ویرِ ویرایش | محمد یوسفی‌شیرازی
2.2K subscribers
34 photos
12 videos
9 files
273 links
نوشته‌های محمد یوسفی‌شیرازی
درباره‌ی ویرایش و ترجمه و ادبیات

چه کسم من:
b2n.ir/w94186

ترجمه‌ها:
b2n.ir/s21779

اینستاگرام:
instagram.com/virevirayesh

گودریدز:
goodreads.com/author/show/20550295
‌
تماس:
@MyoosofiShirazi
yoosofi.mohamad@gmail.com
Download Telegram
‍ مضارع اخباری و مضارع التزامی
در فعل‌های آغازشده با الف

بعضی در نوشتن فعل‌هایی که بن ماضی و بن مضارع آن‌ها با «ا» آغاز می‌شود، به دشواری برمی‌خورند. این دشواری به‌ویژه در نوشتن مضارع اخباری و مضارع التزامی و فعل امر پیش می‌آید. برای مثال، مضارع اخباریِ اول‌شخصِ مفردِ «افتادن» را کسانی «می‌افتم» و گروهی «میفتم» و عده‌ای «میوفتم» می‌نویسند. نیز مضارع التزامی این فعل را به سه شکلِ «بیفتم» و «بیافتم» و «بیوفتم» می‌نویسند؛ همچنان‌که فعل امر را به‌صورت «بیفت» و «بیافت» و «بیوفت». در این یادداشت می‌کوشم توضیح دهم که کدام املا صحیح است و چرا. برای این منظور، به اصل‌هایی که صاحب‌نظرانی چون میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی برای تعیین درست و نادرست در دستورخط پیش کشیده‌اند، تکیه می‌کنم.

یکی از اصل‌های مهم در دستورخط، «فراگیری قاعده» است؛ یعنی قاعده‌ای که مطرح می‌کنیم، چنان فراگیر باشد که استثنا برندارد یا تا می‌شود، کم‌استثنا باشد. برپایه‌ی این اصل، «میِ» پیشوند فعل را در همه‌جا و بدون استثنا، چه در ناشکسته‌نویسی و چه در شکسته‌نویسی، نیم‌جدا (با نیم‌فاصله) می‌نویسیم. بنابراین، همان‌طور که «مینشستم» و‌ «میکوشید» و «میشنوند» را به‌صورت «می‌نشستم» و «می‌کوشید» و «می‌شنوند» می‌نویسیم، «میفتم» و «میوفتم» را باید با «میِ» نیم‌جدا و به‌صورت «می‌افتم» بنویسیم. نکته‌ی گفتنی درباره‌ی این‌گونه فعل‌ها این است که الفِ بن ماضی («افتاد») و بن مضارع («افت») در ماضی استمراری و مضارع اخباری هیچ‌گاه حذف نمی‌شود؛ یعنی همیشه «می‌افتادم» و «می‌افتم» می‌نویسیم.

در مضارع التزامی و نیز صورت امری این‌قبیل فعل‌ها، حرف میانجیِ «ی» بین «بِ»ی آغاز فعل و بن مضارع می‌نشیند:

بِـ+ی+افتد=بیافتد
بِـ+ی+افت=بیافت

بااین‌حال، برخلاف ماضی استمراری و مضارع اخباری که الف بن فعل را در آن نگه می‌داریم، حفظ الف در مضارع التزامی و فعل امر صحیح نیست. علت این است که حاصلِ کار بدخوان می‌شود و مثلاً املای «بیافتد» علاوه بر تلفظ biyoftad، به biyāftad راه می‌دهد. این اتفاق با اصل مهمی در دستورخط ناسازگار است: «اصل همخوانی نوشتار با گفتار» (یعنی تا می‌شود، جوری بنویسیم که بازتاب‌دهنده‌ی تلفظ باشد).

گذشته‌ازاین، این شیوه‌ی املایی در بعضی از صیغه‌ها با «اصل پرهیز از التباس واژه‌ها» نمی‌خواند. مطابق این اصل، واژه‌های متفاوت را باید تا حد ممکن به‌شکلی بنویسیم که از هم متمایز بمانند. حفظ الف در فعل‌هایی نظیر «بیافت» و «بیافتم» موجب می‌شود این صورت‌ها که از مصدر «افتادن» است، با فعل‌هایی از مصدر «یافتن» دربیامیزد؛ یعنی «بیافت» را به‌معنی «پیدا کرد» و «بیافتم» را به‌معنی «پیدا کردم» نیز برداشت کنند. بنا بر این توضیحات صورتِ التزامی و امریِ «افتادن» را باید همیشه بدون الف نوشت: «بیفتد»، «بیفت».

نکته‌ی یادکردنی دیگر این است که املاهایی مانند «بیوفتد» بااینکه در فارسی کهن نمونه‌هایی دارد، در فارسی امروز یکسره اشتباه است؛ زیرا واج o را در واژه‌های اصالتاً فارسی، به‌استثنای یکی‌دو واژه مانند «تو» و «دو»، با حرف «و» نشان نمی‌دهیم و در چنین کلمه‌هایی، ضمه نشانه‌ی o است؛ مثل «شُست» و «سُست» و «پُر» و «اُستوار». درواقع، در متن‌های کهن نیز حرف «و» در چنین جایگاهی نماینده‌ی واج u است و نه واج o؛ مثلاً در این شعر سعدی، «بیوفتد» به‌صورت biyuftad تلفظ می‌شود و نه biyoftad:

لبان لعل تو با هرکه در حدیث آید
به‌راستی که ز چشمش بیوفتد مرجان

ازاین‌رو، املای «بیوفت» و «بیوفتد» و مانند آن در فارسی امروز نادرست است.

