شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
13K subscribers
299 photos
427 videos
7 files
78 links
Download Telegram
به آنچه دیده‌ام از خلق اعتمادی نیست

که می‌زنند در این شهر بر نقاب، نقاب

#فاضل_نظری


@vir486
👍2👎1
#معرفی_ستاره‌ی_دیگری_از_ادب_پارسی

فرخی هم از نظر تنوع حوزه خیال‌های شاعرانه و هم از نظر لطافت تصویرها، شاعری است ممتاز از پیشینیان و معاصران او تنها منوچهری است که در جهاتی قابل سنجش با اوست. اما شعر منوچهری اگر در زمینه طبیعت و تصاویر مربوط به آن غنی‌تر از شعر فرخی باشد، هیچگاه از ارزش تصویرهای شعر فرخی نمی‌کاهد چرا که تنوع تصویرهای فرخی در زمینه شعرهای غنایی، نکته ای است که شعرش را در کنار شعر منوچهری از نظر تصاویر ارزش می‌بخشد. در شعر فرخی تصویرها نرم و لطیف است و ذهن او بیشتر می‌کوشد که از عناصر موجود در خارج در دو سوی تصاویر خود استفاده کند از این روی تصویرهای او به دقت تصاویر منوچهری نیست زیرا منوچهری برای هر یک از عناصر طبیعت از ذهن خویش برابری فرض می‌کند و این معادل فرضی چندان از نظر رنگ و هندسه دقیق خارجی قابل تطبیق با موضوع وصف اوست که دو روی تصویر دقیقاً در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند، به حدی که گویی آیینه‌ای در برابر اشیاء نهاده‌است اما فرخی با اینکه وصف‌های او دقیق و سرشار از تازگی است، این مایه دقت را نشان نمی دهد.

با اینکه در حوزه کلی شعر او محور عمودی قصاید ضعیف و تکراری است، اگر چه نسبت به معاصران و حتی آیندگان جز یکی دو تن طرح کلی بعضی قصاید او تازه و بدیع است و از نوعی تسلسل ذهنی برخوردار اما در مجموع تکراری است ولی وصف‌ها و تغزل‌های او چندان تازه و شیرین است که تا حدی جبران این تکراری بودن طرح شعرها را به عهده می‌گیرد و بدین‌گونه در سراسر دیوان او به مجموعه‌ای از تصویرهای تازه از طبیعت بیجان و طبیعت زنده می توان دسترسی یافت که از هر جهت قابل توجّه است.

با اینکه گلها و پرندگان و میوه‌های شعرش گسترش گلها و پرندگان و میوه‌ها و دیگر عناصر طبیعت را در دیوان منوچهری ندارد اما از نظر نمونه‌های وصف به ویژه وصف باغ - چه در بهار و چه در خزان - دیوانش یکی از غنی ترین دیوان‌های شعر فارسی است. حوزه عمومی صور خیال او را تشبیه و گاه نوعی استعاره تشکیل می‌دهد. در زمینه مدایح او اغراق عرصه‌ای فراخ دارد و با توجه به اینکه بیشتر دیوان او مدح و ستایش است، می‌توان حدود دیگر صور خیال را در شعر او نشان داد و دانست که وسعت دامنه اغراق در شعر او برخاسته از چیست.

تغزل‌های فرخی که برجسته‌ترین نمونه‌های شعر اوست از نظر تصاویر شعری به وسعت وصف های طبیعت در دیوان او نیست به ویژه در تغزل‌هایی که از ژرفای دل سروده و درآنجاست که تموجات عاطفی مجال تجلی به خیال و تصویرهای شعری نمی دهد و این خصوصیت نه تنها در تغزلهای او .... دیده میشود بلکه هر جا که او هیجانی از نظر عاطفی داشته نمودار است.

رنگ دین و عناصر دینی در شعر او چیزی است آشکارا و این خصوصیت عصر اوست که دوران مذهب و حتى تعصبات مذهبی است و فرمانروایان ترک برای تسلط بیشتر بر اوضاع می‌کوشیدند زمینه‌های ملّی را از رهگذر تقویت دین نابود کنند.

