🍁 پیرامون واژه‌پرانی

✍🏻  میلاد نوری:

 همۀ ما با واژگان زندگی می‌کنیم؛ می‌گوییم، می‌نویسیم و از خلال زبان، جهان و خویشتن را برای همدیگر آشکار می‌سازیم. سخنگویِ سخن‌شناس، پیش از آنکه واژه‌ای را بر زبان آورد، درنگ می‌کند. کلام را نخست نزد خود می‌سنجد، به گفتار خویش گوش می‌سپارد و آنگاه واژه را با ژرف‌نگری ادا می‌کند. او قدر واژگان را می‌داند؛ می‌داند که هر سخن چیزی را آشکار و چیزی را پنهان می‌کند. می‌داند که می‌تواند با سخن‌گفتن، روزنه‌ای به‎سوی واقعیت بگشاید یا دیده بر دیدار حقیقت ببندد. پس برای او، سخن‌گفتن مسئولیت‌بار است.

 در مقابلِ سخن‌گفتنِ مسئولانه، واژه‌پرانیِ غیرمسئولانه قرار می‌گیرد. واژه‌پران کسی است که با واژه، نسبتی ژرف‌کاوانه ندارد. کلمه برای او نه دریچه‌ای به‎سوی کشف، بلکه ابزاری برای اعلام حضور است. واژه‌پران چندان درباب واژگان درنگ نمی‌کند؛ اصطلاح‌ها را از اینجا و آنجا می‌گیرد، در حافظه می‌نشاند و وقت‌وبی‌وقت به‌کار می‌بندد، بی‌آنکه به معنای دقیق آنها و نسبت‌شان با واقعیت بیندیشد. مسئلۀ اصلیِ او این نیست که سخن‌گفتن چه چیزی را روشن می‌کند؛ بلکه این است که او را چگونه نشان می‌دهد. واژه‌پران به‌دنبال حقیقت نیست، بلکه به‌دنبال قدرت است.

در مرکز فعلِ واژه‌پرانی، شخصیتِ خودمرکزپنداری ایستاده است که اغلب اضطراب، حیرت، پریشانی و ترس از طرد و بی‌توجهی دیگران را با ادا و اطوارِ دانایی می‌پوشاند. او تردید به دل راه نمی‌دهد و پیشاپیش موضعی قطعی دارد. در واقع، شتاب‌زدگی در موضع‌گیری از ویژگی‌های بارز واژه‌پرانان است. آنان نمی‌توانند تفکرِ طولانی‌مدت دربارۀ یک موضوع را تاب بیاورند یا مطالعۀ همه‌جانبه درباب آن را تجربه کنند، زیرا «تأمل» امری اضطراب‌آور است و با نارسیسیسمِ نهفته در وجود واژه‌پرانان سازگار نیست.

 واژه‌پران، به‌جای آنکه با پیچیدگیِ یک مسئله مواجه شود و آن را از زاویه‌های گوناگون بنگرد، به‌سرعت موضع می‌گیرد و تکلیف خودش و دیگری را یک‌بار برای همیشه روشن می‌کند. او اغلب همه‌چیز را می‌داند و در وضعیتِ قاطعانۀ «بله» یا «نه» مستقر می‌شود. موضعِ سومی که «نه بله» و «نه خیر» باشد برای او قابل‌تصور نیست. از این ‌رو، حتی شکاکیتِ واژه‌پرانان نیز قاطعانه و جزمی است.

 برای واژه‌پران، واژگان حرمتی ندارند. هدف نهایی، نه یک اندیشه، نه یک تجربۀ زیسته و نه یک کشف مشترک، بلکه فربه‌کردنِ خود با ژست‌های گوناگون است، ژستِ روشن‌فکری، ژستِ مبارزه‌جویی، ژستِ دانایی، ژستِ عدالت‌طلبی و امثال اینها. واژه‌پران با این ژست‌ها خودش را می‌آراید تا خلأ درونی‌اش را بپوشاند. برای همین، واژه‌پرانان اغلب نقدناپذیرند و مواضع‌شان در طول زمان تغییر نمی‌کند.

 اما خطر واژه‌پرانی در فضایی است که از انباشتِ واژگان خالی از تأمل پدید می‌آید؛ هیاهو، داوری‌های شتاب‌زده، دوگانه‌های کاذب و اطمینان‌های بی‌پشتوانه. در چنین فضایی، صدای کسی که آهسته‌تر و سنجیده‌تر سخن می‌گوید گم می‌شود؛ حال آنکه شاید همین مکث و تردید، نشانی از جدی‌دانستنِ حقیقت باشد. شاید حرمتِ واژه از سکوتی کوتاه پیش از سخن آغاز شود؛ از این پرسش که آیا به‌واقع چیزی برای گفتن داریم یا تنها می‌خواهیم حضور خود را به رخ بکشیم.

واژه، اگر حرمت داشته باشد، سنگ‌ریزه‌ای برای پرتاب‌کردن به این و آن نیست؛ راهی است برای نزدیک‌شدن به چیزی که هنوز به‌تمامی آشکار نشده است. پس بگذار پیش از سخن‌گفتن، از خود بپرسیم که آیا واژه‌ای که بر زبان می‌آوریم، به‌راستی «سخن‌گفتن» است؟ با این امید که خودِ این نوشتار نیز چیزی بیش از واژه‌پرانی بوده باشد.

