آفات کشورداری و فرمانروایی
گویند که آفاتِ مُلک[=فرمانروایی و کشورداری] شش چیز است:
حِرمان و فتنه و هوا و خِلاف روزگار و تنگخویی و نادانی.
۱- حِرمان: آن است که نیکخواهان را از خود محروم کند و اهلِ رای و تجربت را نومید فروگذارد. [= از متخصّصان و اندیشمندان بهره نبردن]
۲- فتنه: آنکه جنگهای ناپیوسان و کارهای نااندیشیده حادث گردد و شمشیرهای مخالف از نیام برآید[= جنگهای تحمیلی و غیرمنتظره پیش بیاید و کشور در جنگ باشد.]
۳- هوا و هوس: مولِع بودن به زنان و شکار و سماع و شراب و امثال آن[= سیاستمداران دنبال عیش و نوش، خوشگذرانی، سهمخواهی، اختلاس و... باشند و افرادی صالح و سالم نباشند.]
۴- خلاف روزگار: وبا و قحط و غرق و حرق و آنچه بدین ماند[= بیماریهای همهگیر، خشکسالی، سیل، آتشسوزی و...]
۵- تنگخویی: اِفراط خشم و کراهیت و غلوِّ در عقوبت و سیاست[= نداشتن تحمّل، رواداری، بخشش، اعمال مجازاتهای سنگین ]
۶- نادانی: ملاطفت در مواضع مخاصمت و به کار داشتن مناقشت به جای مجاملت[= نداشتن یک سیاست صحیح و درست در مواضع گوناگون و نداشتن هنر دیپلماسی صحیح]
📚کلیله و دمنه، ترجمه نصرالله منشی، تصحیح استاد مینوی، انتشارات امیرکبیر، صص ۸۰ - ۸۱
@vir486
گویند که آفاتِ مُلک[=فرمانروایی و کشورداری] شش چیز است:
حِرمان و فتنه و هوا و خِلاف روزگار و تنگخویی و نادانی.
۱- حِرمان: آن است که نیکخواهان را از خود محروم کند و اهلِ رای و تجربت را نومید فروگذارد. [= از متخصّصان و اندیشمندان بهره نبردن]
۲- فتنه: آنکه جنگهای ناپیوسان و کارهای نااندیشیده حادث گردد و شمشیرهای مخالف از نیام برآید[= جنگهای تحمیلی و غیرمنتظره پیش بیاید و کشور در جنگ باشد.]
۳- هوا و هوس: مولِع بودن به زنان و شکار و سماع و شراب و امثال آن[= سیاستمداران دنبال عیش و نوش، خوشگذرانی، سهمخواهی، اختلاس و... باشند و افرادی صالح و سالم نباشند.]
۴- خلاف روزگار: وبا و قحط و غرق و حرق و آنچه بدین ماند[= بیماریهای همهگیر، خشکسالی، سیل، آتشسوزی و...]
۵- تنگخویی: اِفراط خشم و کراهیت و غلوِّ در عقوبت و سیاست[= نداشتن تحمّل، رواداری، بخشش، اعمال مجازاتهای سنگین ]
۶- نادانی: ملاطفت در مواضع مخاصمت و به کار داشتن مناقشت به جای مجاملت[= نداشتن یک سیاست صحیح و درست در مواضع گوناگون و نداشتن هنر دیپلماسی صحیح]
📚کلیله و دمنه، ترجمه نصرالله منشی، تصحیح استاد مینوی، انتشارات امیرکبیر، صص ۸۰ - ۸۱
@vir486
👍9❤1👌1💯1
شد ز غمت خانهٔ سودا دلم
در طلبت رفت به هر جا دلم
در طلب زهرهْرُخِ ماهرو
مینگرد جانب بالا دلم
فرش غمش گشتم و آخر ز بخت
رفت بر این سقف مصفا دلم
آه که امروز دلم را چه شد؟
دوش چه گفتهاست کسی با دلم؟
از طلب گوهر گویای عشق
موج زند موج چو دریا دلم
روز شد و چادر شب میدَرَد
در پی آن عیش و تماشا دلم
از دل تو در دل من نکتههاست
اه چه ره است از دل تو تا دلم
گر نکنی بر دل من رحمتی
وای دلم وای دلم وا دلم
ای تبریز از هوس شمس دین
چند رود سوی ثریا دلم
#مولانا
@vir486
در طلبت رفت به هر جا دلم
در طلب زهرهْرُخِ ماهرو
مینگرد جانب بالا دلم
فرش غمش گشتم و آخر ز بخت
رفت بر این سقف مصفا دلم
آه که امروز دلم را چه شد؟
دوش چه گفتهاست کسی با دلم؟
از طلب گوهر گویای عشق
موج زند موج چو دریا دلم
روز شد و چادر شب میدَرَد
در پی آن عیش و تماشا دلم
از دل تو در دل من نکتههاست
اه چه ره است از دل تو تا دلم
گر نکنی بر دل من رحمتی
وای دلم وای دلم وا دلم
ای تبریز از هوس شمس دین
چند رود سوی ثریا دلم
#مولانا
@vir486
👍7❤2👏2🔥1
نیما در «افسانه» به حافظ میگوید:
حافظا این چه کید و دروغی است
کز زبان می و جام و ساقی است؟
نالی ار تا ابد باورم نیست
که بر آن عشق بازی، که باقی است
من بر آن عاشقم که رونده است.
