شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
300 photos
426 videos
7 files
80 links
Download Telegram
#خیام_شاعر
بخش سوم



شب مهتاب، ویرانه، مرغ حق، قبرستان، هوای نمناک بهاری در خیام خیلی مؤثر بوده. ولی بنظر می‌آید که شکوه و طراوت بهار، رنگ‌ها و بوی گل، چمن زار، جویبار، نسیم ملایم و طبیعتِ افسونگر، با آهنگ چنگ ساقیان ماهرو و بوسه‌های پرحرارت آنها که فصل بهار و نوروز را تکمیل می‌کرده در روح خیام تأثیر فوق العاده داشته. خیام با لطافت و ظرافت مخصوصی که در نزد شعرای دیگر کمیاب است طبیعت را حس می‌کرده و با يك دنيا استادی وصف آن را میکند.

روزی است خوش و هوا نه گرم است و نه سرد..

بنگر از صبا دامن گل چاک شده..

ابرآمد و زار بر سر سبزه گریست..

چون ابر به نوروز رخ لاله بشست...

مهتاب بنور دامن شب بشكافت
...

خیام در وصف طبیعت تا همان اندازه که احتیاج دارد با چند کلمه محیط و وضع را مجسم و محسوس می‌کند. آنهم در زمانی که شعر فارسی در زیر تأثیر تسلط عرب یکنوع لغت بازی و اظهار فضل و تملق‌گوئی خشک و بی‌معنی شده بوده و شاعران کمیابی که ذوق طبیعی داشته‌اند برای یک برگ و يا يك قطره ژاله بقدری اغراق می‌گفته‌اند که انسان را از طبیعت بیزار می‌کرده‌اند. این سادگی زبان خیام بر بزرگی مقام او می‌افزاید. نه تنها خیام به الفاظ ساده اکتفا کرده بلکه در ترانه‌های خود استادی‌های دیگری نیز بکار برده که نظیر آن در نزد هیچیک از شعرای ایران دیده نمی‌شود. او با کنایه و تمسخر لغات قلنبه آخوندی را گرفته و بخودشان پس داده مثلا درین رباعی:

گویند: بهشت و حور خواهد بود
آنجا می ناب و انگبین خواهد بود


اول نقل قول کرده و اصطلاحات آخوندی را در وصف جنت بزبان خودشان شرح داده، بعد جواب می‌دهد:
گر ما می و معشوقه گزیدیم چه باك؟
چون عاقبت کار همین خواهد بود

درین رباعي القاب ادبا و فضلا را به اصطلاح خودشان می‌گوید:

آنانکه محیط فضل و آداب شدند
در جمع کمال شمع اصحاب شدند

بزبان خودش القاب و ادعای آنها را خراب می‌کند:

ره زین شب تاريك نبردند بروز
گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند


در جای دیگر لفظ پرده صوفیان را می‌آورد و بعد به تمسخر می‌گوید که پشت پرده اسرار عدم است.

هست از پس پرده گفتگوی من و تو
چون «پرده» برافتد، نه تو مانی و نه من

گاهی با لغات بازی می‌کند ولی صنعت او چقدر با صنایع لوس و ساختگی بدیع فرق دارد. مثلا لغاتی که دو معنی را می‌رساند:

بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟


تقلید آواز فاخته که در ضمن بمعنی کجا رفتند؟ هم باشد يك شاهکار زیرکی، تسلط بزبان و ذوق را می‌رساند:

دیدیم که بر کنگره‌اش فاخته‌ای
بنشسته همی گفت که «کوکو کوکو


در آخر بعضی از رباعیات قافیه تکرار شده، شاید بنظر بعضی فقر لغت و قافیه را برساند مثل:

دنیا دیدی و هر چه دیدی هیچ است

بنگر از جهان چه طرف بریستم؟ هیچ


ولی تمام تراژدی موضوع در همین تکرار هیچ جمع شده.

