در ره فرهنگ و آئین وطن غفلت مورز
ملک بی‌فرهنگ و بی‌آ‌ئین درختی بی‌بر است

“ملک الشعرا بهار”




@vir486

جایی از شاهنامه وقتی رستم و پیرانِ ویسه بهم می‌رسند، پیران اینگونه ادب را به جا می‌آورد و شروع به پرسیدن احوال خانواده رستم و بزرگان ایران می‌کنه.
اینجاست که می‌گویند دشمن دانا به از دوستِ نادان.

بدو گفت پیران که ای پیلتن
درودی ز یزدان بر آن انجمن
ز نیکی‌دهش آفرینِ تو باد
فلک را گذر بر نگینِ تو باد
ز یزدان سپاس و بدویم پناه
که دیدم ترا زنده بر جایگاه
زواره فرامرز و زالِ سوار
که او ماند از خسروان یادگار
درستند و شادان‌دل و سرفراز؟
کزیشان مبادا جهان بی‌نیاز
بگویم ترا گر نداری گران
گله کردن کهتر از مهتران

دیداری از این شریف‌تر که دید؛ درود و آفرین و آرزوی کامرانی و سپاس از خداوند برای تندرستی هماورد و پرسیدن از کسان و خویشان‌او.
گفت‌و‌گویی ازین مهربان‌تر آن هم دو هماورد.
دو دوست بی‌آنکه بخواهند در مقام دشمان‌اند و چاره ندارند. آنها دوست‌اند چون جوانمرد‌ند، هنرهای دشمن را در غبار و گرد نمی‌پوشند، می‌بینند و بزرگی و مردانگی را پاس می‌دارند و دادِ دشمن را آن‌چنان که سزاوار اوست می‌دهند.



ارمغان مور
شاهرخ مسکوب
ص۲۵۶



@vir486

آمده‌است که جمشید چهار چیز را برانداخت و آنها: مستی، دوستی دروغی و بد، بدکیشی، خودپرستی بود، و ضحاک این عیب‌ها را بازگرداند.

حماسه‌سرایی در ایران
تألیف دکتر ذبیح‌الله صفا
ص ۴۳۵


@vir486

کجا خیزد از کارِ بیداد، داد




شاهنامه
حکیم فردوسی
تصحیح استاد خالقی‌مطلق



@vir486

جور و بیداد کند عمر جوانان کوتاه
ای بزرگان وطن بهر خدا داد کنید

گر شد از جور شما خانه موری ویران
خانه خویش محال است که آباد کنید

“ملک الشعرا بهار”



@vir486

سخن بستر آگاهی است، به عبارت دیگر این آگاهی در بستر سخن جریان می‌یابد و راه به جایی می‌برد.
چنین دردهایی، اگر سخن نباشد، در صاحبِ درد پنهان می‌ماند و در نهایت با او از یاد می‌رود.


ارمغان مور
شاهرخ مسکوب
ص ۲۵۸



@vir486

چنین شب‌های بی‌پایان و من بر بستر اندوه
از آن پهلو به این پهلو، از این پهلو به آن پهلو.

امیرخسرو‌ دهلوی



@vir486

‌


مرا تهدید فردا می‌دهد واعظ، نمی‌داند
که من امروز در دوزخ ز چشم عاقبت بینم

نظر واکرده‌ام در وحشت‌آباد پریشانی
بنات‌النعش آید در نظر چون عقدِ پروینم


صائب


@vir486

پهلوانان سیستان

بزرگترین و نام‌آورترین پهلوانان ایران در حماسه‌های ملی ما از سیستان برخاسته‌اند. این پهلوانان از خاندان بزرگی بودند که نژادشان به جمشید می‌پیوست. جمشید هنگام فرار از ضحاک با دختر کورنک، شاه زابلستان تزویج کرد و از او پسری بنام تور پدید آمد . از تور شیدسپ و از شیدسپ طورگ و از طورگ شم و از شم اثرط و از اثرط کرشاسپ و از گرشاسپ نریمان و از نریمان سام معروف به سام يكزخم . .

بشد سام يكزخم و بنشست زال
می و مجلس آراست بفراخت بال



حماسه‌سرایی در ایران
نگارش دکتر ذبیح‌الله صفا
ص۵۵۴


@vir486

شاهنامه از آغاز تا پایان و به ویژه افسوس فردوسی از پیروزی عرب‌ها، فروپاشی ساسانیان و ویرانی ایران هرگز خوشایند اندیشه بسته مؤمنان متعصب نبود و نیست.

