شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
426 videos
7 files
80 links
Download Telegram
بشر یعنی فراتر رفتن از بشر. (نیچه)
بخش اوّل

عیش تن را گرچه باید آزمود نباید در آن ماند.

پاک و صافی شو و از چاه طبیعت به در آی
که صفایی ندهد آب تراب آلوده

ولی

تو تا لب معشوق و جام می خواهی
گمان مدار که کار دگر توانی کرد


رو که تو مست آب انگوری
مستی عشق نیست در سر تو


که

ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی است
پس عیش حافظ و شیوه خوشباشی رندان است که نباید از آن برداشت نادرستی داشت. جهانِ حافظ جهانِ عیش است و جهانِ فرمانروایان قلمرو فسق:
دلا دلالت خیرت کنم به راه نجات
مکن به فسق مباهات و زهد هم مفروش


حافظ به کوته همتانی که ماندن در طبیعت را هدف می‌دانند و مرادشان صرفاً بهره‌مندی از لذایذ دنیوی است هشدار می‌دهد که:
تو کز سرای طبیعت نمی‌روی بیرون
کجا به کوی طریقت گذر توانی کرد؟


ماندن در خواب و خور گمراهی است و دور افتادن از رسالت بشری:
خواب و خورت از مرتبه خویش دور کرد
آنگه رسی به خویش که بی خواب و خور شوی


بنابراین عشرت کردن حافظ را تنها باید در چنین قلمروی بررسی کرد و از آنجا خراباتش را و میخانه‌اش را و پیر مغانش را. و این عشرت‌جویی نه در فلسفه زاهد جایی دارد و نه در صوفیان پشمینه‌پوش. حافظ از ما دعوت نمی‌کند که کار محال کنیم و از وجود خاکی خود ببُریم، می‌خواهد که این بخش خاکی را متعالی کنیم تا با عشق برین او پیوند یابیم. باده، از حیث شادی‌بخش تن بودن باید حد خود را نگاه دارد و جای را برای دریافت معنویت تنگ نگرداند:
نگویمت که همه ساله می پرستی کن
سه ماه می خور و نه ماه پارسا می باش


سه ماه در برابر نه ماه، چه بسا نسبت بزرگداشت تن باشد به حرمت معنویت:
روز در کسب هنر کوش که می خوردن روز
دلِ چون آینه در زنگ ظلام اندازد


و

آن زمان وقت می صبح فروغ است که شب
گرد خرگاه افق پرده شام اندازد


باده باید شادی‌بخش تن باشد، برای رساندن آدمی به کمال عرفانی. اولی مقدمه واجب دومی است. نمی‌توان، و لازم هم نیست که غرایز را ریشه کَن کرد. می‌توان و باید آنها را - از طریق پرورش - که حافظ هدایت و همت می‌نامد تلطیف کرد. این است فشرده بیان حافظ در این باره: کشتنِ نفس خشت به دریا زدن است و هدایت آن رسالتِ انسان.

از قدیم گفته‌اند که در انسان سه کشمکش وجود دارد. حب مال و حب جاه و کشش به سوی نیکی. دوتای اول غالباً چیره است و سومی مظلوم و چشم به راه همت و هدایت. مثلاً نمی‌توان انگیزه «سود طلبی» را کُشت. این را هشتاد سال عمر کمونیسم ثابت کرد. کمونیسم از آن رو موفق نشد که با انگیزه‌ی نفع شخصی در افتاد تا آن را نابود کند. نتوانست. سرانجام غریزه پیروز شد. به گفته محققان اگر بازار سیاه در شوروی نبود، نصف مردم از گرسنگی مرده بودند! چون راه سود طلبی مشروع را سد کردند، بازار سیاه نامشروع پیروز شد.

از هاول نویسنده‌ی معروف چکسلواکی و اولین رئیس جمهور آن کشور پس از فروپاشی شوروی پرسیدند که فرق شما با دوبچک ( قهرمان بهار پراگ و واضع نظریه سوسیالیسم با چهره انسانی) چیست؟ جواب داد: من از سرمایه‌داری با چهره‌ی انسانی سخن می‌گویم و او از سوسیالیسم با چهره‌ی انسانی!

