نه عوامزدگی
بخش اول
راهبران غالباً در دام عوامزدگی افتادهاند. اگر خواستهاند آنان را برضد ستمکِشان بسیج کنند، بیشتر به ستایششان پرداختهاند و از تربیت آنان غافل ماندهاند.
کامو میگوید: در سخن گفتن از محرومان یا به آنان توهین میشود یا از آنها تملق میگویند. » ولی حافظ محرومان را به اعتبار دارا شدن خصلتهای درویشیشان در نظر دارد نه به اعتبار جهلشان و چون نمیخواهد از جهل آنان استفاده کند از آنان تملق نمیگوید، بلکه هر جا لازم است از بدی آنان بد میگوید. جالب است که حتی در قرن بیستم نیز گروهی محرومان را منبع فضیلت میدانند و معتقدند که نور از این سوی ساطع میگردد. اتفاقاً در عصر حافظ یکی از اینان به نام پهلوان اسد به حکومت کرمان میرسد و اینک گوشهای از کارهای او به عنوان نمونه: حافظ ابرو در جلد اول جغرافیای تاریخی خود مینویسد که سوءرفتار و قساوت قلب اسد سبب شد که همه از او به تنگ آمدهبودند. چه هر دو سه روزی جماعتی را میگرفت و به قتل میرساند زیرا نسبت به همه سوءظن داشت. وقتی مردی حلوایی را خواست که در برابر او حلوا بپزد. کسانش دنبال حلوایی رفتند. در این بین گفتند یکی از نوکرانش شراب خورده است. چون در نهی از منکر مبالغه بسیار داشت گفت بیاورید سیاست کنم. در آن گیرودار حلوایی بینوا رسید پهلوان به خیال اینکه شراب خوار اوست امر کرد او را برهنه کردند و به حدی او را بزد که بیهوش شد. این پهلوان به اندازهای منفور است که چون حکومتش ساقط میشود مردم کرمان جسدش را پارهپاره میکنند. چنین است که حافظ اندرز میدهد:
نفی حکمت مکن از بهر دل عامی چند
و
اعتبار سخن عام چه خواهدبودن
عیب بزرگ عوام نادانی است که چارهاش باید کرد. ولی آنچه هست موجب دردسر است:
زحمتی میکشم از مردم نادان که مپرس
پس اگر در ردّ کسی چون حافظ به استهزا نشستند، نباید پروا داشت:
آن شد اکنون که از افسوس عوام اندیشم
پس اینان کعبه آمال نیستند، ریا به همه مردم سرایت کردهاست. به جستجوی انسان پرورش یافته برخیزیم:
ما پیش خاک پای تو صد رو نهادهایم
روی و ریای خلق به يك سو نهادهایم
پس هدف جستن کسانی است که به پرورش دل و جان پرداختهاند:
کلید گنج سعادت قبول اهل دل است
در ادبیات ایران هیچگاه عوامزدگی وجود نداشتهاست. عوام شایسته توجه بودهاند نه کانون فضایل و مرکز امید. ناصرخسرو میگوید:
سلام کن ز من ای باد مر خراسان را
مر اهل فضل و ادب را نه عام و نادان را
و باز همین شاعر میگوید:
هرگز کس آن ندید که من دیدم
زین بیشبان رمه یلهی گوباره
مولوی (صید عوام) را شکار خوک میداند:
چون شکار خوک باشد صید عام
رنج بیحد، لقمه خوردن زو حرام
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#کتاب_حافظ_اندیشه
@vir486
بخش اول
راهبران غالباً در دام عوامزدگی افتادهاند. اگر خواستهاند آنان را برضد ستمکِشان بسیج کنند، بیشتر به ستایششان پرداختهاند و از تربیت آنان غافل ماندهاند.
کامو میگوید: در سخن گفتن از محرومان یا به آنان توهین میشود یا از آنها تملق میگویند. » ولی حافظ محرومان را به اعتبار دارا شدن خصلتهای درویشیشان در نظر دارد نه به اعتبار جهلشان و چون نمیخواهد از جهل آنان استفاده کند از آنان تملق نمیگوید، بلکه هر جا لازم است از بدی آنان بد میگوید. جالب است که حتی در قرن بیستم نیز گروهی محرومان را منبع فضیلت میدانند و معتقدند که نور از این سوی ساطع میگردد. اتفاقاً در عصر حافظ یکی از اینان به نام پهلوان اسد به حکومت کرمان میرسد و اینک گوشهای از کارهای او به عنوان نمونه: حافظ ابرو در جلد اول جغرافیای تاریخی خود مینویسد که سوءرفتار و قساوت قلب اسد سبب شد که همه از او به تنگ آمدهبودند. چه هر دو سه روزی جماعتی را میگرفت و به قتل میرساند زیرا نسبت به همه سوءظن داشت. وقتی مردی حلوایی را خواست که در برابر او حلوا بپزد. کسانش دنبال حلوایی رفتند. در این بین گفتند یکی از نوکرانش شراب خورده است. چون در نهی از منکر مبالغه بسیار داشت گفت بیاورید سیاست کنم. در آن گیرودار حلوایی بینوا رسید پهلوان به خیال اینکه شراب خوار اوست امر کرد او را برهنه کردند و به حدی او را بزد که بیهوش شد. این پهلوان به اندازهای منفور است که چون حکومتش ساقط میشود مردم کرمان جسدش را پارهپاره میکنند. چنین است که حافظ اندرز میدهد:
نفی حکمت مکن از بهر دل عامی چند
و
اعتبار سخن عام چه خواهدبودن
عیب بزرگ عوام نادانی است که چارهاش باید کرد. ولی آنچه هست موجب دردسر است:
