با دست بلورین تو پنجه نتوان کرد
رفتیم دعا گفته و دشنام شنیده

سعدی


@vir486

ای قاعده مستان در همدگر افتادن
استیزه گری کردن در شور و شر افتادن

عاشق بتر از مست است عاشق هم از آن دست است
گویم که چه باشد عشق در کان زر افتادن

زر خود چه بود عاشق سلطان سلاطین است
ایمن شدن از مردن وز تاج سر افتادن

درویش به دلق اندر و اندر بغلش گوهر
او ننگ چرا دارد از در به در افتادن

مست آمد دوش آن مه افکنده کمر در ره
آگه نبد از مستی او از کمر افتادن

گفتم که دلا برجه می بر کف جان برنه
کافتاد چنین وقتی وقت است درافتادن

با بلبل بستانی همدست شدن دستی
با طوطی روحانی اندر شکر افتادن

من بی‌دل و دل داده در راه تو افتاده
والله که نمی‌دانم جای دگر افتادن

گر جام تو بشکستم مستم صنما مستم
مستم مهل از دستم و اندر خطر افتادن

این قاعده نوزاد است وین رسم نو افتاده‌ست
شیشه شکنی کردن در شیشه گر افتادن


مولانا
غزل ۱۸۶۱


@vir486

عبدالعلی دستغیب و نقدی بر اشعار سیاوش کسرایی
بخش دوم



گاهی این سراینده به جای ترسیم واقعیت موجود، می‌کوشد شعرش را با نتیجه‌ای خوب به پایان برساند و این کار به تشکل شعرهای اجتماعی او لطمه زده‌است. شعر اجتماعی باید نظام اجتماعی و تحولات آن را در هر دوره تاریخی با زبانی شاعرانه بیان کند. البته لازمه این کار ادراک فلسفه‌های اجتماعی است، یعنی باید تصورات و آرمان‌های اجتماعی و تاریخی مترقی را بداند و بشناسد و به شعرش جهت و معنی بدهد، به طوری که شعرش با این آرمان‌ها و تصورات، نه تنها تضاد نداشته باشد بلکه در واقعیت یافتن این آرمان‌ها تأثیر کند. اما باید دانست همه این شناسایی‌ها و ادراک‌ها برای سرودن شعر کافی نیست. شاعر باید با جامعه حرکت کند و در رویدادها شرکت مؤثر داشته باشد.

شعرهای کسرایی در خون سیاوش و برخی از اشعار اجتماعی دیگر او این تحولات را نشان نمی‌دهند، بلکه تأثرات سراینده را نسبت به رویدادهای روزانه می‌نمایانند. کسرایی در این قطعه.ها مسایل کلی فلسفی و اجتماعی را بیان می‌کند و این مسایل کلی، علاوه بر اینکه مؤثر بیان نشده‌اند، غالباً تکراری هستند.

البته باید دانست که شعرهای کامل اجتماعی در مجموعه‌های با دماوند خاموش و خانگی بسیار است، و خود منظومه آرش کمانگیر به طور دقیق و واقعی تحولات و نابسامانی‌ها و شکست‌های اجتماعی را نشان می‌دهد. کسرایی از تخیلی نیرومند بهره‌ور است. از این رو هم در شعرش توصیف دقیق حالات انسانی دیده می‌شود قطعه‌ی خواب و هم توصیف دقیق طبیعت قطعه‌های غزل برای درخت، سایه، شب‌های دشت در این قطعه‌ها کسرایی بدون گرایش به سوی رومانتیسم، در اوصاف انسان و یا ژرف اندیشی می‌کند و آن‌ها را با چیره‌دستی نشان می‌دهد.


گزیده‌ی اشعار سیاوش کسرایی
ص ۲۸


@vir486

اگر صد ناپسند آید ز درويش
رفيقانش يكى از صد ندانند

وگر يک بذله گويد پادشاهى
از اقليمى به اقليمى رسانند

گلستان
سعدی


@vir486

حکایت

  هر فرمانروایی که می‌خواهد کشوری را نگه دارد و آرامش و آسایش مردم را فراهم کند و یاران را بخوبی آموزش دهد و دشمنان را ریشه کن نماید، باید نگذارد بی‌هنرانِ بدگوهر، با هنرمندان و آزادگان نژاده برابر شوند.
  دادن جایگاهی فراخور با شایستگیِ کارگزار، پایه و بُن مایه‌ی کشورداری است.
اگر در اینباره مُستی شود، همه چیز بهم خواهد ریخت.

کلیه و دمنه
نصرالله منشی

مُستی: شکایت،اعتراض


@vir486

گل سوار آید بر مرکب و، یاقوتین
لاله در پیشش چون غاشیه‌دار آید


غاشیه: زین‌پوش اسب است که خادمان آن را حمل می‌کردند و غاشیه‌داران همیشه از پیش می‌آمدند.