جان کلام در همین جاست. مارکس می‌خواست با ریشه‌کَن کردن نفع شخصی (که آن را شر مطلق می دانست) در جهان بهشتی بسازد. عملاً جهنم ساخت. (گفته پوپر)

به گفته آفاناسیف متفکر نامدار شوروی (سوسیالیسم یعنی اخلاقی کردن سرمایه‌داری یعنی کشیدن دندان های زهرآگین سود طلبی ، یعنی به جام عدل باده دادن، و نه در افتادن با غریزه آدمی.)

قدرت‌طلبی نیز غریزه بشر است. آنارشیسم با آن در افتاد و کارش نه تنها به شکست قطعی که به ترور انجامید. راسل راه درست را یافت و سخن از مهار کردن آن گفت و درست گفت. و

کمونیسم نیز که از زوال دولت و قدرت سخن می‌گفت کارش به ایجاد مخوف‌ترین و استبدادی‌ترین دولت‌ها کشید، چنانکه دیدیم و شنیدیم. و راهب نیز که به جنگ غریزه رفت کارش به ریا کشید و در حد اعلای کار عزل آدمی از رسالت خویش....


#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#حافظ_اندیشه


@vir486
👍4👎1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ویدئویی کمتر دیده شده و قدیمی از صحبت‌های هوشنگ ابتهاج و محمدابراهیم باستانی پاریزی در مورد عارف قزوینی. ساخته شده در دهه پنجاه.

#هوشنگ_ابتهاج
#محمدابراهیم_باستانی_پاریزی
#عارف_قزوینی


@vir486
🔥3❤2👏2
شاید بر من عیب بگیری که چرا دل از وطن برنداشته و تو را به دیاری دیگر نبرده‌ام تا آنجا با خاطری آسوده‌تر به سر ببری. شاید مرا به بی‌همتی متصّف کنی. راستی آن است که این عزیمت بارها از خاطرم گذشته است. اما من و تو از آن نهال‌ها نیستیم که آسان بتوانیم ریشه از خاک خود برکَنیم و در آب و هوایی دیگر نمو کنیم. پدران تو، تا آنجا که خبر دارم، همه با کتاب و قلم سر و کار داشته‌اند، یعنی از آن طایفه بوده‌اند که مامورند میراث ذوق و اندیشه‌ی گذشتگان را به آیندگان بسپارند. جان و دل چنین مردمی با هزاران بند و پیوند به زمین و اهل زمین خود بسته است.
از این همه تعلق گسستن کار آسانی نیست.
‌
‌
#پرویز_خانلری
نامه‌ای به فرزند


@vir486
❤10
شعر، موسیقی و رقص:
#حضرت‌_مولانا

مولانا به سه عنصر همگن در زيبايى‌شناسى توجهى كامل داشت: شعر، موسيقى و رقص. زيرا اين سه، زاده وزن و هماهنگى‌اند، كه از سرشت  طبيعت است.

مولانا، هم در موسيقى علمى تبحر داشت و هم در موسيقى عملى. او ضرب اصول و علم الايقاع (ريتم شناسى) را به‌خوبى مي‌دانست و سازى به‌نام رَباب (=ابر) را به چيرگى مى‌نواخت و حتى در ساختمان اين ساز تغييراتى پديد آورد و در آن روزگار
فضاى قونيه و سرزمين آناتولى از نغمه‌ی ساز و سماع مولانا و يارانش
عطرآگين  شده بود.

مولانا به رقص نيز اهميتى به‌سزا مى‌داد، زيرا معتقد بود كه رقص علاوه بر آنكه جسم را چالاك مى‌كند، روح را هم از خفتگى و تيرگى مى‌رهاند.

پايان جنگ آمد،
آواز چنگ آمد
يوسف ز چاه آمد،
اى بى‌هنر!  به رقص آ
طاووس ما در آيد،
و آن رنگ‌ها برآيد
تا مرغ جان سرايد،
بى بال و پر به رقص آ

استاد #كريم_زمانى
#شرح_مثنوی_معنوی


@vir486
👍6🕊4👏1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
🔸«فرزانه‌ی فروتن ایران‌مدار ما»

▪️مستندی درباره‌ی زنده‌یاد ایرج افشار؛ ساخته‌ی سیّدجواد میرهاشمی

 
@vir486
👍4
نگاهِ تو!

انعکاسِ صامتِ گرفتگیِ صدایِ یک فریاد است‌ ...


به من نگاه کن!


بگذار من


در سکوتِ صدایِ نگاهِ تو


تراژدیِ مرگِ همه‌ی فریادها را


تــجــربــه کــنــم!