شکل صرف‌شده‌ی فعل «افتادن» را در تصویر پیوست‌شده ببینید و برای دیدن نمونه‌های بیشتر، به این فرسته‌ی اینستاگرامی سری بزنید.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
گفت‌وگوی یادِمی با محمد یوسفی‌شیرازی
درباره‌ی حرفه‌ی ویراستاری
۲۷آبان۱۴۰۰

تماشا در یوتیوب
تماشا در آپارات

@yaademy
@virevirayesh
yaademy.com
ویرِ ویرایش | محمد یوسفی‌شیرازی
‍ سومین کارگاه آنلاین شکسته‌نویسی (فارسی‌نویسی به‌شیوه‌ی گفتاری) به‌همراه نکته‌هایی درباره‌ی زبان داستان آموزگار محمد یوسفی‌شیرازی این کارگاه به درد چه کسانی می‌خورد؟ همه! هم کسانی که دستی در داستان و نمایشنامه دارند و دراین‌زمینه در کارِ نوشتن یا ترجمه…
بشکنیم یا نشکنیم؟
اندکی درباره‌ی شکسته‌نویسی یا گفتاری‌نویسی

من از کسانی نیستم که معتقدند هیچ‌جا نباید شکسته نوشت و آدم وقتی می‌خواهد به رفیقش هم پیام بدهد، به‌جای «نون بگیر بیار» باید بنویسد «نان بگیر بیاور». ولی جداً معتقدم شکسته‌نویسی بی‌حدوحسابی که این روزها فراگیر شده، آسیب‌های فراوان دارد. مهم‌ترین آسیبش هم آمیخته‌نویسی است؛ یعنی درآمیختن شکسته و ناشکسته.

شکسته‌نویسی واقعاً دارد ناشکسته‌نویسی را از یادمان می‌برد. خیلی‌ها از بس شکسته نوشته‌اند و شکسته خوانده‌اند، دیگر نمی‌توانند دو خط یک‌دست و تمیز، ناشکسته و رسمی بنویسند و این لطمه‌ی بسیار سنگینی است.

گونه‌ی نوشتاری‌ای که بار انتقال دانش و فرهنگ را تا امروز به دوش کشیده و از این پس هم می‌کشد، گونه‌ی ناشکسته و رسمی است. برای همین، ضروری است که آن را حفظ کنیم و مهارتمان را در آن بپرورانیم. اما وقتی همه‌جا پر شده از نوشته‌های شکسته‌ی مجازی، چطور ناشکسته‌نویسی از یادمان نرود؟

به‌نظرم خوب است همه‌ی ما گاهی خودمان را به ناشکسته‌نوشتن ملزم کنیم. پیام‌ها و ایمیل‌های رسمی و کاری از جاهایی است که می‌توان در آن تمرینِ ناشکسته‌نویسی کرد و درعین‌حال، تشخص و رسمیت مطلوبی به نوشته و رابطه‌ی کاری بخشید. من همیشه پیام‌ها و ایمیل‌های کاری‌ام را ناشکسته می‌نویسم.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
جایگاه نهاد و هموارسازی جمله‌ی مرکب ناهم‌پایه

دستوریان جمله را دو گونه می‌دانند: جمله‌ی ساده و جمله‌ی مرکب. جمله‌ی ساده جمله‌ای است با یک فعل و هر جمله‌ای که بیش از یک فعل داشته باشد، جمله‌ی مرکب به شمار می‌آید. جمله‌ی مرکب، خود، دو گونه دارد: جمله‌ی مرکب هم‌پایه، جمله‌ی مرکب ناهم‌پایه.

جمله‌ی مرکب هم‌پایه از دو یا چند جمله تشکیل می‌شود که حرف‌ربط هم‌پایه‌ساز میان آن‌ها قرار گرفته باشد؛ حرف‌ربطی مانند «و»، «اما»، «بلکه»، «زیرا». ویژگی چنین جمله‌ای این است که اگر حرف‌ربط را از میانش برداریم، با دو جمله‌ی مستقل روبه‌رو می‌شویم:

ـ راه دراز بود و دیگر نا نداشتم.
ـ آمدیم؛ اما نبودید.

جمله‌ی مرکب ناهم‌پایه ساخته‌شده از دو یا چند جمله است که با یکی از حرف‌ربط‌های وابسته‌ساز به هم پیوند خورده است؛ حرف‌ربط‌هایی از قبیل «اگر»، «که»، «چون»، «تا»، «وقتی که»، «بااینکه». در چنین جمله‌هایی، جمله‌ای که مقصود اصلیِ گوینده را در بر دارد و می‌توان آن را به‌صورت جمله‌ی مستقل به کار برد، «جمله‌ی پایه» نامیده می‌شود و جمله‌ای که جمله‌ی پایه را توضیح می‌دهد یا کامل می‌کند، «جمله‌ی پیرو» خوانده می‌شود. مهم‌ترین راه تشخیص جمله‌ی پایه از جمله‌ی پیرو، توجه به جایگاه حرف‌ربط وابسته‌ساز است: حرف‌ربط وابسته‌ساز همیشه بر سر جمله‌ی پیرو می‌آید:

ـ اگر نیامدم، تو برو.
ـ زودتر بیا تا شروع کنیم.
ـ چون سرد بود، کاپشن پوشیدم.