اگر به گمان نیما حافظ در هوای وجودی باقی و سرمدی - خدا - باشد، سرایندۀ «افسانه» در عوض دوستدار هستی فانی و سپنجی آدمی است. انسانگرایی شاعر امروز عرفان شعر کهن را باور ندارد و به دیده انکار مینگرد تا خود جایگاه آن را به دست آورد. اساساً بدون روی گرداندن از شعر کلاسیک سرودن منظومهای چون «افسانه»، شدنی است؟ روی آوردن به آینده ناچار مستلزم پشت کردن به گذشته است. اما داوری شاملو درباره موضوع شعر شاعر پیشین چنان یکباره شعر و شاعری پیش از خود را به مسخره میگیرد که گویی رأی داور از پیش صادر شده است. شعر بزرگ فارسی البته نیاز به سنجش و ارزیابی تازه دارد. اما خشم و خروشهایی از این دست چیزی بر کسی روشن نمیکند.
باری بگذریم و برویم بر سر شعر متعهد.
در این دریافت شعر ابزار است مانند مته و دار. باید بتوان به یاری آن جنگید و دشمنان را بدان آویخت و یا دست کم چون اهرمی صخرهها را از پیش پای خلق به کنار زد. شاعر چون شاخهای از جنگل خلق سراینده درد و امید آنان در شب از صبح و در شکست از پیروزی سخن میگوید و فتحنامه میسراید تا روانهای خستهشان آباد و چشمهای خفتهشان بیدار شود.
شکاریم یکسر همه پیش مرگ
#شاهرخ_مسکوب
ص۹۹
@vir486
حافظا این چه کید و دروغی است
کز زبان می و جام و ساقی است؟
نالی ار تا ابد باورم نیست
که بر آن عشق بازی، که باقی است
من بر آن عاشقم که رونده است.
اگر به گمان نیما حافظ در هوای وجودی باقی و سرمدی - خدا - باشد، سرایندۀ «افسانه» در عوض دوستدار هستی فانی و سپنجی آدمی است. انسانگرایی شاعر امروز عرفان شعر کهن را باور ندارد و به دیده انکار مینگرد تا خود جایگاه آن را به دست آورد. اساساً بدون روی گرداندن از شعر کلاسیک سرودن منظومهای چون «افسانه»، شدنی است؟ روی آوردن به آینده ناچار مستلزم پشت کردن به گذشته است. اما داوری شاملو درباره موضوع شعر شاعر پیشین چنان یکباره شعر و شاعری پیش از خود را به مسخره میگیرد که گویی رأی داور از پیش صادر شده است. شعر بزرگ فارسی البته نیاز به سنجش و ارزیابی تازه دارد. اما خشم و خروشهایی از این دست چیزی بر کسی روشن نمیکند.
باری بگذریم و برویم بر سر شعر متعهد.
در این دریافت شعر ابزار است مانند مته و دار. باید بتوان به یاری آن جنگید و دشمنان را بدان آویخت و یا دست کم چون اهرمی صخرهها را از پیش پای خلق به کنار زد. شاعر چون شاخهای از جنگل خلق سراینده درد و امید آنان در شب از صبح و در شکست از پیروزی سخن میگوید و فتحنامه میسراید تا روانهای خستهشان آباد و چشمهای خفتهشان بیدار شود.
شکاریم یکسر همه پیش مرگ
#شاهرخ_مسکوب
ص۹۹
@vir486
👏7👍2
عزیز جانم
هرگاه بدی جهان را فرا گرفت
و آدمیزاد
ناامنترین مفهوم شد
خداوند شاعری نازل میکند
تا در حیرت حضور زنی،
صبح را
دوباره به باورها بازگرداند
و نور از کلامش
به سحرگاه ذاتها بپاشد
حالا ما
آخرین برگزیدگانی هستیم که در این نیمه شب زمستانی
این معنا را پیامبری میکنیم
بیشتر بخند
تا حرارتش به سرتاسر هستی
سرایت کند.
