اساسی‌ترین اسطوره‌ای که در شعر اخوان ثالث مرکزیت دارد و سایر اسطوره‌های ایران باستان را به گِردِ خودش جمع کرده است، «زبان کلاسیک» است. چنان‌که اگر این زبان باستان‌گرایانه را چون نخی از مجموعه‌ی منظومه‌های او بیرون بکشیم، تمام اسطوره‌های «مزدشتی» او با تمام بردابردش از هم فرو می‌پاشد. تنها با این زبان است که می‌توان گفت:

«هان، کجاست
پایتخت این کج‌آیین قرن دیوانه؟
با شبان روشنش چون روز
روزهای تنگ و تارش، چون شب اندر قعر افسانه
با قلاع سهمگین سخت و استوارش
با لئیمانه تبسم کردن دروازه‌هایش،‌ سرد و بیگانه
هان، کجاست؟
پایتخت این دژآیین قرن پر آشوب
قرن شکلک چهر
بر گذشته از مدار ماه
لیک بس دور از قرار مهر
قرن خون‌آشام
قرن وحشتناک‌تر پیغام».

تصوّر کنید این حرف‌ها را کسی با زبان فروغ و سهراب بزند، آیا چیزی از شکوهش باقی می‌ماند؟ برخوردی که اخوان در برابر زبان کلاسیک فارسی دارد، چنان از موضع ستایش و شیفتگی است که در مقایسه با آن سایر اسطوره‌های ایرانی کم می‌آورد. مصرفِ بی‌رویه از چنین زبانی، گاه موجبات خسران‌های جبران‌ناپذیری در حوزه فرم و معنا در شعر او می‌گردد. شاملو هم وجه غالب ادبیّت شعرش را مدیون همین استفاده از زبان عهد قدیم ادبیات است. او نیز در پی همین سودا، رهروِ ناکجاآبادهایی شد که هنوز هم  علاقمندان دو آتشه‌ی او در پی آنند که بالاخره: «شاملو اینجا چه می‌گوید؟». او بسیار هست که آنچنان درگیر فخامت زبان می‌شود که اصولا شعر از یادش می‌رود! این زیان آرکاییک خیلی‌ها را گول زده است، از جمله در حوزه‌ی نثر: محمود دولت‌آبادی. فاصله‌گیری برشتی در همه‌جا نشانه‌ی خرد و معقولیّت است، این‌که چنان خودت را در زبان کلاسیک غرق کنی که «آبت ببرد»، نشانه‌ی نبوغ نیست! نمونه‌های درخشان شعر اخوان و شاملو همان‌هایی هستند که همه به‌خاطر داریم و اغلب هم آنجاهایی هستند که زبان در خدمت ادبیّت است نه بالعکس! یعنی ابتدا ادبیّت به میدان می‌آید سپس زبان. البته مرز بین این‌دو بسیار ظریف و شکننده است. از آنسو هم، شعر فروغ و سهراب تا آن‌جایی که زبان‌شان به حیطه‌ی نثر معمولی نغلتیده است، شاهکارند:

«به چمنزار بیا
به چمنزار بزرگ
و صدایم کن ، از پشت نفس‌های گل ابریشم
همچنان آهو که جفتش را». فروغ

«اسد آبشیرینی»

