ایرانیان بیش از چهارده قرن در این جنگ علیه تاریک‌اندیشی جنگیده‌اند. ممکن است سال‌های زیاد دیگری هم بجنگند. این جنگ ما را به عنوان یک ملت تعریف کرده، در از دست دادن هویت‌مان جلوگیری کرده و الهام‌بخش خلق فرهنگ غنی‌مان شده.


شجاع‌الدین شفا



@vir486

به طور خلاصه در میان همه‌ی گویندگانِ بزرگ ایران اگر می‌خواستیم جهان‌بینی کسی را مو به مو به اجرا درآوریم، به امید آنکه جهانی آراسته‌تر، متعادل‌تر، و همراه با سعادت نسبی پدید آید، تنها جهان‌بینی فردوسی به کارمان می‌آید..


سرو سایه‌فکن
( درباره‌ی فردوسی و شاهنامه )
اسلامی نُدوشن
ص ۸۹


@vir486

شاهنامه به منزله‌ی سرچشمه‌ی جویبار فرهنگ ایران است. این کتاب است که بیش از هر کتاب دیگر روحِ قوم‌ایرانی را در دوران شادابی و سربلندیش در خود منعکس دارد. نُلدکه با همه‌ی سخت‌گیری و مشکل‌پسندی‌ای که دارد گفته‌است: (( شاهنامه حماسه‌ی ملّی‌ای است که هیچ ملّتی ندارد)).
ارزش لفظی شاهنامه فقط به روی زبان فارسی گشوده است ولی از لحاظ معنی، گوناگونی مطلبِ آن‌ طوری ‌است که تنها شکسپیر می‌تواند با آن برابری کند. ایلیاد که معروف‌ترین حماسه‌ی دنیاست در مقابل پهناوری شاهنامه کتابچه‌ای می‌نماید.


سروِ سایه‌فکن
درباره‌ی فردوسی و شاهنامه
دکتر اسلامی‌ندوشن
ص ۹۳


@vir486

غمی عجیب درون این چند بیت حکیم ناصرخسرو نهفته‌است که آرزوی دیدار خراسان را دارد، این غم هنوز توی دل‌های ما ایرانیان جا دارد، یک‌بار غم دوری از وطن و این‌بار غم ویرانی وطن.

بگذر ای بادِ دل‌افروزِ خراسانی
بر یکی مانده به یمگان دره زندانی

اندر این تنگی بی‌راحت بنشسته
خالی از نعمت وز ضیعت و دهقانی

برده این چرخِ جفاپیشه ببیدادی
از دلش راحت وز تنش تن‌آسانی

دل پُر اندوه‌تر از نارِ پُر از دانه
تن گُدازنده‌تر از نالِ زمستاني

ضیعت: باغ و زمین و کشتزار
نال: نی‌ میان خالی


سی‌قصیده‌ی ناصرخسرو
به کوشش مهدی محقق

@vir486

هنر و استادی و شخصیت سعدی علیه‌الرحمه را در گلستان باید یافت. واگر این كتاب كوچك‌حجم بزرگ‌مایه نبودی دو ثلث از شخصیت و بلندی مقام شیخ ناپیدا بودی و شاید نثر فارسی از چنین ذخیره‌ای عظیم و پُر‌بها محروم می‌ماندی، زیرا نه در زمان گذشته و نه در زمان آینده ممکنست نظیری برای گلستان پیدا کرد‌.


سبک‌شناسی
محمدتقی‌بهار
ج۳
ص۱۲۴


@vir486

زیبایی را نمی‌توان ترجمه کرد، مفهوم، معنا و تک‌صدایی را چرا. اینکه هگل معتقد بود، شعر را می‌توان به هر زبانی ترجمه کرد بدون آنکه به آن آسیبی وارد شود، تلقی‌اش از هنر، هنر ایدئولوژیک و تک‌صدا است. در ایدئولوژی یک صدا بیشتر وجود ندارد، اشعار تعلیمی و اخلاقی را می‌توان به هر زبانی ترجمه کرد و زبانِ مقصد همان را از شعر بفهمد که زبانِ مبدأ. حافظ را نمی‌تواند به هیچ زبانی جز زبان فارسی خواند. برای همین ادبیّات و هنر، پایه و مایه‌ی «استقلال» است. اصولاً، «مستقل بودن» ریشه در امر زیبا و هنر دارد. بدین معنی که هنر، قابل تقلیل به هیچ «صدا» و ایدئولوژی‌ای نیست. مفهومِ «ملیّت»، یک امرِ زیبایی‌شناختانه است. ما وقتی از ایران صحبت می‌کنیم، از وجهی از زبان فارسی صحبت می‌کنیم که تولیدکننده‌ی آثارِ هنریِ کلامی‌اند. جزین زبان به تنهایی قابل ترجمه است امّا هنر و زیبایی نه! شناخت ایران، آشنایی با آثار ادبی و هنری آن است نه تنها صِرفِ یادگیری زبانِ فارسی. ایران در متن‌های زبان فارسی است، که ایران است. ازین جهت، ملّی‌گرایی نوعی زیبایی‌شناسی است. در غیر این صورت سر از ایدئولوژی‌های کورِ شوونیستی در می‌آورد.

