ما خواب تو نیستیم ضحاک!
تو خواب خودی، و بی‌خوابی ما.


شهرناز در شب هزار و یکم، بهرام بیضایی


@vir486

با سبک‌مغزان تن‌پرور سخن بی‌فایده است
از قبول نقش،‌‌ کاغذ راست مانع روی چرب
صائب تبریزی
.
روی سخن صائب در این بیت با انسان‌های کم خرد و نادانی است که هنگام بحث و گفتگو سعی می‌کنند که به هر نحوی شده سخن خود را به کرسی نشانده و به دیگران تحمیل کنند و قانع کردن آنها بسیار دشوار است .
دلیل اطلاق صفت( تن پرور ) به این افراد از سوی صائب این است که این افراد بخاطر این که حال و حوصله و سواد تحقیق و مطالعه ندارند و تلاشی برای افزایش معلومات خود نمی‌کنند و از طرفی  فکر می‌کنند  که سواد و آگاهی بیشتری نسبت به دیگران دارند .
در مصراع دوم صائب با آوردن مثال و معادلی بسیار زیبا و هنری، درک مطلب را برای مخاطب آسان و شیرین کرده و می‌گوید:
همان گونه که  نوشتن و نقاشی کردن بر روی کاغذی که آغشته به چربی باشد بسیار مشکل است و لایه‌ی چربی که روی کاغذ را پوشانده مانع آشکار شدن نقش و نوشته‌ها می‌شود‌،‌ سخن گفتن منطقی با افراد کم خرد و نادان نیز بسیار مشکل خواهد بود .
به بیانی دیگر انباشته شدن چربی در مغز و جسم انسان کم خرد مانند پرده و حجابی است که مانع قبول و تاثیر سخنان منطقی در او می‌شود همان طور که لایه ی چربی روی کاغذ مانند پرده و حجابی است که مانع قبول نقش و نوشته می شود و نوشتن و رسم کردن روی آن بسیار مشکل است .
لازم به ذکر است که منظور اصلی صائب از بکار بردن چربی‌، مربوط به نوع ادبی و معنایی آن است. به این صورت که صفات (لجاجت و عناد و غرور و توهم دانش و آگاهی )مانند لایه‌های چربی هستند که کاغذ ذهن و فکر و قلب انسان نادان را می‌پوشاند و مانع درک و دریافت حقیقت و راستی می‌شود.


@vir486

لعنت بر چپ و لعنت بر چپ


چشم‌مان که باز شد تا افق دورادور چپ بود و چپ بود، و چه ناجوانمردانه هم بسیار بودند و مثل همین متافیزیکی‌های سفارشی دستگاه فرمان، همه جا ولو بودند و از زمین و آسمان چپ می‌ریخت.
اکنون که دور چپ رو خط کشیدم و بر می‌گردم عقب رو نگاه می‌کنم می‌بینم چپ به طور عجیبی ما رو اخته کرده بود، شدیدا هم اخته کرده بود.
شاملو، طبری، ابتهاج، احمد محمود، لطفی وووو..

سیگار می‌کشیدیم‌ و فوش می‌دادیم به زمین و زمان، به فرهنگ، به فردوسی، به شاه، به حافظ ووو.
چپ ما رو از واقعیت به دور کرد، بسیار هم دور کرد، و در نشئگی‌اش همه‌چیز به زبان می‌آوردیم....


@vir486

حسین دودی، شاعر درویش مسلک و رند بی‌پروا در اواخر دوره قاجاریه است. طبعش به هزل و مطایبه مایل بوده و او را با شیخ محمّدتقی آقانجفی مجتهد شوخ طبع و صاحب نفوذ اصفهان ماجراها بوده که در لوح سینه بسیاری از مردم اصفهان تا امروز حفظ شده و نقل محافل و مجالس بوده است.
و چنین سروده‌ بود:


 زاهــدا من که به میخانه نشستم به توچـه          
 ساغر باده  بود بر کف دستم به تو چه
   تو بــــه محراب نشستی احدی  گفت چرا؟       
    من  که  در خانه‌ی خمار نشستم  به تو چه
  تو کــــه مشغول مناجات و دعائی چه به‌ من      
   من که شب تا به سحر یکسره مستم  به تو چه
   آتش  دوزخ  اگر  روی  کنـــــــد  بر  من  و تو      
   تو که خشکی چه به من، من که تَرستم به‌تو چه


