مرگ هما سلطانی و پیامدهایی که می‌تواند داشته باشد
حسن یوسفی‌اشکوری

درگذشت ناگهانی هما سلطانی دختر جوان عبدالفتاح سلطانی وکیل دادگستری و معصومه دهقان (سلطانی) معلم در ایران موجب رنج و اندوه بسیاری در داخل و در خارج از آن شد. در آغاز مرگ نابهنگام این دختر جوان را به پدر و مادر و دیگر اعضای خانواده (به ویژه دخترم مائده که در اینجا حضور دارند) و در نهایت به تمام آزادی‌خواهان و عدالت‌طلبان تسلیت می‌گویم. نیز از شورای شهر و شهرداری نورنبرگ به خاطر اقدام انسانی برگزاری این نکوداشت تشکر می‌کنم.

به بهانه این مرگ اندوهناک می‌توان بسیار سخن گفت ولی من در اینجا به دو نکته مهم اشارتی می‌کنم و می‌گذرم.

معمولا نظام‌های استبدادی و سرکوبگر، که با آزادی و عدالت و قانون و دموکراسی ناسازگارند، می‌پندارند که با اعمال انواع محدودیت‌ها و از جمله زندانی کردن مدافعان آزادی و حقوق بشر می توانند بین منادیان آزادی و مردم فاصله انداخته و حداقل بر عمر سیاه خود بیفزایند. آنان می پندارند که با انزوای زندانیان، مردم آنان را فراموش می کنند و احتمالا از نقش روشنگری و برانگیختگی‌شان برای جنبش های برابری طلبانه کاسته می شود. اما تجارب مکرر تاریخی در تمام جهان و از جمله ایران معاصر نشان می دهد که نه تنها چنین نمی شود بلکه در عمل نتیجه عکس می دهد و در فرجام کار این نظام استبدادی و زندانبانان اند که در افکار عمومی محکوم و منزوی شده و در مقابل بر قدرت نفوذ و اعتبار سیاسی و اجتماعی زندانیان عقیدتی و سیاسی افزوده می شود. این واقعیت در دوران رژیم پادشاهی گذشته وجود داشته و در چهار دهه عمر جمهوری اسلامی نیز بارها و بارها تجربه شده است.

عبدالفتاح سلطانی یک وکیل دادگستری است و حتی یک فعال سیاسی هم نیست. او دو نوع فعالیت داشته و دارد. یکی این که وی از حقوق قانونی موکلانش دفاع می کند و می کوشد ستمی را دفع و رفع کند. این وظیفه ذاتی شغل وکالت است. اما نقش دیگر سلطانی فعالیت حقوق بشری است. او از مؤسسان کانون مدافعان حقوق بشر است که در سال ۲۰۰۴ به وسیله خانم شیرین عبادی برنده صلح نوبل تأسیس شده است. شغل وکالت و تلاش برای تحقق مفاد اعلامیه جهانی حقوق بشر، دو روی یک سکه اند و سلطانی و برخی از دوستان و همکارانش برای تحقق درست آن دو تلاش کرده و می کنند.

از آنجا که نظام جمهوری اسلامی نه با قانون و عدالت و آزادی به معنای مدرن آن سازگار است و نه با حقوق بشر موافق است، همواره تلاش کرده و می کند که فعالان این دو عرصه را با زندان و انواع محرومیت ها از ایفای نقش خود باز دارد. اما چنان که تجربه نشان می دهد در نهایت راه به جایی نمی برد. چرا که امروز سلطانی و سلطانی ها به مراتب از گذشته در افکار عمومی مردم ایران و حتی جهان شناخته شده‌ترند و میزان اثرگذاری شان نیز به مراتب بیشتر است. در همین زمینه می توان به زندانیانی چون نرگس محمدی و نسرین ستوده اشاره کرد که جرمی جز تلاش برای اجرای قانون و عدالت در چهارچوب موازین حقوق بشر ندارند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54218

روایت‌های متفاوت از رژیم حقوقی دریای خزر
سهمی که آب رفت

زیتون- فائزه مهرابی: کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر توسط سران پنج کشوری که در این دریا سهم دارند در شهر اکتائوی قزاقستان امضا شد اما آنچه بیش از همه مورد انتظار بود، یعنی سهم ایران از دریای خزر همچنان مسکوت مانده است.

غیر از ایران، ترکمنستان، قزاقستان، آذربایجان و روسیه نیز در دریای خزر سهم دارند. این دریا علاوه بر منابع زیستی، نزدیک به ۵۰ میلیارد بشکه نفت و ۹ تریلون متر مکعب گاز طبیعی دارد.

هر چند حسن روحانی، رییس جمهور ایران پیش از سفر به قزاقستان گفته بود که قرار نیست در این جلسه سندی درباره سهم کشورها از خزر امضا شود، بحث درباره سهم ایران در این دریا بالا گرفته است. حتی برخی نمایندگان مجلس همچون محمود صادقی هم هشدار دادند که قرارداد ترکمانچای دیگری در راه است.

حواشی نشست اکتائوی شبکه های اجتماعی را تحت تاثیر قرار داده است. کاربران به طنز، طعنه یا جدی، از واگذاری سهم ایران به روسیه سخن می گویند. در بهترین حالت، کاربران از رسیدگی نکردن به محیط زیست دریای خزر گله می کنند و می گویند که اگر دریای خزر مهم است، آن را آلوده نکنید.

از سوی دیگر، حسن روحانی تاکید دارد که «حدود بستر و زیربستر در این موافقت‌نامه روشن نیست و تعیین آن به آینده واگذار می‌شود».

روز یکشنبه ایران و کشورهایی که از دریای خزر سهم دارند درباره کنوانسیونی توافق کردند که هیچ اشاره‌ای به سهم کشورها از دریای خزر ندارد. اما موقعیت حقوقی خزر را تعیین کرده است. بر اساس این کنوانسیون، خزر موقعیت منحصر به فرد خود را دارد و قوانین دریاها و دریاچه‌ها شامل آن نمی‌شود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54193

‌ عراق به تحریم‌های ترامپ علیه ایران پای‌بند می‌ماند
مهدی نوربخش

هفته گذشته، دولت حیدر العبادی در عراق اعلام کرد که اگرچه موافق تحریم‌های ترامپ علیه ایران نیست اما از این تحریم‌ها را رعایت می‌کند. بسیاری در ایران از این موضع عبادی شگفت زده شدند بدون انکه به‌طور دقیق به این موضع که حامی پیامی هم برای ایران بود، توجه کرده باشند. عبادی به‌روشنی گفت که نمی‌خواهد کشورش از منظومه جهانی شدن اقتصاد در دنیا بیرون بماند. دومین پیام او این‌ بود که عراق، به‌عنوان یک کشور با اکثریت شیعه، ایران نیست و نمی‌خواهد با سیاست‌های ایران در سطح جهانی شناسایی و تمیز داده شود.

اما به‌عنوان عضوی از جامعه جهانی، عبادی بخوبی می‌داند که توسعه اقتصادی کشورش در گرو تعامل و پای‌بندی به پدیده بازار و اقتصاد جهانی شده‌ای‌ست که در طول سه دهه گذشته بر روابط و نهادهای بین المللی تاثیر بسزایی گذاشته‌اند. عبادی تصمیم گرفته است که عضوی از این خانواده بزرگ جهانی باشد تا کشورش بتواند از منابعی‌که اقتصاد جهانی فراهم اورده است، برای کشور و به‌نفع منافع ملی استفاده کند.