«اسد آبشیرینی»
استاد دانشگاه چمران اهواز


@vir486

ظالم از لطف و مدارا می‌شود خون‌خوارتر...

گلستان کتابی است که در نهایت استادی تألیف گردیده‌است، یعنی مراد مؤلف آن بوده‌است کتابی اخلاقی و اجتماعی تألیف کند که خواننده را از حیث معنی در پیچ و تاب زهد خشک و اندرزهای متعسفانه و اصول علم اخلاق نیفکند، و بسبب بحث در تربیت عمومی زمان که پرهیز از دنیا و ترك و انقطاع بوده‌است موجب نفرت طباع نشود، و از آوردن مکررات تربیت اجتماعی مطالعه‌کننده را خسته و ملول نسازد - همچنین از حیث لفظ و اسلوب انشا نیز با انشای قدیم فرق داشته‌باشد و ازین جهت هم تازگی داشته و گرد مکررات پیشینیان مانند مجالس پنجگانه خود (سعدی) نگردیده و صنعتی نو بکار بسته باشد.


سبک‌شناسی
محمدتقی‌بهار
ج۳
ص۱۲۴


@vir486

وین جهان وان جهان مرا مطلب
کاین دو گم شد در آن جهان که من‌ام!

او اهل زهد و ریاضت است و با روزه‌دار‌‌‌ی‌های دراز و بی‌خوابی‌ها تن خود را بسیار می‌آزارد تا روح برای پرواز به «عالم خود» هرچه سبکبارتر شود.

تا چند ازین استور - تن، کو کاه و جو خواهد ز من!
بر چرخ راه کهکشان از بهر او پُر کاه شد!

مولوی با همه شوریده‌سری‌ها و رفتارهای شگفت‌اش پس از آشنایی با شمس تبریزی به هر حال شيخي‌ست و مرشدي پرهيزگار که جانب شرع و کمابیش عرف را در رفتار نگاه می‌دارد و هیچگاه دل به وسوسه‌هاي نفس یعنی کشش‌های جهان حس و لذّات حسى نمی‌سپارد، اگرچه هنگامی که روح شاعرانه در او به جوش می‌آید با چشمی شاعرانه به طبیعت می‌نگرد که در نگاهی یگانه انگار جلوه‌گه جمال یار ازلی‌ست و ‌یا هنگامی که آن شور برای شمس تبریزی به اوج می‌رسد خرقه‌ی صوفی را بر خود می‌دَرَد و یکپارچه شاعر می‌شود و غزل‌های پرشور زیبا با ایماژهای عالی شاعرانه می‌آفریند.

اما وجه زاهدانه‌ی وجود او آن جا که نظریه‌پردازی صوفیانه می‌کند و در مقام مرشد اخلاق می‌نشیند با نگاهی دوگانه انگار از خوار داشتن طبیعت و زندگی بازنمی‌ایستد. چرا که به هر حال، او نیز پرورش یافته‌ی مکتب زهد و پرهيز صوفیان خراسانی است و با مرگ پدر بر مسند ارشاد او نشسته و همواره در میان خیل مریدان و هواداران زیسته که ستاینده‌ی جایگاه بلند معنوی و پارسایی اویند. او پایه‌گذار خانقاهی‌ست که همچنان نام او را بر خود دارد و سلسله‌ای از مشایخ که تاکنون بر جای‌اند و کتابی به کلانی مثنوی در خوار شمردن مردارعالم جسمانی و سگ نفس و ستایش زهد و پرهیز که برای تبلیغ دیدگاه زاهدانه و هدایت دیگران به این راه سروده شده است. او قله‌ی عرفان پارسایانه‌ی ذوقی‌ای‌ست که در هرات و بلخ و نیشابور پرورش یافته و در قونیه جا افتاده‌است.


