شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
12.9K subscribers
299 photos
426 videos
7 files
78 links
Download Telegram
اندر احوالِ نون‌به‌نرخِ روز‌خوران.

ما آبرویِ فقر و قناعت نمی‌بریم
با پادشه بگوی که روزی مقدر است


#حافظ

@vir486
👍8❤6
ای غوک‌ها که موجْ برآشفته خوابتان
وافکنده در تلاطمِ شطِّ شتابتان

خوش یافتید این خزهٔ سبز را پناه
روزی دو، گر امان بدهد آفتابتان

دم از زلال خضر زنید و مسلّم است
کز این لجن‌کده‌ست همه نان و آبتان

بی‌شرم‌تر ز جمع شمایان نیافرید
ایزد که آفرید برای عذابتان

کوتاه‌بین و تنگ‌نظر، گرچه چشم‌ها
از کاسه‌خانه جَسته برون چون حبابتان

در خاک رنگ خاکی و در سبزه سبزرنگ
رنگِ محیط بوده، هماره، مآبتان

از بیخ گوش نعره‌زنانید و گوش خلق
کر شد ازین مُکابرهٔ بی‌حسابتان

یک شب نشد کز این همه بی‌داد بس کنید
وین سیم بگسلد ز چُگور و رَبابتان

تسبیح ایزد است به پندار عامیان
آن شوم‌ْشیونِ چو نَعیب غُرابتان

هنگام قول، آمرِ معروف و در عمل
از هیچ مُنکَری نبود اجتنابتان

بسیار ازین نفير نفسگیرتان گذشت
کو افعی‌ای که نعره زند در جوابتان

داند جهان که در همهٔ عمر بوده است
روزی ز بال پشّه و خون ذُبابتان

جز جیغ و ویغ و شیون و فریاد و همهمه
کاری دگر نیامده از شیخ و شابتان

تکرار یک ترانه و یک شوم‌ْنوحه است
سر تا به سر تمامِ سطورِ کتابتان

چون است و چون که از دل گندابهٔ قرون
ناگه گرفته است تب انقلابتان؟

وز ژاژِ ژنده، خنده به خورشید می‌زند
شمع تمام‌ْکاستهٔ نیمتابتان

مانا گمان برید که ایزد به فضل خویش
کرده ست بهر فتح جهان انتخابتان

یا خود زمان و گردش افلاک کرده است
بر جملهٔ ممالک مالکْ‌رِقابتان

گر جمع «مادران به خطا»، نامتان نهیم
هرگز نکرده‌ایم خطا در خطابتان

نی اصلتان به‌قاعده، نی نسلتان درست
دانسته نیست سلسلهٔ انتسابتان

جز این حقیقتی که یکی ابر جادُوی
آورد و برفشاند بر این خاک و آبتان

پروردتان به نم‌نم بارانِ خویشتن
تا برگذشت حد نصیب از نصابتان

این آبگیر گند که آبشخور شماست
وین سان بوَد به کام ایاب و ذهابتان

سیلی دمنده بود ز کهسار خشم خلق
کاین‌گونه گشته بسترِ آرام و خوابتان

تسبیح‌تان دعای بقای لجن‌کده‌ست
بادا که این دعا نشود مستجابتان

ای مشت چَنگلوک زمین‌گیرِ پشّه‌خوار
شرم‌آور است دعوی اوج عقابتان

گاهی درون خشکی و گاهی درون آب
تا چند ازین دوزیستنِ کامیابتان؟

چون صبح روشن است که خواهد ز دست رفت
فردا، عنانِ دولتِ پا در رکابتان

چندان که آفتاب تموزی شود پدید
این جلبکان سبز نگردد حجابتان

این آبگیر عرصهٔ این جنگ و دار و گیر
گردد بخار و سر دهد اندر سرابتان

و آنگاه، دیوْبادِ دمانی رسد ز راه
بِپْراکَنَد به هر طرفی با شتابتان

وز یال دیوْباد درافتید و در زمان
بینم خموش و خسته و خرد و خرابتان

وین غوكجامه‌های چو دستارِ تازیان
یک یک شود به گردنِ نازک طنابتان

وان مار را گمارَد ایزد که بِشْکَرَد
آسودگی‌طلبْ تنِ خوش خورد و خوابتان

وز چشم مار رو به خموشی نهید و مار
باری درین مُجاوَبه سازد مُجابتان

نک خوابتان به پهنهٔ مرداب نیمشب
خوش باد تا سحر بدمد آفتابتان

با این همه گزند که دیدیم دلخوشیم
تا بو که خلق درنگرد بی‌نقابتان.

