غریب میان التهاب و صبوری و بی‌خویشی و خویشتنداری، تأثیرات مثبت و انگیزشی شیرین بر روی خسرو تا حد ساختن مردی مصمم و سیادت‌جوی از جوانی متلون و بی‌بند و بار و فارغ از مُلک و مصالح آن، وجود رقیبانی در عشق برای خسرو (فرهاد) و شیرین (مریم) و شکر (اسپهانی) و تجسیم و توصیف تفاوت‌ها و فراهم آوردن امکانات سنجش سنخها، آب و تاب‌های وصال، تداوم عشق شورانگیز پس از وصل تا سرحد جانفشانی و ایثار وجود فرزندی پرخاشجوی و پدرکش و.... همه و همه دست به هم داده تا متنوع‌ترین و پراُفت و خیزترین منظومه نظامی پدید آید.


مقدمه‌ی خسرو و شیرین
#نظامی_گنجه‌ای
#وحید_دستگردی
به کوشش حمیدیان


@vir486

خانۀ دل که ز غم‌های جهان ویران بود
جایگاهِ غمِ عشقت شد و آباد آمد...

#واجد_شیرازی


@vir486

#حافظ



می صوفی‌افکن کجا می‌فروشند؟
که در تابم از دست زُهد ریایی

رفیقان چنان عهدِ صحبت شکستند
که گویی نبوده‌ست خود آشنایی

مرا گر تو بگذاری ای نفسِ طامع
بسی پادشایی کنم در گدایی

بیاموزمت کیمیای سعادت
ز هم‌صحبت بد جدایی جدایی

مکن حافظ از جورِ دوران شکایت
چه دانی تو ای بنده، کارِ خدایی؟



@vir486

‍ حکایتی از خسرو و شیرین نظامی

یکی از عبرت‌انگیزترین بخش‌های منظومهٔ خسرو و شیرین، ابیات پایانی حکایت «عشرت خسرو در مرغزار و سیاست هرمز» است.
داستان از این قرار است که پرویز به قصد شکار، به صحرا بیرون می‌رود و به دهی خرّم می‌رسد. در آن هنگام:

ملک‌زاده در آن دِه خانه‌ای خواست
ز سرمستی در او مجلس بیاراست

سپس به میگساری دست می‌گشاید و سماع ارغنون آغاز می‌کند. در این میان، اسبش به کشتزار دهقان آسیب می‌زند و غلامی از غلامانش، غوره‌زار را غارت می‌کند.

سحرگاهان این بی‌رسمی‌ها و بیدادگری‌ها را به هرمز گزارش می‌دهند و می‌گویند:

گر این بیگانه‌ای کردی نه فرزند
ببردی خان و مانش را خداوند

هرمز بلافاصله دستور می‌دهد تا اسبش را پی کنند* و غلامش را به صاحب غوره‌زار بخشند و رخت و تختش را به صاحبِ خانه دهند و نوازنده را تنبیه کنند.

سپس نظامی سراید:

سیاست بین که می‌کردند ازین پیش
نه با بیگانه، با دردانهٔ خویش

کجا آن عدل و آن انصاف سازی؟
که با فرزند از ایشان رفت بازی

کنون گر خونِ صد مسکین بریزند
ز بندِ یک قراضه** برنخیزند

جهان ز آتش‌پرستی شد چنان گرم
که بادا زین مسلمانی تو را شرم

مسلمانیم ما، او گبر نام است
گر آن گبری، مسلمانی کدام است؟!

                                       ***
* پی‌کردن: قطع کردن دست و پای اسب.
** قراضه: زر و سیم، پول اندک.

روز بزرگداشت نظامی گنجوی گرامی باد.

#دکترسلمان‌ساکت
۲۱ اسفندماه ۱۴۰۳






@vir486

یوغِ ورزا، بر گردنمان نهادند
گاوآهن بر ما بستند
بر گُردمان نشستند و
گورستانی چنان بی‌مرز شیار کردند
که بازماندگان را
هنوز از
خونابه روان است.



@vir486

دینامیسم شعر مشروطیت
بخشِ سوم


ایرج آزادی در زبان را می‌خواست ولی نمی‌خواست گامی از وزن و قافیه فراتر نهد. زبانش، نرم زبان انسان‌های شوخ و شنگ را دارد، معلوم است که از لفاظی نفرت دارد، می‌خواهد عقیده‌ای را به صراحت و سادگی و بداهت بیان کند، زور نمی زند، موقع خواندن طنزش خواننده خود را راحت می‌بیند، می‌داند که این شاعر، از تجربه‌های ساده دنیایی برای خودش ساخته است که بر آن طنز و پند در کنار یکدیگر حاکم هستند ایرج از طنز، نتیجه پند می‌گیرد، اما مثل اغلب شاعران دوران مشروطیت تخیلی قوی ندارد ولی همان تخیل ناچیزش با آن طنز پند‌آمیز ظریفش مخصوص خود اوست. گاهی بی‌شباهت به عبید نیست ولی ،عبید عاصی و طاغی و انقلابی است . ابرج چنین نیست او از نوادگان فتحعلیشاه قاجار است و در قالب همان میرزای خودش محدود است. طالب اصلاحات بسیار محدود اجتماعی است و چون زبانش ساده است، شعرش رواج عامیانه داشته است و چون شعرش مضمون طنزآلود داشته است، هنوز گاهی سخت دلنشین است.



طلا در مس
#رضا_براهنی
ص۲۵۳

@vir486

تا نسوزے عشق را هرگز نمیفهمے ڪہ چیست
گاہ بخشیدن گهے آغوش و گہ درد و غم است

#بیدل_دهلوے



@vir486

چه گویم کز فراقت چونم ای دوست
جگر پر درد و دل پر خونم ای دوست

به زیر پای خود کردی سرم پَست
رساندی پایه بر گردونم ای دوست

میان رهروان بودم فسانه
ز ره بردی به یک افسونم ای دوست

چنان از لعلِ میگون تو مستم
که فارغ از میِ گلگونم ای دوست

ز نقدِ عشق اگر خالی بود جیب
چه سود از گنجِ افریدونم ای دوست

کَمم در حشمت و جاه از سگانت
ولیکن در وفا افزونم ای دوست

مگو جامی سگ این آستان نیست
مکن زین دایره بیرونم ای دوست


جامی


@vir486

از آن شد نام آن شهزاده پرویز
که بودی دایم از هر کس پرآویز

پرآویز: زهوار و سجاف لباس و فراویز معرب آن است. یعنی همیشه همچون سجاف و پرآویز در آغوش دایگان و تمام اهل خاندان شاهی بود و از این سبب او را پرویز گفتند که مخفف پرآویز است.



نظامی
خسرو و شیرین
آغاز داستان، ص ۴۰،
تصحیح حسن وحید دستگردی



@vir486

ما ازین هستی ده روزه به جان آمده‌ایم
وای بر خضر! که زندانی عمر ابد است


صائب ‌تبریزی


@vir486

به شادی دار دل را تا توانی
که بفزاید ز شادی زندگانی


فخرالدین اسعد گرگانی


@vir486

قمارِ عشق، ندارد ندامت از دنبال
بباز هر دو جهان را در این قمار و برو


صائب‌تبریزی


@vir486

تاکید بر زبان‌های محلی و رانده‌شدن زبان فارسی به گوشه‌ها.
زبان‌های محلی هیچ چیز ندارند جز دو تا شعر بند تومبونی..



#شفیعی_کدکنی


@vir486