سال‌ها پیش از این در سرزمین هانتان رسم چنان بود که هر یک از رعایای حاکم در بامداد نخستین روز هر سال قفسی پر از قُمری به آستان برد تا حاکم به دست خویش قمریان را آزاد کند.

حاکم، قمریکان را یکایک پرواز می‌داد و به تقدیم
کننده‌گان آنها هدیه‌یی می‌بخشید.

روزی فرزانه‌یی با حاکم گفت:
رعایای تو از پیشکش کردن قمریان محبوس ناگزیرند؛ و تو آن پرنده‌گان را به هوا پرواز می‌دهی. آیا در این حکمتی نهفته است؟

حاکم گفت:
آری بدین‌گونه رعایای قلمرو من از گذشت و دريا دلي سلطان خویش آگاه می‌شوند.

آنگاه، فرزانه‌ی روشندل با حاکم گفت:
-چندان که زمان تقدیم پرنده‌گان محبوس فرا رسد رعایای تو هر کجا بر جلگه و کوهپایه و دشت دام می‌گسترند تا پرنده‌گان بی‌آزار را فرا چنگ آرند؛ و پیش از آن که ده قمری زنده در قفس کنند و به آستان تو آرند بی‌گمان صد قمری و سار و کبوتر را پر می‌شکنند و به خون می‌کشند ... آیا اگر حاکم دریا دل یکسر قلم منع بر شکار پرنده‌گان کشد و این رسم نادرست از میان بردارد برگذشت و دادگری خویش دلیل روشن‌تر ارایه نکرده‌است؟



افسانه‌های کوچک چینی
ترجمه احمدشاملو



@vir486

آن تُرکِ پری چهره، که مانند فرشتست
یارب، گِل پاکش ز چه ترکیب سرشتست؟

انصاف توان داد که: با لطفِ وجودش
بنیاد وجود دگران از گِل و خشتست

زین بیش مده وعده به فردای بهشتم
کامروز به نقد از رخ او خانه بهشتست

با قامت او هر که نشاند پس ازین سرو
بسیار کند سرزنش آن سرو که کشتست

گفتم که: بگویم به کسی درد دل خویش
از خود به جهان یک دل بی‌درد نهشتست

جان را نبود قیمت و دل چیست بر او؟
کس نام چنین‌ها نتوان برد، که زشتست

ای اوحدی، ار سر بنهی بر خطِ او نه
کامروز کسی بهتر ازین خط ننوشتست

#اوحدی
غزل شمارهٔ ۹۲


@vir486

وضع اجتماعی زمان و سرگذشت شعر در این عهد

دولت صفوی نخستین حکومت ایرانی است که در اثر رسمیت بخشیدن به مذهب تشیع و بینان گذاری یک سازمان حکومت مرکزی، کشور وسیع ایران را از تشتّت و تفرقه به جمعیت و وحدت باز آورد. بلوغ و شکفتگی عصر صفوی دوران چهل و چند ساله سلطنت شاه عباس کبیر است. در این ایام راه‌ها امن و شهرهای جدید ساخته شد. اصفهان با بناهای رفیع و مساجد عظیم و تزیینات بدیع و نادره کارهای غریب عروس شهرهای ایران لقب گرفت. علمای شیعه از همه جا جهت درس و بحث به پایتخت دعوت شدند هیئت‌های سیاسی و اقتصادی و مذهبی و سیاحان اروپایی به کرات به اصفهان آمدند و مردم کم و بیش با راه و رسم زندگی آنان آشنا شدند. جنگ‌های پیاپی با عثمانی شور و هیجانی در مملکت برانگیخت، سفر به هند برای مردم آسان و عملی شد شعر از حصار دربار و مدرسه بیرون آمد و به میان مردم رفت. قهوه‌خانه‌ها مثل کافه‌های قرن نوزدهم هنرمندان را به دور یکدیگر جمع کرد و مردم را با آنان آشنا ساخت. عجب اینکه شاه نیز گه گاه به یکی از این قهوه خانه‌ها که نزدیک عمارت عالی قاپو قرار داشت می‌رفت و میان اهل هنر می‌نشست و به شاهنامه‌خوانی و نقالی و مشاعره گوش می‌کرد و گاهی هم با شاعران و نقاشان به شوخی و مزاح و مشاعره می‌پرداخت. خلاف پندار جمعی که رواج مذهب و نفوذ فقها را اسباب رکود بازار شاعری می‌دانند اکثر علمای بزرگ و متعصب چون مجلسی ، ملاصدرا، محقق لاهیجی، میرفندرسکی، میرداماد، فیض کاشانی و شیخ علی نقی کمره‌ای همه یا خود شعر می‌گفتند و یا دوستدار شعر بودند و باز خلاف گفته جمعی که شاهان صفوی را مخالف شعر و شاعری معرفی می‌کنند باید گفت که غالب آنان هم شعر می‌گفتند؟ و هم شعرا را حرمت بسیار می‌نهادند. در نظر ایشان شاعر یک مأمور تبلیغات حقیر نبود، از وتوقع مداحی نداشتند بلکه به چشم یک انسان والا به او می‌نگریستند. کمتر کسی بود که از راه شاعری نان بخورد هر کدام از شاعران شغل و کاری داشتند با تاجر بودند یا پیشه‌ور یکی دو تن هم از ایشان به وزارت رسیده بودند. بجز ایران در هند مملکت همجوار هم بازار شعر فارسی رونق بسیار داشت، از عهد محمود غزنوی که دروازه‌های هند گشوده شد و زبان فارسی به آن دیار رفت دیگر این رشته قطع نشد از هنگام حمله مغول کم و بیش ادبای ایرانی به هند می‌رفتند و بخصوص در ناحیه سند رحل اقامت می‌افکندند.