©️ از: کانال ضرب‎آهنگ خرد (۱۴۰۵/۶/۲۵)

🍁 آیا باید زبان فارسی را «پاس» داشت؟

▪️پاسخ به دکان‎داران سره‎نویسی و فسیل‎های ناسیونالیسم رمانتیک

✍🏻 میرهادی سیدموسوی:

این روزها اینستاگرام پر شده از مفتشانِ لغت و پاسبانان خودخواندۀ پارسی:
«تشکر نگو، بگو سپاس»
«سلام نگو، بگو درود»
«ماشاءالله نگو، بگو بنامیزد»

خب، تبریک! کلمات را عوض کردی؛ آیا زبان را نجات دادی؟ خیر. تو فقط چند تا فالوور گرفتی، دیده شدی و توهم میهن‎پرستی‎ات را ارضا کردی. تعویض مکانیکیِ چند کلمه نه اندیشه می‎سازد و نه زبانی را از مرگ نجات می‎دهد.

از طرفی، اگر ورود واژۀ بیگانه خیانت به مام ميهن است، چرا این پاسبانان فقط با واژه‎های عربی سر جنگ دارند و در قبال هجوم دیگر ملل لال‎مانی گرفته‎اند؟ [...] اینکه فقط مشکل شما كلمات عربی است پاکسازیِ زبان نیست؛ «عقده‎گشایی و کین‎توزیِ هويتی» است، که با وضعیت موجود شاید قابل درک باشد.

زبان آزمایشگاه ژنتیک و تبارشناسی نیست. مسئله هرگز این نبوده که شناسنامۀ فلان واژه از کدام مرز صادر شده؛ مسئله این است که آن واژه چه ابزاری برای «فهمیدن جهان» به ما می‎دهد. سره‎گرایی یک سرپوش پرسروصداست برای پنهان‎کردن فقر اندیشه. آنچه باید پاس داشته شود خلوص موهوم واژه‎ها نیست؛ «توان خلق تفکر» است.

حقیقت این است: استفادۀ درست از واژه‎ای مثل «ماشاءالله» در یک بافت زنده هزار بار انسانی‎تر و رساتر است تا چپاندن مصنوعیِ «به نام ایزد» در جایی که مثل وصلۀ ناجور به چشم بیاید. سره‎گرایی به‎جای اینکه بپرسد «با این زبان چه فکری تولید می‎کنی؟» تمام عمرش درگیر این است که: «شناسنامۀ لغت کجایی است؟» می‎توان با خالص‎ترین واژگان پارسی مزخرفِ مطلق بافت؛ و می‎توان با زبانی وام‎گرفته قله‎های خرد و معنا را فتح کرد.

مسئلۀ امروزِ فارسی ورود واژه‎های بیگانه نیست، که شما مقابلِ دوربین بنشینید و با ژست روشنفکریِ ازبالابه‎پایین و قيافۀ «فقط من می‎فهمم» به مردم یاد بدهید چه بگویند و چه نگویند؛ انگار اگر شما نبودید، فارسی از بین می‎رفت و فردوسی هم چیزی کم داشت که باید از شما یاد می‎گرفت.

فاجعه عبارت‎های پوچی است که به اسم آگاهی به خوردِ مردم می‎دهند، عباراتی که ذهن را بی‎حس می‎کنند و جای فکرکردن را می‎گیرند درست در نقطه‎ای که شما سره‎نویسان سرگرم دعوای مضحک لغت‎اید فضای مجازی کلماتی ساخته تا تفکر را خفه کند؛ واژه‎های شیکی مثل «ارتعاش»، «انرژی منفی» و «مدار» آمده‎اند تا انسان صورت‎مسئلۀ دردهایش را پاک کند.

🔗 متن کامل را در اینجا بخوانید.

©️از: اینستاگرام نویسنده (شهریور ۱۴۰۵)

#⃣ #سره‌گرایی

🍁 با واژه‌پران چه باید کرد؟!

✍🏻 میلاد نوری:

واژه‌پرانی در هر حوزۀ سخن‌گفتن، از اقتصاد و سیاست و اخلاق تا فرهنگ و فلسفه، رواج دارد. واژه‌پرانان در همه‌جا هستند، در رسانه، در دانشگاه، در مجلس، در شبکه‌های اجتماعی و حتی در گفت‌وگوهای روزمره. واژه‌پرانان می‌توانند بسیار خوش‌سخن باشند و دیگران را جذب خود کنند؛ بسیاری از ایشان مدرک دارند، کتاب خوانده‌اند و حتی ممکن است متخصصِ فلان و بهمان رشته باشند. پس مشکل واژه‌پرانان نه بی‌سوادی، بلکه این است که به ظاهرِ واژگان بسنده می‌کنند و از ژرف‌نگری می‌گریزند. چنانکه دیگران را نیز بدین سطحی‌نگری تشویق می‌کنند. تحقیق و تأمل مستمر آنان و همگنان ایشان را می‌ترساند؛ زیرا ژرف‌نگری زمان‌بر است و واژه‌پران هرچه‌زودتر باید واژگان را برای اهداف خود به‎کار بندد؛ او تشنۀ تأیید و بازارگرمی است و از هر واکنشی، حتی خشم و انکار، تغذیه می‌کند.
 