#ترانه‌های_خیام
#صادق_هدایت

@vir486
👍8❤2
نازی است تو را در سر، کمتر نکنی دانم
دردی است مرا در دل، باور نکنی دانم

خیره چه سراندازم بر خاک سر کویت
گر بوسه زنم پایت، سر برنکنی دانم

گفتی بدهم کامت اما نه بدین زودی
عمری شد و زین وعده، کمتر نکنی دانم

بوسیم عطا کردی، زان کرده پشیمانی
دانی که خطا کردی، دیگر نکنی دانم

گر کشتنیم باری هم دست تو و تیغت
خود دست به خون من، هم تر نکنی دانم

گه‌گه زنی از شوخی حلقهٔ در خاقانی
خانه همه خون بینی، سر درنکنی دانم

هان ای دل خاقانی سر در سر کارش کن
الا هوس وصلش، در سر نکنی دانم

گرچه به عراق اندر سلطان سخن گشتی
جز خاک در سلطان افسر نکنی دانم

#خاقانی

@vir486
❤10🥰2💯1
ما واژه‌های مقدس داشتيم: آزادی، وطن، عدالت، فرهنگ، زيبايی و تجلی. تکان هر برگ بر شاخه، معنای نهفته‌ای داشت… اغلب دراز می‌کشيدم روی چمن مرطوب و خيره می‌شدم به آسمان. پاره‌های ابر گذر می‌کردند، اشتياق و حيرت نوجوانی بی‌قرار می‌دميدم به آسمان. در گلخانه می‌نشستم، بی‌وقفه کتاب می‌خواندم، نويسندگان و شاعران بزرگ را تا حد تقديس می‌ستودم. از جهان روزمرگی، تقديس گريخته‌ است و اين بحران جنبه‌ی بومی ندارد. پشت مرزها هم تقديس و آرمان‌گرایی به انسان پشت کرده و شهرت فصلی، جنسيت و پول گريزنده، اقيانوس‌های عظيم را در حد حوضچه‌هایی تنگ فروکاسته است.

▪️غزاله علیزاده- گفتگو با هفته‌نامه گردون- شماره ۵۱- مهرماه ۱۳۷۴

#غزاله_علیزاده

@vir486
👍8❤4
مرا و یادِ تو بگذار و کُنجِ تنهایی
که هر که با تو به خلوت بُوَد نه تنهایی است

#سعدی

@vir486
❤6👍2🔥1
قحطی نیشابور در قرن پنجم هجری

در این سال(احدی و اربعمائه= ۴۰۱ هجری) در بلاد خراسان عموما و در نیشابور خصوصا قحطی روی نمود که مردم را از نایافت قوت(غذا)، قُوت(توان) نماند و قیمت گندم و جو از دانه ی مروارید درگذشت، و از سگ و گربه نشانی نماند، بلکه مادر از گوشت فرزند تغذیه می ساخت و برادر به لحم(گوشت) برادر روز می گذارنید، و شوهر زن را می جوشانید. و در نیشابور هیچ کس را مجال آن نماند که به محلات دوردست تردد کند مگر به استحضار بعضی که سلاح همراه ایشان بودی.

منبع: تاریخ یمینی محمد عبدالجبار عتبی،ترجمه ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی، به اهتمام جعفر شعار، ص۳۱۴


@vir486
👍4
حکایت

پادشاهی پارسایی را دید.
گفت: هیچت از ما یاد آید؟
گفت: بلی! وقتی که خدا را فراموش می‌کنم.

هر سو دود آن کش ز بر خویش براند
وآن را که بخواند به در کس ندواند
 

#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی

@vir486
❤4👏2👍1🔥1
ما نقش دلپذیر ورق‌های ساده‌ایم
چون داغ لاله از جگر درد زاده‌ایم

ما سینه گشاده در آماجگاه خاک
بی‌اضطراب همچو هدف ایستاده‌ایم

#صائب_تبریزی

@vir486
❤5👏3🔥1
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
مستند "فروغ فرّخزاد"
کارگردان: ناصر تقوایی

محصول:
رادیو و تلویزیون ملّی ایران
سال ۱۳۴۶

مستند سال ۴۶ به مناسبت اولین سالگرد فوت فروغ فرّخزاد، توسّط ناصر تقوایی و جمع دیگری از هنرمندان ساخته شده است. مستند «فروغ فرّخزاد» با نمایی از سنگ قبر فروغ شروع می‌شود و با همین نما فیلم پایان می‌یابد. میان این دو نما مصاحبه‌ی ایرج گرگین با فروغ، تصاویری از پشت ویترین کتاب فروشی‌ها که پس از آن‌ها کتاب‌های شعر فروغ نیز دیده می‌شوند، عنوان روزنامه‌ها که خبر مرگ را منتشر کرده‌اند، مراسم تشیع جنازه، و مراسم خاک‌سپاری فروغ قرار گرفته است.

