زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
متن کامل این نامه که برای انتشار در اختیار «زیتون» قرار گرفته٬ به شرح زیر است:

حضرت شیخ الاسلام مولوی عبدالحمید
با سلام و آرزوی سلامتی شما

نامه اعتراضی و سراسر خیرخواهی جناب‌عالی درباره نقض مکرر حقوق شهروندیِ هموطنان اهل سنت که نشان‌دهنده رنج و سختی و تبعیض ناروا بر خواهران و برادران اهل سنت در طول چهل ساله اخیر است، مایه تاسف عمیق ما بود. همه آنچه ما از خلال مبانی و یافته های دینی، انسانی و حقوق بشری دریافته ایم پیامی جز برابریِ حقوق همه انسانها فارغ از عقیده، دین، مذهب و قومیت نداشته است. انسانی که ما می‌شناسیم کلمه را آموخت تا کرامت ببیند و عزت و شان او در برابر همه دیگر مخلوقات فارغ از هر گونه تبعیض و نابرابری حفظ شود. از این گذشته انقلاب ۱۳۵۷ که اینک در آستانه چهل و سومین سال وقوع آن قرار داریم آرمان رهایی، آزادگی و انسانیت را جستجو می‌کرد و حقوق شهروندی را سر لوحه خود قرار داده بود و البته امروز صادق­ترین انقلابیون آن زمان نیز نسبت به انحراف از آرمانهای بلند و انسانی آن انقلاب معترض­اند و روند تغییرات را تایید نمی‌کنند. برخورداری همه اقوام ایرانی ‌از حقوق شهروندی و همه ایرانیان اعم از زرتشتی، مسیحی، یهودی ، مسلمان اعم از شیعه، سنی، درویش و پیروان آیین بهایی، و اعم از موافق ، مخالف و منتقدِ حاکمیت، در ردیف بدیهی‌ترین اصول دینی، ملی و انسانی است که متاسفانه امروزه بشدّت نقض می‌شود.

ما امید داریم که به واسطه انسانهای شریف، مومن ، ایرانی و آزاده‌ای چون شما دیر یا زود ملت ایران بار دیگر در مسیر آرمانهای بزرگ آزادی، عدالت و توسعه و رفاه برای همه ایرانیان فارغ از عقیده، دین ، مذهب و قومیت و امثال آن حرکت خواهد کرد و بساط ظلم وتبعیض علیه هموطنان اهل سنت برچیده خواهد شد. ما تردیدی نداریم که به رغم همه بیدادها و مظالم ، به یمن نقش مصلحانه و موثر شما در میان جماعت اهل سنت بویژه اهالی خطه بزرگ سیستان و بلوچستان، عشق به ایران و تلاش برای حفظ تمامیت ارضی در روح و دل مردم پایدار خواهد ماند. از همین رو ضمن همدردی با شما و خواهران و برادران اهل سنت از حضرت حق می‌خواهیم تا شما را نه فقط برای جماعت اهل سنت که برای ایران و ایرانیان حفظ کند.
هاشم آقاجری – محمد ابراهیم زاده – هادی احتظاظی –  مجید الهامی – بهمن احمدی امویی – حسن اسدی زیدآبادی – ابوالفضل بازرگان – محمد حسین بنی‌اسدی – قربان بهزادیان نژاد – علیرضا بهشتی حسینی – علیرضا بهشتی شیرازی- مصطفی تاجزاده – محمد توسلی – جلال جلالی زاده – بهزاد حق پناه – ابوالفضل حکیمی – ابراهیم خوش سیرت – محمد داوری- محمود دردکشان – خسرو دلیرثانی – معصومه­دهقان – صادق­ربانی – علیرضارجایی-                                                                                                                        بهمن رضا خانی – احد رضایی – حسین رفیعی  – رضا رئیس طوسی – حامد سحابی – فریدون سحابی – پروانه سلحشوری – سیدمحمد سیف زاده – تقی شامخی – احسان شریعتی- فیروزه صابر – هاشم صباغیان – طاهره طالقانی – علیرضا علوی‌تبار – محمد علی عمویی – علی اصغر غروی – غفار فرزدی – علی فرید یحیایی- ابوالفضل قدیانی – نظام الدین قهاری – محمدرضا کارخانه چین – رحمن کارگشا – علی گرجی – فاطمه گوارایی – فخرالسادات محتشمی پور – محسن محققی – محمد محمدی اردهالی – نرگس محمدی – مهدی محمودیان – سعید مدنی – احمد معصومی – احمد منتظری – آذر منصوری – خسرو منصوریان – عباس منوچهری – عبدالله مومنی – نسرین نافعی – صدیقه وسمقی – هادی هادی‌زاده یزدی.

