شاهنامه( دموکراسی یا استبداد)


اهورا مزدا
پادشاه
طبقات دیگر

معتقد بودند که پادشاه فره ایزدی دارد.
خون پادشاه با دیگر انسان متفاوت می‌باشد.


یکی از مهمترین ارکان دموکراسی، گفت‌وگوست. دیالوگ: گفت‌وگوی دو نفره
مونولوگ: تک‌گویی

دیالوگ به بهترین شکل در شاهنامه رعایت شده است و همه جا ما گفت‌‌وگوی دو نفره می‌بینم، کمتر آن هم در مواردی شخصیت‌ها به سراغ ذهن خویش می‌روند و دچار تک گویی می‌شوند.

در شاهنامه با اینکه پادشاه مقدس هست و جاشین خداوند بر زمین است اما دروازه‌ی گفت‌و‌گو و نقد باز هست و حتی پادشاه و کارهایش به نقد و چالش کشیده می‌شود. برعکس آنچه که در تاریخ ایران اتفاق افتاده از حمله‌ی اعراب به بعد که پادشاه حق هر گونه عملی را داشت و کسی یارای نقد آن را نداشت اما در شاهنامه چنین نیست.
وقتی اسفندیار کشته می‌شود‌، بزرگان اینگونه گشتاسپ را به باد نقد می‌گیرند.

بزرگان ایران گرفتند خشم
از آزرم‌ گشتاسپ شستند چشم

بدآواز گفتند کای شوربخت
چن اسپندیاری، تو از بهر تخت

به زاول فرستی به کشتن دهی
تو بر گاه، تاجِ مهی برنهی

سرت را ز تاجِ کیان شرم باد
به رفتن پیِ اخترت نرم باد

برفتند یکسر از ایوان اوی
پُر از خاک شد کاخ و دیوانِ اوی

ابیات از شاهنامه فردوسی
تصحیح استاد خالقی مطلق
جلد ۳



((پندارهای شخصی))

@vir486

سنگ اندر بر بسی دویدیم چو آب
بار همه خار و خس کشیدیم چو آب
آخر بوطن نیارمیدیم چو آب
رفتیم و ز پس باز ندیدیم چو آب

خاقانی


@vir486

و بعجب بمانده‌ام از حرص و مناقشت با یکدیگر و چندین وزر و وبال و حساب و تبعت، که درویش گرسنه در محنت و زحیر و توانگر با همه نعمت، چون مرگ فراز آید، از یکدیگر بازشان نتوان شناخت. مرد آن است که پس از مرگ نامش زنده‌بماند.

گزیده‌ی تاریخ بیهقی
خلیل خطیب‌رهبر
ص۱۵۹


@vir486

نومید مشو ز چاره جستن
کز دانه شگفت نیست رُستن


نظامی

@vir486

سعدی و تجدّد


سعدى اوج و انتهای عصر نوزایش سقط شده ایران بود.
در سد‌ه‌های چهارم و پنجم و ششم هجری/ دهم و یازدهم و دوازدهم میلادی بزرگانی چون فردوسی، ابن سینا، خیام و بیهقی، فرهنگی پویا و پاینده و به قول مجتبی مینوی «درخشنده ترین دورهٔ تاریخ ملت ایران» را پی ریختند.

بسیاری از اجزاء مهم این فرهنگ، همسو و گاه گاهی پیش‌تر از غرب به سوی نوعی تجدّد سیاسی و فرهنگی ره می‌سپرد. اما نخست مغولان و هجومشان و سپس آن دسته از سلاطین صفویه که می‌خواستند ایمان و ایقان فقه و شریعت را جانشین جویندگی و شک فلسفی کنند، بیشتر اجزاء خردمدار و بالقوه تجددزای ایران را از پویش و پیشرفت ناگزیر خویش وا داشتند و چنین بود که نوزایش ایران سقط شد. سعدی و آثارش را می‌توان عصاره‌ی این اثر و بازتاب مهمترین تنش‌ها و کشش‌های آن دوران دانست. کمتر کسی چون او تجسم فرهنگ زمان خویش و طنین ذهن و زبان فارسی در آن روزگار پُرمخاطره و در حال گذار بود. ملک‌الشعراء بهار از این هم پیش‌تر می‌رفت و معتقد بود، سعدی نتیجه تعالیم فردوسی و سنایی، زبده سخنان حکمت آموز و تعالیم روح‌پرور و لطیف و ادبای یونان، ایران، هند، عرب عجم ...است.