#کارو_دردریان

▪️تصویر: ژاکلین دِردِریان متولد ۱۳۳۱ تهران (دختر ویگن) آهنگساز و شاعر و کارو دردریان عموی او؛ شاعر (۱۳۸۶-۱۳۰۶)


@vir486
❤10
حکایت: «خواب دیکتاتور،آسایش رعیت است»

یکی از ملوک بی‌انصاف پارسایی را پرسید از عبادت‌ها کدام فاضل‌تر است، گفت: تو را خواب نیم‌روز تا در آن یک‌نفس خلق را نیازاری.

ظالمی را خفته دیدم نیم‌روز
گفتم این فتنه است خوابش برده بِه

وآنکه خوابش بهتر از بیداری است
آن‌چنان بد زندگانی مرده به


#سعدی
#گلستان

@vir486
 
👍12
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
خیال خام پلنگ من به‌سوی ماه جهیدن بود
و ماه را زِ بلندایش به روی خاک کشیدن بود

پلنگ من دل مغرورم پرید و پنجه به‌ خالی زد
که عشق، ماه بلند من، ورای دست رسیدن بود

گل شکفته! خداحافظ، اگرچه لحظهٔ دیدارت
شروع وسوسه‌ای در من به‌نام دیدن و چیدن بود

من و تو آن دو خطیم آری، موازیان به‌ ناچاری
که هردو باورمان ز آغاز به یکدگر نرسیدن بود

اگرچه هیچ گل مرده دوباره زنده نشد امّا
بهار در گل شیپوری، مدام گرمِ دمیدن بود

شراب خواستم و عمرم، شرنگ ریخت به کام من
فریبکار دغل‌پیشه بهانه‌اش نشنیدن بود

چه سرنوشت غم‌انگیزی که کرم کوچک ابریشم
تمام عمر قفس می‌بافت ولی به فکر پریدن بود

▪️شعری از «حسین منزوی» با خوانش و تفسیر «رشید کاکاوند»

#حسین_منزوی
#رشید_کاکاوند


@vir486
👍6❤2👎1🔥1💔1
ناکرده گناه در جهان کیست بگو

بی جرم و گناه چون توان زیست بگو

من بد کنم و تو بد مکافات دهی

پس فرق میان من و تو چیست بگو؟

#خیام

@vir486
👍6👏2🔥1😁1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
سخنرانی دکتر سعید حمیدیان استاد دانشگاه علامه طباطبایی و نظامی‌پژوه ایران درباره‌ی «خسرو و شیرین»، شاهکار ادبیات غنایی

#نظامی
#سعید_حمیدیان


@vir486
👍4🔥1👏1💯1
ما را گلی از روی تو چیدن نگذارند

چیدن چه خیالیست که دیدن نگذارند

صد شربت شیرین ز لبت خسته دلان را

نزدیک لب آرند و چشیدن نگذارند

گفتم شنود مژده دشنام تو گوشم

آن نیز شنیدم که شنیدن نگذارند

زلف تو چه امکان کشیدن که رقیبان

سر در قدمت نیز کشیدن نگذارند

بخشای بر آن مرغ که خونش گَه بسمل

بر خاک بریزند و تپیدن نگذارند

دل شد ز تو صد پاره و فریاد که این قوم

نعره زدن و جامه دریدن نگذارند

مگریز کمال از سر زلفش که درین دام

مرغی که در افتاد پریدن نگذارند

#کمال_خجندی



@vir486
👏3💔3👍1🔥1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
سال روز درگذشت شاعر معاصر پروین اعتصامی
روحش شاد 🌹.

مناظره‌ی دزد و قاضی با صدای فرح‌اندوز.


@vir486
👍7❤1🔥1💯1
که زندان مرا بارو مباد
جز پوستی که بر استخوانم.

بارویی آری،
اما
گرد بر گرد جهان
نه فراگرد تنهاییِ جانم.

آه
آرزو! آرزو!

پیازینه پوست‌وار حصاری
که با خلوت خویش چون به خالی بنشینم
هفت دربازه فراز آید
بر نیاز و تعلق جان.
فروبسته باد
آری فروبسته باد و
فروبسته‌تر،
و با هر دربازه
هفت قفل آهن‌جوش گران!

آه
آرزو! آرزو!

#احمد_شاملو


@vir486
👍5⚡1❤1👎1🔥1
آنها سه تن‌اند که می‌میرند؛
یکی برای ظلمش! یکی برای مکرش! و یکی برای عدالتش!