محمدرضا #شفیعی_کدکنی
دفترِ « زیر همین آسمان و روی همین خاک»
مجموعهٔ شعر «طفلی به نام شادی»  ۱۳۹۹

@vir486
👍13❤2🔥1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸#بهرام_بیضایی درباره نقش زنان در تاریخ ایران: «در زیر استبداد زندگی دوم وجود دارد. استبداد نمی‌تواند همه ما را برای همیشه سرکوب یا نابود یا خفه کند. در زیرش مردم زندگی خودشان را می‌کنند و این هدایت می‌شود توسط زنان در طول تاریخ.»


مستند «عیار تنها»
#علا_محسنی

@vir486
❤6
در زلف خویش پیچ و از او حال ما بپرس
حال شکستگان کمند بلا بپرس

وقتی که پرسشی کنی اصحاب درد را
چون من شکسته دل‌ترم، اول مرا بپرس

خونم بریخت چشم تو گو از خدا بترس
آخر چه کرده‌ام ز برای خدا بپرس

خون می‌رود میان دل و چشم من بیا
بنشین میان چشم و دل ماجرا بپرس

خواهی که روشنت شود احوال درد من
درگیر شمع را وز سر تا به پا بپرس

جانها به یاد زلف تو بر باد داده‌ایم
ور نیست باورت ز نسیم صبا بپرس

کردم سوال دل ز خرد گفت ما از آن میان
بیگانه‌‌ام من، این سخن از آشنا بپرس

تو پادشاه وقتی و سلمان گدای توست
ای پادشاه وقت ز حال گدا بپرس ""



#خواجه_جَمال‌اَلدین_سَلمانِ_ساوَجی

@vir486
👍6👌1
شاعر کیست و شعر چیست؟
(ملک‌الشعرای بهار)

شاعر آن است که در وقت تولد شاعر باشد. به زور علم و تتبّع نمی‌توان شعر گفت. تقلید الفاظ و اصطلاحات بزرگان و دزدیدن مفردات و مضامین مختلفهٔ مردم و با هم ترکیب کردن، کار زشت و نالایقی است و نمی‌شود نام آن را شعر گذاشت. کسی که طبع ندارد، کسی که از کودکی شاعر نیست، کسی که اخلاق او از مردم عصرش عالی‌تر و بزرگوارتر نیست، و بالأخره کسی که هیجان و حس رقیق و عاطفهٔ تکان‌دهنده ندارد، آن کس نمی‌تواند شاعر باشد، ولو مثل قاآنی صدهزار شعر بگوید یا مثل فتحعلی‌خان صبا چند کتاب پر از شعر از خود به یادگار بگذارد.
...
صنعت‌ و سجع‌ و قوافی‌ هست‌ نظم‌ و نیست شعر
ای بسا ناظم که نظمش نیست الّا حرف مفت

شعر آن باشد که خیزد از دل و جوشد ز لب
باز در دل‌ها نشیند هر کجا گوشی شنفت

ای ‌بسا شاعر که ‌او در عمر خود نظمی نساخت!
وی بسا ناظم که ‌او در عمر خود شعری نگفت!


#محمدتقی_بهار

@vir486
👍19❤1
هرگز
کسی اینگونه فجیع
به کشتنِ خود برنخاست
که من به زندگی نشستم!