اما نکته‌ی ناگفته‌ی مهمی درخصوص جمله‌ی مرکب ناهم‌پایه وجود دارد که توجه به آن، جمله را بسیار خوش‌خوان و روان می‌کند. وقتی با جمله‌ی مرکب ناهم‌پایه‌ای مواجهیم که نهاد جمله‌ی پایه و پیرو در آن یکی است و ساختارش این‌گونه است که اول جمله‌ی پیرو آمده و بعد جمله‌ی پایه، معمولاً بهتر است نهاد را پیش از جمله‌ی پیرو بیاوریم تا ارتباطش با هر دو جمله‌ی پایه و پیرو روشن‌تر باشد. براین‌اساس، از صورت‌بندی‌های زیر، صورت‌بندی دوم بهتر و گویاتر از صورت‌بندی اول است:

۱. بااینکه دونا واقعاً باهوش است، محبوب‌‌‌‌‌‌‏ترین دختر سال‌‌‌‌‌‌هشتمی است.
۲. دونا بااینکه واقعاً باهوش است، محبوب‌‌‌‌‌‌‏ترین دختر سال‌‌‌‌‌‌هشتمی است.

۱. تمام اوقاتی که پسردایی‌اش در لندن و مصر همراهشان بود، او را گول زده بود.
۲. پسردایی‌اش تمام اوقاتی که در لندن و مصر همراهشان بود، او را گول زده بود.

۱. در عین آنکه فرهنگ‌نگار به ثبت و توصیف نوشتار می‌پردازد، باید به گفتار نیز توجه کند.
۲. فرهنگ‌نگار در عین آنکه به ثبت و توصیف نوشتار می‌پردازد، باید به گفتار نیز توجه کند.

۱. گرچه اغلب این دو مفهوم با هم یکی می‌شوند، لزوماً یکسان نیستند.
۲. این دو مفهوم گرچه اغلب با هم یکی می‌شوند، لزوماً یکسان نیستند.

۱. برای اینکه عضلات کارشان را آن‌چنان که باید، انجام دهند، به سوخت نیاز دارند.
۲. عضلات برای اینکه کارشان را آن‌چنان که باید، انجام دهند، به سوخت نیاز دارند.

۱. به‌میزانی که اجتماعات عقل و منطق را جانشین اساطیر و خرافات کنند، به‌سوی تمدن پیش رفته‌اند.
۲. اجتماعات به‌میزانی که عقل و منطق را جانشین اساطیر و خرافات کنند، به‌سوی تمدن پیش رفته‌اند.

۱. اگرچه مدرسه‌ی قبلی‌اش هم خیلی فوق‌العاده نبود، حداقل زمینِ بازی خوبی داشت.
۲. مدرسه‌ی قبلی‌اش هم اگرچه خیلی فوق‌العاده نبود، حداقل زمینِ بازی خوبی داشت.

۱. همان‌طور که دارکوس به برتولت و ویرجینیا نگاه می‌کرد، گرمای عجیب و ناآشنایی در قلبش حس کرد.
۲. دارکوس همان‌طور که به برتولت و ویرجینیا نگاه می‌کرد، گرمای عجیب و ناآشنایی در قلبش حس کرد.

۱. هرچند ویراستاران در زمره‌ی اولین خوانندگان متونی هستند که بنا است در آینده‌ای نزدیک به طبع برسد، صرفاً خواننده نیستند.
۲. ویراستاران هرچند در زمره‌ی اولین خوانندگان متونی هستند که بنا است در آینده‌ای نزدیک به طبع برسد، صرفاً خواننده نیستند.

۱. صرف‌نظر از اینکه قاضی به‌عنوان مستمع عمل می‌کند، وی باید بر فرایند رسیدگی ریاست کند.
۲. قاضی صرف‌نظر از اینکه به‌عنوان مستمع عمل می‌کند، باید بر فرایند رسیدگی ریاست کند.

۱. چون مطالب پیشگفتار وارد متن نمی‌شود، در ردیف صفحات آغاز به‌طور منطقی قبل از فهرست مطالب قرار می‌گیرد.
۲. مطالب پیشگفتار چون وارد متن نمی‌شود، در ردیف صفحات آغاز به‌طور منطقی قبل از فهرست مطالب قرار می‌گیرد.

۱. آن روز که گوردون مور می‌گفت نیمی از کارکنان ما باید ظرف پنج سال آینده به تخصص‌های نرم‌افزاری مجهز شوند، حرف درستی می‌زد.
۲. گوردون مور آن روز که می‌گفت نیمی از کارکنان ما باید ظرف پنج سال آینده به تخصص‌های نرم‌افزاری مجهز شوند، حرف درستی می‌زد.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
نمونه‌ی ترجمه

پاره‌ای از اثری که در دست ترجمه دارم:

For most of history, people did not believe that the world changed very much or, for that matter, that change could ever be positive. Stability and cyclicality were the ideals. The same stories were told again and again; time was understood to turn like a wheel rather than move like an arrow; technology hardly advanced; trades were handed down the generations without improvement, and the social order appeared immutable.