ولی نه؛ در عمل ظالم و مکار جان به در بردند
و تنها سومی بود که فرقش شکافت!

عدالت می‌میرد و ظلم و مکر می‌ماند.

#بهرام_بیضایی
نمایشنامه مجلس ضربت زدن

@vir486
👍7⚡1🔥1🤯1💔1
حکایت
در فواید خاموشی

ناخوش‌آوازی به بانگ بلند قرآن همی‌خواند. صاحبدلی بر او بگذشت. گفت: تو را مشاهره¹ چند است؟ گفت: هیچ. گفت: پس این زحمت خود چندین چرا همی‌دهی؟ گفت: از بهر خدا می‌خوانم. گفت: از بهر خدا مخوان:

گر تو قرآن بر این نَمَط² خوانی
ببَری رونقِ مسلمانی


#سعدی
#گلستان

۱) شهریه، اجرت
۲) روال و روش


@vir486
👍8🔥1🥰1🤣1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ساز و آواز دیلمان

خواننده: پریسا
سنتور: پرویز مشکاتیان
شعر: سعدی

چنان در قید مهرت پای بندم
که گویی آهوی سر در کمندم



@vir486
❤‍🔥4👍1🔥1
چینی‌ها می‌گویند
کوتاه‌ترین راه به شناخت خویشتن مسیری است که باید در طول آن از تمام دنیا عبور کرد.

▪️دست نوشته‌ی عباس کیارستمی در سررسید سال ۱۳۷۶

#عباس_کیارستمی


@vir486
❤3👍3🔥1👌1
بشر یعنی فراتر رفتن از بشر. ( نیچه)
بخش دوم



ترک در هر حال آسانتر از درگیری در زندگی است. آن يك آسان است و این دشوار. حافظ راه دشوار را بر می‌گزیند. این است که (عشقش با مشکلها روبرو می‌گردد) آنکه می‌گریزد راه آسان و بی‌افتخار را برگزیده است.

حافظ از ترک که گریزی بیش نیست، می‌گذرد و وارد نبرد سهمگین زندگی می‌شود. چه زندگی در هر حال نبرد است. می‌توان از آن گریخت و می‌توان در آن درگیر شد. در گریز نه تنها افتخار، که هیچ نیست. در واقع گریز ناب وجود ندارد گریز نبردی است با خود در حاشية اجتماع. شکنجه‌گر دیگری را عذاب می‌دهد و راهب خود را. این است تمام حاصل «ترك».

از اقوال حسین منصور حلاج است که از او پرسیدند که طریق به خدای چگونه است؟ گفت: دو قدم است و رسیدى، يك قدم از دنیا برگیر و يك قدم از عقبی، اینک رسیدی به مولی .

چرا باید دل از عقبی برگرفت؟ این کار چه کس را خوش می‌آید؟ و به چه دلیل؟ پاسخ حافظ برعکس است هم دنیا و هم عقبی، و برای این کار فرصت بسیاری نیست‌.
وقت را غنیمت دان آن قدر که بتوانی
حاصل از حیات ای جان این دم است تا دانی


کام‌بخشی گردون عمر در عوض دارد
جهد کن که از دولت داد عیش بستانی


گذشتن از دنیا البته تعبیر مثبتی دارد که نباید در بحث فراموش شود. دنیاداری از نظری هوسرانی است و ماده پرستی، قارون و تفرعن فرعون. باید از این مراحل، گذشت ولی جسم را کاهیدن و به بادامی ساختن و ترك هرگونه مقامی - حتی مقام معنوی - انسان را به کجا می‌برد؟

در واقع رعایت تعادل یعنی مهار کردن هوسرانی و اعراض از مال‌پرستی و اجتناب از غرورمقام، اعراض از هستی نیست. وگرنه حد افراطی «ترك»، چنانکه گذشت خودکشی است. اگر سعادت در ترك همه چیز باشد باید ترک حیات گفت و خلاص.

همه اشکال‌ها در مواجهه با مسائل زندگی است. باید شادی جست ولی به هوسرانی نرسید. موجبات مادی زندگی را فراهم کرد و دچار مال‌پرستی نشد. در سلسله مراتب زندگی اجتماعی مقامی را اشغال کرد ولی دچار مقام‌زدگی نشد این است رسالت انسان و مشکل او.