@vir486
❤9👏2
شنیدم که در وقت نزع روان
به هرمز چنین گفت نوشیروان

که خاطر نگهدار درویش باش
نه در بند آسایش خویش باش

نیاساید اندر دیار تو کس
چو آسایش خویش جویی و بس

نیاید به نزدیک دانا پسند
شبان خفته و گرگ در گوسفند

برو پاس درویش محتاج دار
که شاه از رعیت بود تاجدار

رعیت چو بیخند و سلطان درخت
درخت، ای پسر، باشد از بیخ سخت

مکن تا توانی دل خلق ریش
وگر می‌کنی می‌کنی بیخ خویش

اگر جاده‌ای بایدت مستقیم
ره پارسایان امید است و بیم

طبیعت شود مرد را بخردی
به امید نیکی و بیم بدی

گر این هر دو در پادشه یافتی
در اقلیم و ملکش پنه یافتی

که بخشایش آرد بر امیدوار
به امید بخشایش کردگار

گزند کسانش نیاید پسند
که ترسد که در ملکش آید گزند

وگر در سرشت وی این خوی نیست
در آن کشور آسودگی بوی نیست

اگر پای بندی رضا پیش گیر
وگر یک سواری سر خویش گیر

فراخی در آن مرز و کشور مخواه
که دلتنگ بینی رعیت ز شاه

ز مستکبران دلاور بترس
از آن کاو نترسد ز داور بترس

#سعدی
#بوستان
#غلامحسین_یوسفی

@vir486
❤8👍3🔥2👏2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
امروز سرمست آمدم تا دیر را ویران کنم.

#شجریان

@vir486
👍5❤1🔥1
چشمم از آینه‌داران خط و خالش گشت

لبم از بوسه‌رُبایان بَر و دوشش باد


#حافظ


@vir486
👍6🔥2❤1👏1
#شاعر_مردم
بخش اول

از میان مردم بیرون آمد با مردم زیست و در میان مردم فرو رفت... این مرد نه وزیر شد نه وکیل شد نه رئیس اداره شد نه پولی بهم زد، نه خانه ساخت نه ملک خرید.... شاید روز ولادت او را هم کسی جشن نگرفت و من خود شاهد بودم که روزمرگی ختم هم نگذاشتند. ساده‌تر و بی‌ادعاتر و کم‌آزارتر صاحبدل پ‌تر و پاکدامن‌تر از او من کسی ندیده‌ام. مردی بود بتمام معنی مرد..... بی اعتنا به مال دنیا و به صاحبان جاه و جلال. گدای راه‌نشین را بر مالدار کاخ‌نشین همیشه ترجیح داد آنچه کرد و گفت برای همین مردم خرده‌پای بی‌کس بود... هر روز و هر شب شعر می‌گفت و اشعار هر هفته را چاپ می‌کرد و به دست مردم می‌داد. نزدیک بیست سال هر هفته روزنامه نسیم شمال او در مطبعه کلیمیان که یکی از کوچکترین چاپخانه های آن روز تهران بود... در چهارصفحه کوچک بقطع کاغذهای یک ورقی ،امروز، چاپ و به دست مردم داده شد.

هنگامی که روزنامه‌فروشان دوره‌گرد فریاد را سر می‌دادند و روزنامه او را اعلان می‌کردند، راستی مردم هجوم می‌آوردند. زن و مرد، پیر و جوان، کودک و برنا، با سواد و بی سواد این روزنامه را دست بدست می‌گرداندند. در قهوه‌خانه‌ها، در سرگذرها در جاهایی که مردم گرد می‌آمدند با سوادها برای بی‌سوادها می‌خواندند و مردم حلقه می‌زدند و روی خاک می‌نشستند و گوش می‌دادند.... نام این روزنامه باندازه‌ای بر سر زبان‌ها بود که سید‌اشرف‌الدین قزوینی مدیر آن را مردم به نام نسیم شمال می‌شناختند و او را آقای نسیم شمال صدا می‌کردند. روزی که موقع انتشار آن می‌رسید دسته دسته کودکان ده دوازده ساله که موزعان او بودند در همان چاپخانه گرد می‌آمدند و هر کدام دسته‌ای بزرگ می‌شمردند و از او می‌گرفتند و زیر بغل می‌گذاشتند این کودکان راستی مغرور بودند که فروشنده نسیم شمال هستند.

#چشمه_روشن
#غلامحسین_یوسفی
#نسیم_شمال
@vir486
👍8❤2🔥1
حکایت
در فواید خاموشی


جالینوس ابلهی را دید دست در گریبان دانشمندی زده و بی‌حرمتی همی‌کرد. گفت: اگر این نادان نبودی کار وی با نادانان بدینجا نرسیدی.