احمد شاملو

@vir486
❤11😁4
و می‌پرسی: پناهنده به چه معناست؟
خواهند گفت: پناهنده کسی است
که از زمینِ وطن برکنده شد.
و می‌پرسی: واژه‌ی وطن به چه معناست؟
خواهند گفت: که خانه است وُ درخت توت،
لانه‌ی ماکیان است وُ کندوی زنبور،
عطر نان است وُ آسمانِ نخست...
و می‌پرسی: آیا یک واژه با سه حرف برای این همه مضامین وسعت دارد وُ بر ما تنگ آمده است؟
‌

#محمود_درويش

@vir486
❤6👍6🕊1
هدف سینه ز من، ناوک مژگان از تو
سخت جانی ز من و سستی پیمان از تو

کرد روزی که قضا، شادی و غم را قسمت
چشم خونبار ز ما شد، لب خندان از تو

گبر دیرینهٔ عشقم به حرم کارم نیست
دارم آتشکده‌ها در دل سوزان از تو

سر و سامان نثار تو کدام است مرا؟
در کفم چیست بگو، جان ز تو ایمان از تو

بوبت از غنچه پنهان ندمیده‌ست ولی
شوری افتاده به مرغان گلستان از تو

تو و مستوری حسن و من و رسوایی عشق
سینهٔ چاک ز من، عشوهٔ پنهان از تو


دل ناقوس فغانت چه خروشید حزین ؟
که خراشید دل گبر و مسلمان از تو

حزین لاهیجی
@vir486
👍9❤1
مردان و زنانِ شاهنامه، تن‌پروری و بیکارگی و تنگ‌نظری و حقارت نمی‌شناسند، همه‌ی آنان زندگیِ جوشان و سرشار دارند _حتّی آنان که بدکاره شناخته شده‌اند_ آنان برای پیشبردِ منظورِ خود از پای نمی‌نشینند، جنگِ بی‌امانِ زندگی است.
زن‌ها با آنکه مقامِ دوّم دارند، در بزرگ‌مَنِشی، وقار و ایثار و استعدادِ رنج کشیدن می‌توانند مایه‌ی غرورِ همه‌ی زن‌های تاریخ باشند.

           #نوشته‌های_بی‌سرنوشت
دکتر محمّد‌علی اسلامی نُدوشن

@vir486
👍9
جهان به جنگ فکنده‌ست تاج‌داران را
خروس بازی این پیر را تماشا کن

#سلیم تهرانی

@vir486
👍9
ای وای بر اسیری، کز یاد رفته‌باشد
در دام مانده‌باشد، صیاد رفته‌باشد

از آه دردناکی سازم خبر دلت را
روزی که کوه صبرم، بر باد رفته‌باشد

رحم است بر اسیری، کز گرد دام زلفت
با صد امیدواری، ناشاد رفته‌باشد

شادم که از رقیبان دامن‌کشان گذشتی
گو مشت خاک ما هم، بر باد رفته‌باشد

آه از دمی که تنها با داغ او چو لاله
در خون نشسته‌باشم، چون باد رفته‌باشد

خونش به تیغ حسرت یارب حلال بادا
صیدی که از کمندت، آزاد رفته‌باشد

پرشور از حزین است امروز کوه و صحرا
مجنون گذشته باشد، فرهاد رفته‌باشد

#حزین_لاهیجی

@vir486
❤12👍1
🔴ـــــــــــــــــــــــ
نقضِ غَرَض!
[دربارهٔ کتبِ درسیِ فارسی]


▪️مطلقاً به تلویزیون و رادیو نگاه نمی‌کنم و گوش نمی‌دهم. بسیار طبیعی است اگر از این رسانه‌ها بی‌خبر باشم. خوشبختانه روزنامه هم اصلاً نمی‌خوانم.
فقط می‌دانم که کتاب‌های درسیِ فارسیِ ابتدایی و راهنمایی و دبیرستان نمونهٔ درخشان و معجز‌آسایِ «نقضِ غَرَض» است و دشمن‌کام شدنِ زبان فارسی. یعنی بهترین راه برای گریزان کردنِ بچه‌ها و جوانان از فرهنگ و ادبیّات ایرانی است.