فرخی با اینکه عنوان حکیم یافته و در تذکره‌ها بدین‌گونه از او یاد کرده‌اند، شعرش نشان می‌دهد که چندان از علوم آگاهی نداشته یا این آگاهی او تحت الشعاع روح ساده و طبیعت‌پرست او قرار گرفته به حدی که هیچ نشانی از تأثیر علوم زمان در تصویرهای او نمی‌توان جست مگر به ندرت..

فرخی در مواردی به تناسب نیازمندی بیان استعاره‌هایی خلق کرده که همچنان در ادب فارسی قابل توجه مانده و زیبایی خود را حفظ کرده‌است و این استعاره‌ها اغلب در زمینه‌های
غنایی است.

#فرخی_سیستانی
#محمدرضا_شفیعی_کدکنی
#صور_خیال_در_شعر_فارسی


@vir486
👍5
دوستان! شرحِ پریشانیِ من گوش کنید!
داستانِ غمِ پنهانیِ من گوش کنید!

قصّه‌ی بی سر و سامانیِ من گوش کنید!
گفت‌وگوی من و حیرانیِ من گوش کنید!

شرحِ این آتشِ جان‌سوز نگفتن تا کی؟
سوختم، سوختم این راز نهفتن تا کی؟

روزگاری من و دل ساکنِ کویی بودیم
ساکنِ کوی بتِ عَربده‌جویی بوديم

عقل و دين باخته، ديوانه‌ی رويى بوديم
بسته‌ی سلسله‌ی سلسله مويى بوديم

کَس در آن سلسله غیر از من و دل بند نبود
یک گرفتار از این جمله که هستند نبود

نرگسِ غمزه‌زنش این‌همه بیمار نداشت
سنبلِ پر شکنش هیچ گرفتار نداشت

این‌همه مشتری و گرمیِ بازار نداشت
یوسفی بود ولی هیچ خریدار نداشت

اول آن‌کس که خریدار شدش من بودم
باعثِ گرمیِ بازار شدش من بودم

عشقِ من شد سببِ خوبی و رعناییِ او
داد رسواییِ من شهرتِ زیباییِ او

#وحشی_بافقی


@vir486
👍3❤1
تا چند مرا از خود ای دوست! جدا داری؟
من هیچ نمی‌گویم، آخر تو روا داری؟

از شش جهتِ عالم، ما رو به تو آوردیم
ای دلبر بی‌پروا تو عزم کجا داری؟

بر خاک دگر مگذار غیر از سرِ خاک من
پایی که ز خونِ من چون گُل به حنا داری


#صائب_تبریزی

@vir486
👍1
شعر فارسی (از رودکی تا نیما) ویر
–
این غریبه کیه از من چی میخواد؟

صدای همیشگی فرهاد.
@vir486
👍1
اونجا که مهدی اخوان ثالث میگه:

دردم این است که من بی‌ تو دگر
از جهان دورم و بی‌‌خویشتنم
تا جنون فاصله‌ای نیست از اینجا که منم
مگرم سوی تو‌ راهی باشد
چون فروغ نگه‌ات
ورنه دیگر به چه‌کار آیم من!