سعید انصاریان
@vir486
هرگاه بدی جهان را فرا گرفت
و آدمیزاد
ناامنترین مفهوم شد
خداوند شاعری نازل میکند
تا در حیرت حضور زنی،
صبح را
دوباره به باورها بازگرداند
و نور از کلامش
به سحرگاه ذاتها بپاشد
حالا ما
آخرین برگزیدگانی هستیم که در این نیمه شب زمستانی
این معنا را پیامبری میکنیم
بیشتر بخند
تا حرارتش به سرتاسر هستی
سرایت کند.
سعید انصاریان
@vir486
❤9👍4
ایزد دِلَکی مهرفزایت بدهاد
زین بِه نظری، به این گدایت بدهاد
خوبیّ و خوشیّ و دلفریبیّ و جمال،
داری همه جز وفا؛ خدایت بدهاد!
#اثیر_اخسیکتی
@vir486
زین بِه نظری، به این گدایت بدهاد
خوبیّ و خوشیّ و دلفریبیّ و جمال،
داری همه جز وفا؛ خدایت بدهاد!
#اثیر_اخسیکتی
@vir486
❤5👏4👍1
خاقانی یک قصیده داره که برای مرگ فرزندش نوشته، جدا از اینکه این قصیده جیگر آدم رو خون میکنه کلمات خیلی مهمی داره.
حالا از اونا بگذریم، این بیت رو براتون آوردم:
ای نهان داشتگان موی ز سر بگشایید
وز سر موی سر آغوش بزر بگشایید
نهان داشتگان: زنانِ حرم.
وقتی زنان رو دعوت به پریشان کردن موهاشون میکنن که نیازه شدت سوگواری رو نشون بدن.
حالا
سر آغوش یا سر آگوش چیه؟
یه کیسهای بود که اول اون رو روی سرشون میذاشتن و بعد کلاه یا هر چیز دیگهای رو میذاشتن روی اون و عقیده داشتن با این کار گرد و خاک رو موها نمیشینه.
بزر چیه حالا؟ به، چسبیده به اسم و ازش صفت ساخته.
مثل بهوش، بخرد.
بزر یعنی زرین.
سر آغوشی که زرین یا زرنگاره.
خاقانی یه بیت جالب دیگه هم داره:
باد سر زلفت ز سر آغوش
دستار سرِ سران ربوده
#یک_نکته_از_این_معنی_گفتیم_و_همین_باشد.
@vir486
حالا از اونا بگذریم، این بیت رو براتون آوردم:
ای نهان داشتگان موی ز سر بگشایید
وز سر موی سر آغوش بزر بگشایید
نهان داشتگان: زنانِ حرم.
وقتی زنان رو دعوت به پریشان کردن موهاشون میکنن که نیازه شدت سوگواری رو نشون بدن.
حالا
سر آغوش یا سر آگوش چیه؟
یه کیسهای بود که اول اون رو روی سرشون میذاشتن و بعد کلاه یا هر چیز دیگهای رو میذاشتن روی اون و عقیده داشتن با این کار گرد و خاک رو موها نمیشینه.
بزر چیه حالا؟ به، چسبیده به اسم و ازش صفت ساخته.
مثل بهوش، بخرد.
بزر یعنی زرین.
سر آغوشی که زرین یا زرنگاره.
خاقانی یه بیت جالب دیگه هم داره:
باد سر زلفت ز سر آغوش
دستار سرِ سران ربوده
#یک_نکته_از_این_معنی_گفتیم_و_همین_باشد.
@vir486
❤9👍5
به روز خجسته سرِ مهرماه،
به سر برنهاد آن کیانیکلاه،
زمانه بیاندوه گشت از بدی
گرفتند هر کس رهِ بخردی
دل از داوریها بپرداختند،
بدآیین یکی جشن نو ساختند!
بفرمود تا آتش افروختند،
همه عنبر و زعفران سوختند،
پرستیدن مهرگان دین اوست؛
تنآسانی و خوردن آیین اوست.
اگر یادگارست از او ماه و مهر،
بکوش و به رنج ایچ منمای چهر!
#شاهنامه
#فردوسی
@vir486
به سر برنهاد آن کیانیکلاه،
زمانه بیاندوه گشت از بدی
گرفتند هر کس رهِ بخردی
دل از داوریها بپرداختند،
بدآیین یکی جشن نو ساختند!
بفرمود تا آتش افروختند،
همه عنبر و زعفران سوختند،
پرستیدن مهرگان دین اوست؛
تنآسانی و خوردن آیین اوست.
اگر یادگارست از او ماه و مهر،
بکوش و به رنج ایچ منمای چهر!