زحمتی میکشم از مردم نادان که مپرس
پس اگر در ردّ کسی چون حافظ به استهزا نشستند، نباید پروا داشت:
آن شد اکنون که از افسوس عوام اندیشم
پس اینان کعبه آمال نیستند، ریا به همه مردم سرایت کردهاست. به جستجوی انسان پرورش یافته برخیزیم:
ما پیش خاک پای تو صد رو نهادهایم
روی و ریای خلق به يك سو نهادهایم
پس هدف جستن کسانی است که به پرورش دل و جان پرداختهاند:
کلید گنج سعادت قبول اهل دل است
در ادبیات ایران هیچگاه عوامزدگی وجود نداشتهاست. عوام شایسته توجه بودهاند نه کانون فضایل و مرکز امید. ناصرخسرو میگوید:
سلام کن ز من ای باد مر خراسان را
مر اهل فضل و ادب را نه عام و نادان را
و باز همین شاعر میگوید:
هرگز کس آن ندید که من دیدم
زین بیشبان رمه یلهی گوباره
مولوی (صید عوام) را شکار خوک میداند:
چون شکار خوک باشد صید عام
رنج بیحد، لقمه خوردن زو حرام
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#کتاب_حافظ_اندیشه
@vir486
👍3
ترجیعبند شماره ۴
گفتار خوش و لبان باریک
ما أطیبَ فاکِ جَلَّ باریک
از روی تو ماه آسمان را
شرم آمد و شد هلال باریک
یا قاتِلَتي بِسَیْفِ لَحْظٍ
واللّهِ قَتَلْتِنی بِهاتِیک
از بهر خدا، که مالکان، جور
چندین نکنند بر مَمالیک
شاید که به پادشه بگویند
ترک تو بریخت خون تاجیک
دانی که چه شب گذشت بر من؟
لایأتِ بمثلها أَعادیک
با اینهمه گر حیات باشد
هم روز شود شبان تاریک
فیالجمله نماند صبر و آرام
کم تَزْجُرُنی و کم أُداریک
دردا که به خیره عمر بگذشت
ای دل تو مرا نمیگذاریک
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم
#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
گفتار خوش و لبان باریک
ما أطیبَ فاکِ جَلَّ باریک
از روی تو ماه آسمان را
شرم آمد و شد هلال باریک
یا قاتِلَتي بِسَیْفِ لَحْظٍ
واللّهِ قَتَلْتِنی بِهاتِیک
از بهر خدا، که مالکان، جور
چندین نکنند بر مَمالیک
شاید که به پادشه بگویند
ترک تو بریخت خون تاجیک
دانی که چه شب گذشت بر من؟
لایأتِ بمثلها أَعادیک
با اینهمه گر حیات باشد
هم روز شود شبان تاریک
فیالجمله نماند صبر و آرام
کم تَزْجُرُنی و کم أُداریک
دردا که به خیره عمر بگذشت
ای دل تو مرا نمیگذاریک
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم
#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
❤🔥3👍1
Audio
❤1👍1
4_6021596775226279653.MP3
3 MB
غزلی از مولوی
با صدای احمد #شاملو
و موسیقی فرهاد فخرالدینی
دزدیده چون جان می روی اندر میان جان من
سرو خرامان منی ای رونق بستان من
چون میروی بیمن مرو ای جان جان بیتن مرو
وز چشم من بیرون مشو ای شعلهی تابان من
هفت آسمان را بردرم وز هفت دریا بگذرم
چون دلبرانه بنگری در جان سرگردان من
تا آمدی اندر برم شد کفر و ایمان چاکرم
ای دیدن تو دین من وی روی تو ایمان من
بیپا و سر کردی مرا بیخواب و خور کردی مرا
سرمست و خندان اندرآ ای یوسف کنعان من
از لطف تو چو جان شدم وز خویشتن پنهان شدم
ای هست تو پنهان شده در هستی پنهان من
@vir486
با صدای احمد #شاملو
و موسیقی فرهاد فخرالدینی
دزدیده چون جان می روی اندر میان جان من
سرو خرامان منی ای رونق بستان من
چون میروی بیمن مرو ای جان جان بیتن مرو
وز چشم من بیرون مشو ای شعلهی تابان من
هفت آسمان را بردرم وز هفت دریا بگذرم
چون دلبرانه بنگری در جان سرگردان من
تا آمدی اندر برم شد کفر و ایمان چاکرم
ای دیدن تو دین من وی روی تو ایمان من
بیپا و سر کردی مرا بیخواب و خور کردی مرا
سرمست و خندان اندرآ ای یوسف کنعان من
از لطف تو چو جان شدم وز خویشتن پنهان شدم
ای هست تو پنهان شده در هستی پنهان من
@vir486
❤🔥1👍1
Audio
خسرو و شیرین نظامی
خوانش: رفیقه محمدی
بخش ۵
مناظره خسرو و فرهاد
۲۱ اسفند روز بزرگداشت نظامی گنجوی گرامی باد.
تمام زیبایی های بی پیرایه از عشق سرچشمه میگیرد، اما عشق از چه سرچشمه میگیرد؟!
ادبیات ما سرشار است از عاشقانه های دلانگیز،
در این مناظره، نظامی عشق را از آینه دل فرهاد بر ما میتاباند......
به پاسداشت عاشقانهسرای بزرگ، نظامی گنجوی.
@vir486
خوانش: رفیقه محمدی
بخش ۵
مناظره خسرو و فرهاد
۲۱ اسفند روز بزرگداشت نظامی گنجوی گرامی باد.
تمام زیبایی های بی پیرایه از عشق سرچشمه میگیرد، اما عشق از چه سرچشمه میگیرد؟!
ادبیات ما سرشار است از عاشقانه های دلانگیز،
در این مناظره، نظامی عشق را از آینه دل فرهاد بر ما میتاباند......