 حال مسئله این است که با واژه‌پران چه باید کرد؟ اگر واژه‌پرانی تنها نمایشی برای جلب توجه باشد که هست، پس هرگونه برخورد سلبی و ایجابی، جایگاهی به واژه‌پران می‌دهد که فاقدش است. پس چه ‌بسا با بی‌اعتنایی بتوان نمایش او را بی‌اثر کرد. البته این بی‌تفاوتی، نه از سرِ بی‌مسئولیتی، بلکه از سرِ خردمندی است؛ زیرا جدی‌گرفتنِ واژه‌پران، به‌رسمیت‌شناختنِ لاف و گزاف اوست. اما اگر نتوان سکوت کرد چه؟! وقتی واژگان پرتاب‌شده در نظر و عمل به بیراهه می‌روند و به بیراهه می‌کشانند چه؟؟

اغلب چنین است که واژه‌پرانی پرده‌ای بر واقعیت می‌افکند و حقیقت را پنهان می‌سازد؛ پس چه‌ بسا نتوان در برابرش سکوت کرد و نسبت به لاف‌زنی و واژگان گزاف واژه‌پران بی‌اعتنا بود! در این صورت، افشاگری بهترین شیوۀ برخورد است. البته افشاگری نیز باید طبق قواعدی پیش برود. اگر افشاگری از جنس تقابل و پرخاش باشد، آدمی را به دام واژه‌پران می‌اندازد. واژه‌پران تشنۀ درگیری است؛ زیرا خودشیفتگی‌اش را ارضا می‌کند. درگیری با واژه‌پران، نوعی به‌رسمیت‌شناختنِ اوست. پس افشاگری باید در کمال خونسردی انجام گیرد.

 افشای بی‌مایگی و تهی‌بودگی لاف و گزاف واژه‌پران، باید با دقت انجام شود؛ نه با خشم، بلکه با آرامش؛ نه با هجوم، بلکه با طنزی خنثی؛ این مواجهه واژه‌پران را خلع سلاح می‌کند، بی‌آنکه به او امتیاز بدهد. طنز آینۀ بی‌رحمانه‌ای است که واژه‌پران را در برابر خودش می‌گذارد، بی‌آنکه او را به میدان بکشاند. افشاگریِ خنثی، نه از موضعِ برتری، بلکه از موضعِ شفاف‌سازی عمل می‌کند. هدف نه تحقیر واژه‌پران، بلکه نمایاندنِ خلأ پشت واژه‌های اوست. افشاگریِ خنثی، به‌جای حمله به شخص، به واژه‌ها و کارکردشان می‌پردازد.

 واژه‌پرانی امر فراگیری است. اغلب واژگان بدون طمأنینه و تأمل به بیان می‌آیند. این درد راه‌حلِ ساده‌ای ندارد. اما نباید فراموش کرد که نیروی کلماتِ ژرف، از نیروی واژه‌پرانی بیشتر است. کلمۀ ژرف، آرام ولی ماندگار است. واژه‌پرانی پرهیاهو ولی زودگذر است. پس بهترین پاسخ به واژه‌پران، نه درگیرشدن با او، بلکه پیش‌گرفتنِ سخنِ مسئولانه است. بگذار واژه‌پران بلند سخن بگوید؛ اگر ما کلمۀ ژرف را جدی بگیریم، صدای او در سکوتِ ما گم خواهد شد. و شاید همین سکوتِ سنجیده، رساترین پاسخ به او و راه مانا باشد. بگذار ژرف‌اندیشی و با تأمل سخن‌گفتن، پاسخی ماندگار به واژه‌پرانی باشد؛ خواه واژه‌پرانی خودم یا واژه‌پرانی دیگری باشد.
 
©️ از: کانال ضرب‎آهنگ خرد (۱۴۰۵/۷/۵)

واژه story فقط به معنای «داستان» نیست؛ به معنای «خبر، گزارش» هم است. (فرهنگ پویا، ۱۳۸۷) از این رو، عبارت بالا باید این‌طور ترجمه شود: «به‌تازگی اکسیوس خبری منتشر کرده ...». در واقع، مترجم در اینجا گرفتار «افسون معنای اول» شده است، که در اینجا درباره آن توضیح داده‌ام.

یکی از دوستانم این سه اصطلاح را برای کیفیت ترجمه‌ها پیشنهاد کرده است:

عطر ترجمه: برای ترجمه‌هایی که خوب انجام شده و واقعاً کارشان درست است.

بوی ترجمه: برای آنهایی که خوب نیست و تابلو است که ترجمه است، ولی خیلی افتضاح هم نیست.

تعفن ترجمه: برای آنهایی که گندش را درآورده‌اند.

📚 باطنی، محمدرضا. و دستیاران. (۱۳۸۷). فرهنگ معاصر پویا. ویراست سوم. تهران: فرهنگ معاصر.