#شاهنامه
#فردوسی
@vir486
❤10👌3👍2
❤12👍5
رفتی و همچنان به خیال من اندری
گویی که در برابر چشمم مصوری
فکرم به منتهای جمالت نمیرسد
کز هر چه در خیال من آمد نکوتری
مه بر زمین نرفت و پری دیده برنداشت
تا ظن برم که روی تو ماه است یا پری
تو خود فرشتهای نه از این گل سرشتهای
گر خلق از آب و خاک تو از مشک و عنبری
ما را شکایتی ز تو گر هست هم به توست
کز تو به دیگران نتوان برد داوری
با دوست کنج فقر بهشت است و بوستان
بی دوست خاک بر سر جاه و توانگری
تا دوست در کنار نباشد به کام دل
از هیچ نعمتی نتوانی که برخوری
گر چشم در سرت کنم از گریه باک نیست
زیرا که تو عزیزتر از چشم در سری
چندان که جهد بود دویدیم در طلب
کوشش چه سود چون نکند بخت یاوری
سعدی به وصل دوست چو دستت نمیرسد
باری به یاد دوست زمانی به سر بری
#سعدی
@vir486
گویی که در برابر چشمم مصوری
فکرم به منتهای جمالت نمیرسد
کز هر چه در خیال من آمد نکوتری
مه بر زمین نرفت و پری دیده برنداشت
تا ظن برم که روی تو ماه است یا پری
تو خود فرشتهای نه از این گل سرشتهای
گر خلق از آب و خاک تو از مشک و عنبری
ما را شکایتی ز تو گر هست هم به توست
کز تو به دیگران نتوان برد داوری
با دوست کنج فقر بهشت است و بوستان
بی دوست خاک بر سر جاه و توانگری
تا دوست در کنار نباشد به کام دل
از هیچ نعمتی نتوانی که برخوری
گر چشم در سرت کنم از گریه باک نیست
زیرا که تو عزیزتر از چشم در سری
چندان که جهد بود دویدیم در طلب
کوشش چه سود چون نکند بخت یاوری
سعدی به وصل دوست چو دستت نمیرسد
باری به یاد دوست زمانی به سر بری
#سعدی
@vir486
❤10👍3👏3🔥1
یار خوش چیزی است!
زیرا که یار از خیالِ یار قوّت میگیرد و میبالد و حیات میگیرد.
چه عجب میآید! مجنون را خیالِ لیلی قوّت میداد و غذا میشد...
عالَم بر خیال قائم است.
فیه ما فیه/ مولانا
@vir486
زیرا که یار از خیالِ یار قوّت میگیرد و میبالد و حیات میگیرد.
چه عجب میآید! مجنون را خیالِ لیلی قوّت میداد و غذا میشد...
عالَم بر خیال قائم است.
فیه ما فیه/ مولانا
@vir486
👍14
جان هیچ و جسد هیچ و نفس هیچ و بقا هیچ
ای هستی تو ننگ عدم تا به کجا هیچ
دیدی عدم هستی و چیدی الم دهر
با این همه عبرت ندمید از تو حیا هیچ
مستقبل اوهام چه مقدار جنون داشت
رفتیم و نکردیم نگاهی به قفا هیچ
آیینهٔ امکان هوسآباد خیال ست
تمثال جنونگر نکند زنگ و صفا هیچ
زنهار حذر کن ز فسونکاری اقبال
جز بستن دستت نگشاید ز حنا هیچ
خلقیست نمودار درین عرصهٔ موهوم
مردی و زنی باخته چون خواجهسرا هیچ
بر زلهٔ این مایده هرچند تنیدیم
جز حرص نچیدیم چو کشکول گدا هیچ
تا چند کند چارهٔ عریانی ما را
گردون که ندارد به جز این کهنه ردا هیچ
منزل عدم و جاده نفس ما همه رهرو
رنج عبثی میکشد این قافله با هیچ
بیدل اگر این است سر و برگ کمالت
تحقیق معانی غلط و فکر رسا هیچ !!
ابُوالمَعانی میرزا عَبدُالقادر بیدلِ دهلوی
@vir486
ای هستی تو ننگ عدم تا به کجا هیچ
دیدی عدم هستی و چیدی الم دهر
با این همه عبرت ندمید از تو حیا هیچ
مستقبل اوهام چه مقدار جنون داشت
رفتیم و نکردیم نگاهی به قفا هیچ
آیینهٔ امکان هوسآباد خیال ست
تمثال جنونگر نکند زنگ و صفا هیچ
زنهار حذر کن ز فسونکاری اقبال
جز بستن دستت نگشاید ز حنا هیچ
خلقیست نمودار درین عرصهٔ موهوم
مردی و زنی باخته چون خواجهسرا هیچ
بر زلهٔ این مایده هرچند تنیدیم
جز حرص نچیدیم چو کشکول گدا هیچ
تا چند کند چارهٔ عریانی ما را
گردون که ندارد به جز این کهنه ردا هیچ
منزل عدم و جاده نفس ما همه رهرو
رنج عبثی میکشد این قافله با هیچ
بیدل اگر این است سر و برگ کمالت
تحقیق معانی غلط و فکر رسا هیچ !!