به پاسداشت عاشقانهسرای بزرگ، نظامی گنجوی.
@vir486
👍1🔥1
نه عوامزدگی
بخش دوم
ابتدا تحریفی در مسیحیت و سپس در قرن بیستم است که در سایه مارکسیسم این بلا - که لزوماً ضد فرهنگ و ضد تربیت است. به ادبیات ما راه مییابد. لاهوتی خطاب به کارگر میگوید:
هله خیز و ساز نبرد کن
تو هر آنچه خدای نکرد کن (!)
و بقیه گمراهیها و رشوهدادهها و تملقگوییها که جناح چپ ایران در آن شريك است و ذکر جمیلش ما را از بحث اصلی دور میکند.
در ابتدای سخن گفتیم که شعر حافظ هم متضمن والاترين مضمونهای عرفانی است و هم دربردارنده عادیترین مسائل روزانه. ظاهراً گوته راز و رمز این معنی را به تمامی درنیافته است. بورگل مینویسد:
((گوته با تمام شیفتگی و احترامی که برای خواجه دارد به تناقضی اشاره میکند که میان حرفه والا و مقدس و شعر دنیوی حافظ به چشم میخورد وی برای تبرئه خواجه چنین میپندارد که شاعر به هنگام قرارگرفتن در تنگنا خود را در زیر نقاب سخنوری پنهان کرده، آنچه را میسراید که مطلوب هم عصرانش است . . .))
باید گفت این اتهام از حافظ بسیار به دور است. حافظ هیچ گاه برای مطلوب افتادن نزد معاصرانش شعری نسرودهاست. یعنی خود را تا سطح تفکر و توقع دیگران تنزل نداده است.
عارضه مقام معنوی یا به گفته عزیز نسفی قبول خلق عوامزدگی است. کم نیستند عارفانی که دچار این عارضه گردیدهاند ادعای کرامت یکی از این عوارض است. خانقاه داشتن از آن رو از نظر حافظ عیب است که صوفی در این مقام باید به گونهای خود را با عوام تطبیق دهد و خدای ناکرده آنان را بفریبد. اشعار مکرر حافظ یادآور این سقوط است.
عزیز نسفی این عارضه را فریبنده تر از غفلت حاصل از جاه و مال میداند:
((يك بت بزرگ است و باقی بتان کوچکاند. آن بت بزرگ بعضی را مال است و بعضی را جاه است و بعضی را قبول خلق ... از این بتان بزرگ قبول خلق از همه بزرگتر است و جاه بزرگتر از مال است.))
شیخ عطار از زبان یکی از عارفان کرامت را وسوسه نفس اماره میخواند:
ابوعلی جورجانی گفت: صاحب استقامت باش نه صاحب کرامت که نفس تو کرامت خواهد و خدای استقامت.
فساد، عارضه طبقات بالای اجتماعی است که در زمان حافظ در اوج بوده: کار پادشاهان را دیدیم، وزیران نیز جز مداهنه راهی نداشتهاند و میکوشیدهاند در آن اغتشاش معنوی، وسایل تنعم مادی خود را فراهم کنند. واعظان نیز شحنه شناس بودهاند و همِعنان با ایشان صوفی نیز لقمه شبهه میخورده است. این همه موجب نشده است که حافظ از آن سوی بام بغلتد و عوام را صاحب ملکات فاضله بپندارد. او را از این نظر - و صرفاً از این نظر با متفکری چون مارکس مقایسه کنیم: در زمان مارکس طبقه بالنده تا آنجا که ممکن بود از ستمکشان استثمار میکرد و چون تیمور بر زنان و کودکان نیز رحم نمیکرد. مارکس برای یافتن چاره، داروی درد را در معجز محرومان دید و آنان را منجی بشر، پنداشت به اتکای رنجی که می کشند، رنج فی نفسه. تأکید زیاد در این قلمرو موجب شد که اندیشه و فرهنگ و اخلاق در آیین او در محاق افتد چنانکه چون استالین تصفیههای مشهور خود را درباره رقیبان و مخالفان واقعی و پنداری آغاز میکند، روزی اندیشمندی چون تروتسکی که از هر سو خود را در تنگنا میبیند با دو سه تن از همدردان رو به جانب کارخانهای مینهد تا درد خود را با پرولترها در میان گذارد و شکایت دل را بیان کند که چه نشستهاید که استالین عنان گسیخته میرود و چنین و چنان میکند. کارگران بیخبر از همه جا مات و مبهوت سخنان او را گوش میکنند و دو سه تن که گماردهی پلیس مخفیاند و همهجا حاضر، یار لنین و موجد ارتش سرخ را به باد استهزاء میگیرند.
منظور اینکه عوامزدگی، حتی در قرن بیستم نیز ممکن است کار را بدین جاها بکشاند. در این باره میتوان بیش از اینها سخن گفت، ولی ادامه بحث ما را از گفتار اصلی دور میکند.
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#کتاب_حافظ_اندیشه
@vir486
بخش دوم
ابتدا تحریفی در مسیحیت و سپس در قرن بیستم است که در سایه مارکسیسم این بلا - که لزوماً ضد فرهنگ و ضد تربیت است. به ادبیات ما راه مییابد. لاهوتی خطاب به کارگر میگوید:
هله خیز و ساز نبرد کن
تو هر آنچه خدای نکرد کن (!)
و بقیه گمراهیها و رشوهدادهها و تملقگوییها که جناح چپ ایران در آن شريك است و ذکر جمیلش ما را از بحث اصلی دور میکند.