عرفان و رندی در شعر حافظ
داریوش آشوری
ص۱۷۶و۱۷۷


@vir486

زیرکی را گفتم: «این احوال بین»، خندید و گفت:

«صعب‌روزی، بوالعجب‌کاری، پریشان‌عالمی»


حافظ




@vir486

و من مردمی را می‌شناسم که هنوز می‌گویند: آرش باز خواهد گشت!

بیشتر ایرانیان گمان می‌کنند هرآنچه از پهلوانان و اسطوره‌هایمان به یاد داریم، برگرفته از شاهنامهٔ فردوسی است. اما باید گفت، در تاریخ اساطیری ما، گاه شخصیتی چون «آرش» یافت می‌شود که تنها بر روایت خود در قلب‌ها و ذهن‌ها استوار است. با آنکه برخی متن‌های باستانی و فارسی  به آن پرداخته‌اند، بیشتر ماندگاری و جاودانگی‌اش به واسطهٔ سینه‌هایی‌ست که عشق او را نسل به نسل انتقال داده‌اند.

فردوسی که بی‌گمان اثر گرانمایه‌اش از عناصر جاودانگی تاریخ اساطیری‌ ماست، به دلیل منابع در دسترس‌اش، داستان آرش را بازگو نمی‌کند. اما آرش جاودانه باقی می‌ماند. با آن گزارهٔ مشهورش که می‌گوید «اینک! بدن من عاری از هر گونه زخم یا بیماری‌ست. اما بعد از این تیراندازی من نابود خواهم شد».

آرش در همهٔ این هزاره‌ها چنین باوری را به دوش می‌کشد که سرزمین، مردمان و کودکانش باید از هر گزند و سختی به دور باشند حتی اگر بهای‌اش جان شیرین آدمی باشد.

و چنین خاطره‌ای از آرش است که اجازه می‌دهد در اوج ناامیدی مردمان ایرانی، بهرام بیضایی بگوید: «و ما در پای البرز به پای ایستاده‌ایم؛ و در برابرمان دشمنانی از خون ما؛ با لبخندِ زشت. و من مردمی را می‌شناسم که هنوز می‌گویند: آرش بازخواهد گشت». و یا آنچنان که سیاوش کسرایی می‌سراید:
«شام‌گاهان 
راه‌جویانی که می‌جستند آرش را به روی قله‌ها، پی‌گیر 
 باز گردیدند 
 بی‌نشان از پیکر آرش، 
 با کمان و ترکشی بی‌تیر 

آری، آری، جان خود در تیر کرد آرش 
 کار صدها صد هزاران تیغهٔ شمشیر کرد آرش 
  
تیر آرش را سوارانی که می‌راندند بر جیحون 
به دیگر نیم‌روزی از پی آن روز 
نشسته بر تناور ساق گردویی فرو دیدند 
و آنجا را، از آن پس 
مرز ایران‌شهر و توران باز نامیدند!»


@vir486

«۵ اوت ۱۹۸۳
امروز جمعه چهارده مرداد، سالگرد مشروطیت است. کاغذی به تهران فرستادم. تقویم را نگاه کردم که ببینم چندم مرداد است و تاریخ خودمان را بگذارم: تقویم جیبی پارس. سال‌نمای خورشیدی ۱۳۶۲. دربارهٔ امروز نوشته: "رحلت حضرت امام جعفر صادق (ع)".
مشروطه بی‌مشروطه!»

(مسکوب، ۱۳۷۹)، جلد اول، صفحهٔ ۱۶۱.



@vir486

جهاندار هوشنگ با رای و داد
به جای نیا تاج بر سر نهاد

بگشت از برش چرخ سالی چهل
پر از هوش مغز و پر از رای دل

چو بنشست بر جایگاه مهی
چنین گفت بر تخت شاهنشهی

که بر هفت کشور منم پادشا
جهاندار پیروز و فرمانروا

به فرمان یزدان پیروزگر
به داد و دهش تنگ بستم کمر

و زان پس جهان یک‌سر آباد کرد
همه روی گیتی پر از داد کرد


اولین و ابتدایی‌ترین شرط پادشاهی و حکمرانی داشتن رای و عدالت بود، پادشاه یا حکمرانی که رای و خرد نداشت به دست بیگانگان برافتاد و پادشاهی که داد و دادگستری نداشت به دست مردم خود سقوط می‌کرد.
سعدی سه قرن بعد از فردوسی به حکمران زمان خود چنین نهیب می‌زنه این مُلک و حکومت نوبتی هستند و اکنون که نوبت تُست عادل باش.

به نوبتند ملوک درین سپنج‌سرای
کنون که نوبت تست ای ملک به عدل گرای


@vir486