ابُوالمَعانی میرزا عَبدُالقادر بیدلِ دهلوی
@vir486
❤10👍6
تفاوت حرف «ق» و «خ» در دو بیت زیر از غزلیات حافظ شیرازی:
ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامهٔ کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم
رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم
من تریدی ندارم که حافظ در انتخاب هجای «-ق» در قافیه و صامت «ق» در درون شعری با این حال و هوای اعتراضآمیز و خطابی، کاملاً از روی آگاهی و توجه به تأثیر موسیقایی آن عمل کرده است. ابنجنّی در کتاب الخصایص اشاره میکند که اعراب کلمهٔ «قَضْم» -به معنی شکستن- را در مورد اجسام خشک و کلمهٔ «خِصْم» -به معنی شکستن- را برای اجسام نرم به کار میبرند و این به سبب قوت «ق» و ضعف «خ» است. از این روی صوت قویتر را برای فعل قویتر و صوت ضعیفتر را برای فعل ضعیفتر به کار برند. ابنسینا نیز وقتی میخواهد توضیح دهد که اصوات حروف از حرکتهای غیرگفتاری هم شنیده میشود، دربارهٔ صوت حاصل از حرف «ق» مینویسد که از شکافتن جسمها و کنده شدن ناگهانی آنها شنیده میشود.
گمشده لب دریا،
تأملی در معنی و صورت شعر حافظ،
تقی پورنامداریان، ص ۹۹
@vir486
ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامهٔ کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم
رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم
سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم
من تریدی ندارم که حافظ در انتخاب هجای «-ق» در قافیه و صامت «ق» در درون شعری با این حال و هوای اعتراضآمیز و خطابی، کاملاً از روی آگاهی و توجه به تأثیر موسیقایی آن عمل کرده است. ابنجنّی در کتاب الخصایص اشاره میکند که اعراب کلمهٔ «قَضْم» -به معنی شکستن- را در مورد اجسام خشک و کلمهٔ «خِصْم» -به معنی شکستن- را برای اجسام نرم به کار میبرند و این به سبب قوت «ق» و ضعف «خ» است. از این روی صوت قویتر را برای فعل قویتر و صوت ضعیفتر را برای فعل ضعیفتر به کار برند. ابنسینا نیز وقتی میخواهد توضیح دهد که اصوات حروف از حرکتهای غیرگفتاری هم شنیده میشود، دربارهٔ صوت حاصل از حرف «ق» مینویسد که از شکافتن جسمها و کنده شدن ناگهانی آنها شنیده میشود.
گمشده لب دریا،
تأملی در معنی و صورت شعر حافظ،
تقی پورنامداریان، ص ۹۹
@vir486
❤7👍4
این نیز بگذرد
جهان را پادشاهی پاکدین بود
که مُلک عالَمش زیر نگین بود
حکیمانی که پیش شاه بودند
که اِجریخوارهٔ درگاه بودند
چنین گفت ای عجب روزی به ایشان
که حالی میرود بر من پریشان
مرا سازید یک انگشتری پاک
که هر وقتی که باشم نیک غمناک
چو در وی بنگرم، دلشاد گردم
ز دست تُرکِ غم آزاد گردم
وگر دلشاد باشم نیز از بخت
چو در وی بنگرم، غمگین شوم سخت
حکیمان زو امان جُستند یکچند
نشستند آن بزرگان خردمند
بسی اندیشه و فکرت بکردند
بسی خونابه و حسرت بخَوردند
به آخر اتّفاقی جزم کردند
به یک ره بر نگینی عزم کردند
که بنگارند بر وی این رقم زود:
به آخر بگذرد این نیز هم زود
الهینامهٔ عطّار نیشابوری، تصحیح دکتر شفیعی کدکنی، ص ۳۱۱
@vir486
جهان را پادشاهی پاکدین بود
که مُلک عالَمش زیر نگین بود
حکیمانی که پیش شاه بودند
که اِجریخوارهٔ درگاه بودند
چنین گفت ای عجب روزی به ایشان
که حالی میرود بر من پریشان
مرا سازید یک انگشتری پاک
که هر وقتی که باشم نیک غمناک
چو در وی بنگرم، دلشاد گردم
ز دست تُرکِ غم آزاد گردم
وگر دلشاد باشم نیز از بخت
چو در وی بنگرم، غمگین شوم سخت
حکیمان زو امان جُستند یکچند
نشستند آن بزرگان خردمند
بسی اندیشه و فکرت بکردند
بسی خونابه و حسرت بخَوردند
به آخر اتّفاقی جزم کردند