حجت الاسلام امام محمد غزالی مؤلف احیای علوم دین و همشهری فردوسی نوروز را از آثار گبرکان و مجوس و خرید و فروش ساز و برگ این جشن را حرام می‌دانست تا چه رسد به داستان سالاری و سروری گبرکان و تاریخ پادشاهی و جهانداری آنان. در دوران صفویه و پس از آن نیز کسانی همین نغمه را ساز می‌کردند. در نخستین سال‌های دوران اخیر خود شاهد همین مخالفت با نوروز و جشن‌های پیوسته به آن مانند چهارشنبه سوری بوده‌ایم. همیشه نوعی نفی و انکار تمدن و تاریخ ایران باستان از جانب گروهی از علما تبلیغ می‌شد که در این میان شاهنامه بیش از هر چیز در معرض بیزاری بود یا دست کم نادیده گرفته می‌شد.
با وجود پژوهش‌های ارزشمند صد ساله اخیر از سویی کسانی در کتاب سپهبد فردوسی، شاعر را افتخار فرماندهی جنگی می‌بخشیدند و کسانی دیگر هم امروز می‌کوشند تا از حکیم ابوالقاسم فردوسی، شیخ ابوالقاسم بسازند و یا از سر نادانی و بغض به «میرزا ابو القاسم» بتازند.



ارمغان مور
شاهرخ مسکوب




@vir486

من آزمودم مدتی بی‌تو ندارم لذتی
کی عمر را لذت بود بی‌ملح بی‌پایان تو



مولانا


@vir486

"ایران را از یاد نبریم"

به‌رغم تلخ‌کامی‌ها ما حق داریم که به کشور خود بنازیم. کمر ما زیر بار تاریخ خم شده ولی همین تاریخ به ما نیرو می‌دهد و ما را بازمی‌دارد که از پای درافتیم. قوم ایرانی در سراسر تاریخ خود از اندیشیدن و چاره‌جستن بازنایستاده. دلیل زنده‌بودن ملّتی همین است. آن‌همه مردان غیرتمند، آن‌همه گوینده و نویسنده و حکیم و عارف، آن‌همه سرهای ناآرام پروردۀ این آب و خاک‌اند. به تولای نام اینان است که ما به ایرانی‌بودن خود افتخار می‌کنیم.

نباید بگذاریم که مشکلات گذرنده و نهیب‌های زمانه، گذشته را از یاد ما ببرد. ما امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند آنیم که از شکوه و غنای گذشتۀ خود الهام بگیریم. خوشبختانه ضربه‌هایی که بر سر ایران فرود آمده، هرگز بدان گونه نبوده که او را از گذشتۀ خود جدا سازد. حملۀ تازیان شاهنشاهی ساسانی را از هم فروریخت. کاخ‌ها خراب شد و گنج‌ها بر باد رفت امّا روح ایرانی مسخّر نگردید. عرب و ترک و غز و مغول و تاتار چون میهمانانی بودند که چند صباحی بر سر سفرۀ ایران نشستند. اینان آمدند و رفتند بی‌آنکه بتوانند ایران را با خود ببرند. در همان زمان‌هایی که پیکر ایران لخته‌لخته شده بود و هر پارۀ آن در سلطۀ حاکم خودی یا بیگانه بود، روح او پهناور و تجزیه‌ناپذیر مانده بود. ایران واقعی تا بدانجا گسترده می‌شد که تمدّن و فرهنگ و زبان او در زیر نگین داشت. ایران همواره استوارتر و ریشه‌دارتر از آن بوده است که به نژاد یا مسلک سلطان یا خان یا فاتحی اعتنا کند. قلمرو ایران قلمرو فرهنگی بوده و تمدّن و زبان مرزهای او را مشخّص می‌داشته است.  

آبشخور: «ایران را از یاد نبریم»، محمّدعلی اسلامی ندوشن، یغما؛ سال سیزدهم، فروردین‌ماه ۱۳۳۹، شمارۀ اوّل، ص ۲-۳.