دویست‌و‌یک غزل صائب
به انتخاب دکتر امیربانوی کریمی
ص ۱۷ و ۱۸


@vir486

دوره‌ی ۵۲ جلدی لغتنامه‌ی دهخدا
و ۴ جلدی امثال و حکم چاپ اول سال ۳۸.
یکی از دوستان به دلیل مشکلات مالی قصد فروش این مجموعه رو دارند پایین‌تر از قیمت بازار، اگر مایل بودید، به ادمین پیام بدهید.

غم مخور گر نبوَد کار جهانت به مراد
کار دنیا به مراد دلِ دانا نشود!


ایرج میرزا


@vir486

نیَم ز کار تو فارغ، همیشه در کارم
که لحظه لحظه تو را من عزیزتر دارم

به ذات پاک من و آفتاب سلطنتم
که من تو را نگذارم، به لطف بردارم

رخ تو را ز شعاعات خویش نور دهم
سر تو را به ده انگشت مغفرت خارم

هزار ابر عنایت بر آسمان رضاست
اگر ببارم از آن ابر بر سرت بارم

ببسته‌ست میان لطف من به تیمارت
که دیده برکات وصال و تیمارم

هزار شربت شافی به مهر می‌‌جوشد
از آن شبی که بگفتی به من که «بیمارم»

بیا به پیش که تا سرمه نوت بکشم
که چشم‌روشن باشی به فهم ِ اسرارم

ز خاص خاص خودم لطف کی دریغ آید؟
که از کمال کرم دستگیر اغیارم

تو را که دزد گرفتم سپردمت به عوان
که یافت شد به جوال تو صاع انبارم

تو خیره در سبب قهر و گفت ممکن نی
هزار لطف در آن بود اگر چه قهارم

نه ابن یامین زان زخم یافت یوسف خویش؟
به چشم لطف نظر کن به جمله آثارم

به خلوتش همه تأویل آن بیان فرمود
که من گزاف کسی را به غم نیازارم

خموش کردم تا وقت خلوت تو رسد
ولی مبر تو گمان بد، ای گرفتارم!


مولانا
غزل ۱۷۲۳


@vir486

به نام خلیج فارس

زیاد نیستند کشورهایی در جهان نظیر ایران که هم "دیروز" داشته باشند، هم "امروز" و هم "آینده در برابرشان باز بماند".
پس این سؤال پیش می‌آید که: [ایران] چه کم دارد؟
اگر در یک کلمه بخواهیم بگوییم: «اندیشه»، اندیشه همراه با احساس مسئولیّت.
اگر ایران قدرِ خود را نداند، دیگران هم قدرِ او را نخواهند دانست. آنگاه کار به جایی می‌کشد که نو رسیدگانِ سیاست به خود اجازه بدهند که مثلاً بر سـرِ نامِ چند هزارساله‌ی «خلیج فارس» با او به مشاجره بپردازند. این یک نمونه، نمونه‌های دیگر هم هست؛ ما اگر از کسی گله‌مند باشیم، در وهله‌ی اوّل باید از خود باشیم. منظور آن نیست که بر افتخاراتِ بیهوده و یا وطن‌خواهیِ خام تکیه شود، منظور آن است که نسبت به شناختِ آنچه مورد احترام و اعترافِ تاریخ و دنیای متمدّن است، غفلت ورزیده نشود.

