تاریخِ ایران را باید تاریخِ برخوردِ شمشيرها و اندیشه‌ها نامید، زیرا یا جنگ است و یا نهضتِ فکریِ مقاومت؛ این نهضت‌ها از اردشیر دوره‌ی ساسانی هست تا مانی و مزدک و آنگاه بعد از اسلام در شاخه‌های متعدّدِ سفید جامگان و سنبادیان و خرّم‌دینان و زندیكان و نظایر آنها، تا برسیم به اسماعیلیه و اخوان‌الصّفا و سربداران، از کوچک و بزرگ به تعداد ده‌ها.
ایران چون طاس لغزنده‌ای بوده است که مردم آن گاهی با زور و گاهی با چاره می‌کوشیده‌اند تا ادامه‌ی زندگیِ بایسته بدهند و این تلاشِ جان‌فرسا تا به امروز رسیده است.

برگرفته از کانال سروِ سخنگو
  یگانگی در چندگانگی
#اسلامی_ندوشن

@vir486

اگر یک نکته ازین سخنِ سعدی در گلستان بتوان آموخت که:

«مُشک آنست که ببوید، نه آنکه عطّار بگوید..».

ناظر به تطابقِ اثر هنری است با سایرِ دست‌ورزی‌های انسان. اثرِ هنری، به مثابه‌ی اثر، خودش به تنهایی و مستقلاً «تبلیغاتِ» خودش است. اصولاً تبلیغات چیزی فراتر از جوهرِ «اثر» نیست! اثرْ، تبلیغات است و بالعکس! امروزه‌روز با اینهمه تعدّد و فراگیریِ شبکه‌های رسانه‌ای و مجازی، بازارِ تبلیغاتْ گرماگرم ست. امّا در همین روزگارِ «تبلیغ‌زده»‌ هم، انسان سره را از ناسره درست و به وضوح تشخیص می‌دهد. شما اگر اهل ورزش هستی، به یقین فرقِ مارکِ کفشِ «tiempo» و «nike» را از سایر مارک‌های تجاری بازار متوجّه می‌شوی! می‌خواهم بگویم فردوسی، حافظ، مولانا، سعدی، نظامی و دیگر بزرگان ادبیّات و هنرِ ایران نیز از چیزی به نامِ «تبلیغات» بی‌خبر نبوده‌اند! کاری ندارد، تمامِ مفاخره‌های ادبِ فارسی و راحت‌تر بگویم همین تخلّصِ شاعران و رقیب‌جوییِ آنان را جمع بکنی چیزی بجز از «تبلیغات» نیست! از فردوسی بگیر که گفت: «پی افکندم از نظم..» تا حافظ و سعدی که: «من سعدی آخر الزمانم»! حتّی مولاناهم با تمام عرفان‌گرایی‌اش هم بی‌تبلیغ نبود:
«ای بسا ابلیسِ مردم‌روی هست
پس به هر دستی نشاید داد دست»!

یعنی تنها «دستِ الهی»، دستِ من است.! از آن‌سو این مارک‌های تجاری هم بی‌چیزی نیستند، این‌ها پهلو به پهلوی اثر هنری می‌زنند! مگر شِوِرلت، بنز و کولر اُو جنرال و برندهای عطر فرانسوی ساختن شوخی است؟! یادم هست اواخرِ دهه‌ی هفتاد بود فکر کنم جمشید مشایخی با آن سبقه‌ی هنری عظیمی که پشتش بود، این اواخر در بیلبوردهای کولر اُو جنرال در همی اهوازِ خودمان عکس‌های بزرگی از او در میدان‌ها و چهار‌راه‌های شهر نصب کرده بودند. مردی که همه او را با «هزاردستان» و فیلمِ «گاو» به یاد می‌آوردند! و آن‌موقع خیلی مورد طعن و لعن قرار گرفت، امّا امروز بعد از فوتِ ایشان و به یُمنِ نگاه‌های جدید به هنر و رابطه‌اش با تبلیغات و با فاصله که دقیق می‌شویم، می‌شود به او هم حق داد: جمشید مشایخی چه کم از مارک اُ جنرال دارد؟! در دنیای پست‌مدرن، شیء، اثرِ هنری و انسان به اندازه‌ی هم مهم‌اند! با تمامِ دروغگویی تبلیغاتِ زرد، باز هم همچنان حرف سعدی درست است که:

«مشک آن است که ببوید، نه آنکه عطار بگوید».

دکتر اسد آبشیرینی
استاد دانشگاه شهید چمران اهواز


@vir486

دنبال بهانه‌ست که نره....