#⃣ #ترجمه

🍁 استفادۀ نمایشی از انگلیسی

✍🏻 حسین قتیب:

داشتم تبلیغ تور یک هتل را می‌دیدم؛ هتل هم از قضا در کویری در ایران بود. پیشنهادش بد نبود، تصاویرش هم وسوسه‌کننده بود و داشتم با علاقه نگاه می‌کردم که ناگهان متوجه شدم دیگر چندان حواسم به خود هتل نیست. بیشتر انرژی ذهنی‌ام صرف ترجمه هم‌زمان حرف‌های گوینده شده بود؛ از فارسی به فارسی.

هر چند ثانیه یک کلمۀ انگلیسی از راه می‌رسید. «آوت‌دور» داشت. کمی فکر کردم و فهمیدم منظور همان حیاط و فضای بیرونی است. بعد رسیدیم به «لیوینگ‌روم»؛ همان اتاق نشیمن خودمان که ظاهراً اگر اسمش را فارسی بگویی بخشی از کیفیتش را از دست می‌دهد. بعد «پنل» آمد؛ پنلی برای تنظیم گرما و سرما. البته این یکی دست‌کم یک ابزار مشخص بود، اما باز هم نحوۀ گفتن‌اش جوری بود که انگار اگر می‌گفتند «کنترل دمای اتاق»، شأن تکنولوژیک هتل پایین می‌آمد. کمی بعد هم «سویمینگ‌پول» ظاهر شد. استخر دیگر ظاهراً به‌تنهایی جواب نمی‌داد؛ آب همان آب بود، اما حتماً باید در «سویمینگ‌پول» شنا می‌کردیم، نه در استخر.

اینجا دیگر برایم موضوع از چند واژۀ انگلیسی فراتر رفت. با خودم فکر کردم چه اتفاقی افتاده که حیاط دیگر نمی‌تواند حیاط باشد؟ چه زمانی اتاق نشیمن به «لیوینگ‌روم» ارتقا پیدا کرده و استخر برای حفظ شأن خود نیازمند عنوان «سویمینگ‌پول» شده است؟ شاید اگر می‌گفتند «هتل حیاط، اتاق نشیمن و استخر دارد»، زیادی معمولی به نظر می‌رسید. ولی وقتی همه اینها به آوت‌دور و لیوینگ‌روم و سویمینگ‌پول تبدیل می‌شوند، آدم احساس می‌کند شاید برای ورود به هتل هم باید از بخش مهاجرت عبور کند.

کم‌کم به نظرم رسید که این کلمات خودشان بخشی از امکانات هتل‌اند. هر واژۀ انگلیسی انگار یک ستاره دیگر به مجموعه اضافه می‌کند. حیاط حیاط است؛ ولی آوت‌دور لابد چهارستاره است. نشیمن اگر نشیمن باشد، جایی است که آدم می‌نشیند؛ اما اگر لیوینگ‌روم شود، احتمالاً باید روی مبلش شیک‌تر بنشینی. استخر هم تا وقتی استخر است، آدم در آن شنا می‌کند؛ وقتی سویمینگ‌پول شد، شنا هم باید کمی اینترنشنال‌تر باشد. حتی تنظیم دمای اتاق هم اگر با «پنل» انجام شود، انگار دیگر صرفاً گرم و سردکردن نیست؛ بخشی از یک تجربۀ مدرن است.

مسئله البته مخالفت با کلمات خارجی نیست. زبان همیشه وام می‌گیرد و فارسی هم پر از واژه‌هایی است که روزگاری از زبان دیگری آمده‌اند و امروز دیگر کسی متوجه خارجی‌بودن‎شان نمی‌شود. چیزی که توجهم را جلب می‌کرد استفادۀ نمایشی از انگلیسی دقیقاً در جاهایی بود که هیچ نیاز ارتباطی جدی به آن وجود نداشت. «سویمینگ‌پول» هیچ اطلاعات بیشتری از «استخر» نمی‌دهد و «لیوینگ‌روم» هم اتاق دیگری پشت اتاق نشیمن پنهان نکرده است. خود انگلیسی‌بودن واژه است که قرار است یک معنای اضافه تولید کند.

آن معنای اضافه هم چندان پنهان نیست: مدرن‌بودن، لوکس‌بودن، جهانی‌بودن و کمی هم فاصله‌گرفتن از امر معمولی. تبلیغ فقط یک اتاق و استخر نمی‌فروشد؛ یک تصویر از زندگی می‌فروشد. «نشیمن» متعلق به خانه است، اما «لیوینگ‌روم» متعلق به کاتالوگ. «حیاط» ممکن است آدم را یاد خانه مادربزرگ، باغچه و تخت چوبی بیندازد؛ ولی «آوت‌دور» جایی است که باید در آن قهوه دستت باشد، عینک آفتابی زده باشی و ترجیحاً کسی همان لحظه از تو عکس بگیرد. استخر هم جایی است که بچه‌ها در آن آب‌بازی می‌کنند؛ «سویمینگ‌پول» لابد جایی است که باید حوله سفید، صندلی آفتاب‌گیر و یک لیوان رنگی هم در قاب باشد.