اما ایران پس از چهل سال از انقلاب گذشته هنوز نخواسته است که به این سئوال کلیدی پاسخ گوید که ایا خود را عضوی از جامعه جهانی می‌داند و حاضر است به قوانین و کنواسیون‌های بین‌المللی احترام بگذارد و یا ترجیح می‌دهد که خود را از این جامعه دور نگاه داشته و منافع ملی کشور را قربانی منافع ایدئولوژیک زمامداران کشورش کند. برخورد با کنواسیون FATF نشان داد که رهبری و زمامداران این کشور تا چه اندازه نسبت به روابط بین‌الملل در غفلت و بی‌بصیرتی مطلق مانده‌اند. اما عمق فاجعه اینجاست که رهبری جمهوری اسلامی فقط زمانی‌که فکر می‌کند می‌تواند از این روابط به سود خود و ایدئولوژی انزواگرایی نظامی‌ که بر پا ساخته است استفاده کند، به‌طور مخفی و اشکار پیش‌قدم می‌شود. زمانی‌که تعاملی را که او برایش شرط و شروطی قائل می‌شود با مشکلات روبرو شد، ادعا می‌کند که از ابتدا با ان مخالف بوده است. او در این روزها اعلام کرده است که در جریان مذاکرات هسته ای «اشتباه کرده» که «اجازه تجربه» داده است. این اولین باری‌ست که در پوشش یک ریاکاری مطلق رای به «اشتباه بودن صدور اجازه مذاکرات هسته ای» می‌دهد تا خودرا از زیر بار مسئولیت ان تبرئه کند. او هرگز حاضر نبوده است که در قبال تصمیمات خود مسئولیت بپذیرد و پاسخگو باشد. فرق او با شاه این است که او خودرا مسئول تصمیمات خود می‌دانست اما پاسخگو نبود. در لوای استبداد دینی، او از استبداد سلطنتی سبقت گرفته است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54252

بررسی حقوقی دادگاه‌های ویژه مبارزه با فساد اقتصادی
حسن فرشتیان

رئیس قوه قضائیه، آقای صادق آملی لاریجانی در نامه ای از رهبر ایران، درخواست نمود که با توجه به شرایط ویژه اقتصادی کنونی که به تعبیر وی «نوعی جنگ اقتصادی» محسوب میشود به رئیس قوه قضائیه اختیاراتی داده شود تا در چارچوب قانون مجازات اخلال گران در نظام اقتصادی کشور مصوب ۱۹ آذر ۱۳۶۹ با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده ۲۸۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ اقدام نماید. ایشان در این نامه، در دوازده بند، تقاضای اختیاراتی نموده است.

در پاسخ به ایشان، رهبر ایران، به تاریخ ۲۰ مرداد ۱۳۹۷، با همه موارد پیشنهادات فوق موافقت نموده است.

برخی از این موارد دوازده گانه مندرج در نامه، از اختیارات رئیس قوه قضائیه بوده است و ایشان نیازی به اجازه نداشته است زیرا تحصیل حاصل است. ولی برخی دیگر از این دوازده بند، تقاضای اختیارات جدید و فراقانونی است، تفویض این اختیارات به رئیس قوه قضائیه، ناقض قانون است.

اصل یکصد و دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، وظائف و اختیارات رهبر کشور را در یازده بند برشمرده است. امور مفوضه در نامه فوق، خارج از شرح وظائف و اختیارات رهبر در قانون اساسی است. نه رئیس قوه قضائیه، می توانسته است این اختیارات را از رهبر تقاضا کند، و نه رهبر می توانسته است این اختیارات را به رئیس قوه قضائیه واگذار کند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54327

«پس‌گرفتن ایران» و شبح روبسپیر بر فراز ایران
علی افشاری

یادداشت اخیر آقای رضا پهلوی تحت عنوان «مردم ایران پیامی دارند، کشورمان را پس می گیریم» که به صورت همزمان در رادیو فردا و روزنامه وال استریت جورنال منتشر شد، بحث برانگیز شده است. اگرچه در مطلب وی نکات مثبتی به‌خصوص در زمینه لزوم تغییر جمهوری اسلامی و استقرار دمکراسی وجود دارد، اما در عین حال حاوی نکات منفی نیز هست که برخی از آنها پیامدهای خطرناکی دارند. تمرکز این مطلب بر مهمترین نکته منفی است که در تیتر یاداشت فوق تحت عنوان «پس گرفتن ایران» ذکر شده است.

رضا پهلوی نوشته است چون مردم ایران در اعتراضات شعار پس گرفتن ایران را داده اند، وی که ماموریت یافته تا رهبری دوره گذار را انجام دهد، با مردم همراه می شود و می کوشد تا ایران را پس بگیرد! البته وی توضیح نداده است که این ماموریت را چه کسانی و چگونه به ایشان داده اند؟ و همچنین به چه اعتباری این جمع با مردم ایران برابر دانسته شده اند! در اعتراضات سراسری دی ماه و حوادث بعدی در برخی از تجمعات شعارهایی به نفع پادشاهان پهلوی سرداده شده است. اما این شعارها در تجمعات فوق جنبه فراگیر نداشته و از سوی همه داده نشده اند. همچنین لزوما از همه آن شعارها و برجسته‌ترین آن یعنی «رضا شاه روحت شاد» نمی توان بازگشت سلطنت به ایران و رهبری رضا پهلوی به اعتبار شاهزاده بودن چه در دوره گذار و چه بعد از آن را نتیجه گرفت. از زاویه ای دیگر حضور پر رنگ شعار «استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی» در تجمعات، مجال مصادره آنها توسط هواداران رضا پهلوی و بازگشت سلطنت در شکل مشروطه و یا مطلقه را نمی دهد. اما از همه مهمتر موقعی می توان از زبان مردم ایران سخن گفت که الزامات نمایندگی رعایت شود. شرکت کنندگان در تجمعات اعتراضی تنها بخشی از مردم ایران هستند.زمانی نظر مردم ایران در قالب رای اکثریت با رعایت حقوق اقلیت مشخص می شود که انتخابات آزاد و منصفانه برگزار گردد.

«پس گرفتن ایران» این ذهنیت را تداعی می کند که کشور توسط حاکمان جمهوری اسلامی و قوای سه گانه اشغال شده است! طرح چنین سخنی نه تنها نشان از فقدان آگاهی تاریخی دارد بلکه از اساس با مبانی دمکراسی و مردم سالاری تعارض دارد. این یادداشت حتی نشان می دهد رضا پهلوی درک درست و کاملی از تاریخ امریکا نیز ندارد. اهمیت بنیانگذاران ایالت متحده آمریکا در تعقیب شعار «زندگی‌، آزادی و جستجوی خوشبختی‌» نبود بلکه تمهیدات آنها و روشن بینی شان در استقرار اصولی بود که رعایت حقوق ملت ، تضمین آزادی های سیاسی برای همگان و تحکیم همبستگی بین بخش های مختلف جامعه را در بستر مقتضیات زمانی آن روزگار تحقق بخشید.

حاکمان کنونی ایران با تمامی ایرادت ریز و بزرگ شان، بخشی از مردم ایران هستند. آنها بیگانه و یا اتباع خارجی نیستند. جمهوری اسلامی در پی یک انقلاب مردمی و با مشارکت گسترده مردم تاسیس شد. حاکمان بعد از انقلاب با انحصارطلبی و انحراف انقلاب به سمت استقرار شکل دیگری از اقتدارگرایی در قالب نهاد ولایت فقیه، مجاری مشارکت سیاسی را محدود کردند و در نتیجه ادعای نمایندگی مردم آنها زیر سئوال رفت. اما هر ناظر منصفی تصدیق می کند که حداقل در دهه شصت اکثریت وقت جامعه ایران حامی نظام سیاسی بودند و آیت الله خمینی وجهه کاریزماتیک داشت . بعد از شکل گیری جنبش اصلاحی دوم خرداد نیز حاکمیت دوگانه شکل گرفت و با فراز و نشیب ها در ادوار مختلف باعث مشارکت اکثریت مردم در عمده انتخابات های ریاست جمهوری و مجلس شده است. بنابراین اگرچه نظام جمهوری اسلامی به دلیل ویژگی اقتدار گرایانه و محدود کردن حوزه انتخاب مردم به منتخبان شورای نگهبان نمی تواند لزوما مدعی نمایندگی مردم باشد اما خارج از شمول جامعه ایران نیز نیست. جمهوری اسلامی عمدتا مصالح مردم ایران را رعایت نکرده است و حتی خود را مقید به مرزهای ملی هم ندانسته است اما از این مسئله نمی توان نتیجه گرفت که آنها خود را ایرانی نمی دانند و یا عامدانه به دنبال ویرانی ایران هستند. دیدگاه ها و سیاست های زمامداران جمهوری اسلامی که تنوع داخلی هم دارند، محل اعتراض و انتقاد باید باشد نه اصل تعلق آنها به ایران و تابعیت شان! ازاین رو صورت‌بندی درست مسئله انتقال قدرت به مردم از طریق استقرار دمکراسی است تا هر بخش از جامعه بر اساس وزن اجتماعی اش در مشارکت سیاسی حضور یافته و سهمی از قدرت دریافت کند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54433

‌ یک بازداشت، چندین شایعه
بحران ورشکستگی شرکت‌های واردکننده خودرو

زیتون- پریا منظرزاده: درحالی‌که هنوز پرونده تعاونی های اعتباری بسته نشده، با دستگیری رییس انجمن صنفی کارفرمایی واردکنندگان خودرو، پرونده دیگری در خصوص ثبت سفارش غیرقانونی خودرو با هزاران مال باخته باز شد.