در ابتدای سخن گفتیم که شعر حافظ هم متضمن والاترين مضمونهای عرفانی است و هم دربردارنده عادیترین مسائل روزانه. ظاهراً گوته راز و رمز این معنی را به تمامی درنیافته است. بورگل مینویسد:
((گوته با تمام شیفتگی و احترامی که برای خواجه دارد به تناقضی اشاره میکند که میان حرفه والا و مقدس و شعر دنیوی حافظ به چشم میخورد وی برای تبرئه خواجه چنین میپندارد که شاعر به هنگام قرارگرفتن در تنگنا خود را در زیر نقاب سخنوری پنهان کرده، آنچه را میسراید که مطلوب هم عصرانش است . . .))
باید گفت این اتهام از حافظ بسیار به دور است. حافظ هیچ گاه برای مطلوب افتادن نزد معاصرانش شعری نسرودهاست. یعنی خود را تا سطح تفکر و توقع دیگران تنزل نداده است.
عارضه مقام معنوی یا به گفته عزیز نسفی قبول خلق عوامزدگی است. کم نیستند عارفانی که دچار این عارضه گردیدهاند ادعای کرامت یکی از این عوارض است. خانقاه داشتن از آن رو از نظر حافظ عیب است که صوفی در این مقام باید به گونهای خود را با عوام تطبیق دهد و خدای ناکرده آنان را بفریبد. اشعار مکرر حافظ یادآور این سقوط است.
عزیز نسفی این عارضه را فریبنده تر از غفلت حاصل از جاه و مال میداند:
((يك بت بزرگ است و باقی بتان کوچکاند. آن بت بزرگ بعضی را مال است و بعضی را جاه است و بعضی را قبول خلق ... از این بتان بزرگ قبول خلق از همه بزرگتر است و جاه بزرگتر از مال است.))
شیخ عطار از زبان یکی از عارفان کرامت را وسوسه نفس اماره میخواند:
ابوعلی جورجانی گفت: صاحب استقامت باش نه صاحب کرامت که نفس تو کرامت خواهد و خدای استقامت.
فساد، عارضه طبقات بالای اجتماعی است که در زمان حافظ در اوج بوده: کار پادشاهان را دیدیم، وزیران نیز جز مداهنه راهی نداشتهاند و میکوشیدهاند در آن اغتشاش معنوی، وسایل تنعم مادی خود را فراهم کنند. واعظان نیز شحنه شناس بودهاند و همِعنان با ایشان صوفی نیز لقمه شبهه میخورده است. این همه موجب نشده است که حافظ از آن سوی بام بغلتد و عوام را صاحب ملکات فاضله بپندارد. او را از این نظر - و صرفاً از این نظر با متفکری چون مارکس مقایسه کنیم: در زمان مارکس طبقه بالنده تا آنجا که ممکن بود از ستمکشان استثمار میکرد و چون تیمور بر زنان و کودکان نیز رحم نمیکرد. مارکس برای یافتن چاره، داروی درد را در معجز محرومان دید و آنان را منجی بشر، پنداشت به اتکای رنجی که می کشند، رنج فی نفسه. تأکید زیاد در این قلمرو موجب شد که اندیشه و فرهنگ و اخلاق در آیین او در محاق افتد چنانکه چون استالین تصفیههای مشهور خود را درباره رقیبان و مخالفان واقعی و پنداری آغاز میکند، روزی اندیشمندی چون تروتسکی که از هر سو خود را در تنگنا میبیند با دو سه تن از همدردان رو به جانب کارخانهای مینهد تا درد خود را با پرولترها در میان گذارد و شکایت دل را بیان کند که چه نشستهاید که استالین عنان گسیخته میرود و چنین و چنان میکند. کارگران بیخبر از همه جا مات و مبهوت سخنان او را گوش میکنند و دو سه تن که گماردهی پلیس مخفیاند و همهجا حاضر، یار لنین و موجد ارتش سرخ را به باد استهزاء میگیرند.
منظور اینکه عوامزدگی، حتی در قرن بیستم نیز ممکن است کار را بدین جاها بکشاند. در این باره میتوان بیش از اینها سخن گفت، ولی ادامه بحث ما را از گفتار اصلی دور میکند.
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
#کتاب_حافظ_اندیشه
@vir486
👍3
شاهرخ: وقتی که مأوایت را از دست بدهی، نمیدانی روی چه ایستادهای و در کجایی. منظورم جای جغرافیایی نیست، جای آدم است در برابرِ چیزها؛ دنیای اطراف، آدمهای دیگر با اعتقادها و رفتار و چهگونگی بودنشان. آدمْ نهالی بیرون از فصل و بیهنگام است، در زمانِ خودش نیست، خزان است در میانهی بهار یا برعکس. در چشمِ تو که با نورِ دیگری دیدن را یاد گرفته و آزمودهای آنچه میبینی اگر دگرگونه و عجیب نباشد، دستکم غریب است و با کُنهِ ضمیرِ تو از یک سرچشمه نیست؛ آنوقت برای خودت واقعیتِ دیگری اختراع میکنی و با آن به سر میبری؛ یک محیط با فضای مصنوعی، ولی سازگار با حال و هوای روحِ خودت که چون ساختگی و تصنعی است به هر بادی فرومیریزد و روحِ تو را هم مثلِ دود، آشوب و پراکنده میکند.
(#شاهرخ_مسکوب. گفت و گو در باغ. تهران: فرهنگِ جاوید. ١٣٩٧. چاپِ ٢. صفحهی ٧۴-٧۵.)
@vir486
(#شاهرخ_مسکوب. گفت و گو در باغ. تهران: فرهنگِ جاوید. ١٣٩٧. چاپِ ٢. صفحهی ٧۴-٧۵.)
