ز ایران دلش یاد کرد و بسوخت
به کردارِ آتش همی برفروخت

فردوسی

بعضی از اطرافیان ما شجاعت و شهامت عجیبی دارند چه در گفتار و چه در رفتار.
ستار پورقنبری همکار و دوست عزیزم که بعد از قضایای دی‌ماه از آموزش‌وپرورش اخراج شد.

حکایت

  هر فرمانروایی که می‌خواهد کشوری را نگه دارد و آرامش و آسایش مردم را فراهم کند و یاران را بخوبی آموزش دهد و دشمنان را ریشه کن نماید، باید نگذارد بی‌هنرانِ بدگوهر، با هنرمندان و آزادگان نژاده برابر شوند.
  دادن جایگاهی فراخور با شایستگیِ کارگزار، پایه و بُن مایه‌ی کشورداری است.
اگر در اینباره مُستی شود، همه چیز بهم خواهد ریخت.

کلیه و دمنه
نصرالله منشی

مُستی: شکایت،اعتراض


@vir486

صفویه باور داشت که باید حکومت را به امام زمان تحویل دهد اما به محمود افغان تحویل داد.

اول آبان مصادف است با سقوط اصفهان و تسلیم سلطان حسین صفوی به محمود افغان و فروپاشی سلسله صفوی.
عبرت‌های شگفت انگیزی در این فروپاشی وجود دارد...

شاهان صفوی که با شعار تشیع و ناسیونالیزم ایرانی بقدرت رسیدند سرانجام تجمل‌گرایی، نابخردی و تبعیض در حق اهل سنت، پایانشان را رقم زد. در ستم گرگين‌خان حاکم دست نشانده صفوی به مردم سنی قندهار نوشته‌اند که:
«گرگين خان، مانند گرگ خونخوار كه بر گلّۀ گوسفند اوفتد، بر اهل آن حدود افتاده و ايشان را از هم مى‌دريد و از ظلم و بيداد وى، آه و نالۀ افاغنۀ بيچاره بر فلك آبنوسى می‌رسيد...»
آنان به شاه شكايت‌ها برده، التماس‌ها کردند که ما نیز انسانیم و رعیت شماییم، چرا اینهمه ستم روا می‌دارید؟...
اما گوش شنوایی نبود، حتی یکی از بزرگان خود را برای تظلم و دادخواهی به اصفهان فرستادند، اما حتی نگذاشتند به حضور شاه رسد و او را تازیانه زده، به خواری راندند!.
هنگامی‌که کارد بر استخوان افغانان رسید بر گرگين خان شوریده، او را کشتند.
(روضة الصفا، ...ص ۴۳۲).

محمود افغان با لشگر پابرهنه، شهرهای ایران را یکی یکی فتح کرده و در 1722م از طريق كرمان و يزد به نزديكی اصفهان رسید. اینجا، دو قشون محمود افغانی و قزلباش صفوی رودرروی هم برای آخرین جنگ صف آرایی کردند، وضعیت دو قشون از هر حیث عبرت انگیز بود:
در یک طرف، افغانان ست‌مدیده با لباس‌های چرکین، پاره پاره و اسبان لاغر بود.
و در طرفی دیگر، قشون صفوی با لباس‌های فاخر و اسبان فربه و زین و لگام زرین، شكم‌هاى بزرگِ به ناز و نعمت پرورده و خروار خروار پيه آویزان از شكم‌هايشان، که طرفِ مقابل را تحقیر کرده می‌گفتند مشتى رجّاله افغان كون‌برهنه!
(تاریخ منتظم ناصری..ج2ص۱۰۶۳)

تعداد نفرات لشکر صفویان دو برابر افغانان بود، اما سرنوشت این جنگ از پیش مشخص بود چون افاغنه، چیزی برای از دست دادن نداشتند جز زندگی تبعیض آلودشان را. اما گروه دوم همه چیز برای از دست دادن، داشتند...!

محمود افغان حمله کرد و همه را قلع و قمع کرد و نیمی از سپاهِ مفت‌خورِ صفوی گریختند و محمود پیروز شده به محاصره اصفهان پرداخت، شاهِ بی‌خبر و ابله ایران، همچنان اسیر تملقات درباریانش بود که مدام می‌گفتند:

«جهان‌ پناها، هيچ تشويش مفرما و دغدغه به خاطر خطير مبارك، راه مده. كه دولت خدادادۀ تو، بیمه‌ی امام زمان مى‌باشد».

