از شاه زی فقیه چنان بود رفتنم
کز بیمِ مور در دهنِ اژدها شدم
ناصرخسرو

فقیه: دانشمند دین، آنکه علم حلال و حرام می‌داند، آنکه فقه می‌داند. مقصود ناصرخسرو عالم‌نمایان زمان خود است که به وسیله‌ی قدرت خلفای دارای منصبی می‌شدند و کوشش آنان توسّل به حیله‌های فقهی بود تا از مردمان ناتوان بگیرند و گنجینه‌ی خلفا و حکّام را را پُر سازند.



@vir486

در دوره پادشاهی ضحاک کردار فرزانگان از میان رفت و کشور به کام فرومایگان و دیوانگان شد، هنر و مردمی خوار و پتیارگی و جادویی ارجمند شد. راستی و درستی و رادی و بزرگواری نابود و پستی و تبهکاری کشورگیر شد دست ستمگران و پلیدان بر مردمان دراز گردید و هیچ کس از بیم کشته شدن جرأت نداشت غم دل جز به راز، در مکانی خلوت با نزدیک ترین کسان خود بگوید اختیار جان و شرف بزرگزادگان و دانایان به دست عده‌ای دزد و نابکار که در لباس سربازان و پاسداران ضحاک خون آشام در آمده بودند افتاده بود. خادمان ضحاک پرده عفاف دوشیزگان را به عنف می‌دریدند و به بهانه‌های کوچک زنان را شکنجه می‌کردند و حرمتشان را بر باد می‌دادند. تبه‌کاری به جایی رسید که ضحاک خون‌آشام شهرناز و ارنواز خواهران جمشید را به قصر خویش کشاند و..

بپروردشان از ره جادویی
بیاموختشان کژی و بدخویی


ز گفتار دهقان( شاهنامه فردوسی به نظم و نثر)
به کوشش اقبال یغمایی
ص ۶۵


@vir486

  اگر زمین بَر ندهد، تاوان بر زمین مَنِه؛ و اگر ستاره داد ندهد تاوان بر ستاره منه؛ ستاره از داد و بیداد همچنان بی‌آگاهیست که زمین از بَر دادن.
  چون زمین را آن توانایی نیست که نوش درافگنی زهر بار آرد؛ ستاره هم ایدونست نیکی و بدی نتواند نمودن .

قابوسنامه
عنصرالمعالی کیکاوس‌بن‌وشمگیر

@vir486

صحنه‌ای از رزم رستم و سهراب

ساخته‌ی شوروی سابق (تاجیکستان امروزی)

شاهنامه‌خوان: مهربان حبيب الله احمدوند از دورود لرستان



@vir486

اشخاص شاهنامه
#منیژه


بی‌پروایی و هنجار‌شکنی او اگر از آن تهمینه فراتر نباشد فروتر نیست. هم کینه‌ای به وسعت تاریخ میان دو کشور متخاصم را نادیده انگاشته و هم با تحمل تمامی تنگناها و دشواری‌های عشقی ممنوع بر زندگی پرناز و نعمت خویش در دربار پدر پشت پا زده است و بدین‌سان زیباترین الگو از فداکاری زنانه را در سراسر عصر پهلوانی در طی اپیزودی پُر تحرک و پُر شور با افتادن از اریکه قدرت و نعمت تا کاسه گردانی برای زنده نگاه داشتن دلدار پدید آورده است.

چو از کوه خورشید سر برزدی
منیژه ز هر در همی نان چدی

همی گرد کردی به روز دراز
به سوراخ چاه آوریدی فراز

به بیژن سپردی و بگریستی
بر آن شوربختی همی زیستی


درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی
#سعید_حمیدیان
ص۲۱۶

@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.


رباعی شماره ۱۶

خوبان جهان صید توان کرد به زر
خوش‌خوش برایشان بتوان خورد به زر

نرگس که کُله‌دار جهان است ببین
کاو نیز چگونه سر درآورد به زر

            



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

حیف است به دریا رسیدن و از دریا به آبی، یا به سبویی، قانع شدن! آخر از دریا، گوهرها و صد‌هزار چیزهای مُقَوِّمْ بَرند. از دریا آب بردن، چه قدر دارد؟! و عاقلان از آن چه فخر دارند و چه کرده باشند؟! بلکه عالم کفی‌ست.

فیه‌ما‌فیه
#مولانا


@vir486

اشخاص شاهنامه
#گردآفرید



زیبایی، رزم آوری، حیلت سازی و زبان آوری را یکجا دارد. اگرچه کل ماجرای او با سهراب اپیزودی بسیار کوتاه را تشکیل می‌دهد ولی حیلتی که پس از گرفتار شدن به دست سهراب به او می‌زند و سخن طنز و تمسخر آلودش بعد از رفتن به داخل دژ و در فروبستن بر روی جوان ساده‌لوح که به اصطلاح (برو پی کارت) نشان دهنده گوشه‌ای از ظرافت‌های این چهره جذاب است. او با جدا کردن سهراب از سپاه و کشاندنش به پای دژ هم جان خود را می‌رهاند و هم به عنوان گرفتن انتقام شکست خود از سهراب وی را که شیفته او شده دست به سر و به اصطلاح (کنفت می‌کند) و هم وقتی در این میان می‌کشد زیرا پس از تاخت و تاراج سهراب شب فرا می‌رسد سهراب باز می‌گردد و گژدهم فرصت می‌یابد تا با فرستادن نامه‌ای کاوس را از جریان حمله سهراب بیاگاهاند و شبانه دژ را تخلیه کنند.


درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی
#سعید_حمیدیان
ص۶۶


@vir486

چند گردی گرد این بیچارگان
بی‌کسان را جویی از بس بی‌کسی

تا توانستی ربودی چون عقاب
چون شدی عاجز گرفتی کرکسی

فاسقی بودی به وقت دسترس
پارسا گشتی کنون از مفلسی!


#ناصرخسرو


@vir486

نگاه فردوسی به بی‌خردان در امور فرهنگ و ادب

شاهنامه‌خوان حبیب‌الله احمدوند

@vir486

با دو رفیقِ بی‌خللِ صُراحیِ می و سفینه‌ی غزل،
برای همیشه
گوشه‌ی امنی داری،
که هیچ‌کس از تو نمی‌تواندش گرفت.

گوته( دیوان غربی_شرقی)



در این زمانه رفیقی که خالی از خِلَل است
صُراحیِ میِ ناب و سَفینهٔ غزل است

جَریده رو که گذرگاهِ عافیت، تنگ است
پیاله گیر که عُمرِ عزیز  بی‌بَدَل است

حافظ



@vir486

🔸🔸🔸

می‌شود دانه انگور به مُهلت مِیِ ناب
مُهرِ طاقت به لبِ پُر گله می‌باید زد...

صائب



@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۱۷

عشقِ رخ یار بر من زار مگیر
بر خسته‌دلان خرده به یکبار مگیر

صوفی تو چو رسمِ رهروان می‌دانی
بر مردم رند نکته‌ی بسیار مگیر



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

خال جَبين

در آداب قربانی کردن معمول بوده است که صاحب نذر انگشت را به خون قربانی می‌آلوده و با آن بر پیشانی خود خالی می‌گذاشته و این نشانه تعلق قربانی به او و اجرای شرایط نذر بوده است. شنیده‌ام که اکنون هنوز این رسم در بعضی از شهرستان‌ها از جمله در کرمان رایج است.

بر جبین نقش کن از خون دل من خالی
تا بدانند که قربان تو کافر کیشم


دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم
ص ۱۱۷۲

@vir486

اساسی‌ترین اسطوره‌ای که در شعر اخوان ثالث مرکزیت دارد و سایر اسطوره‌های ایران باستان را به گِردِ خودش جمع کرده است، «زبان کلاسیک» است. چنان‌که اگر این زبان باستان‌گرایانه را چون نخی از مجموعه‌ی منظومه‌های او بیرون بکشیم، تمام اسطوره‌های «مزدشتی» او با تمام بردابردش از هم فرو می‌پاشد. تنها با این زبان است که می‌توان گفت:

«هان، کجاست
پایتخت این کج‌آیین قرن دیوانه؟
با شبان روشنش چون روز
روزهای تنگ و تارش، چون شب اندر قعر افسانه
با قلاع سهمگین سخت و استوارش
با لئیمانه تبسم کردن دروازه‌هایش،‌ سرد و بیگانه
هان، کجاست؟
پایتخت این دژآیین قرن پر آشوب
قرن شکلک چهر
بر گذشته از مدار ماه
لیک بس دور از قرار مهر
قرن خون‌آشام
قرن وحشتناک‌تر پیغام».

تصوّر کنید این حرف‌ها را کسی با زبان فروغ و سهراب بزند، آیا چیزی از شکوهش باقی می‌ماند؟ برخوردی که اخوان در برابر زبان کلاسیک فارسی دارد، چنان از موضع ستایش و شیفتگی است که در مقایسه با آن سایر اسطوره‌های ایرانی کم می‌آورد. مصرفِ بی‌رویه از چنین زبانی، گاه موجبات خسران‌های جبران‌ناپذیری در حوزه فرم و معنا در شعر او می‌گردد. شاملو هم وجه غالب ادبیّت شعرش را مدیون همین استفاده از زبان عهد قدیم ادبیات است. او نیز در پی همین سودا، رهروِ ناکجاآبادهایی شد که هنوز هم  علاقمندان دو آتشه‌ی او در پی آنند که بالاخره: «شاملو اینجا چه می‌گوید؟». او بسیار هست که آنچنان درگیر فخامت زبان می‌شود که اصولا شعر از یادش می‌رود! این زیان آرکاییک خیلی‌ها را گول زده است، از جمله در حوزه‌ی نثر: محمود دولت‌آبادی. فاصله‌گیری برشتی در همه‌جا نشانه‌ی خرد و معقولیّت است، این‌که چنان خودت را در زبان کلاسیک غرق کنی که «آبت ببرد»، نشانه‌ی نبوغ نیست! نمونه‌های درخشان شعر اخوان و شاملو همان‌هایی هستند که همه به‌خاطر داریم و اغلب هم آنجاهایی هستند که زبان در خدمت ادبیّت است نه بالعکس! یعنی ابتدا ادبیّت به میدان می‌آید سپس زبان. البته مرز بین این‌دو بسیار ظریف و شکننده است. از آنسو هم، شعر فروغ و سهراب تا آن‌جایی که زبان‌شان به حیطه‌ی نثر معمولی نغلتیده است، شاهکارند:

«به چمنزار بیا
به چمنزار بزرگ
و صدایم کن ، از پشت نفس‌های گل ابریشم
همچنان آهو که جفتش را». فروغ

«اسد آبشیرینی»

@vir486