سی‌قصیده ناصرخسرو
به کوشش مهدی محقق
ص ۷۱


@vir486

شاهنامه تاریخ پیامبران و شاهان نیست

#شاهرخ_مسکوب
ارمغان مور
ص۱۴۰و۱۴۱


پس شاهنامه تاریخ رسل نیست تنها تاریخ ملوک است و در نتیجه با عقیده و ایمان مؤمنان سروکار ندارد که شک و تردید در آن راه نداشته باشد.

مورخ مسلمان که تاریخ رسل را از کتابی آسمانی به دست آورده شاید بتواند با استناد به منابع قدسی دیگر شاخ و برگی به آن بیفزاید؛ امّا نه بیشتر ولی نگارنده‌ی شاهنامه ویراستارِ تاریخ خود است آن را کم و زیاد و تدوین می‌کند، گزینشی در کار دارد. از این گذشته خود می‌داند که ساخت و پرداخت او محل چون و چراست که می‌گوید ((خردمند کین داستان بشنود /به دانش گراید بدین نگرود )) خردمندان را به دانشی که دارند حوالت می‌دهد تا به یاری آن رمز داستان‌های این «تاریخ» را بگشایند و معنا را دریابند. در اینجا او نیز مانند طبری برای شناختن متن خواهانِ همدلی و یاری خواننده است.


    اگر فردوسی به دانش خردمندان روی می‌آورَد تا صورتِ داستان را رها کنند و به معنا بگروند برای آن است که در زمان او دیگر اساطیر ایران بنیاد و «تاریخ» دین و دنیای خوانندگانش نیست، می‌توان آنها را اندیشید و رمزشان را گشود، تاریخ او محل رد و قبولی توأم است. شاهنامه تاریخِ پیامبران و شاهان نیست که در آن رویدادهای قدسی و عرفی با هم و شانه به شانه جریان یابند. از پیامبران، جز یکی (ظهور زرتشت و سروده دقیقی)، نمی‌توانست نشانی باشد که آن هم در میان تاریخ پادشاهان می‌آید و می‌رود. اساطیر شاهنامه در خدمت و کارگزار امری زمینی و اجتماعی است؛ جمشید و ضحاک و افراسیاب فریدون و سیاوش و دیگران با داستان‌ها و ماجراها که بر آن‌ها می‌رود، همه برای نابودی بیداد و بر تخت نشاندن داد فرمانروا است.



کانال ادبی‌ ویر


@vir486

آسوده باشید، از این گُه‌ترها هم خواهد شد!
هر کس نمی‌خواهد، برود بمیرد!
آب و هوای این مُلک اینجور اقتضا کرده و می‌کند!


#صادق_هدایت


@vir486

❤️

نشاط اين بهارم بى گُل رويت چه كار آيد...
تو گر آيى،طرب آيد،بهشت آيد،بهار آيد...


#_بیدل_دهلوی



@vir486

شعری از مصطفی بادکوبه‌ای در ستایش فردوسی و دریغ بر حالِ زارِ وطن.


چو شب شد همه روزگارِ وطن
سیه‌جامه شد بر تنِ مرد و زن

اگر چه سپید است احرامشان
سیاه است از کین دلِ خامشان

به دستار و چفیه کنند افتخار
نشانی ز ایران نیاید به کار

همه کار‌ها صحنه سازی بود
"سخن ها به کردار به بازی بود"

همه سر به سر مصلحت بین شدند
ز سستی و خواری کژ آیین شدند

نه از داد یادی نه از دادگر
نه جانی ز بیداد، فریادگر

جوانان به زندانِ افیون و بنگ
نه شوقی به نام و نه ترسی ز ننگ

همه سر به سر ضعف و ناراستی
پدید آمده کژی و کاستی

سراسر دو رنگی سراسر ریا
نشسته است ثروت به جای خدا

نه جام شرابی نه پیمانه‌ای
نه بر عاشقان راه میخانه‌ای

نه یادی ز رستم نه از اشکبوس
فسوسا فسوسا فسوسا فسوس

بر آی و خرد نامه‌ای ساز کن
ز جهل خودی شِکوه آغاز کن

سرودی بپرداز دشمن شکار
که باشد برای وطن افتخار

بیا و صلا ده سرودِ امید
که شهنامه‌ای تازه آید پدید

بر آی و ببین و دوباره بگو
"تفو بر تو ای چرخ گردون تفو"