به یک ره بر نگینی عزم کردند
که بنگارند بر وی این رقم زود:
به آخر بگذرد این نیز هم زود
الهینامهٔ عطّار نیشابوری، تصحیح دکتر شفیعی کدکنی، ص ۳۱۱
@vir486
👌8👏2❤1
اندیشه و مشرب حافظ
چنانکه گفتیم حافظ صوفیِ مکتبی و خانقاهی نیست ولی او را بطور مشروط صوفیی حقیقی و عارفی روشنبین و روشندل و وسیعالمشرب میتوان دانست. منظور از مشروط بودن این تشخیص و تسمیه اینست که اگر چه تصوف و عرفان در حقیقت براساس قیدشکنی و رهایی از حدود متناهی و ناقصِ عقل و استدلال و جمود و محدودیت سنن و افکار تعقبآمیز و خشك اهل ظاهر، بوجود آمده ولی بعلت اتکاء و استظهار مصلحتی و اجباری بسنن عقاید اهل ظاهر دارای اصول و رسوم و مبانی خاصی شده که خود متضمن نوعی جمود و محدودیت است و بعبارت دیگر تصوف مکتبی و خانقاهی بتدریج از هدف و غرض و علت وجودی خود فاصله گرفته و بنوعی دگماتیسم ( Dogmatisme ) که آنرا دگماتیسم عرفانی باید خواند منجر شده است و ظاهراً ظهور « عرفان عاشقانه » عکسالعمل طبیعی همین انحراف از هدف و جمود تصوف است.
حافظ نه تنها دلقپوش ریائی و صوفی شکمپرست خانقاهی و شیخ ریاکار مسندنشین نیست، بلکه وسعت مشرب و ذوق رندانه خاصی که دارد او را از صوفیان واقعی و عارفان حقیقی نیز که شرح احوالشان در تذکرهها و کتب صوفیه آمده است ممتاز میکند و ذوق فلسفی عمیق و اندیشه متموّج و جوالش که گاهی تا مرزهای انکار و تردد و یأس و بدبینی پیش میرود، حتی قالب عرفان عاشقانه را نیز برای در بر گرفتن تمام جهات و جوانب اندیشه و مشرب و ذوق خاص او تنگ و نارسا مینماید و مشرب ملامتی او نیز چنانکه در مباحث دیگر گفتهایم متمایز از روش و مشرب صوفیه ملامتی است و هدف و انگیزه ملامتی بودن حافظ با هدف ملامتیه اختلاف دارد.
در هر حال اگر بخواهیم نام مناسبی برای مشرب و مکتب حافظ که امتزاجی بدیع از افکار فلسفی عمیق و بدبینانه و تجلیات عرفانی عاشقانه و روح ملامتی و آزادمنشی قلندرانه و ذوق شاعرانه است برگزینیم نام و عنوانی شایسته تر از مکتب رندی نخواهیم یافت.
#حافظ
#منوچهر_مرتضوی
#مکتب_حافظ
@vir486
چنانکه گفتیم حافظ صوفیِ مکتبی و خانقاهی نیست ولی او را بطور مشروط صوفیی حقیقی و عارفی روشنبین و روشندل و وسیعالمشرب میتوان دانست. منظور از مشروط بودن این تشخیص و تسمیه اینست که اگر چه تصوف و عرفان در حقیقت براساس قیدشکنی و رهایی از حدود متناهی و ناقصِ عقل و استدلال و جمود و محدودیت سنن و افکار تعقبآمیز و خشك اهل ظاهر، بوجود آمده ولی بعلت اتکاء و استظهار مصلحتی و اجباری بسنن عقاید اهل ظاهر دارای اصول و رسوم و مبانی خاصی شده که خود متضمن نوعی جمود و محدودیت است و بعبارت دیگر تصوف مکتبی و خانقاهی بتدریج از هدف و غرض و علت وجودی خود فاصله گرفته و بنوعی دگماتیسم ( Dogmatisme ) که آنرا دگماتیسم عرفانی باید خواند منجر شده است و ظاهراً ظهور « عرفان عاشقانه » عکسالعمل طبیعی همین انحراف از هدف و جمود تصوف است.
حافظ نه تنها دلقپوش ریائی و صوفی شکمپرست خانقاهی و شیخ ریاکار مسندنشین نیست، بلکه وسعت مشرب و ذوق رندانه خاصی که دارد او را از صوفیان واقعی و عارفان حقیقی نیز که شرح احوالشان در تذکرهها و کتب صوفیه آمده است ممتاز میکند و ذوق فلسفی عمیق و اندیشه متموّج و جوالش که گاهی تا مرزهای انکار و تردد و یأس و بدبینی پیش میرود، حتی قالب عرفان عاشقانه را نیز برای در بر گرفتن تمام جهات و جوانب اندیشه و مشرب و ذوق خاص او تنگ و نارسا مینماید و مشرب ملامتی او نیز چنانکه در مباحث دیگر گفتهایم متمایز از روش و مشرب صوفیه ملامتی است و هدف و انگیزه ملامتی بودن حافظ با هدف ملامتیه اختلاف دارد.