در طول تاریخ، غالباً مردم عقیده نداشتند که جهان چندان تغییر کرده یا اصلاً تغییر ممکن است سودمند باشد. آنچه دلخواه بود، ثبات و تکرار بود. قصه‌های یکسانی را مدام می‌گفتند. روزگار را به‌شکل حرکت چرخ می‌انگاشتند و نه مانند حرکت تیر پیکان. فناوری تقریباً هیچ پیش نمی‌رفت. پیشه‌ها بی هیچ پیشرفتی از نسلی به نسل بعد سپرده می‌شد و نظم اجتماعی تغییرناپذیر به نظر می‌رسید.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
نگاهی به کتاب «هنر ویرایش» (نوشته‌ی لاریسا مک‌فارکر)

یکی از حرفه‌ها و مهارت‌هایی که در دوره‌ی معاصر به جامعه‌ی ایران راه پیدا کرده، حرفه‌ی ویراستاری و مهارت ویرایش است؛ اما مانند بسیاری دیگر از تأثیرپذیری‌ها و سرمشق‌گیری‌ها، در این راه نیز بسیار شکسته‌بسته و ناکافی از غربی‌ها تأثیر و سرمشق گرفته‌ایم. گواه این مدعا تفاوت نظرگیری است که میان آنچه در ایران «ویرایش» می‌خوانیم، با آنچه در کشورهای پیشرفته (خصوصاً در جامعه‌ی آمریکا) انجام می‌شود، وجود دارد.

در کشورهای پیشرفته، ویرایش مفهومی گسترده و کلان دارد که کمابیش به سیاست‌گذاری عرصه‌ی نشر پهلو می‌زند؛ حال‌آنکه در جامعه‌ی ما ویرایش معمولاً کاری است بسیار خرد و کم‌ارج. ویراستار در کشورهای پیشرفته در انتخاب کتابی که قرار است چاپ شود، نقشی پررنگ ایفا می‌کند و برای دخل‌وتصرف در اثر اختیارِ گسترده‌ای دارد؛ ولی آن که در ایران عهده‌دار کار ویرایش است، معمولاً مزدبگیرِ بی‌اختیاری است که هرچه را پیش رویش بگذارند، باید ویرایش کند. در ایران، هم صنعت نشر بسیار ضعیف و ناکارآمد است و هم کتاب‌خوانان کم‌شمار و کم‌اطلاع‌اند و هم به‌طور کلی، نظام آموزشی ناکارآمد و نامناسب است. ازاین‌رو، عملاً زمینه‌ی پرورش چنان ویراستارانی مهیا نیست. گذشته‌ازاین، در مهارت‌آموزی‌هایی که به‌صورت غیررسمی صورت می‌گیرد، به‌جای پرورش ویراستار، در عمل ویرگولاستار بار می‌آورند؛ یعنی کسی که معلومات چندانی درزمینه‌ی کتاب و نویسندگی ندارد و صرفاً با گذراندن دوره‌ای کوتاه، به این حرفه رو می‌آورد و طبعاً جز جابه‌جاکردن چند ویرگول و نقطه و نقطه‌ویرگول، آن‌هم به‌شکلی معمولاً نادرست، کاری از دستش ساخته نیست.

در چنین وضعی، کتاب‌هایی از نوع «هنر ویرایش» که یکسره در شرح و توصیف حرفه‌ی ویراستاری در کشورهای پیشرو است، از کارِ کنونی ویراستار ایرانی چندان گرهی نمی‌گشاید؛ اگرچه می‌توان گفت آنچه در این‌قبیل کتاب‌ها آمده، به‌نوعی دورنمای صنعت نشر مطلوب را برای ما به تصویر می‌کشد. به‌بیان دیگر، چنین آثاری به بهبود امور نشر در وضعیت فعلی آن‌چنان کمکی نمی‌کند؛ بلکه صرفاً مسیری را نشان می‌دهد که باید در آن بیفتیم و طرحی نو دراندازیم...

متن کامل این یادداشت را در اینجا بخوانید.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
زحمتِ درست‌نویسی

بسیاری عقیده دارند که درست‌نوشتن و سنجیده‌نوشتن مخصوص نوشته‌های رسمی و جدی است و برای همین، نیازی نیست در نوشته‌های مجازی و خودمانی در بند رعایت قاعده‌های درست‌نویسی باشیم. از این میان، کسانی که دستی در قلم دارند، گاهی که تذکر یا توصیه‌ای برای سنجیده‌نویسی در فضای مجازی می‌شنوند، مخاطب را به مقاله‌ها و کتاب‌هایی که نوشته و منتشر کرده‌اند، ارجاع می‌دهند و می‌گویند که درست‌نویسی را در مقاله‌ها و کتاب‌هایشان لازم و کاربردی می‌شمرند؛ ولی رعایت این نکته‌ها را در گپ‌وگفت‌های شخصیِ مجازی یا مطلب‌های نه‌چندان رسمیِ تلگرامی و اینستاگرامی ضروری نمی‌دانند. اصلی‌ترین دلیلی هم که در توجیه این طرز نوشتن می‌آورند، پرزحمت‌بودن است: می‌گویند درست‌نوشتن زحمت دارد و در ارتباط‌های مجازی نمی‌توان خود را به این زحمت انداخت.

من پیش‌تر در جاهای دیگری، ازجمله در دوره‌های شکسته‌نویسی، به‌تفصیل به ضرورت درست‌نویسی در همه‌جا (ازجمله فضای مجازی) پرداخته‌ام. بااین‌حال، به‌نظرم به موضوع پرزحمت‌بودن درست‌نویسی از جنبه‌ی دیگری هم می‌شود نگاه کرد و به نتیجه‌ی دیگری رسید. درواقع، اگر از کسانی باشیم که درست‌نویسی را در مقاله‌ها و کتاب‌ها بایسته می‌دانند و درعین‌حال در بند زحمت کمترند، می‌بینیم که اتفاقاً این شیوه‌ی شلخته‌نویسی در نوشته‌های مجازی در مجموع زحمت ذهنی‌مان را بیشتر می‌کند.