@vir486

خوانش شاهنامه

فردوسی و قضیه‌ی دختر و پسر

پیش از هر چیز کالبدشکافی و تفتیش عقاید انسانی از هزاره‌های دور با تفکر و نگاه امروزین شاید چندان جالب به نظر نرسد، بحث‌های هنری و نقد ادبی جای خود دارد.
اما همه‌ی ما بسیاری جاها شنیدیم که فردوسی زن‌ستیز بوده‌است.
که را از پسِ پرده دختر بُوَد
اگر تاج دارد بداختر بُوَد

این بیت از زبان خود فردوسی نیست، بلکه از زبان افراسیاب پادشاه تورانیان می‌باشد در قضیه‌ی عشق و عاشقی پنهانی منیژه با بیژن.
در شاهنامه زن جایگاه اصیل و مستقل خویش را دارد، و می‌تواند نظر و افکار خود را بیان کند هر چند که مخالف شوهر و یا پدر باشد. چنان که در داستان بیژن و منیژه، منیژه عاشق مردی از کشور دشمن می‌شود.
در داستان سیاوش آنجا که افراسیاب قصد کشتن سیاوش می‌کند، فرنگیس دختر افراسیاب و زن سیاوش در برابر پدر می‌ایستد و بیت زیر را به زیبایی هر چه تمام‌تر بر زبان می‌راند.

به مرگِ سیاوش سیه پوشد آب
کند زار نفرین بر افراسیاب

که می‌بینیم‌ فرنگیس استقلال فکری و نظری خود را دارد.

ادامه‌دارد



@vir486

یا رب زِ بادِ فِتنه نگهدار خاکِ پارس
چندان که خاک را بُوَد و باد را بقا...

سعدی



@vir486

خون است دلم برای ایران
جان و تن من فدای ایران
بهتر ز هزارگونه آوای
در گوش دلم نوای ایران
خوشتر ز صفای باغ ایران
من را به نظر صفای ایران
همچون دم عیسی مسیحا
جان بخش بود هوای ایران
افسوس ز ظلم روس منکوس
تشدید شده عزای ایران
وان دشمن وحشی ستمکار
برده‌ست همه غذای ایران
وین تفرقه و نفاق اشرار
خسته دل با صفای ایران
گشته ست کنون بسی غم افزای
آن ساحت غم زدای ایران
اینک که وطن شدست بیمار
دانی چه دهد شفای ایران
یکرنگی ملت است و دولت
داروی شفای‌زای ایران
ایران عزیز را خدایی‌ست
امید کند خدای ایران
از چشم بد شریر حفظش
تا بیش شود بهای ایران
تا مسکن اجنبی‌ست کشور
حاصل نشود رضای ایران
زیبد که ستوده‌وار گویی
خون است دلم برای ایران



منوچهر ستوده


@vir486

خوانش شاهنامه
قانون‌مداری و گریز از مصلحت‌اندیشی

یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی شاهنامه و شاید فرهنگ کهن ایرانی، این هست که در برابر کار نادرست و ناپسندیده، سکوت نمی‌کنند و هیچ‌گونه مصلحتی را در این باب روا نمی‌دارند هر چند که گناهکار از خانواده‌های بزرگ و یا حتی شاهزاده باشد.
بدون هیچ گونه تعارف و یا نادیده‌انگاری زبان به نقد و تنبیه شخص بدکار می‌گشایند و او را به سزای عملش می‌رسانند، یکی از حلقه‌های گمشده‌ی فرهنگِ کنونی ما که شخص بدکار راست راست در خیابان می‌چرخد و بر دیگران فخرش را می‌فروشد.
در داستان بیژن، وقتی گرگین بدکار به دربار کی‌خسرو بر می‌گردد، شاه او را بازخواست می‌کند و چون در سخن‌هایش استواری نمی‌بیند و به گناهش پی‌ می‌برد، هر چند که گرگین از پهلوانان بزرگ هست و سابقه‌ی ارادتی طولانی دارد امّا شاه اینگونه با او برخورد می‌کند.

اگر نیستی از پَیِ نامِ بد
وُ گر سوی یزدان سرانجامِ بد

بفرمودمی تا سرت را ز تن
بِکَندی بکردارِ مرغ اهرِمن

بفرمود خسرو به پولادگر
که بندِ گران ساز و مِسمارسر

هم اندر زمان پای کردش به بند
که از بند گیرد بداندیش پند

ادامه‌دارد..

شاهنامه فردوسی
تصحیح استاد خالقی مطلق
ج ۲، داستان بیژن و منیژه
ص ۶۵۹




@vir486

مردم به یادگار اثرها گذاشتند
ما دست رد به سینه‌ی عالم گذاشتیم


صائب تبریزی



@vir486