انسان‌گرایی در سعدی
عباس میلانی و مریم میرزاده
ص ۱۱۷


@vir486

و اَینَ الرِجّالُ المُهَذَبونَ

مردان پیراسته کجایند؟


تاریخ بیهقی
بکوشش خلیل خطیب‌رهبر
ص۲۰۳


@vir486

هر که بپرسد که کیست بابت اندوه؟
محنت اشاره کند بمن که فلان است

عمادی شهریاری

بابت: درخور، سزاوار، لایق



@vir486

دل بدست یار و غم در دل بماند
خارم اندر پای و پا در گل بماند

ما فرو رفتیم در دریای عشق
وانکه عاقل بود بر ساحل بماند

ساربان آهسته رو کاصحاب را
چشم حسرت در پی محمل بماند

کی تواند زد قدم با کاروان
ناتوانی کاندرین منزل بماند

ای پسر گر عاقلی دیوانه شو
کانکه او دیوانه شد عاقل بماند

خواجوی‌کرمانی


@vir486

به پاس احترام به زنده‌یاد پرویز خانلری


برخی اصطلاحات شعر حافظ
چمن


قسمتی از باغ و بوستان که صف درختان در آن است و در نقطه‌آی از آن جایگاهی برای آسایش و خوش گذراندن ساخته‌شده‌است که غالبا در اطراف آن گل‌های فراوان وجود دارد.

زُهدِ گران که شاهد و ساقی نمی‌خرند
در حلقه‌ی چمن به نسیم بهار بخش

ساقی چمن و گل را بی‌رویِ تو رنگی نیست
شمشاد خرامان کن تا باغ بیارائی


دیوان حافظ
تصحیح زنده‌یاد پرویز ناتل خانلری
جلد دوم
ص ۱۱۷۴


@vir486

برای هزارمین بار شعر عقاب زنده‌یاد خانلری رو گوش کنیم و از دقت و گزینش کلمات این استاد فرهیخته کله‌مان سوت بکش و بر خود و تاریخ این مرز و بوم افسوس بخوریم و از سویدای جان آه سرد برکشیم که کجایند مردان پیراسته، کجایند دانشی مردان، کجایند فرهنگی‌مردان، کجایند مرزبانان زبان‌دان...

و این چند بیت حکیم توس رو دوباره در ذهن خویش ناله کنیم که چرا از عرش خدا به فرش دروغ‌گویان و دغل‌بازان و گزافه‌گویان و مزدبگیران فرود آمدیم.

شود بنده‌ی بی‌هنر شهریار
نژاد و بزرگی نیاید به کار
.............
پیاده شود مردم رزم‌جوی
سوار آنکه لاف آرد و گفت‌و‌گوی
.............
زیان کسان از پیِ سودِ خویش
بجویند و دین اندر آرند پیش



@vir486

به شیخ شهر، فقیری ز جوع برد پناه
بدین امید که از جود، خواهدش نان داد
هزار مسئله پرسیدش از مسائل و گفت:
اگر جواب ندادی نبایدت نان داد!
نداشت حال جدال آن فقیر و شیخ غیور
ببرد آبش و نانش نداد تا جان داد
عجب‌که باهمه دانایی این نمی‌دانست
که حق به بنده نه روزی بشرط ایمان داد
من و ملازمت آستان پیر مغان
که جام می به کف کافر و مسلمان داد.