می‌گویند تصوف فلسفه گریز است، و چون ایرانی نتوانست مصيبت هولناك حمله‌ی مغول را تحمل کند به این گریز پناه برد. این برداشت درست نیست. تصوف قبل از حمله‌ی مغول وجود داشته و بعد از فراموش‌شدن مصائب آن نیز به حیات خود ادامه داده است. وانگهی حمله مغول - با همه سهمناکی آن - در تاریخ این کشور رویدادی استثنایی نیست. ایران از این گونه حمله‌ها باز هم دیده است. حمله مغول با همۀ خشونت خود حمله به فرهنگ نبود. در حالی که ایران انواع حمله‌ها را در تاریخ خود تجربه کرده است. فلسفه گریز ریشه‌های متعدد دارد که البته یکی از آنها مصائب بزرگ اجتماعی است. در این میان نباید سهم گریز درونی فراموش شود. گریز از آزادی و مسئولیت ریشه‌ای روانی نیز دارد که باید در جای خود مورد گفتگو قرار گیرد. تصوف فلسفه گریز بود ولی حافظ آن را متحوّل کرد. تصوف حافظ مكتب عشق است و این عشق چیزی «داده شده» نیست، تحصیل کردنی و یافتنی است این بحث را در گفتگو درباره اختیار آدمی ادامه خواهیم داد.

صوفی که ادعای ترک داشت از راه دیگر به مفاسدی که برای اجتناب از آنها صوفی شده بود، باز می‌گردد: چون تنها به زیبایی جسمانی اکتفا می کند، و از کمال اخلاقی حافظانه غافل است؛ به استناد اینکه خدا را در شاهد می‌بیند به هوسرانی می‌افتد. پنهانی به ندای جسم تسلیم می‌شود. دستگاه خانقاه را در ردیف دربارها قرار می‌دهد و خود را به پیروی از سلاطین «شاه» می‌خواند و چنین است که صد بت در آستین دارد:
خدا زان خرقه بیزار است صدبار
که صد بت باشدش در آستینی


از طرف دیگر شیوۀ خوش باشی حافظانه طغیانی پربار است در برابر ستمگران ستمگر با کرورها صوفی از جهان گذشته که با دنیا و آخرت کاری ندارند کارش را به خوبی از پیش می‌برد. وی اصولاً طالب چنین دنیایی است. از زمان مغول تاکنون هیچ اعتراضی برضد سلطان جابر از تارکان دنیا بلند نشده است. از دنیا گذشتگی یا یعنی تسلیم. و از جمله تسلیم به ستم. برعکس آن کسی که به زندگی روی می‌آورد حق خود را می‌طلبد. به فرهنگ دست می‌یابد و می‌آموزد که در برابر ستم نباید خاموش بنشیند.

تصوف، در جنبه منفی‌اش پاسخ کارآمدی به ظلم عباسیان، -بخشی از علت وجودی تصوف- نبوده است. می‌بایست منتظر حافظ بماند.

کی یرکگور که عاشق مسیح بود با مسیحیت درافتاد و با کلیسا مبارزه‌ی جانانه‌ای کرد و معتقد بود که مسیحیت را باید از نو آفرید. و حافظ عشق را از نو آفرید. یعنی بدان ابعاد وسیعی داد و عرفان را نیز. عرفان بی‌حافظ چیزی است و عرفان با حافظ چیز دیگر.


#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#حافظ_اندیشه


@vir486
❤5👍1👎1
حکایت


پیاده‌ای سر و پا برهنه با کاروان حجاز از کوفه به در آمد و همراه ما شد و معلومی نداشت.
خرامان همی‌رفت و می‌گفت:

« نه به استر بر سوارم نه چو اشتر زیر بارم
نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم

غم موجود و پریشانی معدوم ندارم
نفسی می‌زنم آسوده و عمری می‌گذارم
»

اشتر سواری گفتش: ای درویش کجا می‌روی؟! برگرد که به سختی بمیری. نشنید و قدم در بیابان نهاد و برفت.

چون به نخله محمود در رسیدیم توانگر را اجل فرا رسید. درویش به بالینش فراز آمد و گفت: ما به سختی بنمردیم و تو بر بختی بمردی.

شخصی همه شب بر سر بیمار گریست
چون روز آمد بمرد و بیمار بزیست

ای بسا اسب تیزرو که بماند
که خر لنگ جان به منزل برد
بس که در خاک تندرستان را
دفن کردیم و زخم خورده نمرد



#سعدی
#گلستان
@vir486
👍6❤1