@vir486
👍3
#فردوسی_شعوبیت

پیداست حماسه سترگ قومی ایرانی بدون وجود اندیشه کم یا پیش شعوبی نمی‌توانست پدید آید، اما باید حدود وابستگی فردوسی را به نهضت شعوبیه تعیین کرد. شادروان استاد جلال‌الدین همایی در ضمن بحث درباره شعوبیت، شاعران منتسب به شعوبیه را بر سه دسته تقسیم کرده‌است: ۱. اهل تسویه، که عرب و عجم را به یک چشم می‌دیدند و هیچ ملّتی را ذاتاً برتر از ملل دیگر نمی‌دانستند. اغلب شعرای اهل حکمت و عرفان از این دسته اند؛ ۲. آنان که سیادت عجم و دیانت عرب را با هم می‌خواهند یعنی نژاد ایرانی را بر عرب برتری می‌دهند اما پیرو دین عرب‌اند؛ ۳. آنان که با همه چیز عرب اعم از سیادت و دیانت او مخالفند. استاد فقید فردوسی را از دسته دوم می‌دانست. نگارنده این سطور با آن که بالمره مخالف با این نظر نیست عقیده دارد که فردوسی در این مورد نیز دچار کشاکش و تعارض درونی است، یعنی روح او عرصه درگیری میان احساسی است که او را به تمایلات دسته دوم نزدیک می‌کند و سعه صدر و خرد و اندیشه حکیمانه‌ای که با مهارزدن بر احساسات سرکش او وی را کم یا بیش به سوی اهل تسویه سوق می‌دهد. خود او به یاد ندارم که صریحاً و از جانب خود سیادت عجم را مطرح کند و آنچه هست از زبان اشخاص شاهنامه گو این که به این طرز بیان غیر مستقیم باید بیشترین اهمیت را داد البته نه بدان گونه که تمامی آنها جزو افکار و عقاید شاعر تلقی شود برای درک تعارضی که گفتیم کافی است مثلاً لحن او را در بیان نامه رستم فرخزاد با آنچه در وصف حالت و هیبت شعبه مغیره سردار عرب و فرستاده سعد، با آن جامه مندرس و ظاهر بشولیده در برابر شکوه و تجمل تو خالی سردار ایرانی بسنجیم. بنده معتقد است آنچه در وصف تدارکات رستم فرخزاد برای پرشکوه نمودند خیمه‌ای که در بیابان عرصه نبرد قرار دارد به قصد زهر چشم گرفتن از اعراب و بی‌اعتنایی شعبه نسبت به آن آمده خالی از طنز نیست، بویژه که سخنان رستم در وصف شکوه و خوبی یزدگرد در همان جا لحنی ابلهانه دارد و پیداست فردوسی تعمدی در بلاهت‌آمیز نشان‌دادن فکر و سخن رستم دارد، آن هم در برابر عربی که سخن و منطقی سخت استوار دارد. در جاهای دیگر نیز وصف سردرگمی‌های یزدگرد و سردارانش و غرورهای تو‌خالی این سرداران و تصمیمات بی‌خردانه آن شاه که حتی محیط و اطرافیان خود را نیز نمی‌شناسد جای تردیدی در این امر باقی نمی‌گذارد که فردوسی در عین اندوه از زوال تمدن و دستگاه شکوهمند پادشاهی ایران با واقعیت‌ها به خوبی آشناست و قبل از اینها نیز چنان که پیشتر اشاره شد مقدمات فروپاشی پادشاهی ساسانی و کاستی‌ها و سستی‌های موجود و تباهی بنیان جامعه عصر ساسانی را به خوبی و البته تا حد مقدور برای عصر فردوسی توصیف کرده بود. به این نمونه‌ها از نامه رستم به سعد وقاص بنگرید و ملاحظه فرمایید که آیا این نگارنده بر خطاست یا خیر؛ او بعد از سخنانی دراز در تحقیر اعراب و در ضمن بیان تجملات بساط یزدگرد حرف‌هایی از این دست می‌زند و گویی نادانسته علت جری شدن اعراب را هم بیان می دارد:

سگ و یوز و بازش ده و دو هزار
که با زنگ زرند و با گوشوار

به سالی همه دشت نیزه وران
نیابند خورد از کران تاکران

که او را بباید به یوز و به سگ
که در دشت نخچیر گیرد به تگ

سگ و یوز او بیشتر زان خورد
که شاه آن به چیزی همی نشمرد

می‌گوید مردم صحرای عربستان در عرض سال قوت لایموت گیر نمی‌آورند زیرا آن جا را برای شکارهای تفریحی و پر تجمل ملوکانه قرق کرده‌اند و در عوض باز و یوز شاه از طعام سالانه اعراب بیشتر می‌خورد و البته این به نظر او چیز حقیری است! آفتاب آمد دلیل آفتاب.