بلبل ز شاخ سرو به گلبانگ پهلوی
می‌خواند دوش درس مقامات معنوی

مرغان باغ قافیه سنج اند و بذله گوی
تا خواجه می‌خورد به غزل‌های پهلوی

(حافظ ، (۷۹۲ ق (٤٥٨)

حافظ با کاربرد واژه‌ی پهلوی - نام زبان پارسی پیش از اسلام - تبارِ زبان شعرش را به عصر ساسانی می‌رساند و متن خود را با هویتی باستانی پیوند می‌زند. به روشنی می بینیم که ایرانیانی که با دلهره، پارسی سرودن را آغازیدند و در برابر نظام قدرتمند شعر عربی با آن شوکت و شکوه شعر خود را ناچیز می‌دیدند پس از گذشت سه چهار قرن احساس کردند که در پارسی سرودن دست برتر را یافته‌اند. پیش از فرخی سیستانی و عنصری بلخی چنین احساسی در شاعران مشهود نیست، حتی در روزگار ملکشاه سلجوقی و خواجه نظام الملک توسی در خراسان شعر عربی غلبه داشت. شمار زیاد شاعران عربی‌نویس خراسانی در کتاب‌های خراسانیان عرب‌نویس مانند باخرزی و ثعالبی نیشابوری گویای چیرگی زبان عربی بر خراسان است.

مجله‌ی بخارا
علی‌دهباشی
شماره ۱۷۱
ص ۳۰۶



@vir486

منزه‌تر از آب زیستی در زمانه‌ای که کمونیست رایج‌ترین سکه‌ و وطن‌فروشی شیک‌ترین بنگاه بود. زمانه‌ای که از سر و روی روشنفکرش دروغ و رذالت می‌بارید.
تو اما راست‌ترین هوادار راستی، بی‌وطن‌ترین وطن‌خواه.
مرثیه به نامت نمی‌رود
مرثیه به نامت نمی‌رود
چرا که تو زنده‌ترینی.
ما وطن خود را در زبان و نگاه تو می‌یابیم....

نامت جاودان باد....


#بهرام‌بیضایی

در سوگ مرد عرصه‌ی هنر و فرهنگ.
آنچه از بيضايی برجاست و او را جاودانه کرده، بیشتر برخورد راستین و صادق اوست با مخاطب و زندگی.
در زندگی‌ای که او به تصویر کشیده هیچ‌گونه نقاب دروغ و تظاهری موجود نیست، بلکه زیست نزیسته‌ی ما را صادقانه به رخ‌مان کشید.
و این چند بیت چقدر گویای حال‌ و روز ایرانی و فرهنگی‌مرد، در این زمانه‌ی قیل‌و‌قال پرست کلاغان است.

چرا زیرکانند بس تنگ‌روزی
چرا ابلهان راست بس بی‌نیازی

چرا عمر طاووس و درّاج کوته
چرا مار و کرکس زید در درازی

صد و اند ساله یکی مرد غرچه
چرا شصت و سه زیست آن مرد تازی

اگر نه همه کار تو باژگونه
چرا آنکه ناکس‌تر او را نوازی


_(ابو‌طيب مصعبي خراساني)_




@vir486

دوستت دارم و دانم كه تویی دشمن جانم
از چه با دشمن جانم شده‌ام دوست ندانم

غمم اين است كه چون ماه نو انگشت نمايی
ورنه غم نيست كه در عشق تو رسوای جهانم

دم به دم حلقه‌ی اين دام شود تنگ‌تر و من
دست و پایی نزنم خود ز كمندت نرهانم

سرو بودم سر زلف تو بپيچيد سرم را
ياد باد آن همه آزادگی و تاب و توانم

كه تو را ديد كه در حسرت ديدار دگر نيست؟
آری آنجا كه عيان است چه حاجت به بيانم

مرغكان چمنی راست بهاری و خزانی
من كه در دام اسيرم چه بهارم چه خزانم

گريه از مردم هشيار خلايق نپسندند
شده‌ام مست كه تا قطره‌ی اشکی بفشانم

ترسم اندر بر اغيار، برم نام عزيزت
چه كنم بی‌تو چه سازم شده‌ای ورد زبانم



عمادخراسانی


@vir486

حافظ تلفیقی از سعدی و خاقانی

همانطور که اعجاز گفتار سعدی در شیوه‌ی سهل و ممتنع اوست، یعنی بزبان جاری مردم کوچه و بازار می‌ماند ولی حُسن تعبير و انسجام تلفيق و ذوق انتخاب کلمه، انشاء او را پاک و منسجم و در سطحی برتر از سخن متداول مردم قرار می‌دهد و از اینرو غیر قابل تقلید مانده، اعجاز حافظ نیز در ترکیب دو شیوه متخالف خاقانی و سعدی است.