واقعیت این است که بخش بزرگی از دانش زبانی ما ناخودآگاه و بر اثر مواجهه با گفتار و نوشتار دیگران شکل می‌گیرد و همین مواجهه‌ها است که در ما عادت می‌شود و چندوچون رفتار زبانی‌مان را تا حد زیادی تعیین می‌کند؛ چه در گفتار و چه در نوشتار. به همین سبب، اگر چشممان به خواندن و نوشتنِ «میشنوم» و «رنجها» و «بزرگترین» عادت کرده باشد، نوشتن «می‌شنوم» و «رنج‌ها» و «بزرگ‌ترین» برایمان با مقداری زحمت ذهنی همراه می‌شود. به‌علاوه، در این حالت بسیار احتمال دارد که بر اثر عادت، در نوشته‌های رسمی و جدی‌مان هم ناخواسته خطا کنیم و این واژه‌ها را چنان‌که باید و آن‌طور که خودمان درست می‌دانیم، ننویسیم. این خطاها همان‌ها است که معمولاً از زیر دستمان درمی‌رود؛ یعنی نمی‌خواهیم ولی مرتکبشان می‌شویم.

بنابراین، اینکه رعایت قاعده‌های درست‌نویسی را به نوشته‌های رسمی و جدی منحصر کنیم، در مجموع زحمت ذهنی مضاعفی به‌دنبال دارد؛ زیرا هر بار که بین نوشته‌ی رسمی و غیررسمی جابه‌جا می‌شویم، باید به خود نهیب بزنیم و حواسمان را جمع کنیم که در کجاییم و چطور باید بنویسیم. البته این به این معنی نیست که بین رسمی‌نویسی و غیررسمی‌نویسی تفاوتی نیست و در هر گونه‌ی نوشتاری نباید آگاهانه زبان را به کار برد؛ اما درخصوص بسیاری از نکته‌های درست‌نویسانه، اگر تفاوتی میان نوشتار رسمی و غیررسمی قائل نشویم، در کل زحمت ذهنی‌مان کمتر می‌شود؛‌ هرچند در آغاز راه، تا مدتی باید زحمت آموزش و تمرین را به جان بخریم و خودمان را به درست‌نویسی عادت دهیم. به‌این‌ترتیب، زحمتی کوتاه‌مدت را می‌پذیریم و از زحمتی درازمدت رها می‌شویم.

پس اگر خود را به شکل و صورتی که درست و رعایت‌کردنی می‌دانیم، پایبند سازیم و بی‌استثنا همه‌جا آن را رعایت کنیم، برخلاف آنچه در نگاه اول به نظر می‌رسد، زحمتمان در مجموع تا حد زیادی کم می‌شود و کارمان راحت‌تر راه می‌افتد؛ مثلاً عادت می‌کنیم همه‌جا و بی‌استثنا «می» و «ها» و «ترین» را نیم‌جدا بنویسیم و از این راه، دیگر از «میشنوم» و «رنجها» و «بزرگترین» به‌کلی خلاص می‌شویم.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
مدرسه‌ی جادوگری ۲: نجاتم بدهید از مدرسه‌ی جادوگری
نویسنده: ام لایْنِس
مترجم: محمد یوسفی‌شیرازی

معرفی پشت جلد:
دِیزی وارت دیگر برای خودش یک پا جادوگر شده است و «چشمک وزغی» صدایش می‌کنند. دِیزی خیلی خیال‌پرداز است و همین‌طور بازیگر نمایشنامه‌های شکسپیر. اما مامان‌بزرگش به‌زور او را به قلعه‌ی وزغی فرستاده تا جادوگری یاد بگیرد. حالا دیگر او متخصص مقابله با طلسم شده است. این بار از بختِ بد، طلسم بچه‌گربه‌ی شومی را در قلعه‌ی وزغی می‌شکند؛ بچه‌گربه‌ای که مکافات و دردسر درست می‌کند و باید جلویش را بگیرند... آیا این دختر با جادووُجنبل‌هایی که در آستین دارد، می‌تواند یک بار دیگر قلعه و ساکنانش را نجات بدهد؟

دیدن صفحه‌هایی از کتاب
خرید کتاب از وبگاه ناشر
نگاهی به کتاب «معسومیت» (نوشته‌ی مصطفی مستور)

پاره‌ای از این یادداشت:

داستان تماماً از زبان مازیار و با زبانِ شکسته روایت می‌شود. لحن راوی نیز پرخاشگرانه و آکنده از ناسزا و بدگویی به زمین و زمان است. به‌علاوه، ویژگی بارز نثر او که در عنوان اثر هم خودنمایی می‌کند، غلط املایی است. راوی کسی است که سواد فارسی چندانی ندارد و املای درستِ واژه‌ها را فراوان از یاد می‌برد: «بغض» را «بقز» می‌نویسد و «خلاص» را «خلاس» و «جیغ» را «جیق».