با سخنِ من باید از متصدّیانِ تألیف و تولید این کتاب‌ها عذرخواهی کنم که حتماً از من خواهند رنجید. برنجند! بعضی از ایشان عزیزان من‌اند. از قدیم می‌گفتند: «عقلِ وزیر» چیزی است و «عقلِ وزارت» چیز دیگر است. اینها وقتی خارج از پست اداری‌شان حرف می‌زنند، ظاهراً معقول و بهره‌مند از ذوق و شعورند، وقتی عمل می‌کنند حاصلِ کارشان خلاف تمام آن دعوی‌هاست.

در مورد کتاب‌های دانشگاهی و فارسیِ عمومی متداول، کتابی هست که من آن را تا دو سه سال پیش، که پسرم دانشجوی دانشگاه صنعتی شریف شد، ندیده بودم. یک روز، با رفیقش آمدند و چون مجبور بودند از روی آن امتحان بدهند از من پرسش‌هایی می‌کردند. کتابِ ذوق‌ْکُشِ بی‌فایده‌ای بود. یکی دیگر از مظاهر آن «نقضِ غَرَض» که بدان اشارت کردم، گویی ما هنوز بین آموزشِ ادبیّات و فرهنگ از یک سوی و تعلیمِ «اخلاقیّات» و آموزش‌های حزبی از سوی دیگر، تفاوت قائل نشدیم.

#محمدرضا_شفیعی_کدکنی
📕فصلنامهٔ هستی، شمارهٔ بهاری، ۱۳۷۲، صفحهٔ ۶۶، نظر‌خواهی درمورد فرهنگ؛ فرهنگ گذشته و نیاز‌های امروز
@vir486
👏5👍3
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
هزاران سال با فطرت نشستم
ز خود بُبریدم و از وی گسستم

ولیکن سرنوشتم این سه حرف است
تراشیدم، پرستیدم، شکستم

اقبال لاهوری

@vir486
👍12👏1
بیمار درد عشق و پرستارم آرزوست
بهبود زان دو نرگس بیدارم آرزوست

یاران شدند بدتر از اغیار گو به دل
کای یار غار صحبت اغیارم آرزوست

ای دیده خون ببار که یک ملتی به خواب
رفته است و من دو دیدهٔ بیدارم آرزوست

ایران خراب‌تر ز دو چشم تو ای صنم
اصلاح کار از تو در این کارم آرزوست

بیدار هر که گشت در ایران رود به دار
بیدار و زندگانی بی‌ دارم آرزوست

ایران فدای بوالهوسی‌های خائنین
گردیده یک قشون فداکارم آرزوست


خونریزی آنچنان که ز هر سوی جوی خون
ریزد میان کوچه و بازارم آرزوست

در زیر بار حس شده‌ام خسته راه دور
با مرگ گو خلاصی از این بارم آرزوست

بیزار از آن بُدَم که در آن ننگ و عار نیست
امروز از آنچه عمری بیزارم آرزوست

مشت معارف ار دهن شیخ بشکند
زین مشت کم نمونهٔ خروارم آرزوست

حق واقف است وقف به چنگال ناکسان
افتاده دست واقف اسرارم آرزوست

تجدید عهد دورهٔ سلطان حسین گشت
یک مرد نو چو نادر سردارم آرزوست

ما را به بارگاهِ شَه عارف اگرچه راه
نَبوَد و لیک پاکیِ دربارم آرزوست


#عارف
@vir486
❤7👏1
‍ ۲۵مهر سالروز کشته‌شدن شاعر لب‌دوخته، فرخی یزدی

«زمانی که من هنوز نوآموز دبستانی بودم، داستان فرخی یزدی را می‌شنیدم که بر سرِ زبان‌ها بود. می‌گفتند که چگونه به مناسبتِ شعری که در مدحِ آزادی گفته بود، ضیغم‌الدّوله بختیاری حاکم یزد داد دهانش را بدوزند، و او همانگونه با دهانِ دوخته بر دیوارِ زندان نوشته بود:

به زندان نگردد اگر عمر طی
من و ضیغم‌الدوله و ملک ری


آنگاه از شاعری و شهامت او حکایت‌ها گفته می‌شد. دائیم که روزنامه «طوفان» را می‌دیده بود، بارها حرف او را به میان می‌آورد و بخصوص با آب و تاب تعریف می‌کرد که چگونه هر هفته یک رباعی راجع به موضوع روز می‌گفت و بالای روزنامه خود چاپ می‌کرد.
این تصور از فرخی در ذهنِ من بود تا آنکه شهریور بیست آمد و انتشار کتاب‌های ممنوع، آزاد گشت و از جمله دیوانِ فرّخی در دسترسِ مردم قرار گرفت.
همان زمان شعرهای فرخی را خواندم که به نظرم نه خوب آمد و نه بد. این روزها باز مروری بر آن‌ها داشتم. بنظرم از شعر عشقی و عارف و حتی نسیم شمال، گیرایی کمتری دارد، ولی از لحاظ سیاسی و اجتماعی به همان درجه از اهمیت است. فرخی خود با زجری که در طی عمر کشید و زندگی پرتحرک دلیرانه‌ای که داشت، باید قدرش به عنوان یک رهرو راه آزادی ایران محفوظ بماند.

تنوع شعرهای فرخی از همگنانش کمتر است. او غزلسرا و رباعی‌سراست و بیش از دیگران شعر را وسیله بیانِ مقصودِ سیاسی خود می‌داند، از این رو سبک روزنامه‌نگاری را با صنعت لفظی همراه می‌کند.

فرخی سوسیالیست‌مآب است و آرزوی استقرار حکومت کارگری از شعرهای او پیداست. با این حال، به هیچ‌وجه نمی‌شود گفت که شعر سوسیالیستی می‌سراید. مضمون‌های عمده شعر او همان‌هاست که نسیم و عشقی و عارف و بهار به کار برده‌اند؛ یعنی فقدانِ آزادی، شیوعِ ظلم و تبعیض، استیلای سرمایه‌داری و جهلِ مردم. فرخی بیش از هر چیز از آزادی حرف می‌زند. فی‌المثل :

آن زمان که بنهادم سر به پای آزادی
دست خود ز جان شستم از برای آزادی

📚روزها،ج۲،صص۳۳۲_۳۳۷
#اسلامی_ندوشن

@vir486
👍7😁1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
بهار در پايیز
✍محمدعلی اسلامی ندوشن

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

«ایران مانند معشوق‌ های غزل فارسی هم دلفروز است، هم رنج‌ دهنده»، تکلیف وجه شبه «دلفروزی» روشن است اما در وجه‌شبه «رنج‌دهندگی» نکته‌ها نهفته است که حداقل آن دست‌ و‌ پا زدن میان سنت و تجدد است و کاستی‌ های برآمده از آن و واماندگی‌ های ناشی از آن‌ که رنج‌ دهنده است و در یک کلام کاستی‌‌ های رنج‌ دهنده است، حاصل عوامل مختلف که باید در رفع آن‌ ها کوشید و رنج را از میان برداشت.

- کانال ادبی ویــــر

@vir486
👍6❤5
ـــــــــــــــــــــــ
آیا حافظ یک انقلابی است؟

#شفیعی کدکنی
کتاب: این کیمیایِ هستی




▪️آیا حافظ یک انقلابی است؟ فیلسوف است؟ یا ملحد است؟ قلندر است؟ صوفی است؟ عارف است؟ به نظرِ من باید گفت که حافظ فقط حافظ است با تمامی ابعادِ شخصیتش.

ساحَت زبان مورّخ با ساحتِ زبان هنرمند بسیار اختلاف دارد، چرا که مورّخ با ساحت گزارشی زبان سر و کار دارد ولی زبان به کار گرفته شده توسط هنرمند به‌طور کلی از زبان مورد نظر مورّخ جداست. با دو مثالِ ساده شاید این منظور بیان گردد:
مثلاً می‌گوییم: «مردی از شیراز می‌آید.» در بیانِ این جمله هیچ رمز و رازی وجود ندارد و دقیقاً ساحت گزارشی زبان مطرح است. اگر ما بیاییم و به‌جای «مرد» کلمهٔ «رند» و به‌جای شیراز «ملکوت» و در عوض آمدن «تجلّی» را جایگزین کنیم مفهوم جمله به‌طور کلی متفاوت می‌شود:
«رندی از ملکوت تجلّی می‌کند.» (دقیقاً در این جا یک ساحت عاطفی مطرح می‌گردد.) که تعبیر و تفسیر این جمله دیگر از ساحت گزارشی زبان فاصله گرفته است. برای درک و قبول هر کلمه ابتدا باید به کاربردش اعتقاد پیدا کرد چرا که تا شما فی‌المثل به کلمهٔ «تجلّی» در عرفان اسلامی اعتقاد نداشته باشید این کلمه برایتان بسیار بی‌روح و بی‌معنا جلوه خواهد کرد.