                    #برگریزان
محمّد‌علی اسلامی نُدوشن




@vir486

برخی اصطلاحات شعر حافظ

امام خواجه

خواجه لقبی احترام‌آمیز برای صاحبان مقامات دولتی بوده است و تقریبا معادل آقا و جناب در زبان امروزی. در تعبیر امام خواجه یک نوع طنز و استهزا نهفته است.

ز کوی میکده دوشش به دوش می‌بردند
امام خواجه که سجاده می‌کشید به دوش


دیوان حافظ
تصحیح زنده‌یاد پرویزناتل‌خانلری
ج‌دوم
ص ۱۱۵۶


@vir486

غلام آن سبک‌روحم که با من سر گران دارد
جوابش تلخ و پنداری شکر زیر زبان دارد

مرا گر دوستی با او به دوزخ می‌برد شاید
به نقد اندر بهشت‌ست آن که یاری مهربان دارد

کسی را کاختیاری هست و محبوبی و مشروبی
مراد از بخت و حظ از عمر و مقصود از جهان دارد

برون از خوردن و خفتن حیاتی هست مردم را
به جانان زندگانی کن بهایم نیز جان دارد

محبت با کسی دارم کز او با خود نمی‌آیم
چو بلبل کز نشاط گل فراغ از آشیان دارد

نه مردی گر به شمشیر از جفای دوست برگردی
دهل را کاندرون باد است ز انگشتی فغان دارد

به تشویش قیامت در که یار از یار بگریزد
محب از خاک برخیزد محبت همچنان دارد

خوش آمد باد نوروزی به صبح از باغ پیروزی
به بوی دوستان ماند نه بوی بوستان دارد

یکی سر بر کنار یار و خواب صبح مستولی
چه غم دارد ز مسکینی که سر بر آستان دارد

چو سعدی عشق تنها باز و راحت بین و آسایش
به تنها ملک می‌راند که منظوری نهان دارد



سعدی


@vir486

"کم گوی" و بجز
مصلحت خویش مگوی

چیزی که نپرسند
تو از پیش مگوی...

دادند دو گوش
و یک زبانت ز آغاز

یعنی که دو بشنو
و "یکی بیش مگوی"..


@vir486

ترجیع‌بند شماره ۱۱


ای زلف تو هر خمی کمندی
چشمت به کرشمه چشم‌بندی

مَخرام بدین صفت مبادا
کز چشم بدت رسد گزندی

ای آینه ایمنی که ناگاه
در تو رسد آه دردمندی

یا چهره بپوش یا بسوزان
بر روی چو آتشت سپندی

دیوانهٔ عشقت ای پری‌روی
عاقل نشود به هیچ پندی

تلخست دهان عیشم از صبر
ای تَنگ شکر، بیار قندی

ای سرو به قامتش چه مانی؟
زیباست ولی نه هر بلندی

گریم به امید و دشمنانم
بر گریه زنند ریشخندی

کاجی ز درم درآمدی دوست
تا دیدهٔ دشمنان بکندی

یارب چه شدی اگر به رحمت
باری سوی ما نظر فکندی؟

یک‌چند به خیره عمر بگذشت
من بعد بر آن سرم که چندی

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم

#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی

@vir486

زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار
ما را شرابخانه قصور است و یار حور
#حافظ
صحبت حور نخواهم که بُوَد عین قصور
با خیال تو اگر با دگری پردازم
#حافظ

قُصور دو معنی دارد.
یکی به معنی قصرها، مخصوصا قصرهای بهشت.
دوم به معنی سهل انگاری.
در معنی متن،‌ با توجه به کل متن مشخص می‌شود که منظور کدام قصور است‌.



@vir486

یکی را از وزرا پسری کودن بود. پیش یکی از دانشمندان فرستاد که مر این را تربیتی می‌کن مگر که عاقل شود. روزگاری تعلیم کردش و مؤثر نبود. پیش پدرش کس فرستاد که این عاقل نمی‌باشد و مرا دیوانه کرد.