@vir486
💔3
ترجیعبند شماره ۵
چشمی که نظر نگه ندارد
بس فتنه که با سر دل آرد
آهوی کمند زلف خوبان
خود را به هلاک میسپارد
فریاد ز دست نقش، فریاد
و آن دست که نقش مینگارد
هرجا که مُوَلَّهی چو فرهاد
شیرین صفتی برو گمارد
کس بار مشاهدت نچیند
تا تخم مجاهدت نکارد
نالیدن عاشقان دلسوز
ناپخته مَجاز میشمارد
عیبش مکنید هوشمندان
گر سوخته خرمنی بزارد
خاری چه بود به پای مشتاق؟
تیغیش بِران که سر نخارد
حاجت به در کسیست ما را
کاو حاجت کس نمیگزارد
گویند برو ز پیش جورش
من میروم او نمیگذارد
من خود نه به اختیار خویشم
گر دست ز دامنم بدارد
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم
#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
چشمی که نظر نگه ندارد
بس فتنه که با سر دل آرد
آهوی کمند زلف خوبان
خود را به هلاک میسپارد
فریاد ز دست نقش، فریاد
و آن دست که نقش مینگارد
هرجا که مُوَلَّهی چو فرهاد
شیرین صفتی برو گمارد
کس بار مشاهدت نچیند
تا تخم مجاهدت نکارد
نالیدن عاشقان دلسوز
ناپخته مَجاز میشمارد
عیبش مکنید هوشمندان
گر سوخته خرمنی بزارد
خاری چه بود به پای مشتاق؟
تیغیش بِران که سر نخارد
حاجت به در کسیست ما را
کاو حاجت کس نمیگزارد
گویند برو ز پیش جورش
من میروم او نمیگذارد
من خود نه به اختیار خویشم
گر دست ز دامنم بدارد
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنبالهٔ کار خویش گیرم
#سعدی
#ترجیعات
#غلامحسین_یوسفی
@vir486
👍1
👍4
Audio
👍2
کالج آدمها را شبیه مَشک بار میآورد... بهدرد کاری نمیخورد جز اینکه هرچه توی آن بریزند نگه میدارد.
ادام بید - جورج الیوت
رضا رضایی
@vir486
ادام بید - جورج الیوت
رضا رضایی
@vir486
👍2
ـــــــــــــــــــــــ
زن و عشق در شاهنامه
▪️شاهنامه کتابی است که زن در سراسر آن حضور دارد؛ برعکس ایلیاد هُمر که در آن سیمای زن پریدهرنگ و گذراست. زن در ایلیاد آتش فاجعه را برمیافروزد و خود کنار مینشیند. هلن که زیبایی شوم و تباهکنندهاش موجد جنگ است. اینگونه است کریزئیس که ناخواسته نزاع بین آگاممنون و اشیل را باعث میشود.
در دوران پهلوانی شاهنامه حضور زن لطف و گرمی و نازکی و رنگارنگی به ماجراها میبخشد و با آنکه قسمت عمدهٔ داستانها شامل جنگ و کشتار و نزاع و خرابی است، وجود او موجب میشود که این کتاب در ردیف لطیفترین آثار فکری بشر قرار گیرد.
این زنها هستند که به داستان تراژیک آب و رنگ بخشیدهاند. اگر تهمینه نبود مرگ سهراب آنقدر مؤثر و غمانگیز جلوه نمیکرد. همینگونه است مرگ فرود اگر جریره نبود، و مرگ سیاوش اگر فرنگیس نبود، و مرگ اسفندیار اگر کتایون نبود، و مرگ رستم و تراژدی زال، اگر رودابه نبود.
در تمام داستانهای شاهنامه حضور زن را میبینیم. در داستان ضحّاک خواهران جمشید هستند. در داستان فریدون باز خواهران جمشید را میبینیم که به همسری او درمیآیند، و نیز مادرش فرانک و دختران سرو که همسر پسران او میگردند. در داستان سام و زال سیندخت و رودابه هستند، و در داستان سهراب تهمینه و گردآفرید؛ در داستان کاووس سودابه و مادر سیاوش، و در داستان سیاوش سودابه و فرنگیس و جریره و گلشهر زن پیران؛ و در داستان بیژن، منیژه؛ و در داستان گشتاسب و اسفندیار، کتایون دختر قیصر.
شاهنامه بر خلاف آنچه در نزد اشخاص ناآشنا معروف شده یک کتاب ضدّ زن نیست. در تمام دوران پهلوانی، از سودابه که بگذریم، یک زن پتیاره دیده نمیشود. اکثر زنان در شاهنامه نمونهٔ بارز زن تمامعیار هستند. در عین برخورداری از فرزانگی و بزرگمنشی، از جوهر زنانگی و زیبایی نیز به نحو سرشار بهرهمندند. حتی زنانی که خارجی هستند چون با ایران میپیوندند، از صمیم قلب ایرانی میشوند و جانب نیکی را که جانب ایران است میگیرند.
عشق در شاهنامه در عین برهنگی پاک و نجیب است. رابطه زن و مرد بیآنکه به تکلّف و تصنّع گراییده باشد از تمدّن و فرهنگ برخوردار است.
ما تنها یک مورد میبینیم که عشق به کام نمیرسد و آن عشق ناگهانی سهراب به گُردآفرید است.
تنها یک مورد عشق ناپاک و نارواست و آن عشق سودابه به سیاوش است. در چهار مورد از شش مورد، اظهار دلدادگی نخست از طرف زن میشود.
زن در شاهنامه برای ابراز عشق جسارت بیشتری دارد. این بیپروایی به استثنای سودابه بههیچ وجه مانع پاکدلی و پاکدامنی نیست.
چهار زنی که در اظهار عشق پیشقدم هستند:
تهمینه به رستم، سودابه به سیاوش، منیژه به بیژن و کتایون به گشتاسب. عشق زال و رودابه در یک زمان ابراز میشود. در یک مورد مرد در ابراز عشق پیشقدم میشود و آن سهراب است.