شما را به دیده درون شرم نیست
ز راه خرد مهر و آزرم نیست

بدان چهره و زاد و آن مهر و خوی

چنین تاج و تخت آمدت آرزوی

به لحنی حماقت بار و کودکانه می‌گوید حیفتان نمی‌آید با این شاه زیبا و خوش اخلاق.... این مشت نمونه خروار است و از اندیشه ژرف و بیان آگاهانه کسی مایه گرفته که هرگز یک‌سویه نمی‌اندیشد و در مورد سیادت چنین دستگاهی تعصب نمی‌ورزد بلکه دوام آن را ممکن نمی‌داند، اما درد و دریغ هم می‌خورد. آن طوفان تعارض درونی نیز از این‌گونه است. آگاهی منافی با هرگونه تعصبی است و اینچنین درون را زخمگین می‌کند. ضمناً فردوسی نه از شعوبیانی است که تشیع را پوششی ظاهری برای پیشبرد مقاصد خود قرار داده‌اند چه مباهات صریح او به مهر نبی و وصّی نشانی از نادرستی و تقیه و ریا ندارد. همچنین فخر فردوسی نه به شکوه و زرق و برق بی محتوای ساسانیان آخری بلکه به پیشینه تمدن و فرهنگ ایرانی در عصر اساطیری و پهلوانی است.


#معرفی_شاعران_پارسی
#فردوسی
#سعید_ حمیدیان

@vir486
👍1
می خور که شیخ و حافظ و مُفتی و مُحتسب

چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

#حافظ

@vir486
👍5
❑ بر کدام جنازه زار می‌زند..


بر کدام جنازه زار می‌زند این ساز؟
بر کدام مُرده‌ی پنهان می‌گرید
این سازِ بی‌زمان؟

در کدام غار
بر کدام تاریخ می‌موید این سیم و زِه،
این پنجه‌ی نادان؟


بگذار برخیزد مردمِ بی‌لبخند
بگذار برخیزد!


زاری در باغچه بس تلخ است
زاری بر چشمه‌ی صافی
زاری بر لقاحِ شکوفه بس تلخ است
زاری بر شراعِ بلندِ نسیم
زاری بر سپیدارِ سبزبالا بس تلخ است.
بر برکه‌ی لاجوردینِ ماهی و باد چه می‌کند این مدیحه‌گوی تباهی؟
مطربِ گورخانه به شهر اندر چه می‌کند
زیرِ دریچه‌های بی‌گناهی؟


بگذار برخیزد مردمِ بی‌لبخند
بگذار برخیزد!


۱۸ شهریورِ ۱۳۷۲


#از_دفتر_در_ آستانه

#احمد_شاملو

@vir486
❤3👎1
پیاده شود مردم رزمجوی

سوار آنکه لاف آرد و گفت‌و‌گوی.

#فردوسی

@vir486
👍2
صبحی دیگر با خواجه‌ی شیراز.
غزل ۱۷۷
تصحیح روانشاد پرویز ناتل خانلری.

#حافظ


@vir486
👍1
غزل ۱۷۷ با صدای فریدون فرح‌اندوز.

@vir486
❤1👍1
فریاد زد چكاوک:
-نوروز می‌رسد
تاک ِ برهنه گفت:
گر جان به مژده‌ی تو فشانم روا بُوَد
اما هنوز،
سرمای بهمنی، نشكسته‌ست
وین برف دیرپای
انگار تا ابد
بر فرقِ كاج پیرِ خانه، نشسته‌ست؛
آن كاروان شادی و گل از كدام راه
در این هوای سرد توان سوز می‌رسد؟

بید كهن به رقص درآمد كه: غم مدار
تا من به یاد دارم، نوروز ِ دل‌فروز
نوروز جاودانی
نوروز مردمی
در وقت خود شكفته و پیروز می رسد!

هر جای این جهان كه ز ایران نشانه‌ای‌ست
در پیشواز نوروز
از شور و شادمانی
از پرچم و چراغ
از سبزه و بنفشه، گل آذین و تابناک
جان پاک، خانه پاک
دل پاک، عشق پاک
چشمی به راه باشد مشتاق و بی‌قرار
كاین پنج روز زندگی‌آموز می‌رسد.

دیروز را به خاطره بسپار و بازگرد
وآن را عزیزدار، كه امروز می‌رسد.


