اگر با تو گردون نشیند به راز
نیابی هم از گردشِ او جَواز

همو تاج و تخت و بلندی دهد
همو تیرگی و نژندی دهد

به دشمن همی ماند و هم به دوست
ازو مغز یابی،گهی، گاه پوست

که گیتی یکی نغز بازیگرست
که هر دم ورا بازیی دیگرست

نگر تا نبندی دل اندر جهان
نباشی بدو ایمن اندر نهان

سرت گر بساید بر ابرِ سیاه
سرانجام خاکست ازو جایگاه

یکی را ز ماهی به ماه آورد
یکی را زِ مَه زیرِ چاه آورد


پادشاهی نوذر
شاهنامه فردوسی


@vir486

صحبت‌های دکتر قیامتی در ۳۵ سالگرد استقلال تاجیکستان.

باشد روزی برای ایران چنین داد سخن دهد.

می‌ خور که شیخ و حافظ و مُفتی و مُحتسِب
چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

حافظ

‍ ایرانیّت دارای حُسن‌ها و عیب‌ها هردوست؛ حسنش آن بوده است که با خاصیّتِ انعطاف، تقیّه، بردباری، سیّالیّت، هوش و ظرافت، امواجِ حوادث را از سر گذرانده و «آبِ باریکِ استقلال» را تا به امروز کشانده است.
عیبش نیز درست از همین خصلت می‌آید، یعنی آنکه به همین آب باریک استقلال قانع بوده است و همواره در خوف و رجا زیسته.
در طیّ ۱۲۰۰ سالِ اخیر کمتر زمانی بوده است که استقلالِ تام داشته باشد، ولی زمانی هم نبوده است که یکباره از پای در افتد. ناگزیر بوده است که رهروِ راهِ میانه و مماشات باشد. در عین حال ناگزیر بوده است که همواره در حالِ اعتراض و بیدار‌باش به سر برد، نه عربها توانستند بر او مسلّط شوند و نه او توانست خود را از آنها برکنار نگاه دارد، نه ترک‌ها و مغول‌ها توانستند او را در پنجه گیرند و نه او آنها را از سرِ خود وا کرد، مسائل به مرور حل شد و آنها شبیه به ایرانی‌ها گشتند. در کنار محمود غزنوی، «ابوالفضل بیهقی» و «بونصر مشکان» بودند. در کنار شمشیرِ ملکشاه، دواتِ "نظام‌الملک" بود، و در برابر تندروی‌های ترکان سلجوقی، «مقاومتِ الموت» قرار داشت و «حسن صبّاح» و «ناصر خسرو»...



    ایران‌ و تنهایی‌اش
محمّد‌علی اسلامی‌نُدوشن


@vir486

که شب را تحمّل کرده‌ام
بی‌آنکه به انتظار صبح مسلح بوده‌باشم.

منابع مضمون‌های صائب انسان است و جهان، خلقیات آدمی است، که خلقت دوگانه دارد نیمی فرشته و نیمی اهرمن، و جهان که مجموعه‌ایست از تضادها، جمع نور است و ظلمت و حیات است و ممات. دوگانگیی که حاصلش نظام احسن دستگاه خلقت است. ذهن او مدام می‌کوشد که نسبتی و رابطه‌ای بین انسان و طبیعت و طبیعت و انسان برقرار کند. تجربه او در میدان زندگی شخصی و انفرادی نیست تجربه.ایست کلی، تجربه انسان است نه شخص صائب مثلاً با اینکه آن سیاح تذکره نویس سمرقندی در وصف عمارت و باغ او در عباس‌آباد اصفهان نوشته است: رفیع‌ترین عمارات و وسیع‌ترین این سراها دولتخانه میرزا صائب است که زبان گفتار از عهده بیان کرد آن بر نمی‌آید مگر کار شنودن را به دیدن رسا  سروده است:


دل دشمن به تهی دستی من می سوزد
برق ازین مزرعه با دیده‌تر می‌گذرد

چون داغ لاله سوخته نانیست روزیم
آنهم فلک به خون جگر می دهد مرا

تضادی که در گفته‌های صائب می‌بینیم ازین رهگذر است حاکی از کوشش اوست برای یافتن مضامین نو. تفنن به موضوعات مختلف در غزل و عدم وحدت موضوع در این نوع سخن که نمونه کاملش غزل سبک هندی است به سال‌های بسیار قبل از صائب حتی به زمانی قبل از خواجه، و در حقیقت بعد از سعدی برمی‌گردد و در عصر صفوی حُسن غزل در اختصاص داشتن هر بیت آن به یک معنی و اندیشه‌ی خاص است. به قول مرحوم استاد امیری فیروز کوهی ((او نه تنها به نقاشی احوال انسانی بلکه به تجسم همه ریزه‌کاریهای حیات کمر بسته است، صائب نقاشی چیره‌دست است که همه ریزه کاری‌ها و پست و بلندی‌های اندام حیات و چین و شکن‌های چهره زندگی و زشتی و زیبایی آن را با قلمی دقیق و چشمی خرده‌بین و موشکاف نقاشی کرده است)).


