هر روز مرا عشق نگاری بسر آید
در باز کند ناگه و گستاخ در آید

ور در بدو سه قفل گران سنگ ببندم
ره جوید و چون مورچه از خاک برآید

ور شب کنم از خانه بجای دگر آیم
او شب کند ازخانه بجای دگر آید

جورم ز دل خویشست از عشق چه نالم
عشق ار چه درازست هم آخر بسر آید

دل عاشق آنست که بی عشق نباشد
ای وای دلی کو ز پی عشق برآید

گر عاشق عشقست و غم عشق مر او راست
آخر نه غم عشق مر او را بسر آید

#فرخی_سیستانی


@vir486

تنهایی و یاس فلسفی در شعر شاملو


گذشته از احساس تنهایی و یأس ناشی از خلا عاطفی در زندگی شخصی شاعر که در دوره‌های خاصی دوره‌هایی که در بحث قبلی به آن اشاره شد از زندگی او موضوع اصلی شعر او قرار گرفته‌است، حضور نوعی تنهایی و یأس فلسفی به ویژه در اشعاری که از سال‌های چهل و پنج به بعد سروده شده‌است در بسیاری از موارد موضوع اصلی یا فرعی سروده‌ها است. این احساس تنهایی و یاس در بعضی از موارد ریشه در نابسامانی‌های اجتماعی و رنج کلی انسان دارد و حکایت تنهایی کلی «انسان» است اما در مواردی دیگر نشانگر نوعی تنهایی و یأس عمیق و تراژیک در درون شاعر است که حضور عشق شخصی نیز مانع از بروز آن نیست. به تعبیری دیگر می‌توان گفت این احساس از درون شاعر آغاز می‌شود سپس تعمیم می‌یابد و پس از آن در گسترش خود به نوعی نگاه هستی‌مدارانه نسبت به جهان می‌انجامد که رنگی از فلسفه‌ای دوسویه و مبتنی بر تناقض ناشی از چالش و پذیرش که دو سویه اصلی روح شاعر را تشکیل می‌دهد با خود همراه دارد.  چالش با جهان و نیروهایی که در آن زندگی را به کام «انسان» تلخ کرده‌اند و پذیرش، که ناشی از شدت جبر حاکم بر قوانین هستی است؛ چالشی که در آرزوی کسب امنیت عیشی پایدار، انسان را به جدالی دائم و پیگیر واداشته است و پذیرش به اجبار جبری که بر زندگی انسان سایه افکنده و امن عیش را برای او محال می‌نمایاند. به هر حال احساس تنهایی و یأس فلسفی، موضوع بخش عظیمی از اشعار شاملوست و به نحوی اندوهبار و دردناک دنیای درونی او را در خود گرفتار دارد:

فریادی و دیگر هیچ
چرا که امید آن چنان توانا نیست که پا بر سر یاس بتواند نهاد
بر بستر سبزه‌ها خفته‌ایم
با یقین سنگ
بر بستر سبزه‌ها با عشق پیوند نهاده‌ایم
و با امیدی بی‌شکست
از بستر سبزه‌ها
با عشقی به یقین سنگ برخاسته‌ایم
اما یأس آن چنان تواناست
که بسترها و سنگ، زمزمه‌ئی بیش نیست
فریادی و دیگر هیچ

فریادی و.... دیگر هیچ، باغ آینه، ۳۵۷



امیرزاده‌ی کاشی‌‌ها
نقدشعر معاصر( احمد شاملو)
دکتر پروین سلاجقه
ص۱۲۰و۱۲۱
@vir486

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌
گوییا خواهد گشود از دولتم
کاری که دوش

من همی کردم دعا و
صبح صادق می‌دمید


#حافظ


@vir486

مفتیّ و فقیه و عابد و زاهد
گشتند همه دنان به گردِ دَن
(ناصرخسرو)

مفتی: اسم فاعل از مصدر افتاء به معنی فتوی دهنده و حاکم شرع. دانشمندان اسلام برای مفتی یعنی کسی که فتوای شرعی صادر می‌کند شرایطی را ذکر کرده‌اند از جمله آنکه باید مکلّف و مسلمان و مورد وثوق و اعتماد باشد و از فسق و چیزهایی که مروّت را ساقط می‌کند برکنار باشد زیرا اگر این صفات در او جمع نباشد اعتمادی به گفته او نیست هر چند که از اهل اجتهاد باشد.