چون بود اصل گوهری قابل
تربیت را در او اثر باشد

هیچ صیقل نکو نداند کرد
آهنی را که بدگهر باشد

سگ به دریای هفتگانه بشوی
که چو تر شد پلیدتر باشد

خر عیسی گرش به مکه برند
چون بیاید هنوز خر باشد


گلستان
سعدی




@vir486

فردوسی و مسئله دختر یا پسر

        اگر جای‌جای از زبان برخی اشخاص داستانی همچون افراسیاب، سرو یمنی و اسفندیار می‌شنویم که از زنان و یا دختر زادن به شکوه یاد می‌کنند نباید مقتضیات و مناسبات عصر پدرسالاری را که این‌گونه عقاید بدان تعلق دارد از یاد ببریم. افراسیاب پس از آگاهی از ماجرای دخترش منیژه با بیژن می‌گوید:
کرا در پس پرده دختر بود
اگر تاج دارد بداختر بود
کرا دختر آید به جای پسر
به از گور داماد ناید به در

(ج ۲۳/۵ ب ۲۶۲ - ۲۶۳)

       مهراب هم با آگاهی از مهر رودابه به زال دخترش را تحقیرها و آزارها می‌کند. سرو یمنی نیز پس از آنکه فریدون، جندل را به خواستگاری سه دختر سرو برای پسرانش می‌فرستد برمی‌آشوبد و بر بخت بد خویش نفرین می‌کند. اما همین سرو بعد از این که از برکت هدایای هنگفت فریدون به اصطلاح به آلاف و الوفی می‌رسد و خزانه‌اش پر و مملکتش روبراه می‌شود از عقیده مذکور منصرف و نادم می‌شود. در همین جاست که صریح‌ترین دواری شخص فردوسی را می‌بینیم:


چو فرزند را باشد آئین و فرّ
گرامی به دل بر، چه ماده چه نر

(ج ۱ / ۹۰ ب (۱۷۶)

        از حق نگذریم در حالی که حتی در عصر ما و در جوامعی همچون آنِ ما عده زیادی پسر زادن را رجحان می‌نهند تکلیف عصر فردوسی یا روزگاران باستانِ داستانی با آن اوضاع اقتصادی و اجتماعی که پسر همه چیز و دختر مایه زحمت و مئونت تلقی می‌شد روشن است. سخن اخیر فردوسی از جهت نظری با معیارهای عقلانی و نیز موازین جوامع پیشرفته امروز مطابقت دارد، اما جای این سؤال هست که اگر فرضاً به جای پسر فردوسی دخترش مرده ‌بود آیا این گونه به درد و سوز از آن یاد می‌کرد؟ آری، مبالغه در انتساب مترقی‌ترین اندیشه‌های امروز به فردوسی دردی را دوا نمی‌کند و مغایر با شناخت راستین او نیز هست.

فردوسی و قضیه صله خواهی

      در این باب نیز بسیار داد سخن از هر دست و با هرگونه داوری داده‌شده و سر تکرار آنها را نداریم. اما حیف می‌دانیم که قول منطقی نولدکه را نقل نکنیم: اروپایی بی میل نیست بعضی قسمت‌های کتاب را به ضرر شاعر تعبیر کند، مثلا ما تعجب می‌کنیم که او امیدوار است صله خوبی دریافت دارد.... سپس با واقع بینی می‌گوید: او نیز مانند بیشتر شاعران قرون وسطای مشرق و مغرب‌زمینی محتاج به مساعدت مردان عالیمقام بود. حق طبع و حقوق نویسندگی که امروز یک نفر شاعر مشهور را بی‌نیاز و بزرگان ادبیات عصر را دولتمند می‌کند، آن روز هنوز وجود نداشت اگر فردوسی تمام وقت خود را صرف امور مُلکی ملک؟ ارثی خود می‌نمود به حد کافی زندگانی او اداره شده بود، اما در این صورت دیگر شاهنامه‌ای به وجود نمی‌آمد.... نولدکه که در ضمن اشاره به قول نظامی عروضی مبنی بر امیدواری فردوسی به تهیه جهیزیه دخترش و نیز عادت او به زندگی تجملی می‌گوید: بالاخره کدام آدم فهیمی می‌تواند شاعر را از لذت شادکامی که لازم و ملزوم ماهیت این گونه شاعران است باز دارد؟... نظر شادروان استاد مینوی نیز همین گونه است و نیز از لحاظ ارتباط با حق مؤلف پیشگفته مکمل سخن نولدکه: «همین امروز هم در ایران شاعر از فروش کتب خود زندگی نمی‌تواند کرد، چه رسد به آن روزگار.....