و چهارصد زنِ حرمسرا به دورش حلقه‌زده مشغول پختنِ آشِ نذری و شلّه ‌زردى بودند تا دشمنان را منهدم کنند!
و منجّمين می‌گفتند: «ستارۀ اصفاهان، مشتريست...»
و علما عرض مى‌نمودند كه: «عريضه بنويسيد به خدمت امام غايب(ع) و...در آب روان اندازيد تا آن جناب، امداد و اعانت نماید»
(رستم التواریخ...ص ۱۴۰)

و شاه غرق در عیش و نوش، در مقابل هر چیزی به ترکی فقط می‌گفت«یَخچی دُر» (به فارسی یعنی خوبه )! چنانكه ظریفی سروده بود:
      
آن ز دانش تهى، زِ غفلت پُر.....   
شاه سلطان حسين‏ِ  يخچى دُر

اما در چند قدمی بیرون از قصرش، در اثر محاصره افغان‌ها، مردم از گرسنگی به خوردن سگ، گربه و کودکان همدیگر روی آورده و حتی نعش مردگان...
(تاريخ ايران، سِر جان مِلكُم...ج ۱ص ۲۰۹)

این سلسله ی بشدت تقدیرگرا، یقین داشتند که نائب امام زمان هستند و حکومت را تنها به او تحویل خواهند داد، حتی به دربار شاه طهماسب، دو اسب سفید با زین و یراقِ کامل آماده کرده‌بودند تا پس از ظهور امام، یکی را او و دیگری را شاه صفوی سوار گردد و حتی شاه، خواهرش(مهین بانو) را شوهر نداده و مجرد گذاشته بود به عنوان نامزد امام غایب(ع)...!
( سفرنامه ی رابی ،  بنیامین تطیلی...ص217)

کوچکترین شکی نداشتند که حکومت را سرانجام به صاحب اصلی اش امام زمان(ع) تحویل خواهند داد، اما سرانجام، اینچنین خفت‌بار و رقت‌انگیز، تحویل محمود افغان می‌دادند...!

تحویل تاج شاهی قدرتِ 230 ساله صفوی به محمود افغان یکی از عبرت‌انگیزترین صحنه های تاریخ ایران است:
شاه سلطان حسین صفوی برای تسلیم خود، با جمعى از اصفهان خارج شد و به جانب اردوى افغان حرکت کرد، نزديك چادرها که رسيد، به بهانه اينكه محمود در خواب است، مدتى آنجا نگاهش داشتند و تحقیرش کردند!
چون داخل شد، خطاب به محمود افغان گفت:
«اراده خداوند عالم نيست كه من بيش از اين پادشاه باشم وقتش رسیده كه تو بر تخت نشینی. سپس با دست خود، آن طرّه شاهى را از سر برداشته و بر منديل وى نهاد».

آنوقت، پیرمردِ 61ساله ی فربه‌ی بی‌غیرت،  پشتِ سر محمودِ افغانِ 21ساله ی لاغر و ژنده پوش راه افتاد تا او را وارد کاخ‌های رنگارنگ صفوی کرده و کلیدهای کاخ‌ها را به او بسپارد....

و البته تحویل ثروت عظیم و ضبط حرم‌سرایش که بالغ بر چهارصد زن زیبا و دختر جوان بود و محمود، زنان را بین افسران قشون خود تقسیم نمود‌ و بر تخت پادشاهی نشست و اینگونه سلسله ی بد‌کردار صفوی منقرض شد تا آغازی باشد بر تک تازیِ افاغنه بر سرزمین پارس.....


@vir486

ایرانیان بیش از چهارده قرن در این جنگ علیه تاریک‌اندیشی جنگیده‌اند. ممکن است سال‌های زیاد دیگری هم بجنگند. این جنگ ما را به عنوان یک ملت تعریف کرده، در از دست دادن هویت‌مان جلوگیری کرده و الهام‌بخش خلق فرهنگ غنی‌مان شده.