@vir486

آن شنیدی که رفت نادانی 
     به عیادت به درد دندانی

گفت: بادست ازین مباش حزین
        گفت: آری ولی به نزد تو این

بر من این غم چوکوه پولادست   
    چون تو زین فارغی، ترا بادست


مولانا

@vir486

گر این تیر از ترکشِ رستمی‌است
نه بر مرده که بر زنده باید گریست

.
@vir486

اشخاص شاهنامه
#شیرین


با صلابت‌ترین زن در دوره تاریخی، گونه و نمونه اعلای زنانی است که شوهر را چون موم در دست خود دارند و او را به هر شکلی که اراده کنند در می‌آورند. چهره‌ی او در شاهنامه حتی از خسرو و شیرین نظامی نیز استوارتر ترسیم شده است. شاهکارش در مرگ پر افتخار اوست و در فریب و حسرت دادن شیرویه و انجام خواست‌های سه‌گانه‌ی او این که شیرویه به اموال او و دارایی‌های خسرو چشم نداشته باشد و به شیرین اجازت آخرین دیدار و وداع با جسد شوی را بدهد و آنگاه که شیرویه شرور و طماع و خوش خیال منتظر است تا شیرین پس از انجام خواست سوم به همسری او درآید با حرکتی قهرمانانه مرگ بر روی جسد خسرو را بر خفت زناشویی با شیرویه ترجیح می‌نهد. چهره او در شاهنامه در ایام اسارت نسبت به وضعیت مشابه در خسرو و شیرین بسی پرتحرک‌تر و مقاوم‌تر تجسم یافته است.


درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی
#سعید_حمیدیان


@vir486

میدان فراخ و مرد میدانی نی
     احوال جهان چنانکه میدانی نی

ظاهرهاشان به اولیا ماند لیک   
    در باطنشان بوی مسلمانی نی



مولانا

@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۱۸

در سنبلش آویختم از رویِ نیاز
گفتم‌من سودازده را چاره بساز

گفتا که لبم بگیر و زلفم بگذار
در عیش خوش آویز نه در عمر دراز



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

آن که تسبیح ز دستش نفتادی هرگز
دیدمش دوش سرِ شیشه به لب وا می‌کرد...



#صائب_تبریزی


@vir486

رحم آوردن بر بدان ستم است بر نیکان، عفو کردن از ظالمان جور است بر درویشان.

خبیث را چو تعهد کنی و بنوازی
به دولت تو گنه می‌کند به انبازی



گلستان_ سعدی


@vir486

وحدت تجربه‌ی روحی



در غزل هیچ یک از استادان و بزرگان ادب فارسی آن وحدت حال یا وحدت تجربه روحی که در غزل مولانا دیده می‌شود وجود ندارد. ما مُنکر نمونه‌های درخشانی ازین ویژگی در کار عطار نیستیم و حتی گاه در سنایی. اما چنین امتیازی از آن گونه که در سراسر دیوان شمس وجود دارد بی‌گمان در انحصار خلاقیت مولاناست و حاصل بوطیقای جسوری که هیچ مانعی را برنمی‌تابد و همه چیز را از سر راه خود برمی‌دارد، به نیروی آن حال. در همین عرصه وحدت تجربه روحانی، مولانا گاه غزلی آغاز می‌کند و درست بمانندِ یک خطابه یا گفتار discourse تا پایان حرف خودش را می‌زند.




در عشق زنده‌بودن( گزیده‌ی غزلیات شمس)
#شفیعی_کدکنی
ص ۹۰


@vir486

از آن هنگام که شما فرمان می‌رانید، بدترین فرمان‌ها را روا می‌دارید.
آن‌کسان را که از منش نیک دور شوند و از خرد مزدا اهورا و راستی روی برتابند باید دوستان دیوان نام نهاد.

گاثاها
اوستا
استاد ابراهیم پورداوود
ص ۴۸




@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

             رباعی شماره ۲۰

چشم تو که سحرِ بابلست استادش
یا رب که فسون‌ها برواد از یادش

زان دانه که حُسن کرد در گوش وصال
آویزه‌ی در نظم حافظ بادش



دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

ایران از پای نمی‌اُفتد، می‌تپد و چون قُقنوس از خاکستر خود برمی‌خیزد؛ مانندِ دُلفین جَست می‌زند و پیدا می‌شود و نهان می‌شود، و باز از نو پدیدار. هر کجا که گمان کنید که نیست، درست همانجا هست، در هر لباس، هر سیما، چه در زربفت و چه در کرباس، چه گویا و چه خاموش.

هزاران هزار صدا در خرابه‌هایِ تو پیچید که: «دیوان آمد، دیوان آمد!» این صدا در خرابه‌هایِ دیگر نیز پیچیده‌ است و گوشِ روزگار با آن آشناست؛ ولی دیوان می‌آیند و می‌روند، غولان می‌آیند و می‌روند، دوالپایان پاورچین پاورچین می‌گذرند، و آن روندهٔ بزرگ که ایران نام دارد، می‌ماند.