حافظ می‌گوید:
می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب
چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند


سی‌قصیده ناصرخسرو
به کوشش مهدی محقق
ص ۱۷۲


@vir486

اشخاص شاهنامه
رودابه( روداوه)


چهره‌ای است سرکش و مصمم و مقاوم. او با همه مشکل پسندی، زال را بر تاجداران ایران و انیران ترجیح می‌نهد و آشکارا حرف دل خود را می‌زند:

نه قیصر بخواهم نه فغفور چین
نه از تاجداران ایران زمین

به بالای من پور سام است زال
ابا بازوی شیر و با برز و یال



او در حالی خواست خود را پس از تحمّل آن همه رنج از تندی‌های پدر و حصر و حبس در میان نگهبانان و غیره به کرسی می‌نشاند که مهراب از سویی و سام و منوچهر شاه از سوی دیگر مخالف پیوند او با زال‌اند و در این کار فرومانده. رودابه با خواندن زال به قصر خود که نگهبانان سختگیر گرداگردش را گرفته‌اند پای بر رسوم و سنن جاری می‌نهد و خلوتی عاشقانه با پورسام ترتیب می‌دهد. سرنوشت او نیز با دیدن داغ فرزندی چون رستم و نوادگانی چون سهراب و فرامرز و سرانجام اسارت به دست بهمن همچون زنان مشابه است.


درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی
#سعید_حمیدیان
ص ۲۱۳


@vir486

تو در پیِ شُهرتیّ و سر برکردن
نوپیشگی و قیافه دیگر کردن

من در پیِ اینکه چون توان در این مُلک
یک نبض حیات را فزون‌تر کردن


شفیعی‌کدکنی


@vir486

بی‌رشوت اگر فرشته‌ای گردی
گِردِ درِ او نشاید گشتن
(ناصرخسرو)

رشوت: رشوه. در فارسی رشوه را پاره گویند که در پهلوی پارک‌ستانشنیه. یعنی پاره‌ستانی به معنی رشوه‌گیری بوده‌است.



@vir486

به نزد کهان و به نزد مهان
به آزار موری نیرزد جهان
--
همه نیکویی کن اگر بخردی!
دراز است دست فلک بر بدی
--
چو نیکی کنی، نیکی آید برت
بدی را بدی باشد اندر خورت



#حکیم_فردوسی


@vir486

خریداران دکّانِ بی‌رونق


بزارید وقتی زنی پیشِ شوی
که دیگر مخَر نان ز بقّال کوی

به‌دل‌داری، آن مرد صاحب‌نیاز
به زن گفت کای روشنایی، بساز

به امّید ما کلبه این‌جا گرفت
نه مردی بوَد نفع از او واگرفت

رهِ نیک‌مردان‌ِ آزاده گیر
چو اِستاده‌ای، دستِ افتاده گیر

ببخشای کآنان که مردِ حقند
خریدار دکّانِ بی‌رونقند



بوستان سعدی، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، ص ۸۳


@vir486

حال او چون رنگ بوقلمون نباشد یک نهاد
گاه یارِ تُست و گه دشمن چو تیغِ هندوی
ناصرخسرو

بوقلمون: دیبای رومی را گویند و آن جامه‌ایست که هر لحظه به رنگی نماید و در عربی به صورت ابوقلمون به کار رفته و هر چیزی یا کسی که به صورت‌های مختلف درآید به بوقلمون تشبیه کنند.