جوع: گرسنگی

ادیب‌پیشاوری


@vir486

ما «بی‌-‌خود» شده‌ایم، یعنی خودمان را «گُم کرده‌ایم». روزی انسانِ ایرانی همچون مولانا هدفش این بود که در محبوبِ ازلی «گُم شود»، تا «خودش» را «پیدا» کند. حاصل آن «گم‌بودگی» در دریای لایزال معرفت حق، «خودیابی» بود. امّا امروزه ما خودمان را در «دیگران»، «گُم می‌کنیم» و حاصلش هم همین گم‌گشتگیِ بی‌سر‌وتهی است که روزانه می‌بینید. از صبح که می‌شود خلایق خودشان را در فضای مجازی و دردسرهای اجتماعی، اقتصادی و مباحث سیاسی «گُم می‌کنند تا شب». این‌ها تمرینِ «بی‌خویشتنی» است. فرسودگیِ «خود» است. این‌که در روز چقدر اخبار بخوانیم یا گوش بدهیم، چقدر چت بکنیم، چند صفحه‌ی اینستاگرامی و کانال تلگرامی را چِک بکنیم و چقدر با دوست و همکارمان سر مسائل سیاسی و اقتصادی بحث بکنیم، «گُم کردن خویش» است در «دیگری». روزی فروغ «این روزها» را پیش‌بینی کرده بود وقتی می‌گفت:

«انسانِ پوک
انسانِ پوکِ پُر از اعتماد».

هیچ‌گاه بشر در غربت از طبیعت و آسمان این‌همه «بی‌خود» نبوده است. در شعر منوچهری، خود با «طبیعت» گره خورده است، در شعر فردوسی، خودِ انسان ایرانی با «اسطوره» تعریف می‌شود، در مولانا «خداوند» هست که به خودِ آدمی معنا می‌دهد. در حافظ، خود با «نقد» همراه است. مدرن‌ترین شاعرِ منتقدِ ایران، حافظ است در فرم و محتوا! امّا انصافاً «فیش حقوقیِ» انسان امروز را از او بگیری چه چیزی برای «خودش» باقی می‌ماند؟ اگر این پُست‌ و مقام‌ها، این مدارج و ارتقاءهای اداری نبود، من و تو کِه بودیم؟! «گم‌کرده‌ی» بشرِ امروز «خود» است. و در این پوچی‌ای هست که سر از اینهمه کشت‌وکشتار و جنایات جنگی و فقر و گرسنگی درآورده است. انسانِ امروز از «بی‌خودی»، «خودش» را نابود کرده است. آیا علاجش «بازگشت به خویشتن» است آن‌طوری که آل احمد و داریوش شایگان می‌گفتند؟ آن راه که امتحانش را پس داد. یا تعمق در این بیت حافظ است که:

«آدمی در عالم خاکی نمی‌آید به‌ دست
عالمی دیگر بباید ساخت، وز نو آدمی».

ما ایرانی‌ها در «ساخت‌وساز» همیشه ماهر بوده‌ایم امّا در ساختِ «عالم و آدمِ نو»، همیشه ناتوان..

«اسد آبشیرینی»
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز



@vir486

گر طبیبانه بیایی به سر بالینم
به دو عالم ندهم لذت بیماری را!!


سعدی



@vir486

هر که در ادب را طلب نکند
بر بساط شرف طرب نکند

نورِ روز یقین کجا بیند
آنکه در دیده کُحل شب نکند

ادب آموز، گرت می‌باید
که زمانه ترا ادب نکند


از مقامات حمیدی


@vir486

سعدی و زن
بخش اول

انسان‌گرایی گام نخست برای برانداختن برخوردهای مردسالارانه با زن بود و برای برکشیدنش به جایگاه طبیعی‌اش که همان برابری با مرد است. دیدگاه سعدی درباره زن به اندازه دیدگاهش درباره راستگویی زیر خرواری خرافه و نگاه سرسری پنهان مانده است.