#محمد‌علی_اسلامی‌ندوشن
برگرفته از فصلنامهٔ هستی، تابستانِ ۱۳۷۲ خورشیدی، صص ۱۸۴–۱۸۳



@vir486

اندر احوالِ این‌ سال‌های ما.


بادِ فرومایگی وزید، وزو
صورتِ نیکی نژند و محزون شد

ناصرخسرو

نژند: اندوهگین، محزون


@vir486

خریداران دکّانِ بی‌رونق


بزارید وقتی زنی پیشِ شوی
که دیگر مخَر نان ز بقّال کوی

به‌دل‌داری، آن مرد صاحب‌نیاز
به زن گفت کای روشنایی، بساز

به امّید ما کلبه این‌جا گرفت
نه مردی بوَد نفع از او واگرفت

رهِ نیک‌مردان‌ِ آزاده گیر
چو اِستاده‌ای، دستِ افتاده گیر

ببخشای کآنان که مردِ حقند
خریدار دکّانِ بی‌رونقند

جوان‌مرد اگر راست خواهی ولی‌ست
کرم، پیشهٔ شاه مردان، علی‌ست


بوستان سعدی، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، ص ۸۳


@vir486

#فرخی_یزدی

آیتی در مجله نمکدان درباره تحصیلات فرخی چنین نوشته است: «فرخی تحصیلات زیادی نداشت فقط در مکاتیب و مدارس قدیمه فارسی را با اندکی از مقدمات عربی تا نیمی از انموذج ،آموخته بود ولی پس از دریافتن آن مقدار خط وسواد علاقه اشعار شعرا پیدا کرده و بطور دائم دیوان‌های شعر را مطالعه می‌کرد و بیش از همه کلیات سعدی و دیوان مسعود سعد سلمان همدمش بود بطوری که خودش حکایت می‌کرد، طبعش از بررسی اشعار سعدی به شعر میل کرد ولی از اشعار مسعود سعد متأثر شده، می‌خواست شعر و شاعری را بدرود گوید عاقبت روح سعدی بر او غلبه یافته و به سرودن اشعار آغاز کرد و بارها میگفت هیچ شعر از اشعار سعدی مانند این رباعی در من اثر نکرد که شیخ سعدی می‌فرماید:


گر در همه شهر یکسر نیشتر است
در پای کسی رود که درویشتر است

با اینهمه راستی که میزان دارد
میل از طرفی کند که زر بیشتر است

#فرخی_ یزدی
تصحیح حسین مکی

@vir486

معشوق عشقی ای وطن ای عشق پاک من 
ای آن‌كه ذكر عشق تو شام و سحر كنم

“میرزاده عشقی”



@vir486

هر روز یک رباعی


رباعیات منسوب به حافظ در نسخه‌های معدودی وجود دارد که در آنها هم شماره رباعی‌ها و متن آنها با یکدیگر مطابق نیست اما نکته‌ی مهم آن است که هیچ یک از رباعیات منسوب به حافظ چه در لفظ و چه در معنی ارزش و اعتبار چندانی ندارد و بر قدر و شأن این شاعر بزرگ غزلسرا نمی‌افزاید. بعضی از این رباعی‌ها نیز بسیار سست و عامیانه است بحدی که هر ذوق سلیمی از انتساب آنها به حافظ تحاشی دارد.

           رباعی شماره ۲۱

چون جامه ز تن بر کشد آن مشکین خال
ماهی که نظیر خود ندارد به کمال

در سینه ز نازکی دلش بتوان دید
ماننده‌ی سنگ خاره در آبِ زلال


دیوان حافظ
تصحیح روانشاد خانلری
جلد دوم


@vir486

دعایی از اوستا

ای مزدا
همه‌ی خوشی‌ها و شادکامی‌های‌ زندگی را که از آنِ تُست( آنها که بود و هست و خواهد بود)، به خواست خود در همین جهان به ما ببخش.



اوستا
ابراهیم پورداوود
ص ۶۰


@vir486