دویست و یک غزل از صائب
دکتر امیربانوی کریمی( امیری فیروز‌کوهی)
ص ۲۶و۲۷



@vir486

هرگز
هرگز فراموش نخواهیم کرد آن سال را
آن زمستان را
آن دی ماه را.

از این صفحه‌ی تاریخ همیشه خون خواهد چکید.

تاریخِ ایران را باید تاریخِ برخوردِ شمشيرها و اندیشه‌ها نامید، زیرا یا جنگ است و یا نهضتِ فکریِ مقاومت؛ این نهضت‌ها از اردشیر دوره‌ی ساسانی هست تا مانی و مزدک و آنگاه بعد از اسلام در شاخه‌های متعدّدِ سفید جامگان و سنبادیان و خرّم‌دینان و زندیكان و نظایر آنها، تا برسیم به اسماعیلیه و اخوان‌الصّفا و سربداران، از کوچک و بزرگ به تعداد ده‌ها.
ایران چون طاس لغزنده‌ای بوده است که مردم آن گاهی با زور و گاهی با چاره می‌کوشیده‌اند تا ادامه‌ی زندگیِ بایسته بدهند و این تلاشِ جان‌فرسا تا به امروز رسیده است.

برگرفته از کانال سروِ سخنگو
  یگانگی در چندگانگی
#اسلامی_ندوشن

@vir486

بیت زیر از متنبی شاعر عرب بیانگر حال ماست، چهل سال پیش سُفهای قوم تصمیمی به نادانی گرفتند و ما اکنون تاوان و عذابش رو به سخت‌ترین شکل ممکن می‌‌کشیم.


وَجُرمٍ جَرَّهُ سُفَهاءُ قَومٍ
وَحَلَّ بِغَيرِ جارِمِهِ العَذابُ

چه بسا گناه و جرمی که نادانانِ یک قوم مرتکب می‌شوند و پیامد و عذاب آن، دامنگیر کسی می‌شود که خود مرتکب آن جرم نبوده است.





@vir486

و ما ماندیم و هزار بار مُردیم...

جنوب نه
جناب جنوب.
به احترامش کلاه از سر بردار...

اِلَی الله أَشـْکُو أَنـَّنَا بِمَنازِلَ
تَـحَکّمُ فِی آسَادِهِنَّ کـِلابُ


به خدا شکایت می‌برم که در منازلی هستیم
که سگانی بر ما حاکم شده‌اند.

ابوفِراس حَــمْدانی


@vir486

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲


با یک نگاه کلّی مشکلِ آنها [ایرانیان] را در سه طاغوت می‌بینیم: شاهان، عالِمانِ دنیا‌دار، عوام؛

طاغوت نخست شاهان بودند:
شاهان ایران در این دوره اغلب ترک نژاد بودند(با آذری‌های امروز اشتباه نشوند). دو خانواده‌ی ایرانیِ سامانی و صفاری درخشش کوتاهی داشتند و آل بویه نیز با همۀ کوشش نتوانستند جوّ ایران را تغییر دهند...
ظلم و ناروایی در حدّی بود که از همان آغاز، حسرتِ دورانِ ساسانی در یادها جان گرفت. کتابهای این زمان، از شعر و نثر، از حکایتهای مربوط به عدلِ انوشیروان و آسایش و امنیّتِ عصرِ کسراها گرانبار است. اندرزها و حکمت‌های عصر ساسانی به زبان فارسی و عربی برگردانده شد...