شجاع‌الدین شفا



@vir486

به طور خلاصه در میان همه‌ی گویندگانِ بزرگ ایران اگر می‌خواستیم جهان‌بینی کسی را مو به مو به اجرا درآوریم، به امید آنکه جهانی آراسته‌تر، متعادل‌تر، و همراه با سعادت نسبی پدید آید، تنها جهان‌بینی فردوسی به کارمان می‌آید..


سرو سایه‌فکن
( درباره‌ی فردوسی و شاهنامه )
اسلامی نُدوشن
ص ۸۹


@vir486

شاهنامه به منزله‌ی سرچشمه‌ی جویبار فرهنگ ایران است. این کتاب است که بیش از هر کتاب دیگر روحِ قوم‌ایرانی را در دوران شادابی و سربلندیش در خود منعکس دارد. نُلدکه با همه‌ی سخت‌گیری و مشکل‌پسندی‌ای که دارد گفته‌است: (( شاهنامه حماسه‌ی ملّی‌ای است که هیچ ملّتی ندارد)).
ارزش لفظی شاهنامه فقط به روی زبان فارسی گشوده است ولی از لحاظ معنی، گوناگونی مطلبِ آن‌ طوری ‌است که تنها شکسپیر می‌تواند با آن برابری کند. ایلیاد که معروف‌ترین حماسه‌ی دنیاست در مقابل پهناوری شاهنامه کتابچه‌ای می‌نماید.


سروِ سایه‌فکن
درباره‌ی فردوسی و شاهنامه
دکتر اسلامی‌ندوشن
ص ۹۳


@vir486

غمی عجیب درون این چند بیت حکیم ناصرخسرو نهفته‌است که آرزوی دیدار خراسان را دارد، این غم هنوز توی دل‌های ما ایرانیان جا دارد، یک‌بار غم دوری از وطن و این‌بار غم ویرانی وطن.

بگذر ای بادِ دل‌افروزِ خراسانی
بر یکی مانده به یمگان دره زندانی

اندر این تنگی بی‌راحت بنشسته
خالی از نعمت وز ضیعت و دهقانی

برده این چرخِ جفاپیشه ببیدادی
از دلش راحت وز تنش تن‌آسانی

دل پُر اندوه‌تر از نارِ پُر از دانه
تن گُدازنده‌تر از نالِ زمستاني

ضیعت: باغ و زمین و کشتزار
نال: نی‌ میان خالی


سی‌قصیده‌ی ناصرخسرو
به کوشش مهدی محقق

@vir486

هنر و استادی و شخصیت سعدی علیه‌الرحمه را در گلستان باید یافت. واگر این كتاب كوچك‌حجم بزرگ‌مایه نبودی دو ثلث از شخصیت و بلندی مقام شیخ ناپیدا بودی و شاید نثر فارسی از چنین ذخیره‌ای عظیم و پُر‌بها محروم می‌ماندی، زیرا نه در زمان گذشته و نه در زمان آینده ممکنست نظیری برای گلستان پیدا کرد‌.


سبک‌شناسی
محمدتقی‌بهار
ج۳
ص۱۲۴


@vir486

زیبایی را نمی‌توان ترجمه کرد، مفهوم، معنا و تک‌صدایی را چرا. اینکه هگل معتقد بود، شعر را می‌توان به هر زبانی ترجمه کرد بدون آنکه به آن آسیبی وارد شود، تلقی‌اش از هنر، هنر ایدئولوژیک و تک‌صدا است. در ایدئولوژی یک صدا بیشتر وجود ندارد، اشعار تعلیمی و اخلاقی را می‌توان به هر زبانی ترجمه کرد و زبانِ مقصد همان را از شعر بفهمد که زبانِ مبدأ. حافظ را نمی‌تواند به هیچ زبانی جز زبان فارسی خواند. برای همین ادبیّات و هنر، پایه و مایه‌ی «استقلال» است. اصولاً، «مستقل بودن» ریشه در امر زیبا و هنر دارد. بدین معنی که هنر، قابل تقلیل به هیچ «صدا» و ایدئولوژی‌ای نیست. مفهومِ «ملیّت»، یک امرِ زیبایی‌شناختانه است. ما وقتی از ایران صحبت می‌کنیم، از وجهی از زبان فارسی صحبت می‌کنیم که تولیدکننده‌ی آثارِ هنریِ کلامی‌اند. جزین زبان به تنهایی قابل ترجمه است امّا هنر و زیبایی نه! شناخت ایران، آشنایی با آثار ادبی و هنری آن است نه تنها صِرفِ یادگیری زبانِ فارسی. ایران در متن‌های زبان فارسی است، که ایران است. ازین جهت، ملّی‌گرایی نوعی زیبایی‌شناسی است. در غیر این صورت سر از ایدئولوژی‌های کورِ شوونیستی در می‌آورد.

