Forwarded from نشر قفسه
نشر قفسه
سه جریان ایرانستیز در سه دوره تاریخی آذربایجان داریم. فرقه پیشهوری در دهه ۲۰، حزب خلق مسلمان در دهه ۵۰ و فرقه پانترکاللاه در دهه ۹۰ و ۰۱. ژنوتیپ هر سه جریان یکیست. در واقع، دو جریان بعدی واجد همان ژنوتیپ فرقه پیشهوری هستند. تنها فنوتیپ یا بروز ظاهری…
اما ژن، برای بقا، الزاماً به همان صورت نخستین ظاهر نمیشود.
همین ژن در دهه ۵۰، اینبار با پوستین مذهب و دفاع از مرجعیت مرحوم سید کاظم شریعتمداری، از مراجع تقلید تراز اول شیعه، به میدان بازمیگردد. نوعی ساده و ابتدایی از نفاق مذهبی. جریانی که دریافته است برای نفوذ در جامعهای با ریشههای عمیق مذهبی، دیگر نمیتوان صرفاً با ادبیات مارکسیستی و شعارهای چپگرایانه وارد میدان شد. باید زبان جامعه را آموخت، به نمادهای مورد احترام آن متوسل شد و از سرمایه عاطفی و اعتقادی مردم برای پیشبرد پروژهای با ماهیت سیاسی دیگر بهره گرفت. به این ترتیب، همان گرایش پیشین، اینبار در جامهای متفاوت، اندکی در فضای فکری آذربایجان ریشه میزند. برخورد با این فنوتیپ، بهمراتب سختتر است. زیرا دیگر با یک جریان آشکارا بیگانه با باورهای مذهبی جامعه مواجه نیستیم؛ بلکه با جریانی مواجهیم که از درون همان منظومه اعتقادی، برای ایجاد شکاف و صفبندی سیاسی بهره میگیرد. هزینه این تغییر فنوتیپ نیز بهمراتب بیشتر است. تفرقه در میان مذهبیون، مخدوششدن مرز میان دفاع از مرجعیت و بهرهبرداری سیاسی از مرجعیت و تحمیل هزینههای بلندمدت بر آذربایجان، تشیع و نهاد مرجعیت، از پیامدهای چنین وضعیتیست. با این همه، خلق مسلمان نیز شکست میخورد. چرا؟ چون مرجعیت در تشیع، حدود و ثغور و تعریف مشخص دارد. نهاد مرجعیت، برخلاف یک تشکیلات سیاسی بیریشه، صاحب منطق، سنت، سلسلهمراتب و معیارهای شناختهشده است. بهعبارتی، نهاد مرجعیت صاحب دارد و نمیتوان آن را برای همیشه به تملک یک پروژه سیاسی درآورد. لغزش از معیارهای مرجعیت، دیر یا زود، موجب خلع خرقه آن میشود. لباس مرجعیت را نمیتوان صرفاً با ادعا بر تن کرد؛ همانطور که نمیتوان با مصادره نمادهای مذهبی، برای یک جریان سیاسی مشروعیت دینی تولید کرد.
همین ژن در دهه ۵۰، اینبار با پوستین مذهب و دفاع از مرجعیت مرحوم سید کاظم شریعتمداری، از مراجع تقلید تراز اول شیعه، به میدان بازمیگردد. نوعی ساده و ابتدایی از نفاق مذهبی. جریانی که دریافته است برای نفوذ در جامعهای با ریشههای عمیق مذهبی، دیگر نمیتوان صرفاً با ادبیات مارکسیستی و شعارهای چپگرایانه وارد میدان شد. باید زبان جامعه را آموخت، به نمادهای مورد احترام آن متوسل شد و از سرمایه عاطفی و اعتقادی مردم برای پیشبرد پروژهای با ماهیت سیاسی دیگر بهره گرفت. به این ترتیب، همان گرایش پیشین، اینبار در جامهای متفاوت، اندکی در فضای فکری آذربایجان ریشه میزند. برخورد با این فنوتیپ، بهمراتب سختتر است. زیرا دیگر با یک جریان آشکارا بیگانه با باورهای مذهبی جامعه مواجه نیستیم؛ بلکه با جریانی مواجهیم که از درون همان منظومه اعتقادی، برای ایجاد شکاف و صفبندی سیاسی بهره میگیرد. هزینه این تغییر فنوتیپ نیز بهمراتب بیشتر است. تفرقه در میان مذهبیون، مخدوششدن مرز میان دفاع از مرجعیت و بهرهبرداری سیاسی از مرجعیت و تحمیل هزینههای بلندمدت بر آذربایجان، تشیع و نهاد مرجعیت، از پیامدهای چنین وضعیتیست. با این همه، خلق مسلمان نیز شکست میخورد. چرا؟ چون مرجعیت در تشیع، حدود و ثغور و تعریف مشخص دارد. نهاد مرجعیت، برخلاف یک تشکیلات سیاسی بیریشه، صاحب منطق، سنت، سلسلهمراتب و معیارهای شناختهشده است. بهعبارتی، نهاد مرجعیت صاحب دارد و نمیتوان آن را برای همیشه به تملک یک پروژه سیاسی درآورد. لغزش از معیارهای مرجعیت، دیر یا زود، موجب خلع خرقه آن میشود. لباس مرجعیت را نمیتوان صرفاً با ادعا بر تن کرد؛ همانطور که نمیتوان با مصادره نمادهای مذهبی، برای یک جریان سیاسی مشروعیت دینی تولید کرد.