خبر دستگیری میثم رضایی، رییس ۳۳ ساله انجمن صنفی کارفرمایی واردکنندگان خودرو و مدیرعامل شرکت مفتاح رهنورد، که دست راست وزیر صنعت، معدن و تجارت و جعبه سیاه او شناخته می شود، چند روز پیش اعلام شد.

گفته می شود که رضایی از سوی دستگاه اطلاعاتی کشور در ارومیه، و درحالی‌که قصد متواری شدن داشته دستگیر شده است. او برای معافیت از مالیات در منطقه آزاد انزلی شرکت خود را ثبت کرده بود.

حدود ۱۴۰۰ مال باخته شرکت مفتاح رهنورد هر روز به این شرکت مراجعه می کنند و با تکمیل فرم‌هایی تلاش دارند تا حداقل سرمایه اولیه‌شان را بازگردانند. میزان طلب مال باختگان این شرکت ۶۰۰ میلیارد تومان است و میزان ضرر مال باختگان از ۵۰ میلیون تومان تا ۲۴ میلیارد تومان متغیر است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54402

شعله‌سعدی؛ اعتبارزدایی یا اعتبارفزایی؟
علی کشتگر

روُیای ورافتاندن رسم ستم و خودکامگی از دیار استبدادزده‌ی ما و برافکندن بنای آزادی و عدالت بر ویرانه‌های آن قشنگ است و دلپذیر، اما بی‌مایه فطیر.

اگر قرار است فردای آزادی و عدالتی برای ایران خسته و خشمگین از ظلم حکومت ولایت مطلقه فقیه در کار باشد، بر ما است که امروز نه فقط بر شجاعت و پایداری زنان و مردانی که درفش پیکار علیه دیکتاتوری و بیدادگری بردوش می کشند، ارج نهیم بلکه هر یک به سهم خود همراهی‌شان کنیم. و به‌ویژه آن‌که اختلاف‌های عقیدتی و سیاسی و یا رقابت‌ها و حسادت‌های تنگ‌نظرانه سبب نشوند که با دیگران از سایرین که درد دموکراسی و عدالت دارند اما در تحلیل و روش و منش با ما متفاوت‌اند، اعتبارزدایی بکنیم.

نرگس محمدی، نسرین ستوده، پرستو فروهر، زهرا رهنورد و… صدها و هزاران زن و دختری که در این ۴۰ سال سرکوب و فساد حکومت روحانیون هریک به نوعی علیه دیکتاتوری فقهای حاکم شوریدند و برای زندگی شایسته انسان فریاد سردادند، خشت خشت نظم نوین فردا را به جان خریدند و می خرند.

از قره العین که در روزهای سیاه دوران حکومت قاجار به بهای جان خود زن ایرانی را به سنت‌شکنی و برابری‌خواهی فراخواند تا زنانی که در اعتراضات اخیر حجاب اجباری از سر برداشتند همگی پژواک برابری‌خواهی دوران بیداری زن ایرانی هستند؛ دورانی که مهر ابطال بر پیشانی سنت‌های پوسیده فرهنگ مردسالار ستون‌های سخت‌جان استبداد دیرپای ایرانی را به لرزه درآورده و نزدیک شدن رویاهای‌مان را بشارت می‌دهد. لحظه‌ای از شکوه تاریخ که پرچم براندازی استبداد مردسالار ایرانی را زنان آزاده این مرز و بوم بر دوش گرفته اند.

مردانی که در روزگار امروز ایران پا به میدان پیکار سرنوشت‌ساز رهایی از استبداد دینی می‌گذارند، اگر به این ویژگی دوران ما و به اهمیت این نقش و رسالت تاریخی زن ایرانی کم اعتنا باشند، لاجرم در سلسله مراتب پیکار فرهنگی و سیاسی دوران‌سازی که در پیش است از نقش و جایگاه شایسته‌ای برخوردار نخواهند بود. این پیش‌درآمد را نوشتم تا بگویم ارج‌گذاری من به مبارزه مردی که قاسم شعله‌سعدی نام دارد، پیش از آن که به‌خاطر شجاعت و صراحت او در مبارزه علیه سرکوب و خفقان جمهوری اسلامی باشد، از بابت درکی است که هم از نقش زن ایرانی در پیکار معاصر پیدا کرده و هم از ضرورت فرارفتن از مرزبندی‌های عقیدتی و سیاسی.

خیلی نمی‌دانم شعله‌سعدی قبلا چگونه می‌اندیشیده اما او در تجارب چهار دهه گذشته‌اش به این باور رسیده که بدون زدودن تبعیض‌های جنسی و باور به اصل برابری کامل زن و مرد از جمله در مساله ارث، ازدواج و طلاق و حق دسترسی به مشاغل اجتماعی و سیاسی نمی‌توان از موانع فرهنگی و سیاسی استبداد گذر کرد.

شعله‌سعدی، آن‌چنان که خود او گفته، در تجارب سیاسی چهل‌ساله اخیرش به این باور رسیده که بدون جدایی دین از دولت نه دموکراسی و عدالتی در کار خواهد بود و نه کشور از بن‌بست کنونی بیرون می آید. او جدایی این دو نهاد را نه فقط به مصلحت مردم و کشور بلکه حتی به صلاح دین و روحانیون می‌داند، در مبارزه علیه استبداد به روش‌های بی‌خشونت باور دارد و بر آن است که برای نجات ایران حرف‌زدن و اعلامیه‌دادن کافی نیست و باید علیه استبداد حاکم به اقدام دست زد و مردم را به حرکات اعتراضی و نافرمانی مدنی به دور از خشونت فرا خواند و برای پرداخت هزینه آن هم آماده بود. به همین منظور او در آستانه سالگرد کودتای ۲۸ مرداد ضمن بزرگداشت خاطره رهبر نهضت آزادی‌خواهانه و استقلال‌طلبانه ایران، به تاسی از دکتر مصدق برای فراخواندن مردم به دفاع از حقوق شهروندی‌شان به بهارستان رفت و از آنجا خواستار لغو نظارت استصوابی شورای نگهبان و برگزاری انتخابات آزاد شد.

پاسخ حکومت به این فراخوان وی پیشاپیش معلوم بود. شجاعت و آمادگی برای پرداخت هزینه فضیلتی است که بدون آن زیباترین آرزوها و روُیاهای‌مان سترون می‌مانند. اقدام شعله‌سعدی شایسته ارج‌گذاری و پشتیبانی است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54519

هراس از اعتراض‌های استادیومی
«روبه‌رو آماده باش»

زیتون- سینا پاکزاد: وزارت کشور ایران در واکنش به شعارهای اعتراض‌آمیزی که به‌تازگی در ورزشگاه‌ها سرداده می‌شود، صورت مساله را پاک کرده و احتمال برگزاری بازی‌ها بدون تماشاگر را بررسی می‌کند.

اعتراض‌های سیاسی به هنگام بازی فوتبال در سال‌های اخیر رواج داشته، اما نزدیک شدن فاصله اعتراض‌ها و شدت آنها نگرانی مقام‌های ایران را موجب شده است.

به همین دلیل عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور، روز ۳۰ تیرماه در گفتگو با رسانه ها، از تصمیم‌گیری درباره شرایط ورزشگاه‌ها در جلسه‌ای با وزیر ورزش خبر داد.

او با تاکید بر اینکه باید فضا کنترل و مدیریت شود، اظهارداشت: «برای ما امنیت مهم است. اگر احساس کنیم گروه‌هایی وارد شده و انتظامات را دچار خدشه می‌کنند، این تصمیم را خواهیم گرفت».

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54507

نزاع چکمه و نعلین در فیضیه
حسن فرشتیان

حوادث اخیر در جریان تجمع طلاب و روحانیون به تاریخ ۲۵ مرداد ۱۳۹۷ در مدرسه فیضیه قم با محور مطالبات اقتصادی، اتهام سخنران این تجمع آقای حسن رحیم‌پور ازغدی به حوزه مبتنی بر «بی توجهی اساتید و فقهای حوزه به فقه حکومتی» و «ریشه داشتن سکولاریسم در حوزه علمیه»، و حمل پلاکاردها و شعارهای تهدیدآمیزعلیه رئیس جمهور، نشانگر سمپتوم ویروسی است که در سالیان اخیر، به جان فیضیه و حوزه های علمیه افتاده است.