در هر حال اگر بخواهیم نام مناسبی برای مشرب و مکتب حافظ که امتزاجی بدیع از افکار فلسفی عمیق و بدبینانه و تجلیات عرفانی عاشقانه و روح ملامتی و آزادمنشی قلندرانه و ذوق شاعرانه است برگزینیم نام و عنوانی شایسته تر از مکتب رندی نخواهیم یافت.
#حافظ
#منوچهر_مرتضوی
#مکتب_حافظ
@vir486
👍11❤1
ای غوکها که موجْ برآشفته خوابتان
وافکنده در تلاطمِ شطِّ شتابتان
خوش یافتید این خزهٔ سبز را پناه
روزی دو، گر امان بدهد آفتابتان
دم از زلال خضر زنید و مسلّم است
کز این لجنکدهست همه نان و آبتان
بیشرمتر ز جمع شمایان نیافرید
ایزد که آفرید برای عذابتان
کوتاهبین و تنگنظر، گرچه چشمها
از کاسهخانه جَسته برون چون حبابتان
در خاک رنگ خاکی و در سبزه سبزرنگ
رنگِ محیط بوده، هماره، مآبتان
از بیخ گوش نعرهزنانید و گوش خلق
کر شد ازین مُکابرهٔ بیحسابتان
یک شب نشد کز این همه بیداد بس کنید
وین سیم بگسلد ز چُگور و رَبابتان
تسبیح ایزد است به پندار عامیان
آن شومْشیونِ چو نَعیب غُرابتان
هنگام قول، آمرِ معروف و در عمل
از هیچ مُنکَری نبود اجتنابتان
بسیار ازین نفير نفسگیرتان گذشت
کو افعیای که نعره زند در جوابتان
داند جهان که در همهٔ عمر بوده است
روزی ز بال پشّه و خون ذُبابتان
جز جیغ و ویغ و شیون و فریاد و همهمه
کاری دگر نیامده از شیخ و شابتان
تکرار یک ترانه و یک شومْنوحه است
سر تا به سر تمامِ سطورِ کتابتان
چون است و چون که از دل گندابهٔ قرون
ناگه گرفته است تب انقلابتان؟
وز ژاژِ ژنده، خنده به خورشید میزند
شمع تمامْکاستهٔ نیمتابتان
مانا گمان برید که ایزد به فضل خویش
کرده ست بهر فتح جهان انتخابتان
یا خود زمان و گردش افلاک کرده است
بر جملهٔ ممالک مالکْرِقابتان
گر جمع «مادران به خطا»، نامتان نهیم
هرگز نکردهایم خطا در خطابتان
نی اصلتان بهقاعده، نی نسلتان درست
دانسته نیست سلسلهٔ انتسابتان
جز این حقیقتی که یکی ابر جادُوی
آورد و برفشاند بر این خاک و آبتان
پروردتان به نمنم بارانِ خویشتن
تا برگذشت حد نصیب از نصابتان
این آبگیر گند که آبشخور شماست
وین سان بوَد به کام ایاب و ذهابتان
سیلی دمنده بود ز کهسار خشم خلق
کاینگونه گشته بسترِ آرام و خوابتان
تسبیحتان دعای بقای لجنکدهست
بادا که این دعا نشود مستجابتان
ای مشت چَنگلوک زمینگیرِ پشّهخوار
شرمآور است دعوی اوج عقابتان
گاهی درون خشکی و گاهی درون آب
تا چند ازین دوزیستنِ کامیابتان؟
چون صبح روشن است که خواهد ز دست رفت
فردا، عنانِ دولتِ پا در رکابتان
چندان که آفتاب تموزی شود پدید
این جلبکان سبز نگردد حجابتان
این آبگیر عرصهٔ این جنگ و دار و گیر
گردد بخار و سر دهد اندر سرابتان
و آنگاه، دیوْبادِ دمانی رسد ز راه
بِپْراکَنَد به هر طرفی با شتابتان
وز یال دیوْباد درافتید و در زمان
بینم خموش و خسته و خرد و خرابتان
وین غوكجامههای چو دستارِ تازیان
یک یک شود به گردنِ نازک طنابتان
وان مار را گمارَد ایزد که بِشْکَرَد
آسودگیطلبْ تنِ خوش خورد و خوابتان
وز چشم مار رو به خموشی نهید و مار
باری درین مُجاوَبه سازد مُجابتان
نک خوابتان به پهنهٔ مرداب نیمشب
خوش باد تا سحر بدمد آفتابتان
با این همه گزند که دیدیم دلخوشیم
تا بو که خلق درنگرد بینقابتان.