👍7👎4
Forwarded from نشر قفسه
در اینجا با یک تناقض بنیادین مواجهیم که البته از چشمهای بسیاری پنهان میماند: چگونه میتوان از امت اسلامی سخن گفت، اما در عمل، هویت قومی را به معیار برتر وفاداری و تعلق تبدیل کرد؟ چگونه میتوان از انقلاب اسلامی دم زد، اما در همان حال، ملیت تاریخی ایران و پیوستگی تمدنی آن را آماج حمله قرار داد؟ چگونه میتوان چفیه بر گردن انداخت، از آرمانهای فرامرزی اسلام سخن گفت و همزمان، دشنه ناسیونالیسم قومی را علیه ملیت ایرانی یا به تعبیر استعاری خودشان، ایرانشهری، آخته کرد؟ نکته مهم در تبارشناسی جریان متاخر، این است که بسیاری از داعیان فرقه پانترکاللاه، علاوه بر آنچه میتوان ژنوتیپ سیاسی این جریان نامید، در روایتهای خانوادگی و شبکههای اجتماعی خود نیز حامل پیوندهایی با میراث سیاسی و تشکیلاتی فرقههای پیشین هستند. آنان پدربزرگانی از فرقه دموکرات و پدرانی از خلق مسلمان دارند. البته یافتن تبار کروموزومی این داعیان چندان هم ضروری نیست؛ اما آنچه در سطح تحلیل تاریخی اهمیت دارد، استمرار الگوهای فکری، گفتمانی و سازمانیست. یک جریان سیاسی میتواند حتی بدون استمرار خونی و خانوادگی، از طریق بازتولید ادبیات، نمادها، شبکهها و دشمنیهای تاریخی، همان ژنوتیپ را حفظ کند.
این نکته نیز مهم است: ژنوتیپ سیاسی الزاماً از پدر به پسر منتقل نمیشود؛ از نسلی به نسل دیگر، از طریق بازتولید یک دستگاه فکری و یک منظومه دشمنی نیز انتقال مییابد.
این نکته نیز مهم است: ژنوتیپ سیاسی الزاماً از پدر به پسر منتقل نمیشود؛ از نسلی به نسل دیگر، از طریق بازتولید یک دستگاه فکری و یک منظومه دشمنی نیز انتقال مییابد.