▪️حافظ متعلّق به فرهنگ جامعهٔ خود بود. او خودش را به عنوان یک انسان شناخته است و عواطف انسان‌ها را بازگو می‌کند. در اشعارش منی جهان‌شمول به ارزیابی می‌نشیند، منی انسانی. منظور از «منِ انسانی» آن منی است که شاعر فقط به خودش نمی‌پردازد. منِ موجودیت دیگران را نیز مطرح می‌کند. در آثار اوّلیِ قرن سوم و چهارم این منِ انسانی کمتر دیده می‌شود. فرخی‌ها و منوچهری‌های فراوانی وجود داشتند که غالباً منی شخصی را که فقط در محدودهٔ خواسته و تفکّرات خودشان بود به نمایش می‌گذاشتند. منوچهری:
من به فضل از تو فزونم
تو به مال از من فزونی


این من را با خیام، منی که شامل تمام انسانیت می‌گردد مقایسه کنید:
از تن چو برفت جانِ پاکِ من و تو
خشتی بنهند بر مغاکِ من و تو

آنگاه برای خشتِ گورِ دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو


و یا با این منِ حافظ:
من ملک بودم و فردوسِ برین جایم بود
آدم آورد در این دیرِ خراب‌آبادم

در این‌گونه من‌ها، شاعر فقط به خودش نمی‌پردازد و حافظ اینچنین بود. من‌های اجتماعی در اشعارش فراوان مطرح است و حتی برای یک برش زمان خاصّی هم شعر نسروده است، مثل ناصر خسرو و بعضی از شعرای دوران مشروطیت، مثل عشقی و امثالهم. نُرمِ شعری حافظ متفاوت نُرمِ شعریِ دیگر شعرا است.


- کانال ادبی ویر


@vir486
❤9👍5👏5
#نظام‌وفا


ای که مأیوس از همه سویی، به سوی عشق رو کن
قبله‌ی دل‌هاست این‌جا، هر چه خواهی آرزو کن
 
تا دلی آتش نگیرد، حرف جانسوزی نگوید
حال ما خواهی اگر در گفته‌ی ما جستجو کن

 
زردرویی در میان گلرخان، عیب است بر من
روی زردم را به خون ای دیده گاهی شستشو کن 
 
چرخ، کجرو نیست تو کج بینی، ای دور از حقیقت 
گر همه کس را نکو خواهی، برو خود را نکو کن

 
چون خیال دوست، من چیزی نشاط‌آور ندیدم
هر زمان افسرده‌دل گشتی، نظاما، یاد او کن
        

_کانال ادبی ویر

        
@vir486                  
👍8❤1
شب است و چهره‌ی میهن سیاهه.

_کانال ادبی ویر

@vir486
👍8👌2❤1
#رهی_معیری

زلف و رخسار تو ره بر دل بی‌تاب زنند
رهزنان قافله را در شب مهتاب زنند

شکوه‌ای نیست ز طوفان حوادث ما را
دل به دریازدگان خنده به سیلاب زنند

جرعه‌نوشان تو ای شاهد علوی چون صبح
باده از ساغر خورشید جهان‌تاب زنند

خاکساران ترا خانه بود بر سر اشک
خس و خاشاک سراپرده به گرداب زنند

گفتم: از بهر چه پویی ره میخانه رهی
گفت: آنجاست که بر آتش غم آب زنند

_کانال ادبی ویر
@vir486
👍12