استاد دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن
@vir486
زن و عشق در شاهنامه
▪️شاهنامه کتابی است که زن در سراسر آن حضور دارد؛ برعکس ایلیاد هُمر که در آن سیمای زن پریدهرنگ و گذراست. زن در ایلیاد آتش فاجعه را برمیافروزد و خود کنار مینشیند. هلن که زیبایی شوم و تباهکنندهاش موجد جنگ است. اینگونه است کریزئیس که ناخواسته نزاع بین آگاممنون و اشیل را باعث میشود.
در دوران پهلوانی شاهنامه حضور زن لطف و گرمی و نازکی و رنگارنگی به ماجراها میبخشد و با آنکه قسمت عمدهٔ داستانها شامل جنگ و کشتار و نزاع و خرابی است، وجود او موجب میشود که این کتاب در ردیف لطیفترین آثار فکری بشر قرار گیرد.
این زنها هستند که به داستان تراژیک آب و رنگ بخشیدهاند. اگر تهمینه نبود مرگ سهراب آنقدر مؤثر و غمانگیز جلوه نمیکرد. همینگونه است مرگ فرود اگر جریره نبود، و مرگ سیاوش اگر فرنگیس نبود، و مرگ اسفندیار اگر کتایون نبود، و مرگ رستم و تراژدی زال، اگر رودابه نبود.
در تمام داستانهای شاهنامه حضور زن را میبینیم. در داستان ضحّاک خواهران جمشید هستند. در داستان فریدون باز خواهران جمشید را میبینیم که به همسری او درمیآیند، و نیز مادرش فرانک و دختران سرو که همسر پسران او میگردند. در داستان سام و زال سیندخت و رودابه هستند، و در داستان سهراب تهمینه و گردآفرید؛ در داستان کاووس سودابه و مادر سیاوش، و در داستان سیاوش سودابه و فرنگیس و جریره و گلشهر زن پیران؛ و در داستان بیژن، منیژه؛ و در داستان گشتاسب و اسفندیار، کتایون دختر قیصر.
شاهنامه بر خلاف آنچه در نزد اشخاص ناآشنا معروف شده یک کتاب ضدّ زن نیست. در تمام دوران پهلوانی، از سودابه که بگذریم، یک زن پتیاره دیده نمیشود. اکثر زنان در شاهنامه نمونهٔ بارز زن تمامعیار هستند. در عین برخورداری از فرزانگی و بزرگمنشی، از جوهر زنانگی و زیبایی نیز به نحو سرشار بهرهمندند. حتی زنانی که خارجی هستند چون با ایران میپیوندند، از صمیم قلب ایرانی میشوند و جانب نیکی را که جانب ایران است میگیرند.
عشق در شاهنامه در عین برهنگی پاک و نجیب است. رابطه زن و مرد بیآنکه به تکلّف و تصنّع گراییده باشد از تمدّن و فرهنگ برخوردار است.
ما تنها یک مورد میبینیم که عشق به کام نمیرسد و آن عشق ناگهانی سهراب به گُردآفرید است.
تنها یک مورد عشق ناپاک و نارواست و آن عشق سودابه به سیاوش است. در چهار مورد از شش مورد، اظهار دلدادگی نخست از طرف زن میشود.
زن در شاهنامه برای ابراز عشق جسارت بیشتری دارد. این بیپروایی به استثنای سودابه بههیچ وجه مانع پاکدلی و پاکدامنی نیست.
چهار زنی که در اظهار عشق پیشقدم هستند:
تهمینه به رستم، سودابه به سیاوش، منیژه به بیژن و کتایون به گشتاسب. عشق زال و رودابه در یک زمان ابراز میشود. در یک مورد مرد در ابراز عشق پیشقدم میشود و آن سهراب است.
استاد دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن
@vir486
❤3👍2
حافظ و وطن
پس از فردوسی سخن وطن از زبانها میافتد، ایرانی به درون میگراید و گاه در این راه زیادهروی میکند و در هر صورت از برخی از مسائل بیرونی و اجتماعی غافل میماند.
نقل است که وقتی رابعه بیمار شد، و بیماری سخت بود، پرسیدند که سبب این چه بود؟ گفت: در سحرگاه دل ما به سوی بهشت نظر کرد، دوست با ما عتاب کرد، این بیماری از عتاب اوست!
و
نقل است که یک روز رابعه به کوه رفته بود، خیلی از آهوان و نخجیران و بزان و گوزنان گرد او درآمده بودند و در او نظاره میکردند و بدو تقرب مینمودند.
منحنی توجه به وطن سیر نزولی میپیماید تا آنجا که متفکری چون محمد غزالی مینویسد:
آنچه برای سده و نوروز فروشند... اظهار شعار گبرکان است که مخالف شرع است و از این جهت نشاید ...
و از آن بدتر صاحببنعباد میگفت: «به آئینه نمی نگرم تا چشمم به عجمی نیفتد.» و مؤلف نقض درباره تاریخ و داستان های گذشته ایران مینویسد: ((مدح گبرکان خواندن بدعت و ضلالت است .... ))
حافظ در زنده کردن فرهنگ اصیل ایرانی سهم عمدهای دارد و گفته شد که او هم پرچمدار عشق الهی است و هم مشعلدار عقل اجتماعی، و چنانکه میدانیم یکی از مقولات مهم عقلی و اجتماعی وطن دوستی است که حب الوطن من الايمان.