«اسد آبشیرینی»
استاد دانشگاه چمران اهواز


@vir486

ظالم از لطف و مدارا می‌شود خون‌خوارتر...

گلستان کتابی است که در نهایت استادی تألیف گردیده‌است، یعنی مراد مؤلف آن بوده‌است کتابی اخلاقی و اجتماعی تألیف کند که خواننده را از حیث معنی در پیچ و تاب زهد خشک و اندرزهای متعسفانه و اصول علم اخلاق نیفکند، و بسبب بحث در تربیت عمومی زمان که پرهیز از دنیا و ترك و انقطاع بوده‌است موجب نفرت طباع نشود، و از آوردن مکررات تربیت اجتماعی مطالعه‌کننده را خسته و ملول نسازد - همچنین از حیث لفظ و اسلوب انشا نیز با انشای قدیم فرق داشته‌باشد و ازین جهت هم تازگی داشته و گرد مکررات پیشینیان مانند مجالس پنجگانه خود (سعدی) نگردیده و صنعتی نو بکار بسته باشد.


سبک‌شناسی
محمدتقی‌بهار
ج۳
ص۱۲۴


@vir486

وین جهان وان جهان مرا مطلب
کاین دو گم شد در آن جهان که من‌ام!

او اهل زهد و ریاضت است و با روزه‌دار‌‌‌ی‌های دراز و بی‌خوابی‌ها تن خود را بسیار می‌آزارد تا روح برای پرواز به «عالم خود» هرچه سبکبارتر شود.

تا چند ازین استور - تن، کو کاه و جو خواهد ز من!
بر چرخ راه کهکشان از بهر او پُر کاه شد!

مولوی با همه شوریده‌سری‌ها و رفتارهای شگفت‌اش پس از آشنایی با شمس تبریزی به هر حال شيخي‌ست و مرشدي پرهيزگار که جانب شرع و کمابیش عرف را در رفتار نگاه می‌دارد و هیچگاه دل به وسوسه‌هاي نفس یعنی کشش‌های جهان حس و لذّات حسى نمی‌سپارد، اگرچه هنگامی که روح شاعرانه در او به جوش می‌آید با چشمی شاعرانه به طبیعت می‌نگرد که در نگاهی یگانه انگار جلوه‌گه جمال یار ازلی‌ست و ‌یا هنگامی که آن شور برای شمس تبریزی به اوج می‌رسد خرقه‌ی صوفی را بر خود می‌دَرَد و یکپارچه شاعر می‌شود و غزل‌های پرشور زیبا با ایماژهای عالی شاعرانه می‌آفریند.

اما وجه زاهدانه‌ی وجود او آن جا که نظریه‌پردازی صوفیانه می‌کند و در مقام مرشد اخلاق می‌نشیند با نگاهی دوگانه انگار از خوار داشتن طبیعت و زندگی بازنمی‌ایستد. چرا که به هر حال، او نیز پرورش یافته‌ی مکتب زهد و پرهيز صوفیان خراسانی است و با مرگ پدر بر مسند ارشاد او نشسته و همواره در میان خیل مریدان و هواداران زیسته که ستاینده‌ی جایگاه بلند معنوی و پارسایی اویند. او پایه‌گذار خانقاهی‌ست که همچنان نام او را بر خود دارد و سلسله‌ای از مشایخ که تاکنون بر جای‌اند و کتابی به کلانی مثنوی در خوار شمردن مردارعالم جسمانی و سگ نفس و ستایش زهد و پرهیز که برای تبلیغ دیدگاه زاهدانه و هدایت دیگران به این راه سروده شده است. او قله‌ی عرفان پارسایانه‌ی ذوقی‌ای‌ست که در هرات و بلخ و نیشابور پرورش یافته و در قونیه جا افتاده‌است.


عرفان و رندی در شعر حافظ
داریوش آشوری
ص۱۷۶و۱۷۷


@vir486