@vir486

اشخاص شاهنامه
#تهمینه

نمونه‌ی عجیب شهامت و جسارت است. در نیم شبی می‌آید تا مجموعه‌ای از زیبایی حیرت‌انگیزش، جسمش که (تو گفتی که بهره ندارد از خاک) و غرورش که به بلندای البرزكوه است همه را یکجا به رستم بسپارد. خواهش او با لحنی حماسی این گونه از ژرفنای وجودش سربر می کشد:

یکی دخت شاه سمنگان منم
ز پشت هژبر و پلنگان منم
به گیتی ز خوبان مرا جفت نیست
چو من زیر چرخ کبود اندکیست
کس از پرده بیرون ندیدی مرا
نه هرگز کس آوا شنیدی مرا
بجُستم همی کفت و یال و برت
بدین شهر کرد ایزد آبشخورت
یکی آن که بر تو چنین گشته‌ام
خرد را ز بهر هوا کشته‌ام
و دیگر که از تو مگر کردگار
نشاند یکی پورم اندر کنار


او وصف دلاوری‌های افسانه‌گون رستم را شنیده و اکنون می‌داند که رستم تنها یک شب در منزل آنان میهمان است و فردا به محض یافتن مرکب گمشده از آن جا خواهد رفت. پس با چنان اشتیاق غریبی در این فرصت کوتاه راهی جز این تسلیم نیافته است. او از آن کسان است که ارزش زندگی را در عرض و در کیفیت آن می‌دانند و حاضر است در ازاء شبی با رستم بودن سالها رنج بزرگ کردن فرزند را در غیاب پدر به شیرینی تحمل کند. سخن او از ژرفنای تمایل طبیعی دختری به یال برآمده و آماده نطفه پروردن خبر می‌دهد که کسی را جز رستم درخور برخورداری از خوان تن خویش نمی‌داند. او در ضمن آینه‌ای است برای بهتر نمودن بزرگی رستم و بخصوص جاذبه مردانه او از نگاه زنی اینچنین بزرگ و بلند نظر اصل همین است و پیداست قضایای بعدی مثل فرستادن به دنبال موبد در دل شب برای بستن عقد کوششی در بخشیدن صورتی موجه و معقول به داستان و نیز بیان گوشه‌ای از شخصیت عظیم رستم یعنی خویشتن‌داری حیرت‌انگیز و سخت مردانه او در برابر جاذبه جادویی و مقاومت ناپذیر تهمینه در آن فضای غریب است. به هر حال تهمینه با پیشقدمی‌اش در اظهار تمایل درونی خلاف آمد عادات جامعه است.



درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی
#سعید_حمیدیان
ص۲۱۴


@vir486

به جبر خاطر ما کوش کاین کلاه نمد
بسا شکست که بر افسر شهی آورد


حافظ

@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۱۴

از چرخ به هر گونه همی دار امید
وز گردش روزگار می‌لرز چو بید

گفتند پس از سیاه رنگی نبود
پس موی سیاه ما چرا گشت سپید؟



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

(برای جوانان وطن که ناجوانمردانه و به ضحاکی‌ترین روش تباه می‌شوند.)

اهریمن می‌خواست کشور از وجود جوانان خالی شود، چه جوان‌ها شور و شوق و توانایی ستیزه‌گری با بدی و بدکاری دارند؛ پیران را به سبب ضعف و سستی نیروی شوریدن و قدرت قیام کردن در برابر بیدادگری نیست و کودکان نیز نمی‌توانند قد برافرازند و سر ستمگران را بکوبند افزون بر این ضحاک بر این آرزو بود که:

مگر تا یکی چاره سازد نهان
که پردخته گردد زمردم جهان


ز گفتارِ دهقان( شاهنامه‌ی فردوسی به نظم و نثر)
به‌کوشش اقبال یغمایی
بخش پادشاهی ضحاک
ص ۶۳



@vir486