وی یاد مفاخر ایران باستان را زنده میکند و از مظاهر آن فراوان سخن میگوید. از اینکه ترکیب قدح از کاسه سر جمشید و بهمن و قباد است، خیاموار تأسف بسیار میخورد و میپرسد: که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟
که واقف است که چون رفت تخت جم بر باد؟
از اینکه شاه ترکان سخن مدعیان میشنود و از مظلمه خون سیاووش شرم ندارد، خشمگین است و از اینکه خاک تیره از شوکت جمشید و کیخسرو فراوان داستان دارد اندوهناك، خيال جام كيخسرو میبندد، تاج جم را معراج آفتاب میشناسد و آنگاه که لالهی آتش نمرود بر میافروزد نشاط آیین زرتشتی را زنده میخواهد و آتش تابناك سينه مشتعلش را با آتشکده پارس میسنجد. هنگامی که شاه ترکان او را به چاه می اندازد، از دستگیری لطف تهمتن سخن می گوید:
شاه ترکان چو پسندید و به چاهم انداخت دستگیر ار نشود لطف تهمتن چه کنم؟
و وقتی که به هلال ماه مینگرد به یاد کلاه ایرانمداران میافتد:
شکل هلال هر سر مه میدهد نشان
از افسر سيامك و ترك كلاه زو
و از اینکه اختر شب دزد تخت کاووس و کمر کیخسرو را برده بر فلک میآشوبد و بارها جمشید را برای اختراع جام (به هر دو معنی) مورد ستایش بسیار قرار میدهد و او را به مقام سلیمانی میرساند:
چه خوش گفت جمشید با تاج و گنج
كه يك جو نیرزد سرای سپنج
به اقبال دارای دیهیم و تخت
بهین میوهی خسروانی درخت
مغنی، نوایی به گلبانگ رود
بگوی و بزن خسروانی سرود
روان بزرگان ز خود شاد کن
ز پرویز و از باربد یاد کن
از پرویز و از بارید! هنرمند در صدر، هم کُرسیِ شاه.
در هر حال با دلواپسی نگران احوال ملک دارا است. و چون دوران او از دورههای انحطاط و اغتشاش است، هم شکوه میکند و هم به سختی میخروشد:
شهر یاران بود و خاک این دیار
مهربانی کی به انتها رسید و بر سر یاران چه آمد؟ حتی دیگر گل نیز به رنگ طبیعی نیست:
گل بگشت از رنگ خود باد بهاران را چه شد؟
لعلی از کان مروت برنیامد سالهاست
تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟
صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست عندلیبان را چه پیش آمد، هزاران را چه شد؟
کجا رفتند مردانی نظیر رستم؟
گوی توفیق و کرامت در میان افکندهاند
کس به میدان در نمی آید سواران را چه شد؟
زهره سازی خوش نمیسازد مگر عودشبسوخت
کس ندارد ذوق مستی میگساران را چه شد؟
ایران هنوز ایلغار مغول را پشت سر ننهاده، دچار حمله تیمور میشود و شیراز شاعر هر روز در کف امیری است، اکثر خونخوار و متظاهر. انعکاس همهی این مصائب در شعر حافظ ابیات جاودانی زیر است:
ز تندباد حوادث نمی توان دیدن
در این چمن که گلی بوده است یا سمنی
از این سموم که بر طرف بوستان بگذشت
عجب که بوی گلی هست و رنگ یاسمنی
و جالب است که حافظ در این تباهی نه در اندیشه نجات دهندهای قویدست که به امید فکر حکیمی و رای برهمنی است:
مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ
کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی
در اندیشهی فرهنگ کهن ایرانی و جنبههای مثبت آن است:
نگه کن سحرگاه تا بشنوی
ز بلبل سخن گفتن پهلوی
حافظ در اینجا قبل از هر چیز سرمشق فردوسی را در نظر داشته و فردوسی این کلمه را در شاهنامه به معنای زبان پیش از اسلام به کار برده، کلیله به تازی شد از پهلوی بر این سان که اکنون همی بشنوی. با این حال، ظن قوی آن است که ایهام هر دو معنی مورد نظر حافظ بوده خاصه آنکه خود «فهلویات» هم ریشهاش را به پیش از اسلام میرساند.عشق او از سخن گفتن پهلوی به آب و خاک ایران میکشد:
پس از فردوسی سخن وطن از زبانها میافتد، ایرانی به درون میگراید و گاه در این راه زیادهروی میکند و در هر صورت از برخی از مسائل بیرونی و اجتماعی غافل میماند.
نقل است که وقتی رابعه بیمار شد، و بیماری سخت بود، پرسیدند که سبب این چه بود؟ گفت: در سحرگاه دل ما به سوی بهشت نظر کرد، دوست با ما عتاب کرد، این بیماری از عتاب اوست!
و
نقل است که یک روز رابعه به کوه رفته بود، خیلی از آهوان و نخجیران و بزان و گوزنان گرد او درآمده بودند و در او نظاره میکردند و بدو تقرب مینمودند.
منحنی توجه به وطن سیر نزولی میپیماید تا آنجا که متفکری چون محمد غزالی مینویسد:
آنچه برای سده و نوروز فروشند... اظهار شعار گبرکان است که مخالف شرع است و از این جهت نشاید ...
و از آن بدتر صاحببنعباد میگفت: «به آئینه نمی نگرم تا چشمم به عجمی نیفتد.» و مؤلف نقض درباره تاریخ و داستان های گذشته ایران مینویسد: ((مدح گبرکان خواندن بدعت و ضلالت است .... ))
حافظ در زنده کردن فرهنگ اصیل ایرانی سهم عمدهای دارد و گفته شد که او هم پرچمدار عشق الهی است و هم مشعلدار عقل اجتماعی، و چنانکه میدانیم یکی از مقولات مهم عقلی و اجتماعی وطن دوستی است که حب الوطن من الايمان.