©️از: کانال حسین قتیب (۱۴۰۵/۷/۱۳)

#️⃣ #زبان_و_جامعه

🍁 Getting Apologies Right

✍🏻 Elliot Aronson et al:

What if you are not the person who is feeling angry, but the one who caused it in someone else? How should you apologize in a way that won’t make the other person even angrier? Typically, any apology sincerely given and in which the perpetrator takes full responsibility is effective. Notice the “sincerely” part and the “full responsibility” part. The bland, token apologies offered by many public figures or corporate leaders when they’ve been caught doing something illegal or immoral don’t count (Smith, 2014). Corporate Twitter accounts spend more time apologizing to user complaints posted on Twitter than tweeting new content (Page, 2014). To maximize the likelihood that someone will accept your apology, you must genuinely say you are sorry and reassure the person that you will not do the same thing again. Do not try to explain your behavior at the moment of the apology. The person will be most likely to forgive you without aggressive retaliation if you follow that formula (Eaton & Struthers, 2006).

Of course, the offender must believe that an apology is even necessary, and here we see a gender difference. In a study in which young women and men kept daily diaries noting whether they committed an offense or experienced one, the researchers found that men simply have a higher threshold for what constitutes an offensive action warranting an apology. When everyone was asked to evaluate actual offenses they had experienced in the past or come up with imaginary ones, again the men rated them all as being less severe than women did. You can imagine the unfortunate consequences of this discrepancy in cross-sex close relationships: A woman might feel angry or slighted that her partner doesn’t even notice an offense that she thinks is serious enough to warrant an apology, and the man might feel angry that she is being oversensitive and thin-skinned (Schumann & Ross, 2010). (Aronson et al, 2021: 416).

📚 Aronson, Elliot & Wilson, Timothy D. & Sommers, Samuel R. (2021). Social psychology. 10th Global edition. UK: Pearson Education.

#️⃣ #زبان_و_ارتباط

📚 زبان گیلکی: بررسی ساختاری (۱۴۰۵)

✍🏻 مسعود پورهادی

زبان گیلکی، یکی از گنجینه‌های ارزشمند زبان‌های ایرانی، در روزگار معاصر با چالش‌هایی چون گسترش دوزبانگی و کاهش انتقال طبیعی از نسلی به نسل دیگر روبه‌روست. این #کتاب تلاشی است برای شناخت و ثبت ساختار درونیِ این زبان، از نظام آوایی و ساخت‌واژه‌ای تا صرف و نحو. نویسنده با رویکردی توصیفی و با بهره‌گیری از داده‌های گونه‌های گوناگون گیلکی، تصویری منسجم از سازمان زبانیِ آن ارائه می‌دهد. این پژوهش، افزون‎بر مستندسازیِ ویژگی‌های گیلکی، می‌تواند زمینه‌ای برای مطالعات تطبیقی و پژوهش‌های آینده دربارۀ زبان‌های ایرانی فراهم آورد، گامی در جهت حفظ و شناخت میراث زبانی گیلان. (نشر فرهنگ ایلیا)

📚 دستور نقشی زبان فارسی (۱۴۰۵)

✍🏻 محمد راسخ مهند

هدف از نگارش این کتاب ارائۀ یک دستور نظریه‎بنیاد برای زبان فارسی بوده است. در این راستا، ساخت‎های صرفی‎نحویِ زبان فارسی بر پایۀ رویکرد نقشگرایی و البته با عنایت به یافته‎های رده‎شناسیِ زبان توصیف و تبیین شده و به اقتضای بحث، سایر مطالعات زبان‎شناختی مربوط در باب زبان فارسی نیز مد نظر قرار گرفته‎اند. مطالعۀ نقشیِ ساخت‎های صرفی‎نحوی همراه با استفاده از الگوهای رده‎شناختیِ جهانی می‎تواند چهرۀ متفاوتی از دستور زبان فارسی ترسیم کند.

محتوای کتاب حاضر در شانزده فصل تنظیم شده است. دو فصل نخست به معرفیِ مختصر رویکرد نقشگرایی اختصاص یافته، و فصل‎های سوم تا شانزدهم براساس سه نقش کلامی یا بسته‎بندی اطلاعی مرتب شده‎اند. جامعۀ مخاطبان این کتاب تمامیِ فارسی‎پژوهان و علاقه‎مندان به مباحث دستوریِ زبان فارسی‎اند. (انتشارات سمت)

#️⃣ #کتاب #زبان_فارسی #زبان‌شناسی #دستور_زبان

🍁 درس‌گفتارهایی دربارۀ تاریخ زبان فارسی

👤 علی‌اشرف صادقی

📅 زمان برگزاری: دوشنبه‌ها؛ ساعت ۱۱ (از: ۴ آبان‌ ۱۴۰۵)

📍نشانی: بزرگراه شهید حقانی، خروجی کتابخانهٔ ملی، بلوار دکتر حبیبی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، طبقهٔ نخست، تالار استاد مجتبی مینوی.

🔗 برای نام‌نویسی، از ساعت ۹ تا ۱۲ روزهای کاری با شمارۀ ۸۸۶۴۲۳۳۹ (داخلی ۲۰۵) تماس بگیرید.