گویند روزی آیت‌اله نجفی عبائی ارزنده به مرحوم حسین دودی اهدا می‌فرماید، حسین با فروش آن عبا خود را از باده سرمست می‌کند، روز دیگر به خدمت آقا می‌رسد، آقا از حسین جویای عبا می‌شود حسین بالبداهه می‌گوید:

داده‌ام جامه‌ی نو بهر می کهنه گرو
که می کهنه مرا به بود از جامه‌ی نو
از می کهنه مرا  منع  مکن  ای  زاهد
کِشته‌ی ما و تو معلوم شود وقت درو



@vir486

نقل‌ است که جریری مجلس می‌داشت؛ جوانی برخاست و گفت: دلم گم شده است دعا کن تا بازدهد.
جریری گفت: ما همه در این مصیبتیم.

عطار
تذکرةالاولیا
ذکرابومحمدجریری


@vir486

معیار دوستان دغل، روز حاجت است
قرضی به رسم تجربه از دوستان طلب


صائب‌تبریزی


@vir486

شاملو شاید تنها شاعری است که توانسته شعر منثور را در حدی بسراید که به هنگام خواندن بعضی از شعرهای او انسان هیچ گونه کمبودی احساس نکند و با اطمینان خاطر آن را در برابر موفقترین نمونه‌های شعر موزون در ادبیات معاصر ایران قرار دهد.



زندگی و شعر احمد شاملو
ع پاشایی
جلد اول
ص ۴۳۱

@vir486

کثافت


در عربی و متون قدیم فارسی "کثافت" به معنی "ستبری، ضخامت" و "غلظت" به کار رفته است، اما امروزه آن را در معنی ناپاک، آلوده، ناپاکی به کار می‌برند.

فرهنگ درست‌نویسی سخن، دکتر حسن انوری، انتشارات سخن، ص ۲۶۸


@vir486

یکی را زشت‌خویی، داد دشنام
تحمّل کرد و گفت: ای خوب‌فرجام

بتر زآنم که خواهی گفتن آنی
که دانم عیب من، چون من ندانی


سعدی


@vir486

ما کنج دل به روضهٔ رضوان نمی‌دهیم
این گوشه را به ملک سلیمان نمی‌دهیم
خاک مراد ماست دل خاکسار ما
تصدیع آستان بزرگان نمی‌دهیم
بی‌آبرو، حیات ابد زهر قاتل است
ما آبرو به چشمهٔ حیوان نمی‌دهیم
از مفسلی، کفایت ما چون ده خراب
این بس، که باج و خرج به سلطان نمی‌دهیم
یوسف به سیم قلب فروشی نه کار ماست
از دست، نقد وقت خود آسان نمی‌دهیم
بی‌پرده عیبهای خود اظهار می‌کنیم
فرصت به عیبجویی یاران نمی‌دهیم
باشد سبکتر از همه ایام، درد ما
روزی که درد سر به طبیبان نمی‌دهیم
در کاروان ما جرس قال و قیل نیست
راه سخن به هرزه‌درایان نمی‌دهیم
در بزم اهل حال، لب از حرف بسته‌ایم
جام تهی به باده‌پرستان نمی‌دهیم
صائب گهر به سنگ زدن بی‌بصیرتی است
عرض سخن به مردم نادان نمی‌دهیم

صائب تبریزی


@vir486

خیام خار چشم مذهب

دستش توی دماغش بود که همراه مدیر سابق اداره آموزش‌و‌پرورش وارد دفتر شد. ما که تازه زنگ تفریح‌رو زده بودند یکی‌یکی وارد دفتر می‌شدیم تا کمی استراحت کنیم.
وقتی با صحنه روبرو شدیم یه‌ کم شوکه شدیم گویی قشون کشیده‌بودند.
حاجی بادی به غبغب انداخت و یکی از همرهان با نگاهی عاقل‌اندرسفیه گفت: حاجی از اداره تبلیغ اسلامی از قم اومده اگر سوال مذهبی و دینی دارید بپرسید.
من و چندتا از دوستانم یه کم سر درگم بودیم، یعنی چه سوالی داشتیم که این آقا بتونه جواب بد؟

خودش شروع کرد به گشودن راز آفرینش، از انسان، زمین و آسمان. هر کدام رو ذره‌ذره تشریح می‌کرد، بیست‌دقیقه‌ای از زنگ کلاس رفته‌بود و من داشتم خودخوری می‌کردم که کلاس ادبیاتم اون هم با این وقت کم و مطالب بسیار داره وقتش گرفته میشه، مدیر هم با اشارت‌های چشم و ابرو که بلند نشو بنشین.
بحث دوباره اومد بر سر راز آفرینش که چطور خداوند انسان رو از گل آفرید. چیزی قریب ۶۰۰ سال برای خلقت انسان وقت گذاشت.
دیگر داشت حوصله‌ام سر می‌رفت دست کردم توی کیف کتاب ترانه‌های خیام هدایت رو درآوردم همینجوری که بازش کردم به این رباعی برخوردم. پریدم توی کلام حاجی گفتم حاجی یه لحظه این رباعی رو گوش کنید.