اما چه شده است که این تجمع، نقش سپاه در برگزاری آن، پلاکاردها، و مدعیات سخنران در رابطه با حوزه، واکنش برخی از مراجع تقلیدِ مدافع حاکمیت، مثل آیات مکارم شیرازی و نوری همدانی را برانگیخته است و حوادث این تجمع را «فاجعه» خوانده و خواهان پاسخگویی سپاه پاسداران شده اند؟ ریشه این نگرانی ها چه بوده است که سپاه پاسداران که شأن خویش را فراتر از پاسخگویی به دولت و منتخبین مردم می داند، در پاسخ این انتقادات، بیانیه ای صادر می کند و هرگونه دخالت این نهاد درفرایند برگزاری مراسم فوق را تکذیب می نماید؟

الف- روحانیت و قدرت حاکمه
در میان رقیبان همیشگی روحانیت، یک رقیب مقتدر سنتی- تاریخیِ آن، «قدرت حاکمه» بوده است. روحانیت توانسته است در طول تاریخ به تناسب توازن قوا، با قدرت حاکمه به تفاهم نسبی برسد. طرفین بر مبنای توازن قوا، به تقسیم محدوده ها و مرزهای سلطه خویش پرداخته، و رقابت ها را تبدیل به تعامل نموده اند. به هنگام جلوس سلطان بر تخت حکمرانی، روحانیت، گاهی فرشی بر زیرپای سلطان گسترده، گاهی تاجی بر سر سلطان نهاده، گاهی دعای خیری بدرقه او نموده، و گاهی مشروعیت الاهی مورد ادعای خویش را به نیابت از امام غایب به سلطان تفویض نموده است. سلطان نیز گاهی وی را به امامت جمعه یا به جایگاه قاضی القضات و مرجع مردم معرفی کرده است. تناسب قوا، شکل دهنده این معادله بوده است.

این تفاهم نسبی تا جایی مورد توافق قرار می گرفته است که منافع نسبی طرفین را با توجه به شرایط روز، تضمین کند. معمولا قدرت حاکمه نیز، تلاش می کرده است تا با تفاهم نسبی با روحانیت، از پایگاه مشروعیت روحانیت بهره ببرد و برای خویش، علاوه بر مشروعیت سیاسی، مشروعیت دینی نیز فراهم آورد. روحانیت نیز از این تلاش استقبال می کرده است تا بتواند آزادانه به حیات خویش ادامه داده و از امکانات قدرت حاکمه نیز به سود گسترش دایره اقتدار خویش بهره ببرد. این تقسیم مرزها، به سود طرفین بوده و منافع طرفین را تضمین می کرده است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54550

عاقبت اعتماد مصدق به آمریکا
حسین میرزانیا

اگر سالگرد کودتای ۲۸ مرداد برای مردم ایران نانی نداشته است، لااقل برای جناح تمامیت‌خواه (اصول‌گرا) آب و البته نان نیز دارد. اقتدارگرایان که از منظر تاریخی، نسب خود را به مرحوم کاشانی و فدائیان اسلام می‌رسانند و همواره مصدق را متهم به پشت پا زدن به آموزه‌های دینی و بی‌توجهی به روحانیت و داشتن اندیشه‌های لیبرالی و ملی‌گرایانه می‌کردند،اینک چند سالی‌ست که به بهانه‌ی برجام، مستندی تاریخی با نام «عاقبت اعتماد به آمریکا» به روایت خود تدارک دیده‌اند تا با توسل بدان، اندکی از کلیشه‌های منسوخ‌شده‌ی خود در غرب‌ستیزی و ماجراجویی را صیقل دهند تا شاید اندک زمانی بیشتر جماعت حامیانشان را در توهمات خود نگاه دارند.

رسانه‌های دلواپس برای پوشاندن لباس واقعیت بر تن تحریفات تاریخی خود، ابایی ندارند که از مصدق و کودتای ۲۸ مرداد نیز نردبانی برای نیل به اهداف صلح‌ستیزانه خود بسازند. در این میان رسانه‌ی ملی صداوسیما که با دست‌کردن به جیب مردم ایران دهه‌هاست در کار تحریف‌سازی و توهم‌پراکنی‌ست، در این روزها گوی سبقت را از دیگر رسانه‌ها ربود و تا توانست بر طبل نفرت‌پراکنی و گفتگوستیزی کوبید .

مصدق از سویی مورد نقد و ملامت است چرا که شاید آن چنانکه باید تن به گفتگو با آمریکا و بانک جهانی نداده است و یا با لجاجت باعث عدم حصول به یک توافق شده است ! و از سویی دیگر مورد نقد اقتدارگرایان ماجراجو قرار گرفته است از باب اعتماد به آمریکا که حاصل آن کودتای ۲۸ مرداد بوده است!

دلواپسان که گویی مخاطبان خود را چونان مومی تصور می‌کنند که هر طور اراده کنند بدان شکل می‌دهند ، این‌بار نیز به طور ساده‌لوحانه‌ای تاریخ را به مذبح قدرت فرا خوانده‌اند. این جماعت جهان سیاست و قدرت را با روابط خصوصی و خانوادگی خود یگانه می‌پندارند ( یا آنکه عامدانه یگانه می‌انگارند )، روابطی که مبتنی بر اعتماد خویشاوندی و قوم و خویشی است؛ در حالی‌که جهان سیاست و تجارت برساخته‌ی عدم اعتماد، درایت، عقلانیت ، چانه‌زنی و زیرکی و گفتگوهای آشکار و نهان طرفین است .

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54587

انگیزه‌ها و زمینه‌های اجتماعی رخداد کربلا
حسن یوسفی‌اشکوری

به گمانم داستان جنبش امام حسین و واقعه کربلا و فاجعه عاشورا، مهم‌ترین و پیچیده‌ترین و به یک معنا مبهم‌ترین حادثه تاریخ اسلام و به ویژه هفتاد سال نخست آن است. این ماجرا در ذهن و زبان و ادبیات روزمره شیعیان از بس تکرار شده و پر بسامد است، عموما فکر می‌کنند در این باره همه‌چیز روشن است و همگان و حداقل عالمان دین و واعظان و مداحان و مرثیه‌سرایان همه اجزای این واقعه را می‌دانند و به دیگران انتقال می‌دهند ولی به‌واقع چنین نیست. به‌ویژه اگر پژوهشگری (حتی مسلمان شیعه امامی) بخواهد از منظر کاملا پژوهشی و نه کلامی و اعتقادی به ماجرا بنگرد و صرفا به داده‌های نسبتا معتبر تاریخی متکی باشد و با معیارهای علمی و تحقیقی اخبار مربوط را غربال کند، با چالش‌ها و پرسش‌های فراوانی روبرو خواهد شد؛ پرسش‌های ستبری که یافتن پاسخ‌های علمی و عقلایی و مستند برای آنها کار آسانی نیست. مخصوصا وقتی محقق با انبوه داده‌های تاریخی و روایی آشفته و متناقض و خرافه‌آمیز و خردستیزی مواجه است، کار بسیار دشوار می‌شود.

در سیر تاریخ‌نگاری قرن نخست اسلام اینجانب، در بررسی تحولات دوران کوتاه خلافت یزیدبن معاویه (۶۰-۶۴ هجری)، فعلا حدود سیصد صفحه به بررسی داستان کربلا اختصاص یافته است (یعنی عملا چنین شده و این در حالی است که قرار بر گزیده‌نویسی بوده و هست) و در این حجم نوشته پانزده فصل تحریر شده است. جدای از گزارش حدود صد صفحه‌ای واقعه کربلا (از مدینه تا مکه و تا کربلا و بعد کوفه و شام و مدینه)، تا آنجا که تحقیق و تأملات من اجازه داده است، کوشیده‌ام پرسش‌ها و موضوعات کم و بیش مهم و مطرح را به بحث و گفتگو بگذارم و در حد امکان، با چشم‌پوشی از مفروضات ایمانی و اعتقادی و تعلقات عاطفی دیرین، برای یافتن پاسخ‌هایی معقول (و نه لزوما قابل اثبات با ادله عقلی محض) بکوشم.