#️⃣ #زبان_فارسی

🍁 فرهنگ ولاستون، روایتی از آغاز فرهنگ‌نویسیِ نوین انگلیسی ـ فارسی

فرهنگ ولاستون، چاپ لندن سال ۱۸۸۹ میلادی، در چهل‌ونهمین شماره «کاوشی در گنجینۀ کتابخانۀ ملیِ ایران» به‌عنوان یکی از منابع مهم پژوهشی در تاریخ ترجمه، تحولات واژگان زبان فارسی و فرهنگ‌نویسیِ نوین معرفی شده است.

به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانۀ ملیِ ایران، مجموعۀ «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی منابع شاخص و کمتر شناخته‌شده موجود در مخازن این سازمان، در هر شماره یکی از آثار برجسته گنجینه ملی را به مخاطبان معرفی می‌کند.

در تازه‌ترین روایت این مجموعه، کتاب A Complete English–Persian Dictionary: complied from original sources، تألیف آرتور نیلور ولاستون، معرفی شده است. این اثر با عنوان «فرهنگ کامل انگلیسی ـ فارسی ولاستون» در سال ۱۸۸۹ میلادی در لندن منتشر شد و از مهم‌ترین فرهنگ‌های دوزبانۀ انگلیسی ـ فارسی در اواخر سدۀ نوزدهم به شمار می‌آید.

این فرهنگ در دوره‌ای پدید آمد که مناسبات سیاسی، علمی و بازرگانی میان ایران و جهان انگلیسی‌زبان رو به گسترش بود و نیاز به ابزارهای آموزشی، ترجمه‌ای و اداری بیش از گذشته احساس می‌شد.

ولاستون در مقدمۀ کتاب، هدف خود را تدوین فرهنگی «کامل و جامع» اعلام کرده است. از همین رو، او افزون بر واژگان رایج، شمار قابل توجهی از اصطلاحات علمی، فنی، ادبی و واژه‌های کم‌کاربرد را نیز در این اثر گرد آورده است. چنین رویکردی موجب شد فرهنگ ولاستون از محدودۀ یک واژه‌نامۀ ساده فراتر رود و به مرجعی کاربردی برای مترجمان، دانشجویان، پژوهشگران و کارگزاران اداریِ زمان خود تبدیل شود.

آرتور نیلور ولاستون، مؤلف این فرهنگ، از کارمندان و پژوهشگران وابسته به ادارۀ هند بریتانیا بود و در کنار فعالیت‌های اداری، به زبان‌ها و فرهنگ‌های شرقی علاقه‌ای جدی داشت. او پیش‌تر در سال ۱۸۸۲ میلادی نسخه‌ای کوچک‌تر از فرهنگ انگلیسی ـ فارسی منتشر کرده بود و فرهنگ کامل انگلیسی ـ فارسی حاصل سال‌ها تکمیل، بازنگری و گسترش همان پروژه به شمار می‌آید.

از خلال مقدمۀ اثر برمی‌آید که ولاستون برای تدوین این فرهنگ از معتبرترین فرهنگ‌های انگلیسی عصر خود، از جمله آثار واکر و وبستر، بهره برده و برای ضبط اصطلاحات علمی نیز از مشورت متخصصان استفاده کرده است. او با آگاهی از تفاوت‌های فرهنگی و زبانی میان اروپا و ایران، کوشید پلی میان دانش غربی و زبان فارسی ایجاد کند. این کوشش در روزگار خود کاری دشوار و در عین حال پیشگامانه محسوب می‌شد.

در صفحات آغازین کتاب، مؤلف سخنی از ساموئل جانسون، فرهنگ‌نویس نامدار انگلیسی، نقل کرده است. جانسون در این گفتار، فرهنگ‌نویسان را از جمله کسانی می‌داند که حاصل کوشش آنان کمتر مورد تقدیر قرار می‌گیرد. به تعبیر او، آنان موانع را از مسیر دانش برمی‌دارند و راه پیشرفت دیگران را هموار می‌کنند، بی‌آنکه خود همواره از شهرت و ستایش بهره‌مند شوند. انتخاب این نقل‌قول در آغاز کتاب، نشان‌دهندۀ آگاهیِ مؤلف از دشواری‌های فرهنگ‌نویسی و جایگاه فروتنانه اما بنیادین آن در گسترش دانش است.

ولاستون همچنین کتاب خود را با کسب اجازه به لرد کراس، وزیر امور هند در دولت بریتانیا، تقدیم کرده است. این تقدیم‌نامه، افزون بر نمایش پیوند مؤلف با ساختار اداری هند بریتانیا، نشان می‌دهد که این اثر در فضای علمی و اداری امپراتوری بریتانیا و در بستر روابط آن با سرزمین‌های فارسی‌زبان شکل گرفته است. این اثر همچنین از سوی مؤلف به ناصرالدین‌شاه قاجار پیشکش شده است.

اهمیت تاریخیِ فرهنگ ولاستون تنها به حجم و جامعیت آن محدود نیست. این کتاب از نخستین کوشش‌های نظام‌مند برای گردآوریِ گستردۀ معادل‌های فارسی برای واژگان انگلیسی به شمار می‌آید و تصویری ارزشمند از وضعیت زبان فارسی، اصطلاحات علمی و شیوه‌های ترجمه در اواخر دورۀ قاجار ارائه می‌دهد.