دو عاقل را نباشد کین و پیکار
نه دانایی ستیزد با سبکسار

اگر نادان به وحشت سخت گوید
خردمندش به نرمی دل بجوید

دو صاحبدل نگه دارند مویی
همیدون سرکشی و آزرم‌جویی

و گر بر هر دو جانب جاهلانند
اگر زنجیر باشد بگسلانند

یکی را زشت‌خویی، داد دشنام
تحمل کرد و گفت: ای خوب فرجام

بتر زآنم ، که خواهی گفتن آنی
که دانم ،عیب من، چون من، ندانی



#سعدی
#گلستان
#غلامحسین_یوسفی

@vir486
❤10👍3🔥1👏1
حَسْبِ حالی نَنِوشتی و شد ایّامی چند

محرمی کو که فرستم به تو پیغامی چند؟


#حافظ



@vir486
❤4🕊3👍1🔥1👏1
ز قید بندگی، این بندگان شوند آزاد
اگر بشوق رهائی، زنند بال و پری

یتیم و پیره‌زن، اینقدر خون دل نخورند
اگر بخانهٔ غارتگری فتد شرری

بحکم ناحق هر سفله، خلق را نکشند
اگر ز قتل پدر، پرسشی کند پسری

درخت جور و ستم، هیچ برگ و بار نداشت
اگر که دست مجازات، میزدش تبری

سپهر پیر، نمی‌دوخت جامهٔ بیداد
اگر نبود ز صبر و سکوتش آستری

اگر که بدمنشی را کشند بر سر دار
بجای او ننشیند بزور ازو بتری؟

#پروین_اعتصامی

@vir486
❤7👏3👍2🔥1
شوق رهایی

شعر پروین از لحاظ فکر و معنی بسیار پخته و متین است، گویی اندیشه‌گری توانا حاصل تأمّل و تفكرات خود را در‌بارۀ انسان و جنبه‌های گوناگون زندگی و نکات اخلاقی و اجتماعی بقلم آورده است. بی‌گمان او در این باب از سرچشمه افکار پیشینیان نیز بهره‌مند شده است اما نه آن که سخنش رنگ تقلید و تکرار پذیرفته باشد بلکه در اندیشه و طرز بیان از اصالت برخوردارست.

عواطف بشر‌دوستی و حمایت از مردم محروم و یتیمان و سالخوردگان و ستمدیدگان ـ که در شعر پروین بصورت واکنش روحی لطیف و مادرانه بروز کرده از درون جان او جوشیده و سرشار از صمیمیت و صداقت است و رنگ ویژه طبع و ذوق وی را دارد. برخی معاصران خاصه آشنایان با ادبیات مغرب زمین و شعر امروز وقتی انعکاس کشش‌های جسمانی و تب‌های عشق و رنگ زنانه آن را در شعر پروین نمی‌یابند در نظرشان نامنتظر می‌نماید گویی هر زن شاعر ناگزیر باید درون‌مایه شعرش از این گونه باشد و حال آن که بسیار مردان سخنور نیز بوده‌اند و هستند که در این زمینه‌ها سخن نگفته‌اند. بعلاوه به مقتضیات عصر و محیط پرورش پروین و عفاف و حفاظ آن و منش و خصلت سراینده - که خاص خود اوست نیز باید توجه داشت.


#پروین_اعتصامی
#غلامحسین_یوسفی
#چشمه_روشن
@vir486
👍6🔥1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
به یاد کیومرث پوراحمد و سادگی و فروتنی نگاهش.

گاهی با خود شرط می‌کنم که زندگی را لاجرعه سر بکشم، کاری به هیاهوی اطراف نداشته باشم، فقط بچسبم به زندگی و تنها زندگی. امّا دژخیمان و نون‌ به نرخ‌روز‌خوران چنان دایره‌ی زندگی را تنگ کرده‌اند که دیگر عرصه بر همه‌چیز تاریک و تاریک است یا به قول اخوان: نگه جز پیش پا را دید نتواند.
اما با وجود غوغا و هیاهوی این کج‌اندیشان باز این زندگی‌ست که مقدس و یگانه است. زندگی‌ست که یکتا و تکرارناپذیره.
پس مثل آزادیخواهان که همیشه واژه‌ی آزادی ورد لبشان بود، اینک از سویدای جان می‌گوییم زنده‌باد زندگی..
آنها از اینکه ما به زندگی بچسبیم و حیات را قدر بدانیم واهمه دارند، آنها مرگ را در بوق و کرنا مقدس وانمود کرده‌اند و زندگی را لجن‌زار و بی‌اهمیت.
و ما می‌گوئیم زنده باد زندگی.


@vir486
❤16👍3👏2🔥1