قابل ذکر است که اگر برخی عبارات و یا باورهای نویسنده، مطلوب برخی افراد نیست و احتمالا موجب رنجش‌شان میشود، با اطمینان بگویم که هیچ قصد و انگیزه نادرستی در کار نبوده و فقط تلاش کرده‌ام به «حقیقت» (البته حقیقتی که خود تشخیص داده‌ام) وفادار باشم و چیزی را از خود و مخاطبان هوشمند خود کتمان نکنم چرا که حقیقت از هر چیزی عزیزتر است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54597

بسته‌شدن حساب‌های کاربری مخفی ایران
گسترش تحریم‌های آمریکا به فعالیت‌های سایبری ایران

زیتون – پریا منظرزاده: غول‌های فناوری اطلاعات دنیا علیه ایران وارد عمل شده و حساب‌های کاربری‌ را که از جانب حکومت کنترل می‌شده، بستند. شرکت‌های گوگل، یوتیوب، فیس‌بوک و توییتر «انتشار مطالب نادرست» را دلیل بسته‌شدن این حساب‌ها اعلام کردند.

بیشتر شرکت‌هایی که علیه حساب‌های حکومت ایران، و به‌خصوص صدا و سیما وارد عمل شده‌اند، در ایران فیلتر هستند و کاربران جز با فیلترشکن اجازه دسترسی به آنها را ندارند. به‌نظر می‌رسد که پس از سال‌ها، مقابله به‌مثل با ایران آغاز شده و نبرد در حوزه سایبری، از هدف قرار دادن سایت‌های بزرگ مربوط به زیرساخت‌ها، به سطح خُرد رسیده و حساب‌های مربوط به حکومت ایران را که به‌طور ناشناس در فضای اینترنت فعالیت می‌کنند، هدف قرار داده است.

در این راستا، «رویترز» به نقل از شرکت گوگل اعلام کرده که ۳۹ کانال یوتیوب، ۱۳ حساب کاربری در گوگل پلاس و همچنین ۶ وبلاگ را به دلیل ارتباط با صدا و سیمای ایران مسدود کرده است.


متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54577

برگزاری دادگاه «علنی» در خفا
پیراهنِ اسفندیار

زیتون ـ مهسا محمدی: حدود۲۰ سال پس از آنکه اکبر گنجی، لباسش را در جلسه دادگاه درآورد، نوبت به اسفندیار رحیم مشایی، رئیس دفتر محمود احمدی نژاد رسید تا دست به این اقدام بزند. هر دو اما در دوره‌ای حامی جمهوری اسلامی بودند، اولی عضو سپاه پاسداران و دومی از مقامات وزارت اطلاعات.

اسفندیار رحیم مشایی که همواره در سمت‌های دولتی با سخنانش خبرساز بود، این بار با درآوردن پیراهن و درگیری لفظیش در دادگاه خبرساز شد. سخنان مشایی اما توسط صدا و سیما سانسور شد و مشخص نیست او چه گفته است. می توان امیدوار بود که او در تماسی تلفنی از زندان ماجرا را شرح دهد.

محمود احمدی‌نژاد نیز در توئیتر خود نوشت: «در دادگاهی که به طور کامل کنترل شده و آقای در اسارت آنهاست می گویند قصد برهم زدن دادگاه را داشته است. هر قسمتی را که به نفعشان باشد منتشر می کنند. بازی ظالمانه آن ها را خدا به هم خواهد زد. اما آن ها قادر به فهم آن نیستند».

مشایی پیش از این در تماس تلفنی با محمود احمدی‌نژاد اعلام کرده بود که در جلسه دادگاه حاضر نمی‌شود. عادل حیدری و علی اصغر حسینی، وکلای مدافع اسفندیار رحیم مشایی نیز اعلام کرده‌اند که در جلسه دادگاه حضور نداشته‌اند.

وب‌سایت دولت بهار اعلام کرده است که آقای مشایی «با زور» به دادگاه برده شده است. موضوعی که با قرائن دیگر و اتفاقات دادگاه بعید به نظر نمی‌رسد.

همچنین مشایی در جلسه دادگاه به عمد صورت خود را از قاضی برگردانده و کج نشسته است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54613

اصلاح‌پذیری نظام سیاسی در ایران
علی‌رضا علوی‌تبار

در جریان تلاش‌های مداوم مردم ایران برای گذار به مردم‌سالاری، در مقاطعی این پرسش که «آیا نظام جمهوری اسلامی ایران، اصلاح‌پذیر است یا خیر؟» به‌صورت پرسشی محوری درآمده است. تجربه گذشته نشان می‌دهد، هرگاه تلاش جمعی مطالبه‌‌محوری در ایران به هدف اعلام شده خود نرسیده است، این پرسش خودنمایی کرده است. عجیب است هرگاه تصور شده نظام سیاسی ایران به دلیل فشارهای بین‌المللی و مشکلات داخلی، تضعیف شده و امکان تغییر آن افزایش یافته نیز این پرسش دوباره با قوت تمام طرح شده است. یعنی هم در اوج قدرت جریان اقتدارگرای درون حکومت و هم در حضیض ضعف آن این پرسش طرح شده و فراگیر می‌شود! گمان می‌کنم، هیچگاه این پرسش با وضوح و روشنی کافی طرح نشده و از این رو پاسخی درخور نیافته است. تلاش می‌کنم با یادآوری برخی از نکات در گام نخست به روشن شدن بهتر پرسش یاری رسانده و در گام بعد پاسخ خود را در معرض دید منتقدان قرار دهم.

یکم) اصلاح‌پذیری (یا اصلاح‌ناپذیری) یک نظام سیاسی، پدیده‌ای عینی-ذهنی است. از یکسو برخی ویژگی‌های مستقل از ادراک ما در تعیین آن نقش دارند و از سوی دیگر درنهایت این فعالان عرصه سیاست هستند که با ادراکی که از واقعیت دارند، در مورد اصلاح پذیری موضع‌گیری کرده و رفتار و گفتاری آشکار از خود نشان می‌دهند. ادراک (perception) حاصل تعامل ویژگی‌های ادراک‌کننده، ویژگی‌های رخدادها و واقعیت‌ها، و ویژگی‌ وضعیتی است که ادراک در آن رخ می‌دهد. هیچ شاخص و معیار کاملاً مستقل از فرایند ادراکی فعالان سیاسی برای تعیین اصلاح‌پذیری یا اصلاح‌ناپذیری یک نظام سیاسی وجود ندارد.

دوم) اصلاح‌طلبی به‌طور کلی از یکسو در مقابل محافظه‌کاری (حفظ وضع موجود) و از سوی دیگر در برابر انقلاب‌خواهی قرار می‌گیرد. اما در وضعیت کنونی منظور از اصلاح‌طلبی «تلاش آگاهانه برای گذار به مردم‌سالاری و تثبیت آن از طریق اقدامات مسالمت‌آمیز، تدریجی و گام به گام و متکی بر نهادهای مدنی، متکی بر شهروندان ایرانی و بدون تقلیل‌گرایی سیاسی» است. روشن است، ایجاد یک «جنبش توده‌وار» و «برخوردار از رهبری فرهمند» برای گذار به مردم‌سالاری، اصلاحات نیست. روشن است، اقدامات انفجاری و ناگهانی و جهش‌های یک‌شبه به‌سوی مردم‌سالاری، اصلاحات نیست. روشن است، اعتراض‌هایی که شامل فعالیت‌های خشن نظیر آسیب‌رسانی به اشخاص و تخریب مادی اموال می‌گردد، اصلاحات نیست. روشن است، تلاش‌هایی که حل همه مسائل اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی ایران را در گرو تغییر حکومت دانسته و ترویج می‌کنند که با تغییر حکومت همه مشکلات حل می‌شود، به دلیل تقلیل‌گرایی آن، اصلاحات نیست. روشن است، دعوت از قدرت‌های بین‌المللی و منطقه‌ای برای مداخله در ایران و تغییر حکومت یا وادار کردن‌اش به پذیرش تغییر، اصلاحات نیست. روشن است، در این نگاه «اصلاح‌طلبی» بر «روش» تأکید دارد و نه بر «هدف».البته در اینجا برای متمایز ساختن جنبش اصلاح طلبی در ایران بر هدف مردمسالاری خواهی آن تاکید شده است.اما هر جریانی که در روش خود برای ایجاد دگرگونی مشخصات پیش‌گفته را باور داشته و رعایت کند، اصلاح‌طلب است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54652

فَیلَقوس‌ها و «شریف»‌ها
طاها پارسا

شریف حسین‌پناهی، شاعر کم‌کار اما نام‌آشنایی در زبان و ادبیات کردی است و تعدادی از اشعار او، مخصوصا در اوایل انقلاب، در میان مردم بسیار رایج شد و البته برای خودش یک‌سال زندان و مدتی محرومیت شغلی و مدت‌ها سلب آسایش از زندگی همراه داشت.