وی یاد مفاخر ایران باستان را زنده میکند و از مظاهر آن فراوان سخن میگوید. از اینکه ترکیب قدح از کاسه سر جمشید و بهمن و قباد است، خیاموار تأسف بسیار میخورد و میپرسد: که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟
که واقف است که چون رفت تخت جم بر باد؟
از اینکه شاه ترکان سخن مدعیان میشنود و از مظلمه خون سیاووش شرم ندارد، خشمگین است و از اینکه خاک تیره از شوکت جمشید و کیخسرو فراوان داستان دارد اندوهناك، خيال جام كيخسرو میبندد، تاج جم را معراج آفتاب میشناسد و آنگاه که لالهی آتش نمرود بر میافروزد نشاط آیین زرتشتی را زنده میخواهد و آتش تابناك سينه مشتعلش را با آتشکده پارس میسنجد. هنگامی که شاه ترکان او را به چاه می اندازد، از دستگیری لطف تهمتن سخن می گوید:
شاه ترکان چو پسندید و به چاهم انداخت دستگیر ار نشود لطف تهمتن چه کنم؟
و وقتی که به هلال ماه مینگرد به یاد کلاه ایرانمداران میافتد:
شکل هلال هر سر مه میدهد نشان
از افسر سيامك و ترك كلاه زو
و از اینکه اختر شب دزد تخت کاووس و کمر کیخسرو را برده بر فلک میآشوبد و بارها جمشید را برای اختراع جام (به هر دو معنی) مورد ستایش بسیار قرار میدهد و او را به مقام سلیمانی میرساند:
چه خوش گفت جمشید با تاج و گنج
كه يك جو نیرزد سرای سپنج
به اقبال دارای دیهیم و تخت
بهین میوهی خسروانی درخت
مغنی، نوایی به گلبانگ رود
بگوی و بزن خسروانی سرود
روان بزرگان ز خود شاد کن
ز پرویز و از باربد یاد کن
از پرویز و از بارید! هنرمند در صدر، هم کُرسیِ شاه.
در هر حال با دلواپسی نگران احوال ملک دارا است. و چون دوران او از دورههای انحطاط و اغتشاش است، هم شکوه میکند و هم به سختی میخروشد:
شهر یاران بود و خاک این دیار
مهربانی کی به انتها رسید و بر سر یاران چه آمد؟ حتی دیگر گل نیز به رنگ طبیعی نیست:
گل بگشت از رنگ خود باد بهاران را چه شد؟
لعلی از کان مروت برنیامد سالهاست
تابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟
صدهزاران گل شکفت و بانگ مرغی برنخاست عندلیبان را چه پیش آمد، هزاران را چه شد؟
کجا رفتند مردانی نظیر رستم؟
گوی توفیق و کرامت در میان افکندهاند
کس به میدان در نمی آید سواران را چه شد؟
زهره سازی خوش نمیسازد مگر عودشبسوخت
کس ندارد ذوق مستی میگساران را چه شد؟
ایران هنوز ایلغار مغول را پشت سر ننهاده، دچار حمله تیمور میشود و شیراز شاعر هر روز در کف امیری است، اکثر خونخوار و متظاهر. انعکاس همهی این مصائب در شعر حافظ ابیات جاودانی زیر است:
ز تندباد حوادث نمی توان دیدن
در این چمن که گلی بوده است یا سمنی
از این سموم که بر طرف بوستان بگذشت
عجب که بوی گلی هست و رنگ یاسمنی
و جالب است که حافظ در این تباهی نه در اندیشه نجات دهندهای قویدست که به امید فکر حکیمی و رای برهمنی است:
مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ
کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی
در اندیشهی فرهنگ کهن ایرانی و جنبههای مثبت آن است:
نگه کن سحرگاه تا بشنوی
ز بلبل سخن گفتن پهلوی
حافظ در اینجا قبل از هر چیز سرمشق فردوسی را در نظر داشته و فردوسی این کلمه را در شاهنامه به معنای زبان پیش از اسلام به کار برده، کلیله به تازی شد از پهلوی بر این سان که اکنون همی بشنوی. با این حال، ظن قوی آن است که ایهام هر دو معنی مورد نظر حافظ بوده خاصه آنکه خود «فهلویات» هم ریشهاش را به پیش از اسلام میرساند.عشق او از سخن گفتن پهلوی به آب و خاک ایران میکشد:
👍2❤1🔥1
در نظر او زندهرود آب حیات است و به صبا توصیه میکند که چون به ساحل ارس میرسد بر خاک آن وادی بوسه زند و نفس را مشکین کند. و به رغم گرفتاریهای بسیار زندگی، فلان باغ اصفهان را از یاد نمیبرد:
گرچه صد رود است در چشمم مدام
زندهرود و باغ کاران یاد باد
آخرین تجلی وطندوستی در شعر حافظ، مهر او به زادگاهش شیراز است:
خوشا شیراز و وضع بی مثالش
که چهار بیت از نه بیت این غزل در وصف شهر اوست. و اگر گهگاه از ستم و نادانی مردم به خروش میآید و آب و هوای پارس را سفلهپرور میداند و هوای سیروسفر میکند، مطمئن است هزار رشتهی پیدا و پنهان به وطن وابسته است.
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
@vir486
گرچه صد رود است در چشمم مدام
زندهرود و باغ کاران یاد باد
آخرین تجلی وطندوستی در شعر حافظ، مهر او به زادگاهش شیراز است:
خوشا شیراز و وضع بی مثالش
که چهار بیت از نه بیت این غزل در وصف شهر اوست. و اگر گهگاه از ستم و نادانی مردم به خروش میآید و آب و هوای پارس را سفلهپرور میداند و هوای سیروسفر میکند، مطمئن است هزار رشتهی پیدا و پنهان به وطن وابسته است.
#حافظ
#مصطفی_رحیمی
@vir486
❤6
❤3👍1
Audio
👍1