اما نویسنده در انتخاب غلط‌های املایی چندان هوشمندی به خرج نداده است؛ زیرا اکثرِ واژه‌هایی که راوی غلط می‌نویسد، واژه‌هایی است که در عالم واقع، کمتر آدم کم‌سوادی در نوشتنشان به دشواری می‌افتد. درواقع، منطقی‌تر این بود که نویسنده برای نشان‌دادن چنین کم‌سوادی‌ای به غلط‌هایی که در میان فارسی‌زبانانِ کم‌سوادِ امروز رخ می‌دهد، توجه بیشتری کند و آن را در نوشته‌اش بازتاب دهد. برای مثال، نوشتن «نمی‌زارن» به‌جای «نمی‌ذارن» و «حال» به‌جای «هال» (سرسرا) و «پیشخوان» به‌جای «پیشخان» و عبارت‌هایی مانند «دسته من» به‌جای «دستِ من» (همان خطای معروف هکسره) روایت را از این نظر به‌مراتب باورپذیرتر می‌کرد؛ اما در متن داستان، «نمی‌ذارن» و «هال»‌ و «پیشخان» با املای صحیح آمده و به‌جای این‌ها کلمه‌هایی را غلط نوشته‌اند که تقریباً هیچ فارسی‌زبانی در نوشتن آن‌ها خطا نمی‌کند؛ مثلاً «مجزوب» به‌جای «مجذوب»، «استسنا» به‌جای «استثنا»، «خسوسیات» به‌جای «خصوصیات»، «تایفه» به‌جای «طایفه»، «تسور» به‌جای «تصور»، «باعس» به‌جای «باعث».

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
دلیلی که، دلیل اینکه
به‌شرطی که، به‌شرط اینکه
با وجودی که، با وجود اینکه

بعد از واژه‌ی «دلیل»، معمولاً می‌توانیم دو نوع جمله‌واره (بند موصولی) بیاوریم: یکی در توضیحِ اینکه آن دلیل به چه چیزی مربوط می‌شود و دیگری حاوی اطلاعی غیر از اینکه آن دلیل به چه چیزی مربوط می‌شود. در حالت نخست، بعد از «دلیل»، با «اینکه» روبه‌روییم و در حالت دوم، بعد از «دلیل» با «ی» و «که» طرفیم. دو جمله‌ی زیر، این نکته را روشن‌تر می‌کند:

۱. دلیل اینکه نیامدم، شلوغی بود.
۲. دلیلی که آوردی، متقاعدکننده بود.

برپایه‌ی آنچه گفتیم، جمله‌ی نخست که در آن، بعد از «دلیل»، «اینکه» آمده، دلالت می‌کند بر اینکه «دلیل» به چه چیزی مربوط می‌شود. به‌عبارت دیگر، «دلیل اینکه نیامدم» دال بر این است که «دلیل» به «نیامدن من» مربوط می‌شود. در این حالت، می‌توان جمله‌واره را به‌صورت مصدر درآورد:

دلیل اینکه نیامدم=دلیل نیامدنم

اما در جمله‌ی دوم که در آن، بعد از «دلیل»، «ی» و «که» آمده، اطلاع از نوع دیگری است و جمله‌واره نشان نمی‌دهد که دلیل به چه چیزی مربوط می‌شود. به‌بیان روشن‌تر، از «دلیلی که آوردی» معلوم نمی‌شود که دلیل برای اثبات چه چیزی بوده است؛ بلکه صرفاً مشخص می‌شود که دلیل «آورده شده است». در این حالت، نمی‌توان جمله‌واره را به‌صورت مصدر درآورد:

دلیلی که آوردی≠دلیلِ آوردنت

بنابراین، وقتی می‌خواهیم جمله‌واره‌ای بیاوریم و نشان دهیم که «دلیل» به چه چیزی مربوط می‌شود، ساختار دوم نادرست و غیرمعیار است:

✖️تنها دلیلی که توانستم دوام بیاورم، تو بودی.
✔️تنها دلیل اینکه توانستم دوام بیاورم، تو بودی.

✖️یکی از دلایلی که ازدواج نمی‌کنم، ترس است.
✔️یکی از دلایل اینکه ازدواج نمی‌کنم، ترس است.

✖️مهم‌ترین دلیلی که کتاب می‌خوانم، علاقه است.
✔️مهم‌ترین دلیل اینکه کتاب می‌خوانم، علاقه است.

آمدن «ی که» به‌جای «اینکه» در پاره‌ای دیگر از تعبیرها نیز، خصوصاً در گفتار، به چشم می‌خورد؛ مانند «به‌شرطی که» و «با وجودی که» و «در عینی که» و «به‌محضی که»:

- به‌شرطی که بیایی، می‌آیم.
- با وجودی که آب خورده‌ام، تشنه‌ام.
- در عینی که عصبانی بودم، خنده‌ام گرفته بود.
- به‌محضی که فهمیدم، گوشی را برداشتم و زنگ زدم.

که ویراسته‌اش چنین می‌شود:

- به‌شرط اینکه بیایی، می‌آیم.
- با وجود اینکه آب خورده‌ام، تشنه‌ام.
- در عین اینکه عصبانی بودم، خنده‌ام گرفته بود.
- به‌محض اینکه فهمیدم، گوشی را برداشتم و زنگ زدم.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
ویرِ ویرایش | محمد یوسفی‌شیرازی
بریده‌ای از کارگاه شکسته‌نویسی و زبان داستان 📄ویرِ ویرایش📄 محمد یوسفی‌شیرازی t.me/virevirayesh
‍ ‍ چهارمین کارگاه آنلاین شکسته‌نویسی
(فارسی‌نویسی به‌شیوه‌ی گفتاری)
به‌همراه نکته‌هایی درباره‌ی زبان داستان

آموزگار
محمد یوسفی‌شیرازی

این کارگاه به درد چه کسانی می‌خورد؟
همه! هم کسانی که دستی در داستان و نمایش‌نامه دارند و دراین‌زمینه در کارِ نوشتن یا ترجمه یا ویرایش‌اند و هم کسانی که کار تخصصی نمی‌کنند و صرفاً هر روز به‌زبان فارسیِ گفتاری چیزی می‌نویسند و می‌خواهند اصول درست‌نویسی و خوب‌نویسی را بیاموزند.