شریف، مشهور به ماموستا شریف (استاد شریف)، را برای نخستین بار در مراسم شب‌شعری در دانشگاه شهید بهشتی در اوایل دهه هفتاد از نزدیک دیدم. بسیار خوشحال بود که پس از یک دهه توانسته است چند قطعه از اشعارش را از یک تریبون عمومی قرائت کند.

سال‌ها بعد، شریف را در حالی‌که به خاطر مشکلات بیماری خودش و خانواده به آموزش و پرورش سنندج منتقل شده بود، در محافل ادبی می‌دیدم و چند باری هم سعادت هم‌کلامی و قدم‌زدن با او را داشتم. در نخستین دیدار سنندج، ابیاتی از یک مثنوی او را که در شب شعر دانشگاه بهشتی خوانده بود، برایش از بر خواندم. تعجب کرد و توضیح دادم که حافظه‌ام برای اشعاری که در کام و جانم می‌نشینند بد نیست و همان یکبار شنیدن برایم کافی بوده است تا سال‌ها با آن شعر زندگی کنم.

امروز ، پس از گذشت بیش از دو دهه، یک‌بار دیگر این مثنوی را با صدای ماموستا شریف شنیدم؛ و از قضا به مناسبت درگذشت شرافت‌مندانه‌ی «شریف»ی دیگر از فعالان مدنی و محیط زیست شهر مریوان که آبروی انسان و ته مانده‌ی شرافت انسانی در سده‌ی بیست‌ویکم پس از میلاداند.

مرگ شهادت‌گونه‌ی «شریف باجور» و سه تن دیگر از فعالان و همراهان محیط زیست شهر مریوان، که جایی در صفحات اول هیچکدام از روزنامه‌های تهران نیافت، در ۲۴ ساعت گذشته فضای کردستان ایران را سرشار از غم و اندوه کرده است. شریف باجور و همراهانش جان خود را در حال خاموش کردن آتش‌ جنگل‌های مریوان از دست دادند و در مملکتی که ابر و باد و مه و خورشید و فلک دست‌به‌دست هم داده‌اند که محیط زیستش را به نابودی بکشانند و حکومتش آتش به جان طبیعتش انداخته و سپاهش برای تامین آسایش خود جنگل‌ها را آتش می‌زند و مین‌گذاری می‌کند، مگر واژه‌ای جز شهادت می‌تواند این‌گونه مردن را خلاصه کند؟ مردم مریوان در مراسم تشیع جنازه و اعتراض پس از کشته شدن این فعالان مدنی، شعار می‌دادند «آسایش نظامیان بلای جانمان شده است» (ئاسایشی هیزه‌کان، بووگه به‌لای گیانمان). در محل هم شایع است که این چهار نفر قربانی انفجار مین و یا آتش توپ‌خانه ‌ منطقه توسط سپاه شده‌اند.

به شعر آن یکی مرد شریف بازگردم؛ مثنوی «فه‌یله‌قوس». بنا به افسانه‌های محلی، در عمق دریاچه‌ی زریبار، کاخ و تاج و تخت حاکم ظالمی به نام فَیلَقوس ( به کردی: فه‌یله‌قوس) مدفون است. روزگاری ماموران این حاکم ظالم، درویش بی‌نوا و خانواده‌اش را مورد ظلم و ستم قرار می‌دهند و درویش به دادخواهی به دربار سلطان می‌رود و چون از او ناامید می‌شود، سر سجده به درگاه پروردگارش می‌گزارد و عهد می‌کند که تا نابودی فیلقوس سر از سجده بر ندارد. و سرانجام پس از چهل روز، بارانی سیل‌آسا در می‌گیرد و تاج و تخت حاکم ستم‌گر را غرق می‌کند و اینک دریاچه زریبار بازمانده آن ماجراست. امروزه در کوه مشرف به دریاچه زریبار مریوان، قبر درویشی وجود دارد که به همان افسانه منسوب است و قلعه‌ای هم به نام فلیقوس در همان نزدیکی مشهور است و گردش‌گران زریبار به تماشا و زیارت آن‌ها می‌روند. (در شاهنامه فردوسی نیز از فیلقوس نامی یادشده است و گویا پدر اسکندر مقدونی است و البته هیچ شاهدی بر نسبت میان این فیلقوس‌ها وجود ندارد)

ماموستا شریف، در این شعر، از این افسانه الهام گرفته است. شریف خود می‌گفت که یک‌بار با دیدن مراسم تشیع جنازه دو جوان اعدامی کُرد در مریوان این شعر را سروده است. سراسر مثنوی هم حکایت و ترسیم هنرمندانه‌ی وضعیت مادر این دو جوان و این تشیع جنازه است و ظلمی که به مردم می‌رود و شاعر و مادری که هر بار رو به قبر درویش می‌کند و از او می‌خواهد که باز هم به نماز برخیزد و سر به سجده بگذارد و شهر را ویران کند که فیلقوس بازگشته است و مردم گرفتار ظلم اویند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54690

کرباسیان، قربانی نوبخت و تحریم‌ها
برگ‌ریزان دولت در بحران اقتصاد

زیتون – مجید ضابطی: مجلس ایران در اتفاقی بی‌سابقه کمتر از یک ماه دومین وزیر روحانی را استیضاح و برکنار کرد. استیضاح مسعود کرباسیان، وزیر امور اقتصادی و دارایی که در دوره وزارتش، به روایتی اقتصاد ایران تورم ۷۰ درصدی را تجربه کرد، چندان دور از انتظار نبودو به‌خصوص آنکه کرباسیان جانشین علی طیب‌نیا شده بود که تورم را در دوره اول ریاست جمهوری روحانی زیر ۱۰ درصد نگه داشت.

هر چند استیضاح کرباسیان مانند استیضاح ربیعی پر حاشیه نبود اما در این استیضاح نیز می شد نشانی از باج‌های وزیر به نمایندگان یافت؛ باج‌هایی که البته مانند باج‌های ربیعی در نهایت بی‌نتیجه ماند. کرباسیان در دو هفته‌ای که استیضاح در جریان بود، ۲۰ حکم برکناری و انتصاب مدیریتی صادر کرده بود؛ انتصاب‌هایی که مطابق میل نمایندگان بود.

با این حال مجلس ایران در جلسه روز یکشنبه مسعود کرباسیان را با ۱۳۷ رأی موافق و ۱۲۱ رأی مخالف استیضاح کرد و او از مقامش برکنار شد.

استیضاح‌کنندگان از وضعیت بد اقتصادی گفتند اما شاید دلیل استیضاح کرباسیان نکته‌ای بود که الیاس حضرتی گفت:«ما فقط دستمان به استیضاح کرباسیان می‌رسد؛ درحالی‌که امروز باید روحانی، نهاوندیان، نیلی، جهانگیری و سیف استیضاح می‌شدند.»

با این حساب نمایندگان مجلس قدرت آن را ندارند که درباره تحریم‌های آمریکا سئوال کنند و به تعبیر مسعود پزشکیان هزینه‌ای که کشور برای درگیری با آمریکا می‌دهد، به همین دلیل تنها دولت را به دلیل ناکامی در مواجهه با تحریم‌ها زیر بار انتقاد خود می‌گیرند.

درگیری‌ها در تیم اقتصادی دولت نیز یکی از دیگر دلایل استیضاح کرباسیان بود. نمایندگانی که از ادامه سلطه محمد باقر نوبخت بر تیم اقتصادی دولت و ناهماهنگی‌های این تیم ناراضی هستند بخشی از ضرب شست خود را در استیضاح کرباسیان به دولت نشان دادند.