محمدرضا #شفیعی_کدکنی
دفترِ « زیر همین آسمان و روی همین خاک»
مجموعهٔ شعر «طفلی به نام شادی» ۱۳۹۹
@vir486
وافکنده در تلاطمِ شطِّ شتابتان
خوش یافتید این خزهٔ سبز را پناه
روزی دو، گر امان بدهد آفتابتان
دم از زلال خضر زنید و مسلّم است
کز این لجنکدهست همه نان و آبتان
بیشرمتر ز جمع شمایان نیافرید
ایزد که آفرید برای عذابتان
کوتاهبین و تنگنظر، گرچه چشمها
از کاسهخانه جَسته برون چون حبابتان
در خاک رنگ خاکی و در سبزه سبزرنگ
رنگِ محیط بوده، هماره، مآبتان
از بیخ گوش نعرهزنانید و گوش خلق
کر شد ازین مُکابرهٔ بیحسابتان
یک شب نشد کز این همه بیداد بس کنید
وین سیم بگسلد ز چُگور و رَبابتان
تسبیح ایزد است به پندار عامیان
آن شومْشیونِ چو نَعیب غُرابتان
هنگام قول، آمرِ معروف و در عمل
از هیچ مُنکَری نبود اجتنابتان
بسیار ازین نفير نفسگیرتان گذشت
کو افعیای که نعره زند در جوابتان
داند جهان که در همهٔ عمر بوده است
روزی ز بال پشّه و خون ذُبابتان
جز جیغ و ویغ و شیون و فریاد و همهمه
کاری دگر نیامده از شیخ و شابتان
تکرار یک ترانه و یک شومْنوحه است
سر تا به سر تمامِ سطورِ کتابتان
چون است و چون که از دل گندابهٔ قرون
ناگه گرفته است تب انقلابتان؟
وز ژاژِ ژنده، خنده به خورشید میزند
شمع تمامْکاستهٔ نیمتابتان
مانا گمان برید که ایزد به فضل خویش
کرده ست بهر فتح جهان انتخابتان
یا خود زمان و گردش افلاک کرده است
بر جملهٔ ممالک مالکْرِقابتان
گر جمع «مادران به خطا»، نامتان نهیم
هرگز نکردهایم خطا در خطابتان
نی اصلتان بهقاعده، نی نسلتان درست
دانسته نیست سلسلهٔ انتسابتان
جز این حقیقتی که یکی ابر جادُوی
آورد و برفشاند بر این خاک و آبتان
پروردتان به نمنم بارانِ خویشتن
تا برگذشت حد نصیب از نصابتان
این آبگیر گند که آبشخور شماست
وین سان بوَد به کام ایاب و ذهابتان
سیلی دمنده بود ز کهسار خشم خلق
کاینگونه گشته بسترِ آرام و خوابتان
تسبیحتان دعای بقای لجنکدهست
بادا که این دعا نشود مستجابتان
ای مشت چَنگلوک زمینگیرِ پشّهخوار
شرمآور است دعوی اوج عقابتان
گاهی درون خشکی و گاهی درون آب
تا چند ازین دوزیستنِ کامیابتان؟
چون صبح روشن است که خواهد ز دست رفت
فردا، عنانِ دولتِ پا در رکابتان
چندان که آفتاب تموزی شود پدید
این جلبکان سبز نگردد حجابتان
این آبگیر عرصهٔ این جنگ و دار و گیر
گردد بخار و سر دهد اندر سرابتان
و آنگاه، دیوْبادِ دمانی رسد ز راه
بِپْراکَنَد به هر طرفی با شتابتان
وز یال دیوْباد درافتید و در زمان
بینم خموش و خسته و خرد و خرابتان
وین غوكجامههای چو دستارِ تازیان
یک یک شود به گردنِ نازک طنابتان
وان مار را گمارَد ایزد که بِشْکَرَد
آسودگیطلبْ تنِ خوش خورد و خوابتان
وز چشم مار رو به خموشی نهید و مار
باری درین مُجاوَبه سازد مُجابتان
نک خوابتان به پهنهٔ مرداب نیمشب
خوش باد تا سحر بدمد آفتابتان
با این همه گزند که دیدیم دلخوشیم
تا بو که خلق درنگرد بینقابتان.
محمدرضا #شفیعی_کدکنی
دفترِ « زیر همین آسمان و روی همین خاک»
مجموعهٔ شعر «طفلی به نام شادی» ۱۳۹۹
@vir486
👍13❤2🔥1