امروزه این اثر نه تنها برای مطالعۀ زبان‌های انگلیسی و فارسی، بلکه برای پژوهش در تاریخ ترجمه، تاریخ آموزش زبان‌های خارجی، تاریخ علم و تحولات واژگانی زبان فارسی نیز منبعی مهم به شمار می‌آید. از این منظر، A Complete English–Persian Dictionary را می‌توان از آثار بنیادین در شکل‌گیری سنت نوین فرهنگ‌نویسی انگلیسی ـ فارسی دانست، اثری که در انتقال دانش و مفاهیم میان دو جهان زبانی و فرهنگی نقشی مؤثر ایفا کرد و همچنان برای پژوهشگران تاریخ زبان و فرهنگ ایران واجد ارزش فراوان است.

این اثر با مشخصات کتاب‌شناختی
📚 Wollaston, Arthur Naylor (1889). A Complete English–Persian Dictionary: complied from original sources. London: W. H. Allen & Co
و با شماره مدرک ۱۰۳۵۸۵۰ در مخازن کتابخانه ملی ایران در اختیار پژوهشگران قرار دارد.

🔗 صفحاتی از این کتاب را می‎‌‎توانید در اینجا ببینید.
 
©️ سایت سازمان اسناد و کتابخانۀ ملیِ ایران (۱۴۰۵/۳/۱۷)

#️⃣ #کتاب #فرهنگ #زبان_فارسی

📚 فرهنگ انگلیسی ـ فارسی ولاستون (۱۸۸۹)

✍🏻 آرتور نیلور ولاستون

©️ سایت سازمان اسناد و کتابخانۀ ملیِ ایران (۱۴۰۵)

🍁 «گوشینه» به‌جای «هدفون»

💬 نسرین پرویزی (معاون واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی):

واژه فرنگیِ هدفون اگرچه در زبان فارسی جاافتاده است، می‌توان معادلی برای آن تصویب کرد تا به‌مرور و در آینده جایگزین واژه فرنگیِ آن شود.

پیش‌تر فرهنگستان دوگوشی را برای هدفون تصویب کرده بود، اما با توجه به اینکه این معادل با انواع گوشی‌ها متناسب نبود، دوباره این واژه را بررسی و معادل گوشینه را برای آن انتخاب کرد.

©️خبرگزاری صدا و سیما (۱۴۰۵/۸/۳) | #واژه‌شناسی

🍁 بازگشت به خط فارسی در تاجیکستان

🎙 گزارش: سهراب ضیا

بسیاری از تاجیک‌ها در شرایط فعلی منطقه و جهان، احیای خط فارسی در تاجیکستان را ضروری می‌دانند.

دستور اخیر امامعلی رحمان، رئیس‌‌جمهوری تاجیکستان، برای تقویت آموزش خط فارسی (الفبای نیاکان) بسیاری از تاجیک‌ها را امیدوار کرده که شاید خط فارسی گام‌به‌گام جایگزین سیریلیک شود.

©️ از: کانال بی‌بی‌سی فارسی (۱۴۰۵/۸/۲)

#⃣ #خط_فارسی #زبان_فارسی #فارسی_تاجیکی

🍁 سفیدنمایی با طعم فارسی‌ستیزی
 
✍🏻 سید احمد موسوی مبلغ:

روزنامۀ خراسان در شمارۀ چهارم آبان‌ماه خود، گفت‌وگویی با دکتر محمدجعفر یاحقی، استاد برجستۀ زبان و ادبیات فارسی و مدیر خردسرای فردوسی منتشر کرده که در آن، از تغییر رویکرد طالبان در قبال زبان فارسی سخن گفته شده است.

این گفت‌وگو پس از سفر مهرماه جمعی از شاعران و استادان ایرانی به افغانستان انجام شده است، سفری که در جریان آن، محافل مشترک ادبی از جمله شب شعر «از هریوا تا نیشابور» در هرات، با همکاری نهادهای فرهنگی تحت مدیریت طالبان برگزار شد.

آقای یاحقی، که از چهره‌های شناخته‌شده و صاحب‌نظر در حوزۀ زبان فارسی است، در این مصاحبه مدعی شده که طالبان به‌تدریج ضرورت استفاده از زبان فارسی را درک کرده‌اند و برگزاریِ محافل شعرخوانی و برخورد محترمانۀ طالبان با شاعران و استادان ایرانی را نشانه‌ای از این تغییر رویکرد دانسته است.

اما پرسش مهم این است که آیا واقعاً سیاست فارسی‌ستیزی طالبان تغییر کرده؟ یا آنچه آقای یاحقی مشاهده کرده، صرفاً بخشی از نمایش فرهنگیِ طالبان برای مهمانان ایرانی بوده است؟

طالبان در بیش از پنج سال حاکمیت مجدد خود بر افغانستان، بارها برای محدودسازیِ جایگاه زبان فارسی اقدام کرده‌اند.

حذف واژگان فارسی از مکاتبات و تابلوهای رسمی، تلاش برای جایگزینیِ اصطلاحات فارسی در دانشگاه‌ها و نهادهای دولتی و تغییر نام‌های تاریخی، تنها بخشی از اقداماتی است که در این دوره گزارش شده است.