نمایندگان موافق استیضاح در سخنرانی‌هایشان به مواردی از جمله نبود هماهنگی میان تیم اقتصادی دولت، ناتوانی وزارت اقتصاد در ترسیم راهبرد پیشبرد اقتصاد کشور، رکود تورمی و فساد در بدنه وزارت اقتصاد اشاره کردند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54698

روحانی، نه هاشمی‌وار می‌ایستد نه توان خامنه‌ای‌شدن دارد
استیضاح دوم و پس‌زمینه‌های مهم

شاید رئیس‌جمهور ایران، هیچ‌گاه به این اندازه گرفتار تناقض نشده است. در شرایطی که در چند ماه گذشته، حسن روحانی به خاطر جلب حمایت و به منظور کاستن از میزان فشارهای داخلی، به طور کامل وارد صف راست‌ها شده، در همان حال تلاش کرده تا دلایل فلج اقتصادی و بحران ارزی و پولی را به همان راست‌هایی نسبت دهد که خود عبای آنها را بر دوش انداخته است. این رفتار عجیب روحانی، نتایج و پیامدهایی داشته که اگر چه در کوتاه مدت تا حدودی به نفع او تمام شده و فعلا شخص رئیس‌جمهور را وارد دایره گسترده‌ی «دیگری» نکرده و او را «خودی» به حساب می آورد، اما هزینه‌های سنگینی بر دوش رفقا و همراهان روحانی و کل کشور گذاشته است.

این روزها، او نه حاضر است در تصمیم‌های سیاسی خود، مانند هاشمی روی حرف خودش بایستد و با ابزارهای مختلف دیگران را اقناع کند و نه توان و امکان آن را دارد که خامنه‌ای وار، به سطحی از قدرت دست پیدا کند که کسی جرات نظارت و انتقاد نداشته باشد. اگر قرار بر مقایسه باشد، روحانی در دفاع از تصمیمات خود و رفقایش، حتی در قد و قواره احمدی‌نژاد هم ظاهر نشده و کاراکتر سیاسی محافظه‌کار و عافیت‌طلب او، خیلی وقت‌ها این باور را در ذهن رای‌دهندگان به وجود می‌آورد: «این کاره نیست!»

گردش به راست روحانی نه تنها اصلاح‌طلبان و رای‌دهندگان به روحانی را نومید کرده بلکه اساسا این باور را به‌وجود آورده که در ایران، نهادی به نام دولت و مقامی به نام رئیس‌جمهور هیچ‌کاره است و همه‌چیز بر محور اراده‌ی صاحبان اصلی قدرت، نهاد رهبری و نظامیان کشور است. اما آیا واقعا چنین است؟ واقعا دولت برای حل مشکلات اقتصادی، هیچ ابزار، توان و امکان خاصی در اختیار ندارد؟ در جواب به چنین سوالی و سوالات نظایر آن، می‌توان گفت: قدرت در ایران، تا حد زیادی در دست رهبر و تشکیلات عریض و طویل بخش‌های نظامی، اطلاعاتی و اقتصادی سپاه، قوه قضائیه، شورای نگهبان، صدا و سیما، آستان قدس رضوی و نهادهای موازی دیگر است. اما این همه ماجرا نیست و چنین نیست که رئیس‌جمهور هیچ‌کاره باشد. اگر قرار باشد چنین استدلالی را به عنوان قاعده‌ی خلل‌ناپذیر قبول کنیم، در این صورت هیچ مسئولیتی بر دوش رئیس‌جمهور و هیات دولت باقی نمی‌ماند و آنان می‌توانند تا ابد، تمام مشکلات را به دیگران ربط دهند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54731

پدیده مشایی و تکلیف اصلاح‌طلبان
ابوالفضل مظلوم‌زاده

کدام مشایی؟ و کدام تکلیف؟ «مت ماتریورز»، فیلسوف سیاسی دانشگاه یورک کانادا در مواجهه با فعالان سیاسی و نخبگان که درک درستی از امر سیاسی و مقوله توسعه‌ نداشتند در جمله‌ای لطیف گفت: «اگر کسی در جایی، درختی یا شاخه‌ی گلی بکارد، به مراتب بیشتر از جماعت سیاسی به بشریت و به کشورش خدمت خواهد رساند.»

جریان‌هایی سیاسی‌ توان نمایندگیِ اصلاح و گذار از مراحل توسعه‌نیافتگی سیاسی را دارند که نخست، تکلیف خود را با امر سیاسی، نحوه‌ی کنش مدنی، اعمال اثر بر عرصه اجتماعی به عنوان حوزه عمده‌ی فعالیت سیاسی و اعمال قدرت‌/ مقاومت را روشن کنند؛ چراکه این مسأله‌ها پیش‌فرض توسعه سیاسی است و جوامع بی‌توسعه این نوع زایمان تاریخی را با درد کمتری سپری می‌کنند. بدون تعیین و شفاف‌سازی حدود و ثغور این مقوله‌ها به قول «ماتریورز» همان بهتر که «درختی یا شاخه‌ی گلی بکاریم.»

اگر بر «تحول تاریخی» که هیچ «بنی‌بشری» از آن مصون نیست، صحه بگذاریم و گذار پدیدارها را با آن نگاه کنیم، بدون شک نه اصلاح‌طلبی ۹۷ همانند دهه هفتاد است و نه جامعه ایرانی شبیه بیست سال پیش. می‌خواهم بگویم که روزهای داغ محفل‌های روشنفکرانه و دانشجویی، زمین جوشنده‌ی کنش‌های سیاسی و صندلی‌های گرم مجلس ششم جای خود را به ذهن‌های یخ‌زده اصلاح‌طلبان، زمین بایر سیاست‌ورزی و فعالان بی‌حوصله و غُرغُروی توییتری داده‌است. جریان اصلاحاتی که بعد از بیست سال تبیینی صحیح و متناسب با شاکله‌ی جامعه ایرانی از امر اصلاح، حدود تغییر و حتی اصول کنش‌ورزی ارائه نکرده‌است و مرزهای مصداقی برای تفکیک با محافظه‌کاری را در سه اصل «رفتاری/روانی»، «استراتژی» و «آرمان‌ها و اهداف» روشن نساخته، غیر مفید خواهد بود؛ طبعاً در برابر بی‌عدالتی‌های قضایی، مسئله حقوق بشر در کشور، بحران‌های اجتماعی و نارضایی‌های عمومی، چالش‌های زیست محیطی و مسأله‌هایی از این جنس توان اظهارنظر نخواهد داشت.

پدیده مشایی
در عنوان این یادداشت «مشایی» یک استعاره است و این فرد موضوعیتی ندارد؛ استعاره‌ای که می‌توانست نام‌های عبدالفتاح سلطانی، نسرین ستوده، نرگس محمدی، قاسم شعله‌سعدی و رویا صغیری جای آن باشند. نام «مشایی» در واکنش به گفت‌وگویی است که حسن اسدی زیدآبادی با «بی‌بی‌سی فارسی» داشت که در پاسخ به این سؤال: دلیل سکوت اصلاح‌طلبان در برابر بی‌عدالتی قضایی در حق مشایی و عدم حمایت اصلاح‌طلبان از او چیست؟ گفت:«این آقایان و طرفداران احمدی‌نژاد یک سابقه‌ای دارند که قابل چشم‌پوشی نیست.» او معتقد است که این جماعت در برابر زندانی و کشته‌شدن صدها نفر چیزی نگفتند که خود هم از عاملان این سرکوب بودند؛ پس خارج از انصاف است که از اصلاح‌طلبان توقع داشت بیانیه‌ای با دویست امضا برای اینان جمع کنند.

اجازه دهید از این نکته شروع کنم. اخیراً محمدرضا تاجیک در گفت‌وگو با روزنامه آرمان گفت:«ما به اندازه‌ای در تاریخ عجله داشته‌ایم که به جای اینکه دموکرات بسازیم، دموکراسی‌ طلب کرده‌ایم. ما بدون اینکه اصلاح‌طلب تربیت کنیم، انتظار اصلاحات در جامعه داشته‌ایم. بدون اینکه بازیگران حزبی تربیت کنیم، حزب ایجاد کرده‌ایم.»

موضع آن اصلاح‌طلب جوان به روشنی نوع مواجهه این جریان سیاسی را با اموری از این قبیل روشن می‌کند؛ یعنی چون نام مشایی، بقایی یا احمدی‌نژاد در میان است عذر ما را بپذیرید! و این همان خرده‌ی تاجیک به جماعت اصلاح‌طلب است که چرا به جای دموکرات ساختن، دموکراسی طلب کرده‌ایم؟!

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54734

تفاوت‌های دو سئوال از دو رئیس‌جمهوری
روحانی گرفتار بین خبرگان و شورا

زیتون – پریا منظرزاده: رییس‌جمهور ایران روزهای دشواری در پیش دارد. از یک سو باید روز سه شنبه، ششم شهریورماه، برای پاسخگویی به نمایندگان در مجلس شورای اسلامی حاضر شود و از سوی دیگر، مجلس خبرگان درباره شرایط اقتصادی از او توضیح می خواهد. هرچند حسن روحانی، به لحاظ قانونی باید به نشست مجلس برود اما خود را موظف به پاسخگویی به درخواست مجلس خبرگان ندانسته و این درخواست را رد کرده‌است.