سعدی با همه اندیشه‌های نویی که داشت و با همه آزموده‌هایی که در سفرهای خود به دست آورده بود، باز هم فرزند زمان خویش بود. در بسیاری از نوشته‌هایش روایت «مردانه»‌ای از زنان دارد و در برخی دیگر نگاهی سخت نو و دیگرگون از هنجار زمانش. ابیاتی که در آنان سعدی نگاهی سخت نکوهیده را درباره زنان باز می‌گوید کم نیستند.

چو زن راه بازار گیرد بزن
وگرنه تو در خانه بنشین چو زن
اگر زن ندارد سوی مرد گوش
سراويل كحلیش در مرد پوش

زن خوب زنی است که گوش به فرمان مرد است. در آن روزگار که زن از هرگونه جابه‌جایی و جنبشی بازداشته می شد، تنها جای زن را در بازار و گورستان می‌دانستند، سعدی حتی همان بازار را هم بر زن زیادی می‌داند.


انسان‌گرایی در سعدی
عباس میلانی
مریم‌میرزاده
ص ۶۷



ادامه دارد...
@vir486

آران: من از میان آتش حرف می‌زنم. خون به زانو رسیده که با که می‌جنگد و برای چه؟ جنگ طریقت است یا شریعت است یا تیره و تبار؛ یا سودی ناچیزتر از خون کودکی؟ بر سر پیکره‌های بی‌جان راه می‌رویم که ما را همین دم پیش عزیز‌ترکسان بودند؛ خواهری یا برادری، مادری یا پدری.


تاراج‌نامه( ذیلِ جهانگشا)
بهرام بیضایی


@vir486

و بیکتایی و ساده دلی سرزنش کرده که : « بکدام مشتاق شداید فراق می‌نویسی؟! و بکدام مشفق قصه اشتیاق می‌گویی؟! اگر چه خون چون غصه بحلق آمده است.

دم فروخور و لب ،مگشای، چه مهربانی نیست که دل پردازی را شاید.

اگر کارد شدت باستخوان رسیده است و کار محنت بجان انجامیده، مُصابرت نمای، چه، دلسوزی نداری که موافقت نماید. دَوْرِ روزگار دُرْدِي دَرْد درداده.

نفثه‌المصدور
محمد زیدری نسوی
تصحیح یزدگردی


@vir486

ویدئو زینب موسوی و توهین به جناب فردوسی و اثر سترگش.
هدایت میگه: زبان فارسی تا دلت بخواهد فوش آبدار دارد و ما که روی این گنجینه نشسته‌ایم چرا استفاده نکنیم.
اما من نمی‌خواهم زبان پارسی را که آثاری چون شاهنامه و تاریخ بیهقی و گلستان و تذکره‌الاولیا و بوستان و قابوس‌نامه از آن پاسبانی می‌کنند را به ناپسند بیالایم.
می‌خواهم عصبانیت خود را به ابیاتی از حکیم توس فروکش کنم.
وقتی رستم برای انتخاب اسب به دشت میره و با چوپان گله روبرو می‌شود، پاسخی از زبان چوپان می‌شنود که گویی عصاره‌ی تاریخ پُر فراز و فرود این سرزمین است.

ز چوپان بپرسید کاین اژدها
به چندست و این را که خواهد بها
چنین داد پاسخ که گر رستمی
برو راست کن روی ایران زمی
مر این را بر و بوم ایران بهاست
بدین بر تو خواهی جهان کرد راست
لب رستم از خنده شد چون بسد
همی گفت نیکی ز یزدان سزد

بهای رخش آبادی ایران است، بهای شهنامه ایران است با همه‌ی تلخی‌هایش، با همه‌ی سرشکستگی‌هایش.



@vir486

ویران باد آنکه آبادت نخواهد.....