▪️درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی- دکتر سعید حمیدیان

#فردوسی
#سعید_حمیدیان


@vir486

از سر کوی تو حاشا به ملامت بروم
خونم آن روز که ریزی به سلامت بروم

به ملامت دگران گر بگریزند ز دوست
من نه آنم که ز شمشیرِ ملامت بروم

زلف تو شاهد حال منِ بی‌دل باشد
چون که در مجمع آشوبِ قیامت بروم

سال‌ها هست که سرمستِ مِیِ عاشقیم
کاری ای دل نکنی تا به ندامت بروم

به تماشای گل و سرو به گلگشتِ بهار
همه اندر طلبِ آن رخ و قامت بروم

رهِ این بادیه گر در دهنِ شیر بُود
به تولّای تو زین ره به سلامت بروم

چه سلامت چه ملامت؛ نکند فرق، بگو
به سلامت بروم یا به ملامت بروم

مدعی باشم اگر جان طلبی در شبِ وصل
از سر کوی تو از بیمِ غرامت بروم

رهِ عشق است  بسی دور و خطرناک « هما »
عَلمِ عشق بزن تا به علامت بروم...



#همای_شیرازی



@vir486

عبدالعلی دستغیب و نقد شعر سیاوش کسرایی
بخش اول

سیاوش کسرایی شاعری است که هم حماسه می‌گوید و هم تغزل: آرش کمانگیر، غزل برای درخت، و غالباً در چارچوب اندیشه اجتماعی شعر می‌سراید.

کسرایی اساساً شاعری است اجتماعی، اما در شعرهای او تغزل و تصویر و توصیف نیز فراوان است. «آوا» نخستین مجموعه شعر کسرایی بیش‌تر حاوی شعرهای وصفی بود. پس از «آوا»، کسرایی منظومه مؤثر آرش کمانگیر را سرود این منظومه با وصفی تغزلی آغاز می‌شود. اما کم کم اوج می‌گیرد و به بیان حماسی می‌گراید. در این منظومه، افسانه‌ای باستانی زنده می‌شود و «آرش کمانگیر»، پهلوان دیروز در صحنه زندگانی امروز نمایان می‌گردد. کسرایی برای نشان دادن دوره‌ای از زندگانی اجتماعی ما از افسانه‌ای باستانی به خوبی بهره‌برداری کرده است و از این رو او را باید راه‌گشاینده منظومه‌های حماسی - اجتماعی شعر نوی پارسی دانست.

تعبیرات و تصویرهای بسیار تازه و ابداع‌آمیز در وصف‌ها و تغزلات کسرایی از ویژگیهای شیوۀ شاعری اوست. گریز رنگ غزل برای درخت و گل‌های سپید نمونه.های خوبی هستند از تغزل و غنا در شعر امروز. شعرهای «آوا» یک دست و متشکل و کامل است. مجموعه بعدی کسرایی به نام خون سیاوش حاوی قطعه‌هایی است که غالباً شعر شمرده نمی‌شوند در این قطعه‌ها، تصویرها و تعبیرها یا کهنه و قدیمی هستند و به درد شعر امروز نمی‌خورند (قطعه نامزدی یا مصنوعاً ساخته شده‌اند و در سرودن آنها پیش‌لندیشی به چشم می‌خورد قطعه‌های جهان پهلوان، مرغ توفان، قلوه سنگ) بعضی شعرهای کسرایی عجولانه ساخته شده است. فی‌المثل در کتاب «خانگی» هم قطعه «خانگی» را می‌بینیم که شعری است کامل و هم قطعه یاد دوست، که نظم بی‌لطفی بیش نیست.


گزیره‌ی اشعار سیاوش کسرایی
ص ۲۶ و ۲۷


@vir486

‌‌
‌
قیامتم که به دیوان حشر می‌آرند
‏میان آن همه تشویش در تو می‌نگرم

#سعدی

‌
‌@vir486