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من
وین‌حل معما نه تو خوانی و نه من

هست از پس پرده گفت‌و‌گوی من و تو
چون‌پرده برافتد نه تو مانی و نه من

وقت رباعی به پایان رسید، حاجی مثل اسفند آتیش گرفت و با لحن شدیدی گفت خیام بیخود کرده، زیادی زر زده.
یکی از همکاران دستم گرفت گفت بیا بریم کلاس وقت کلاس نگیریم.


@vir486

حکیم توس می‌ترسید که نکند مرگ فرا برسد و این وظیفه را به پایان نبرد، در ابیات زیر خواهش و آرزوی حکیم را می‌بینیم، و چه زیباست و سترگ وقتی نتیجه‌ی‌ کار را می‌خوانیم و در‌می‌یابیم.


چنین‌ست گیهانِ ناپایدار
در او تخمِ بد تا توانی مَکار
همی خواهم از دادگرِ یک‌خدای
که چندان بمانم به گیتی به جای
که این نامه‌ی شهریارانِ پیش
بپیوندم از خوب‌گفتارِ خویش
از آن پس تنِ جانور خاک راست
سخن‌گوی‌جان معدن پاک راست

شاهنامه‌ی فردوسی
تصحیح دکتر خالقی مطلق


@vir486

هر یڪـ از دایره‌ے جمع به راهی رفتند
ما بماندیم و خیال تو به یڪـ جاے ، مقیم.‌‌‌‌‌‌...

عشـقبازی نه طریق حڪما بود ولی
چشمِ بیمار تو دل می‌برد از دست حڪیم....!!

سعدی


@vir486

مشکلِ شعرِ سبک هندی به‌ویژه بیدل در این است که حرکت از تصویر به سمتِ عاطفه است نه بالعکس. شما وقتی تصویر را اصل گرفتی عاطفه را از دست می‌دهی و بیشترْ تفکر را! عاطفه اسمش عاطفه است وگرنه اصل خرد و اندیشه است. اصولاً اندیشه‌ی فلسفی در هنر تبدیل به عاطفه می‌شود! و وقتی بنیان شعر از عاطفه به سمت تصویر حرکت کند، تصویرهای ایجادی خودبخود فرم تفکر، تأمل و تفسیر به خودشان می‌گیرند. مثل توصیف و تصویرهای شاهنامه و حافظ! در تمام ایهام‌های حافظ و اغراق‌های شاهنامه «عطوفتِ تأملی» نهفته است چیزی که سبک هندی از آن بی‌بهره است. خروار‌خروار تصویرهای توبرتو و خانه‌خراب‌کنِ بیدل جای این بیتِ:

«مرا و سرو چمن را به خاک راه نشاند
زمانه تا قصب نرگس قبای تو بست».

حافظ را نمی‌گیرد. درست است که تصویر دارد امّا تصویر جای اندیشه را  یعنی عاطفه را اشغال نکرده است. ادبیّات سندِ تفکرِ غیرِ مفهومی است. یعنی در شعر و داستان، مردمان همیشه خاموش و زیرپوستی فکر می‌کنند امّا نه به شیوه‌ی مفاهیم فلسفیِ کانت و هگل و ارسطو. با عاطفه! تاکید می‌کنم عاطفه‌ی شعری ربطی به ناز و غنج آمدن غزل‌های سِبُک و آبکی بعضی از معاصرین ندارد. اشتباه عصرِ صفوی این بود که تصویر را به‌جای اندیشه گرفتند! و فکر می‌کردند هر کس تصاویر شاذتری بسازد باهوش‌تر است! این بود که عاطفه (تأمل فلسفی) در شعرشان پس نشست. روس‌ها بهترین نمونه‌ی هنر فلسفی در جهانند. آن‌ها هم مثل ما فیلسوفی در حد و اندازه‌ی  ویتگنشتاین و هایدگر ندارند اما جهان گواه است که بدون تالستوی و داستایفسکی نمی‌توانست جهان باشد! اینهمه فیلم‌سازِ برجسته و آهنگ‌ساز جای تفکر فلسفی را در روسیه پُر کرده‌اند. اندیشه‌ی بشری مدیون ادبیّات روس است! آنا کارنینای تالستوی و مرد زیرزمینی داستایفسکی سرشار از عاطفه (اندیشه) است..