یکی از تفاوت‌های سئوال از روحانی و احمدی‌نژاد تغییر آئین نامه مجلس است و این‌بار از نمایندگان رای‌گیری خواهد شد و اگر از پاسخ به سئوالی قانع نشوند این موضوع به قوه قضائیه ارجاع می‌شود

بازگشت تحریم‌های فلج‌کننده آمریکا و خروج بسیاری از کمپانی‌های غربی از ایران به دلیل هراس از تحریم‌ها موجب شده که اقتصاد ایران از کنترل خارج شود. این درحالی‌ست که پیش‌بینی می‌شود با اجرا شدن دور دوم تحریم‌ها در آبان‌ماه، شرایط وخیم‌تر از گذشته شود.

در این شرایط، مجلس خبرگان جلسات روز ۱۳ و ۱۴ شهریور خود را به «رسیدگی به وضعیت معیشتی و اقتصادی مردم» اختصاص داده است.

از نظر حسن روحانی، نه تنها دعوت برای ارایه گزارش مجلس خبرگان، بلکه سوال از رییس‌جمهور که مجلس شورای اسلامی مطرح کرده نیز الزام قانونی ندارد. او البته تمایلی نیز ندارد که داوطلبانه به میان اعضای مجلس خبرگان رهبری برود و حملات آنان را نیز تحمل کند به‌خصوص وقتی همچنان از بیانیه این مجلس درباره خروج آمریکا از برجام دلخور است؛ بیانیه‌ای که در آن از حسن روحانی خواسته شده بود به خاطر «عدم رعایت خطوط قرمز ترسیمی» و «نگرفتن تضمین‌های لازم» در جریان مذاکرات برجام «عذرخواهی کند». اما برخی اعضای مجلس خبرگان از آن ابراز بی‌اطلاعی کردند و دبیرخانه مجلس خبرگان مجبور شد اعلام کند که این بیانیه احمد جنتی، رییس مجلس، بوده است.

اما از آنجا که وظیفه ذاتی مجلس شورای اسلامی نظارت بر عملکرد دولت است، روحانی گفته است: «برای جلوگیری از هر نوع اختلاف بین قوا و احترام به مجلس شورای‌اسلامی انشاء‌الله در فرصت مقرر به مجلس خواهم آمد و به سوالات پاسخ خواهم داد.»

اینک او به مجلس می‌رود تا به سوالات نمایندگان که در پنج محور تنظیم شده پاسخ گوید. عدم موفقیت دولت در کنترل قاچاق کالا و ارز، استمرار تحریم‌های بانکی، عدم اقدام شایسته دولت درباره کاهش نرخ بیکاری، رکود اقتصادی شدید چند ساله، افزایش شتابان نرخ ارز خارجی و کاهش شدید ارزش پول ملی، سرفصل سئوالات نمایندگان از روحانی است.

متن کامل در زیتون:

http://zeitoons.com/54753

رئیس‌جمهور مجلس را هم قانع نکرد؛ قوه قضائیه وارد می‌شود
تنظیم باد روحانی؛ نوکری از نوکرهای مردم

زیتون- نیلوفر سعیدی: هفت سال پیش، مجلس ایران برای نخستین بار، طرح سوال از رئیس‌جمهور وقت را در دستور کار قرار داد. پس از کش‌و‌قوس‌ها و لابی‌گری‌های بسیاری از نمایندگان طرفدار احمدی نژاد، طراحان سوال کوتاه نیامدند و رئیس‌جمهور، سرانجام به مجلس دعوت شد تا به سوالات نمایندگان پاسخ دهد. اما همان‌گونه که پیش‌بینی می‌شد، همه‌چیز را به شوخی برگزار کرد و سوالات نمایندگان را به عنوان سوالات امتحانی خوب طراحی شده، توصیف نموده و اعلام کرد که اگر نمره‌ای کمتر از ۲۰ داده شود، در حق او بی‌معرفتی و نامردی کرده‌اند. او حتی در پاسخ به سوالی در مورد قهر با خامنه‌ای و خانه‌نشینی ۱۱ روزه به خاطر برکناری وزیر اطلاعات، اعلام کرد که چنین چیزهایی به احمدی‌نژاد نمی‌چسبد! اما امروز ، روز متفاوتی بود و سوال از حسن روحانی رئیس جمهور اعتدال‌منش ایران، حال و هوای دیگری داشت.

پنج سوال مهم
سوال ۸۲ نماینده از رییس‌جمهور درباره‌ی عدم موفقیت دولت در کنترل قاچاق کالا و ارز، استمرار تحریم‌های بانکی، عدم اقدام شایسته دولت در خصوص کاهش نرخ بیکاری، رکود اقتصادی شدید چندین ساله و افزایش شتابان نرخ ارزهای خارجی و کاهش خرید ارزش پول ملی به عنوان اصلی‌ترین دغدغه‌های نمایندگان، مطرح شد.

کسی در مورد فساد مالی نپرسید
کاراکتر روحانی و احمدی‌نژاد مانند هم نیست و کسی انتظار ندارد که روحانی بگم‌بگم راه بیاندازد و یا در مجلس، کلیپی در مورد برادر لاریجانی یا هر فرد دیگری پخش کند. اما همه می‌دانستند که اگر قرار بر بحث و تفحص در مورد فساد باشد، احتمالا خیلی‌ها درگیر این ماجرا می شوندو بر اساس توافقی نانوشته، کسی در مورد فساد مالی، حرف نزد!

شیخ عافیت اندیش، نوکری از نوکرهای مردم
روحانی به اندازه کافی گرفتاری دارد و قاعدتا وقت و توان چندانی برای جنگ با مجلسی‌ها ندارد و از این گذشته، نمی‌خواهد بعد از پایان دوران مسئولیت، به گرفتاری‌های روسای قبلی گرفتار شود. به همین خاطر، همچنان که پیش‌بینی می‌شد، او ترجیح داد محافظه‌کارانه پاسخ دهد و فضای مجلس را با وجود سر و صدای پایداری‌ها به سمت ریش‌سفیدی و مصالحه پیش ببرد. روحانی گریز ظریفی به ماجرای فیضیه و استخر زد و در سخنان خود، اعلام کرد که حتی از احتمال ترور شدن هم باکی ندارد و خود را نوکری از نوکرهای مردم و سربازی از سربازان می‌داند.

مردم از اختلاف ما می ترسند
روحانی در مورد آمار تورم و بیکاری، به بیان اعداد و ارقامی پرداخت که مورد تردید قرا گرفت. اگر چه ذوالنور نماینده‌ی سپاهی مسلک قم، تلاش کرد تا روحانی را در ماجرای برجام و مذاکره با آمریکا، به تمامی زیر سوال ببرد اما روحانی در پاسخ به او، اعلام کرد که برجام در بسیاری از جهات موفق بوده و بدعهدی از سوی آمریکا روی داده است. او همچنین اعلام کرد: مردم ما از آمریکا نمی‌ترسند اما از اختلاف من و شما می‌ترسند. ما باید در کنار هم باشیم و با هم کار کنیم.

نتایج معنی‌دار رای‌گیری؛ قوه قضائیه وارد می‌شود
رای‌گیری در مورد پاسخ‌های پنجگانه روحانی، نتایج معنی‌داری به دنبال آورد. نمایندگان نشان دادند که فقط از پاسخ رئیس‌جمهور مربوط به سوال دوم (دلیل استمرار تحریم ها) آن هم به شکل کاملا ناپلئونی ۱۳۷ به ۱۳۴ قانع شده اند اما از پاسخ رئیس‌جمهور به چهار سوال دیگر، قانع نشدند و موضوع عملکرد دولت در این خصوص به قوه قضائیه ارجاع خواهد شد.

ابهام قانونی و دومینوی استیضاح‌های بعدی
تصمیم در مورد عملکرد دولت روحانی در مورد چهار سوالی که نمایندگان را قانع کرد، به قوه قضائیه ارجاع خواهد شد اما هیچ معلوم نیست قوه قضائیه چگونه باید در این خصوص اقدام کند و چه احکامی بر چه مبنایی صادر خواهد شد. این ابهام در آئین‌نامه مجلس شورای اسلامی و همچنین در قانون اساسی، در مورد قانع نشدن نمایندگان مجلس از پاسخ رئیس جمهور، وجود دارد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/54769