سرفصل‌ها
ـ ضرورت توجه به درست‌نویسی در نوشته‌های مجازی و روزمره
ـ اصول و قواعد درست‌نویسی در فضای مجازی
ـ گونه‌های زبانی (رسمی و گفتاری) و ویژگی‌های آن
ـ سطح‌های مختلف زبانِ رسمی و گفتاری
ـ ویژگی‌های زبان داستان
ـ بررسی عملی نمونه‌متن‌های داستانی
ـ تاریخچه‌ی شکسته‌نویسی در فارسی
ـ معرفی و نقد و بررسی منابع شکسته‌نویسی در فارسی
ـ اصول و قواعد شکسته‌نویسی
ـ تمرین شکسته‌نویسی

زمان
۵ جلسه‌ی ۲ساعته
ساعت ۱۹
هفته‌ی دوم و سوم اسفند ۱۴۰۰:

چهارشنبه ۱۱اسفند۱۴۰۰
پنج‌شنبه ۱۲اسفند۱۴۰۰
سه‌شنبه ۱۷اسفند۱۴۰۰
چهارشنبه ۱۸اسفند۱۴۰۰
پنج‌شنبه ۱۹اسفند۱۴۰۰

فضای برگزاری کلاس
اسکای‌روم

فیلم هر جلسه ضبط می‌شود و در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد. بنابراین، اگر مشتاق شرکت‌کردنید و ساعت کلاس برایتان مناسب نیست، از آموزش‌ها جا نمی‌مانید.


چگونگی ثبت‌نام
وارد نشانی زیر شوید و نام و نام خانوادگی و شماره‌تماستان را درج کنید و مبلغ را واریز بفرمایید. نیازی نیست بعد از واریز، پیامی بدهید. اطلاع‌رسانی‌های بعدی ازطریق شماره‌ای که ثبت می‌کنید، انجام خواهد شد.

ثبت‌نام چهارمین کارگاه شکسته‌نویسی

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
ویرِ ویرایش | محمد یوسفی‌شیرازی
‍ ‍ چهارمین کارگاه آنلاین شکسته‌نویسی (فارسی‌نویسی به‌شیوه‌ی گفتاری) به‌همراه نکته‌هایی درباره‌ی زبان داستان آموزگار محمد یوسفی‌شیرازی این کارگاه به درد چه کسانی می‌خورد؟ همه! هم کسانی که دستی در داستان و نمایش‌نامه دارند و دراین‌زمینه در کارِ نوشتن یا ترجمه…
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
‌
بریده‌ای از کارگاه شکسته‌نویسی و زبان داستان
‌
در بخش پایانی این کارگاه برخط، محتوای نظری آموزش‌داده‌شده را به‌صورت عملی تمرین می‌کنیم: متن‌هایی را برمی‌گزینیم و آن‌ها را ازنظر شکسته‌نویسی بررسی و خطاهایشان را اصلاح می‌کنیم. بخش مهمی از این تمرین‌های کارآمد هم اختصاص دارد به تبدیل متن شکسته به ناشکسته؛ مهارتی ضروری که لازمه‌ی ورزیده‌شدن در کاربرد گونه‌ی رسمی و غیررسمی زبان است.
‌
چهارمین «کارگاه شکسته‌نویسی و زبان داستانِ» ویرِ ویرایش در اسفند ۱۴۰۰ برگزار می‌شود.
‌
📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
«فارگلیسی» یا «فینگلیش»؟

از دوسه دهه‌ی پیش که اینترنت به ایران راه یافت و اندک‌اندک ایمیل و چت باب شد، در میان فارسی‌زبان‌ها، شکل تازه‌ای از نوشتن رواج یافت که علت عمده‌اش نقص امکانات رایانه‌ای بود: نوشتن به‌زبان فارسی ولی به‌خط لاتین. تا چندین سال، کاربران فارسی‌زبانِ اینترنت برای اینکه ازطریق ایمیل و چت با یکدیگر ارتباط بگیرند، نمی‌توانستند به‌خط فارسی بنویسند و ناچار به‌جای «سلام. خوبی؟» می‌نوشتند: «salam.khubi?»

این شیوه در آن دوران که برای فارسی‌نویسی کمبودهایی داشتیم، البته توجیه‌پذیر بود؛ اما امروزه که امکانات رایانه‌ای برای فارسی‌نویسی پیشرفت چشمگیری کرده، هیچ وجهی ندارد. این روزها با کمترین زحمت می‌توان نوشته‌ی خود را با دقت فراوان به‌خط فارسی نوشت؛ به‌طوری که تمام حرف‌ها و نویسه‌های فارسی در آن رعایت شده باشد (از نیم‌فاصله و تنوین و همزه گرفته تا الفِ مقصوره و علامت سکون و تشدید). درواقع، همین پیشرفت‌ها بوده که در سال‌های اخیر، فارسی‌نویسی با خط لاتین را تا حد زیادی از نوشته‌های مجازیِ فارسی‌زبان‌ها بیرون رانده است. امروزه جز در میان گروهی اندک که نوشتن به‌خط لاتین را نوعی وجهه و امتیاز می‌پندارند، کسی فارسی را به این شیوه نمی‌نویسد.