#فریدون_مشیری


@vir486
❤3👍2
همساز کردن ناهمسازها

        در داستان رستم و سهراب تأمل می‌کردم و در این اندیشه بودم که آیا فردوسی سرانجام شراره شور سهراب را پیروز می‌خواهد یا خرد تجربه‌اندوز رستم را و ناگهان به این نتیجه رسیدم که فردوسی هر دو را می‌خواهد و چنین است که جنگ آنان را فاجعه می‌داند. کشف این معنی بر اندیشه‌هایی که از دیرباز درباره حافظ داشتم نور تازه‌ای تاباند همسازکردن ناهمسازها یا ظاهرا ناهمسازها که حافظ کارشناس ماهر آن است. از کلمه رند که پیش از او سراسر بار منفی داشته و بر مردم ((محیل و غدار و حیله باز و منکر و لاابالی و بی‌قید)) اطلاق می‌شده در ترکیب با عارف کلمه‌ای می‌سازد به معنای کسی که به والاترین مقام تفکر و رفتار دست یافته‌است. عشق به خدا را با عشق انسان به هم می‌آمیزد. به خرابات معنایی می‌دهد که هم والاترین مدرسه عشق است و هم مکان شادی حافظانه. می را هم در جام الست می‌نوشد و هم در جام خیامی و سرانجام هم خود را برای والاترین مقام‌های بهشتی آماده می‌کند و هم ((ملامتگر عیار)) می‌شود، و ضمن  راه یافتن به اوج اخلاق و معنویت به لذايذ مشروع  این جهانی می‌پردازد چیزی که غالب عارفان خود را از آن محروم می‌کنند. و خلاصه آنکه در سلسله اندیشه ایرانی خیام را با مولوی استادانه آشتی می‌دهد .

       امر بر این دایر نیست تا چنانکه هگل می‌گوید، در این فرایند دو بخش نخست از بین برود تا از ترکیب آنها بخش سومی به وجود آید بلکه دو بخش مقدمه همچنان باقی می‌ماند. دیگر آنکه این ترکیب جریانی تاریخی یا خود به خودی نیست فعالیتی ذهنی و آگاهانه است که در موضوع سخن ما بر اثر نبوغ و ابتکار حافظ صورت می‌گیرد.
       پس دریافتم که آنچه ديالكتيك دانه‌های این قرن درباره جهان فیزیکی گفته‌اند بر اثر کار حافظ در امور اجتماعی نیز صادق است.

        توضیح آن که در قرن بیستم ديالكتيك هگل و مارکس ، که به موجب آن برنهاد و برابر نهاد لزوماً به همنهادی می‌رسند، دیگر در قلمرو علوم طرفداری ندارد. به نظر ديالكتيك دانه‌های این قرن که به کاوشهای دقیق علمی متکی است برنهاد و برابر نهاد به تناوب اثبات می شوند، اما همدیگر را نفی نمی‌کنند و به یک همنهاد روشن نمی‌رسند یعنی به فرمولی که حقیقت هر دو اثر پیشین را یکجا جمع کند. این هر دو همدیگر را تکمیل می‌کنند، بی آنکه بتوان گفت عقلا چگونه این تکمیل کنندگی یا متمم بودن صورت پذیرفته است؟

        مبحث دیرین جبر و اختیار را حافظ چنین حل کرده‌است: هم آشکارا از جبر سخن می‌گوید و هم از اختیار خواهیم دید.  بر هر دو پای می‌فشارد، ولی در مجموع هیچ یک را نفی نمی‌کند. نمی‌توان گفت که در این باره به نتیجه مشخص و حکم ثابتی می‌رسد، بدان گونه که هر دو حقیقت را در یکجا جمع کرده باشد. به عبارت بهتر، هر دو حکم همدیگر را تکمیل می‌کنند. این از آن روست که بعضی از اعمال ما جبری است و برخی اختیاری تضادی نیست. چنین است باده حافظ که هم باده خیامی است و هم از جام مولانا.
به دنباله نتیجه گیری دیالكتيك جديد گوش کنیم :

به نظر می‌رسد که صفت متمم، هر سه مرحله متمایز هگل را در هم فشرده باشد. دو مفهوم متمم از هم جدا و متمایزند و نیز تحت همین عنوان در مقابل هم قرار دارند. و بدین گونه تشکیل برنهاد و برابر نهاد می‌دهند اما در عین حال یکی دیگری را تکمیل می‌کند به گونه‌ای که می‌توان آنها را به مثابه دو عنصر يك نهاد در نظر گرفت . در واقع، میان واقعیت و اندیشه متمم، تقابلی که هگل میان برنهاد و برابر نهاد می‌دید و آنها را متضاد یا دست کم عکس هم می‌دانست، وجود ندارد.

#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#کتاب_حافظ_اندیشه
@vir486
👍3🔥1