طاغوت دوّم، عالمِ دنیا‌دار بود که به نحوِ غیر مستقیم خود را با دیوانیان در اداره‌ی مُلک ذینفع می‌دانست. در واقع مملکت‌داری مانند خورجینی بود که یک سرش را می‌بایست شمشیرِ حاکم پُر کند و سر دیگرش را تبلیغِ عالِم. در ایرانِ بعد از اسلام گروهی از عالِمان که ریاست و رفاه را سرمایه‌ی نقد می‌دانستند و آن را جز در مشارکت با حاکمان نمی‌توانستند به دست آورند، خود را جانشینِ موبدانِ زمانِ ساسانی کردند. در کنار این عدّه از روحانیّون (مرکّب از قاضی، مُفتی، فقیه، ذاکر و واعظ) صوفیانِ بی‌صفا نیز بودند، و نیز مورّخان و شاعرانِ مدّاح، که مجموعِ آنها رهبرانِ فکریِ زمان (در اصطلاح امروز intelligentsia) را تشکیل می‌دادند. این سه دسته، ماشینِ تبلیغاتی-عقیدتیِ حکومت را به راه می‌بردند، که بی‌وجود آنها حاکمِ جبّار نمی‌توانست به حاکمیّتِ خود ادامه دهد. روشن بود که با زور تنها نمی‌شد مردم را در قید و بند‌های طاقت‌فرسا نگاه داشت. می‌بایست باورهایی باشد که این زور را توجیه کند، محمل برایش بتراشد، و رشته‌ی آن را با تأییدِ آسمان و جهانِ دیگر پیوند دهد...
جزئیات ستم و مشقّتی که بر مردم مستولی بوده است، حقّش در هیچ کتابی ادا نشده، ولی روح آن در مجموع ادب و آثار فارسی و ضرب المثل‌ها منعکس است. سعدی از «بسته بودنِ سنگ و رها بودنِ سگ» حرف می‌زند، و حافظ می‌گوید: "از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود – فریاد از این بیابان، وین راه بی‌نهایت".
در هیچ زبانی آنهمه ذمّ ریا و دورنگی و دکانداریِ متشرّعانه و سوء استفاده از زهد و دین به طنز یا جِدّ نیامده است که در زبان فارسی آمده. خود این یک مکتب و یک تیره‌ی فکری شد، و حتّی به ایجاد فرقه‌ی «ملامتی» منجر گشت که آخرین چاره‌ی حفظ دین را در تظاهر به بی‌دینی می‌جست.
از نظر متفکّرانِ آزاده‌ی ایران، زیانِ عالِمانِ بی‌حقیقت بیشتر از جبّارانِ تازیانه به دست بوده است؛ چه، آنان دین را از درون خالی کرده بودند، و همه‌ی امور را بر گِردِ کاکُلِ «ظواهر» می‌چرخاندند که این «ظواهر» در جهت تسلّطِ هر چه بیشترِ زور پسندان و نخاله‌ها، بر ساده‌ها و ضعیف‌ها نتیجه‌بخش می‌شد. حافظ خلاصه‌ی وضع را در چند کلمه گفته است:
آتشِ زهد و ریا خرمنِ دین خواهد سوخت...

     سخن‌ها را بشنویم
محمّد‌علی اسلامی نُدوشن
برگرفته از کانال سرو سخنگو


@vir486

🌲کشور عجیبی که ایران نام دارد🌲
قسمت ۲

...و پس از آنکه [ایران] از جانب اسلام فتح شد، باز «آمریّتِ» خود را از دست نداد، این‌بار در قلمروی فرهنگ و اندیشه؛ و از طریق ایران بود که اسلام به نیمی از جهانِ شناخته شده‌ی زمان راه یافت: سِند و بنگال و پنجاب و آسیای صغیر و فرارودان و ترکستانِ چین و مالزی و اندونزی، و هم اکنون نیز چون در موزه‌های جهان آثاری تحت عنوان «هنر اسلام» به نمایش گذارده می‌شود صدی‌هفتاد یا هشتادِ آن دستاورد مردم ایران است (یا آثار مشتق شده از تمدّن ایران) و لطیف‌ترین اندیشه‌ی انسانیِ جهان که «عرفان» باشد، در ایران بالیده شده است.
یک سرزمینِ کم‌آبِ پُر از کوهسار و کویر، چه خصوصیّتی داشته است که همیشه منشاء آثار شگرف و خطیر بوده؟ چگونه بوده است که مانند «قُقنوس» آنهمه تا پای مرگ رفته و دوباره از میانِ خاکسترِ خود برخاسته؟ از سه هزار سال پیش بدین سو هیچ زمان نبوده است که در صحنه‌ی تاریخِ جهان حاضر نباشد.
یک ملّت چقدر می‌تواند پست و بلند و اُفت و خیز و رنج و آزمون داشته باشد، و باز بماند؟ از نفس بیفتد ولی از پا نیفتد؟ چون به حکمِ جغرافیا در قلبِ حوادثِ جهان بوده، از چهار سو فشار بر او وارد می‌شده، با این حال از میدان به در نمی‌رفته. از کاخ آپادانا تا خانه‌ی گِلیِ حافظ در شیراز فاصله چندانی نیست؛ زمانی مُلکِ مرئی را در زیر سیطره‌ی خود داشته، زمانی مُلکِ معنی را.
وقتی فریدون بنا به داستان، جهان را در میانِ سه پسر خود تقسیم کرد، ایران را به کوچک‌ترین پسر سپرد که ایرج بود (نامش با ایران از یک ریشه)، و چون ایران سرآمد کشورها شناخته می‌شد برادران بر او رشک بردند و او را کشتند. سپس درازترین نبردِ افسانه بر سرِ خونِ بی‌گناه، که «سیاوش» بود به جریان افتاد، و این جنگِ کنایه‌ای که در میانِ داد و بی‌داد در گرفته بود، هرگز در جهان متوقّف نشده است، زیرا درختی که از «خون سیاوشان» روئید، هر چه آن را بِبُرند از نو سر می‌زند. ساسانیان «ایرانشهر» را «نافِ زمین» می‌شناختند (نامۀ تَنسر)، زیرا در قلب دنیای متمدّن جای داشت و همه‌ی رشته‌ها به او می‌پیوست، و یا در عبارت شعر از زبان خاقانی: این هست همان درگه کاو را ز شهان بودی...

     سخن‌ها را بشنویم
دکتر محمدعلی اسلامی‌ندوشن
برگرفته از کانال سرو سخنگو


@vir486