فارسی‌نویسی به‌خط لاتین را که روزگاری از روی ضرورت پدید آمده، باید کنار گذاشت؛‌ زیرا آن ضرورت امروزه یک‌سره از میان رفته است. ازاین‌گذشته، این شیوه‌ی نوشتاری اگر پرکاربرد شود، املای درستِ واژه‌ها را بیش از پیش از یادمان می‌برد و زمینه را برای غلط املایی مهیاتر می‌کند. زبان‌وری که به این شیوه می‌نویسد و می‌خواند و کمتر نوشته‌ای به‌خط ‌فارسی به چشمش می‌خورد، طبعاً وقتی بخواهد به‌خط فارسی بنویسد، چشمش با املای درستِ واژه‌ها بیگانه است و بیشتر احتمال دارد که «توجیه» را «توجیح»، «اسراف» را «اصراف»، «حاضر» را «حاظر»، «استهلاک» را «اصتحلاک» بنویسد. به‌علاوه، این طرز نوشتن معمولاً ارتباط را کُند می‌کند؛ برای اینکه بیشترِ فارسی‌زبان‌ها به املای فارسی واژه‌ها عادت کرده‌اند و طبعاً وقتی واژه‌ها را در جامه‌ی لاتین می‌بینند، در مقایسه با وقتی که واژه‌ها به‌خط فارسی پیش چشمشان می‌آید، دیرتر به معنی پی می‌برند.

اما فارسی‌نویسی به‌خط لاتین را چه باید نامید؟ غالباً این شیوه را به «فینگلیش» می‌شناسند؛ واژه‌ای که حاصل هم‌آمیزی «فارسی» و «انگلیش» است. بااین‌حال، این لفظ در فارسی چندان مطلوب و درست نیست و چنان‌که فرشته مولوی نیز در یادداشتی به‌اسم «فارگلیش» در کتاب «از نوشتن» پیشنهاد کرده، بهتر است این شیوه را «فارگلیسی» بنامیم.

مهم‌ترین ایرادی که به «فینگلیش» می‌توان گرفت، این است که ساختار آن انگلیسی است و نه فارسی؛ یعنی از ترکیب «فارسی» به‌اضافه‌ی «انگلیش» ساخته شده است و «یشِ» پایانی آن پسوندی است بیگانه.

ایراد دیگر «فینگلیش» این است که در ظاهرِ لفظ، تقریباً کلمه‌ی «فارسی» محو شده و ردونشانی از آن نیست. به‌بیان بهتر، در ساختار این کلمه، سهم «فارسی» دربرابر «انگلیش» بسیار ناچیز است: از واژه‌ی «فارسی» فقط «ف»ی اول را آورده‌ایم؛ ولی «انگلیش» تقریباً کامل آمده و فقط الفِ اولش را انداخته‌ایم. این در صورتی است که در مفهوم آنچه می‌خواهیم بگوییم، فارسی غلبه دارد یا دست‌کم فارسی با انگلیسی برابر است.

اما هیچ‌یک از دو ایرادِ بالا در «فارگلیسی» وجود ندارد. در «فارگلیسی»، «فارسی» و «انگلیسی» کاملاً مطابق قاعده‌های زبان فارسی در هم آمیخته و «ی» پایانی آن نیز، به‌خلاف «یش» در «فینگلیش»، فارسی است. به‌علاوه، در «فارگلیسی» سهم «فارسی» و «انگلیسی» از تعداد حرف‌ها یکسان است و تقسیم حرف‌ها عادلانه صورت گرفته است. در این واژه، از «فارسی»، سه حرفِ «فار» و از «انگلیسی»، سه حرفِ «گلی» آمده و «سیِ» آخر کلمه هم بین هر دو مشترک است. بنابراین، حاصل کار به یک اندازه هم «فارسی» است و هم «انگلیسی».

با همه‌ی این‌ها، کسانی اشاره به این مفهوم را با هیچ‌یک از دو واژه‌ی «فینگلیش» و «فارگلیسی» صحیح نمی‌دانند؛ چون معتقدند خط انگلیسی نداریم و درواقع، الفبایی که زبان انگلیسی با آن نوشته می‌شود، الفبای لاتین است و نه انگلیسی. این سخن تا اندازه‌ای پذیرفتنی است و با همین دیدگاه نیز می‌توان گفت خط فارسی هم نداریم؛ چون الفبایی که فارسی را به آن می‌نویسیم، به‌جز چند حرف، تماماً عربی است. بااین‌همه، با قدری تسامح که معمولاً لازمه‌ی واژه‌سازی است، می‌توان این کاربردها را پذیرفت و بی‌اشکال دانست.

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ویدئوی وبینار «آداب ویراستاری» که چندی پیش برگزار شد، در وبگاه «یادِمی» در دسترس قرار گرفته است. در این دو ساعت، کوشیده‌ام از تجربه‌هایم درزمینه‌ی ویراستاری در بازار نشر ایران، نکته‌های کمتربیان‌شده‌ای را با شرکت‌کنندگان در میان بگذارم؛ نکته‌هایی که در کارگاه‌های آموزشی کمتر به آن می‌پردازند و دست‌اندرکاران حرفه‌ی ویراستاری نیز چندان از آن سخن نگفته‌اند. اگر خواهان این وبینار بوده‌اید و از آن جا مانده‌اید، می‌توانید ویدئوی آن را، مثل بقیه‌ی دوره‌های آموزشی «یادِمی»، با کد «ویرویرایش» با تخفیف تهیه کنید.

نشانی:
yaademy.com/w/1
‌
کد تخفیف:
ویرویرایش

📄ویرِ ویرایش📄
محمد یوسفی‌شیرازی
t.me/virevirayesh