حافظ ظرافت فکری و لفظی خاقانی را با سلاست و روانی سعدی بهم آمیخته و شیوه‌ای آفریده که در ادبیات توانگر ما بی‌مانند بوده و بی‌مانند مانده است. واژه‌های متروك يا نامأنوس، ترکیبات غریب وزننده، تشبیهات دور از ذهن و استعاره‌های تاریک خاقانی را، حتی یک بار در سراسر دیوان حافظ نمی‌یابید. زاویه‌ها و سکته‌های مجاز که در خاقانی بحد و فور دیده می‌شود در زبان حافظ جای خود را بخط منحنی و جریان جویبارسان سعدی داده است و بالنتيجه پیوسته موسیقی ساحرانه‌ای در غزل‌های وی به ترنم آمده‌است که با غریو کوس‌مانند قصاید خاقانی مباینت دارد. با وجود این گاهی در خاقانی غزل‌هائی می‌خوانیم و ابیات بسیاری می‌یابیم که شیوه‌ی حافظ را بخاطر می‌آورد و آن وقتی است که خاقانی هم از وزن‌های سنگین صرف نظر کرده و هم از تعبیرات غریب و تشبیهات دور از ذهن اجتناب ورزیده است.

خاقانی شاعری
علی دشتی
ص۱۱۴و۱۱۵



@vir486

خوانش قیام کاوه و دادخواهی او
بخش اول

چنان بُد که ضحاک را روز و شب
به نام فریدون گشادی دو لب

بر آن برز بالا ز بیم نشیب
شده ز آفریدون دلش پر نهیب

چنان بُد که یک روز بر تخت عاج
نهاده به سر بر ز پیروزه تاج

ز هر کشوری مهتران را بخواست
که در پادشاهی کند پشت راست

از آن پس چنین گفت با موبدان
که ای پرهنر باگهر بخردان!

مرا در نهانی یکی دشمن‌ست
که بر بخردان این سخن روشن است

به سال اندکی و به دانش بزرگ
گوی بدنژادی دلیر و سترگ

اگر چه به سال اندک ای راستان
درین کار موبد زدش داستان

که دشمن اگر چه بود خوار و خُرد
نبایدت او را به پی بر سپرد

ندارم همی دشمن خُرد خوار
بترسم همی از بد روزگار

همی زین فزون بایدم لشکری
هم از مردم و هم ز دیو و پری

یکی لشگری خواهم انگیختن
ابا دیو مردم برآمیختن

بباید بدین بود هم‌داستان
که من ناشکیبم بدین داستان

یکی محضر اکنون بباید نوشت
که جز تخم نیکی سپهبد نکشت

نگوید سخن جز همه راستی
نخواهد به داد اندرون کاستی

ز بیم سپهبد همه راستان
بر آن کار گشتند هم‌داستان

بر آن محضر اژدها ناگزیر
گواهی نوشتند برنا و پیر


محضر: استشهاد‌نامه

شاهنامه فردوسی



@vir486

گل‌و گیاه در شعر نیما
بهرام گرامی

خیزران: خیزران ساقه‌ای راست، بندبند و میان‌تهی دارد که از آن نیِ‌قلم یا قلم نی یا کلک می‌سازند. نیما شعر «ققنوس» را در ۱۳۱۶ سرود که در آن فرد نشستن بر سر شاخ خیزران توصیف یکّه و تنها بودن او در شعر نو است. نیما با رنج می‌سوزد، با این امید که پویندگان راهش ققنوس‌وار در آینده سر برآورند و به کار او حیات جاوید بخشند. با دو بند از آغاز و پایان این شعر:

ققنوس، مرغ خوشخوان، آوازه‌ی جهان
آواره مانده از وزش بادهای سرد
بر شاخ خیزران،
بنشسته است فرد.
بر گِرد او به هر سر شاخی پرندگان.

باد شدید می‌دمد و سوخته‌ست مرغ
خاکستر تنش را اندوخته‌ست مرغ
پس جوجه‌هاش از دل خاکسترش بدر.

حزین لاهیجی نیز با نیِ کِلک راز دل می‌گوید:

ای گل بشنو راز نی کلک حزین را
این بلبل مستیکست کزین شاخ نوا کرد


مجله‌ی فرهنگی و هنری بخارا
علی دهباشی
شماره ۱۷۱
آذر و دی ۱۴۰۴


@vir486