«اسد آبشیرینی»
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز



@vir486

ترسیدن ما چون که هم از بیم بلا بود
اکنون ز چه ترسیم که در عین بلاییم



مولانا


@vir486

خائنین، اهلِ وطن را مایه دردِ سرند
جمله همچون خار گل باشند و خار بسترند

گوش‌ها را در زمان حق شنیدن پنبه‌اند
چشم‌ها را در مقام راه دیدن نِشتَرند

همچو رهزن هر که را یابند دور از قافله‌ها
ز تنش سر می‌برند، از کیسه‌اش زر می‌برند

بی‌جهت بازیچه اغراض اینان گشته‌اند
ساده‌لوحانی که هم خوش‌بین و هم خوش‌باورند



رهی‌معیری


@vir486

کجا شد فریدون زرین کلاه
کجا شد منوچهر گیتی پناه

کجا کیقباد آن یل سرفراز
کجا شاه کاوس دشمن گداز

کجا رفت کیخسرو تاجدار
چه شد شاه گشتاسب و اسفندیار

کجا رفت شاپور و شاه اردشیر
که با دشنه درید پهلوی شیر

کجا رفت بهرام و بهمن کجاست
خداوند ایران و ارمن کجاست

کجا شاه اشکانیان اردوان
ز ساسانیان شاه نوشیروان

کجا آن بزرگان ایران زمین
که فرمانشان رفت تا هند و چین

کجا پهلوانان دشمن شکار
چو زال و چو نیرم چو سام سوار

چو رستم خداوند زابلستان
که بُد ناوکش چون اجل جانستان

چو گیو و چو بیژن چو گودرز گو
مهان کهن نامداران نو

دریغا که رفتند یکبارگی
براندند ازین خاکدان بارگی

یلان قوی پنجه‌ی سرفراز
همه رخت بستند و رفتند باز

گر از تخم آنان یکی داشتیم
به دل تخم شادی همی کاشتیم


ادیب‌الممالک فراهانی

@vir486

شاهنامه( دموکراسی یا استبداد)


اهورا مزدا
پادشاه
طبقات دیگر

معتقد بودند که پادشاه فره ایزدی دارد.
خون پادشاه با دیگر انسان متفاوت می‌باشد.


یکی از مهمترین ارکان دموکراسی، گفت‌وگوست. دیالوگ: گفت‌وگوی دو نفره
مونولوگ: تک‌گویی

دیالوگ به بهترین شکل در شاهنامه رعایت شده است و همه جا ما گفت‌‌وگوی دو نفره می‌بینم، کمتر آن هم در مواردی شخصیت‌ها به سراغ ذهن خویش می‌روند و دچار تک گویی می‌شوند.

در شاهنامه با اینکه پادشاه مقدس هست و جاشین خداوند بر زمین است اما دروازه‌ی گفت‌و‌گو و نقد باز هست و حتی پادشاه و کارهایش به نقد و چالش کشیده می‌شود. برعکس آنچه که در تاریخ ایران اتفاق افتاده از حمله‌ی اعراب به بعد که پادشاه حق هر گونه عملی را داشت و کسی یارای نقد آن را نداشت اما در شاهنامه چنین نیست.
وقتی اسفندیار کشته می‌شود‌، بزرگان اینگونه گشتاسپ را به باد نقد می‌گیرند.

بزرگان ایران گرفتند خشم
از آزرم‌ گشتاسپ شستند چشم

بدآواز گفتند کای شوربخت
چن اسپندیاری، تو از بهر تخت

به زاول فرستی به کشتن دهی
تو بر گاه، تاجِ مهی برنهی

سرت را ز تاجِ کیان شرم باد
به رفتن پیِ اخترت نرم باد

برفتند یکسر از ایوان اوی
پُر از خاک شد کاخ و دیوانِ اوی

ابیات از شاهنامه فردوسی
تصحیح استاد خالقی مطلق
جلد ۳



((پندارهای شخصی))

@vir486

سنگ اندر بر بسی دویدیم چو آب
بار همه خار و خس کشیدیم چو آب
آخر بوطن نیارمیدیم چو آب
رفتیم و ز پس باز ندیدیم چو آب

خاقانی


@vir486