ممنوعیت ورود کتاب‌های چاپ ایران به افغانستان، جمع آوری کتاب‌های چاپ ایران از کتابخانه‌ها، اعمال محدودیت برای حضور ناشران افغانستانی در نمایشگاه کتاب تهران و ده‌ها اقدام مشابه، از دیگر اقدامات فارسی‎‌ستیزانه طالبان است.

با این وصف، چگونه ممکن است یک استاد برجستۀ زبان و ادبیات فارسی، با مشاهدۀ چند محفل شعرخوانی و استقبال محترمانۀ مسئولین انجمن‌های ادبی هرات از مهمانان ایرانی، به این نتیجه برسد که طالبان در حال تجدیدنظر در سیاست‌های زبانی خود است؟

جالب این است که آقای یاحقی در همین مصاحبه، با حساسیت فراوان از نقش استعمار انگلیس و روسیه در تضعیف جایگاه تاریخی زبان فارسی سخن می‌گوید، اما هنگامی که به افغانستان امروز می‌رسد، به‌جای بررسیِ سیاست‌های جاری طالبان، به مشاهدات تشریفاتی سفر خود استناد می‌کند.

ارتباط فرهنگی میان فارسی‌زبانان افغانستان و ایران ضرورتی انکارناپذیر است؛ البته در صورتی که این آمدوشدها به حمایت از زبان فارسی ختم شود، نه سفیدنماییِ طالبان.

اگر طالبان واقعاً در سیاست‌های خود تجدیدنظر کرده‌اند، چرا این تغییر در جایگاه زبان فارسی در دانشگاه‌ها، مکاتبات اداری، تابلوهای رسمی و نهادهای فرهنگی افغانستان به‌صورت روشن و پایدار دیده نمی‌شود؟

از آقای یاحقی، با آن جایگاه علمی و سابقۀ طولانی پژوهش دربارۀ زبان فارسی، انتظار می‌رفت پیش از آنکه در دام برنامه‌‎‌های تیم تطهیر طالبان در جمهوری اسلامی ایران بیفتد و قبل از اعلام چنین خوش‌بینی‌ای، وضعیت واقعیِ زبان فارسی را از زبان استادان، نویسندگان و فرهنگیان افغانستان بشنود تا قادر باشد میان رفتار طالبان با مهمانان خارجی ـ که به صورت هدفمند به منظور سفیدنمایی طالبان مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند ـ و سیاست اعمالی آنان در قبال فارسی‎زبانان افغانستان تفاوت بگذارد.

سوگمندانه، این بار اول نیست که چهره‌های محبوب ایرانی، بی‌‎آنکه خود در جریان باشند، در خدمت اهداف نامیمون تطهيرکنندگان طالبان قرار می‌گیرند.

پیش از این، کسانی همچون آقای محمدحسین پویان‎فر، مداح مشهور، و برخی مستندسازان ایرانی، در برنامه‌هایی از این دست، به ابزاری برای سفیدنماییِ طالبان تبدیل شدند و اکنون، مشاهدات سطحیِ یک سفر تشریفاتی، از زبان استادی معتبر، به سندی برای تطهیر سیاست‌های فارسی‌ستیزانۀ طالبان تبدیل شده است.

©️از: خبرگزاری اطلس (۱۴۰۵/۸/۷)

#️⃣ #زبان_فارسی

🍁 بیست مقاله در تاریخ زبان فارسی (۱۴۰۵)

✍🏻 علی‌اشرف صادقی

موضوع مقالات این کتاب تحوّل زبان فارسی در دورۀ اسلامی یا در دورۀ گذار از فارسی میانه به فارسی در دورۀ اسلامی است. مقالات از نظر موضوع به چهار بخش مسائل آوایی، دستوری، لغوی و متن‌شناسی تقسیم شده است. در بخش مسائل آوایی، که شامل هشت مقاله است، از تحوّلات آوایی روی‌داده در دورۀ مذکور و نیز از صامت «ق» عربی و تغییراتی که در زبان فارسی پیدا کرده و همچنین از صامت «ث» در زبان‌های مرتبط با زبان فارسی، یعنی پهلوی، فارسی باستان، اوستایی، سغدی و عربی بحث شده است. در بخش مسائل دستوری از اشتقاق صفت فاعلی از بن ماضی، برخی نشانه‌های نادر جمع در زبان فارسی و چند مسئلۀ دیگر گفت‌وگو به میان آمده و در بخش سوم از پاره‌ای تغییرات ناشناختهٔ کلمات عربی در فارسی و تلفّظ برخی کلمات شاهنامه سخن رفته و در بخش متن‌شناسی ویژگی‌های زبانی چهار متن فارسی بررسی شده است. (انتشارات دکتر محمود افشار)

#⃣ #کتاب #زبان_فارسی

💰نرخ‌نامهٔ ترجمه ۱۴۰۵ (نیم‌سال دوم)

▪️مطابق با قانون کار ایران و با درنظرگرفتن ساعت کار روزانهٔ مترجمان

این نرخ‌نامه هر شش ماه یک‌بار (اواخر فروردین و مهر) متناسب با شرایط بازار و تورم به‌روزرسانی می‌شود.

©️ از: کانال مترجم‌شدن

#️⃣ #ترجمه #مترجمی