👍11👎3
Forwarded from نشر قفسه
نشر قفسه
در اینجا با یک تناقض بنیادین مواجهیم که البته از چشمهای بسیاری پنهان میماند: چگونه میتوان از امت اسلامی سخن گفت، اما در عمل، هویت قومی را به معیار برتر وفاداری و تعلق تبدیل کرد؟ چگونه میتوان از انقلاب اسلامی دم زد، اما در همان حال، ملیت تاریخی ایران و…
از همین رو، مسئله صرفاً چند جوان با ادبیات انقلابی نیست. مسئله، صورتبندی سیاسیایست که میکوشد با تصرف نمادهای مذهبی و انقلابی، برای یک پروژه قومگرایانه مشروعیت تولید کند. مسئله، تبدیل سرمایه اجتماعی انقلاب و تشیع و تحریف و بازمهندسی آنها بهعنوان پوششی برای بازتعریف هویت آذربایجانی در تقابل با هویت ملی ایرانیست. این همان نقطهایست که باید بیش از هر جای دیگر حساس بود. زیرا جریانهای آشکارا تجزیهطلب، هرچند خطرناک، دستکم در شناسایی خود دشواری چندانی ندارند. اما آنجا که یک جریان با ادبیات انقلاب، نمادهای تشیع، شعارهای امتگرایانه و ظواهر مذهبی به میدان میآید، مرز میان هویت اعتقادی و پروژه سیاسی عامدانه مخدوش میشود. در این وضعیت، هرگونه نقد آن جریان ممکن است بهعنوان تعرض به دین، انقلاب، تشیع یا حتی هویت آذربایجانی بازنمایی شود. این همان سپر دفاعی فنوتیپ جدید است؛ سپری که منتقد را پیش از آنکه فرصت طرح استدلال پیدا کند، در موضع اتهام قرار میدهد. مخلص کلام اینکه مسئله، شناسایی یک الگوی بازتولیدشونده است. الگویی که هر بار، متناسب با حساسیتهای جامعه، لباس تازهای میپوشد؛ یک روز مارکسیسم، روز دیگر مرجعیتخواهی، و روزی دیگر انقلابیگری و امتگرایی قلابی.
👍10👎2
Forwarded from نشر قفسه
نشر قفسه
از همین رو، مسئله صرفاً چند جوان با ادبیات انقلابی نیست. مسئله، صورتبندی سیاسیایست که میکوشد با تصرف نمادهای مذهبی و انقلابی، برای یک پروژه قومگرایانه مشروعیت تولید کند. مسئله، تبدیل سرمایه اجتماعی انقلاب و تشیع و تحریف و بازمهندسی آنها بهعنوان پوششی…
سه دوره، سه لباس، سه فنوتیپ؛ اما یک مسئله بنیادین: تلاش برای جدا کردن آذربایجان از بستر تاریخی و تمدنی ایران.
درست به همین دلیل است که نباید صرفاً به ظاهر امروز این جریان نگاه کرد. باید حافظه تاریخی داشت. باید فنوتیپ را کنار زد و ژنوتیپ را دید. باید پرسید این ادبیات از کجا آمده، چه نسبتی با تجربههای تاریخی پیشین دارد، چه نوع هویتی را بازتولید میکند و در نهایت، چه نسبتی با تمامیت ایران برقرار میسازد. آنچه امروز در برابر چشمان ما در حال وقوع است، اگر درست شناخته نشود، ممکن است فردا با نامی دیگر، ادبیاتی دیگر و پوششی جذابتر بازگردد. تاریخ، الزاماً عیناً تکرار نمیشود؛ گاهی حتی تکرار نمیشود بلکه همان است. فقط لباس عوض میکند؛ و خطرناکترین لحظه تاریخ، همان لحظهایست که یک جریان شکستخورده، با همان ژنوتیپ قدیمی و فنوتیپی تازه، در برابر چشمان کسانی که وظیفه دیدن و تشخیص دادن دارند، دوباره ظاهر میشود؛ بیآنکه کسی شباهت چهره تازه را با چهره قدیمی به یاد آورد.
درست به همین دلیل است که نباید صرفاً به ظاهر امروز این جریان نگاه کرد. باید حافظه تاریخی داشت. باید فنوتیپ را کنار زد و ژنوتیپ را دید. باید پرسید این ادبیات از کجا آمده، چه نسبتی با تجربههای تاریخی پیشین دارد، چه نوع هویتی را بازتولید میکند و در نهایت، چه نسبتی با تمامیت ایران برقرار میسازد. آنچه امروز در برابر چشمان ما در حال وقوع است، اگر درست شناخته نشود، ممکن است فردا با نامی دیگر، ادبیاتی دیگر و پوششی جذابتر بازگردد. تاریخ، الزاماً عیناً تکرار نمیشود؛ گاهی حتی تکرار نمیشود بلکه همان است. فقط لباس عوض میکند؛ و خطرناکترین لحظه تاریخ، همان لحظهایست که یک جریان شکستخورده، با همان ژنوتیپ قدیمی و فنوتیپی تازه، در برابر چشمان کسانی که وظیفه دیدن و تشخیص دادن دارند، دوباره ظاهر میشود؛ بیآنکه کسی شباهت چهره تازه را با چهره قدیمی به یاد آورد.
👍12👎4