کانال ادبی ویر

@vir486

نبوَد عجب که دشمن بر حال ما بگرید
هر سنگدل که باشد بر مبتلا بگرید

چون آه من برآید چرخ از فزع بلرزد
چون اشگ من بیفتد ابر از حیا بگرید

هر جا که هست پیری بر تکیه‌ای بنالد
وآن‌جا که هست شاهی بر متّکا بگرید

در حلقه‌ای که گویی ذکر مصیبت ما
بیگانه گر درآید بر آشنا بگرید

گر وحشت دل ما بر وحش و طیر خوانی
این بر زمین بنالد وآن بر هوا بگرید

سرّ درون ما را با شمع اگر نمایی
هم در خلا بسوزد هم برملا بگرید

من ماجرای دیده بر چهره می‌نویسم
ور مدعی بخواند این ماجرا بگرید

کو همدمی موافق تا رخ به خون بشوید
یا مخلص حقیقی تا بی‌ریا بگرید

چشم عمادِ بی‌دل از گریه گر شود خون
عیبش مکن درین غم بگذار تا بگرید

#عماد_فقیه_کرمانی

@vir486

همه پارسائی نه روز است و نه زهد
نه اندر فزونی نماز و دعاست

نه جامه کبود و نه مویِ دراز
نه اندر سجاده و نه اندر وطاست

وطا: هر آنچه گستردنی باشد


سی‌قصیده ناصرخسرو
به کوشش مهدی محقق
ص ۷۲



@vir486

مسأله این است: اغراق و مبالغه که وجه غالب هنرسازه‌ها‌ی شاهنامه را تشکیل می‌دهد، چه نسبتی با خردگرایی و تعقلی دارد که فردوسی اینهمه از آن دم می‌زند؟ پیداست که در مبالغه ادعاهایی آورده می‌شود که از اساس فراعقلی و متافیزیکی‌اند:

«سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم از جهان روشنایی ببرد».

«از آواز او چرم جنگی‌پلنگ
شود چاک‌چاک و بخاید دو چنگ».

«به مرگ سیاوش سیه پوشد آب
کند زار نفرین بر افراسیاب».

و نهایتاً هم این‌که:

«که گفتت برو دست رستم ببند
نبندد مرا دست چرخ بلند».

باید گفت که در میان سایر هنرسازه‌ها، اغراق دورترین فاصله را با عقل‌پذیری و خردورزی و تعادل را دارد. این‌که گفته‌اند که اغراق و مبالغه از ویژگی‌های اساسی ژانر حماسه است و نیاز کار فردوسی بوده است بله، امّا نهایتاً تکلیف خرد در اغراق چه می‌شود؟ عقل آدمی چگونه ادعاهای غیر عقلانی فردوسی را نه تنها می‌پذیرد بلکه از آن لذت هم می‌برد؟ برای پاسخ به چنین مساله‌ای باید به کانت رجوع کرد و مبحث معتبر او در باب «امر والا». به‌طور مجمل «امر والا» آن هنگامی اتّفاق می‌افتد که ذهن در برابر اموری قرار گیرد که از هضم و ادراک آن عاجز شده، نوعی ترس توأم با احترام برای آن قائل شود. در تمام تصاویر حماسی و اغراق‌آلود شاهنامه ما با نوعی کم آوردن قدرت عقل روبرییم: چگونه تمامی آب‌های عالم در مرگ سیاوش لباس سیاه می‌پوشند؟! در برابر نعره‌ی وحشتناک رستم چطور پلنگ از ترس چنگال خودش می‌جود؟ این چگونه نعره‌ای است؟ خشم سهراب در جنگ با گردآفرید چه نوع خشمی است که از هراسش نور خورشید هم، کور می‌شود؟ می‌بینیم که تصور چنین تصویرهایی محال عقل است! امّا درست امر والا در همین لحظات و تصویرهاست که خودش را نشان می‌دهد. درست است در نگاه نخست قوه فاهمه‌ی بشر از ادراک این لحظات سهمگین پس می‌نشیند و کوتاه می‌آید، امّا در گام دوّم و این خود از توانایی‌های پنهان عقل بشری است که در برخورد با چنین تصاویری نه تنها خود را نمی‌بازد بلکه تمنای تمامیّت آن را در درون خود جستجو می‌کند و بر این فقدان عقلانی فائق می‌آید. پس از پیروزی عقل بر این تصاویر فراعقلانی آنچه بر جا می‌ماند، نوعی شگفتی و احساس لذت سلبی است همراه با احترام و کرنش! همان حالتی که انسان در برابر کهکشان‌هایی که تصور فاصله‌ی نوریشان از ما عقل‌سوز است و با این وجود بشر لحظه‌ای دست از فضاشناسی و نجوم و عکس‌های جیمزوب و مطالعه در این ساحت لایتنهایی برنمی‌دارد. بنابراین، اغراق آن هم از نوع اغراق‌های موفق شاهنامه نه تنها این‌که غیرعقلانی نیستند، بلکه در اکتشاف نیروهای خفته‌ی عقل بشری نیز کمک‌رسانند. بدین معنی که این تصاویر به نوعی خارق‌العاده موجبات بیداری و خردورزی قوم ایرانی در طول تاریخ گشته‌اند. ما با خواندن داستان‌های شگفت‌انگیز شاهنامه و دقت در اغراق‌های آن، چیزی فراتر از خرد معمولی خود به دست می‌آوریم. پیروزی عقل در برابر شکست خویش: «امر والا»!

«دکتر اسد آبشیرینی»
استاد دانشگاه چمران اهواز


@vir486