https://www.zeitoons.com/83900
نقدِ نقد؛ منتقدانِ سروش و غفلت از سه اصل
صدرا معصوم‌زاده

اوایل دهه‌ی نود، زمانی که دکتر عبدالکریم سروش اولین مقالات از نظریه‌ی رویای رسولانه را منتشر می‌کرد، واکنش‌ها حکایت از یک شکاف مهم در ساحت فکری جریان نواندیشی و روشن‌فکری دینی داشت. شکافی که به مرور سروش را از ردیف هم‌قطاران سابق خود دورتر می‌کرد و به ورطه‌ای دیگر از جهان اندیشه می‌کشاند. اگرچه عده‌ای از موافقان دیروز و منتقدین آن روزهای این نظریه‌پرداز تلاش کردند تا تئوری جدید وی را یک انحراف از مسیر یا نوعی لغزش نافرجام قلم‌داد کنند اما آن‌چه در عمل رخ داد این بود که سروش، همچنان به بسط ایده‌ی خود مشغول ماند و در مسیری که پیش گرفته بود، اقدام به بازنگری در آراء و افکار پیشین خود کرد.

حال در اواخر دهه‌ی نود، یکی از این بازنگری‌ها در قالب سلسله سخنرانی‌های «دین و قدرت» منتشر شده و چندی است که انتشار جلسات جمع‌بندی و پرسش‌وپاسخ پیرامون آن، بار دیگر واکنش‌های فراوانی را برانگیخته است.؛ واکنش‌هایی اکثرا منفی از سوی جامعه مومنان و نواندیشان دینی و واکنش‌هایی بعضا مثبت از سوی غیرمومنان و معارضان با ادیان.

اما آن‌چه تا امروز تحت عنوان نقد از سوی مومنان و نواندیشان دینی مطرح شده عموما واجد یک نقص بنیادی مشترک است که حکایت از غفلت منتقدین از سه اصل مهم دارد: اصل اشتراکِ پیش‌فرض، اصلِ اشتراک معیار و اصلِ اشتراک هدف.

بر طبق این اصول، ما برای نقد یک نظریه، دو راه کلی داریم:
۱. یا باید وارد دستگاه فکری شخص نظریه‌پرداز شویم و بر اساس پیش‌فرض‌ها، متد مورد استفاده، هدف مطلوب و… در آن دستگاه، تعارض‌ها، تناقض‌ها و… را کشف کرده و نشان دهیم.
۲. و یا باید به سطح مشترک بالاتری عزیمت کنیم تا از آن‌جا ریشه‌ها، پیش‌فرض‌ها، مقدمات صفر و… در آن نظریه را مورد بررسی قرار دهیم و به اشکالات موجود در آن بپردازیم.
اما آن‌چه عموما در واقعیت روزگار ما رخ می‌دهد این است که منتقدین، ابتدا نظریه‌ی یک فرد (یا جریان) را گرفته، آن را وارد دستگاه فکری خود می‌کنند و با تطبیق محتوای آن بر اساس موازین و سازه‌های‌شان، نتایجی را به صورت یک نظریه‌ی فیلتر شده (و یا حتی بازتولید شده) پیش‌رو می‌گذارند. سپس تیغ نقد را برداشته و به کشف تناقض‌ها و تعارض‌ها و… موجود در آن مشغول می‌شوند. گویی که آن‌چه در مقابل دارند همچنان همان نظریه‌ی اصلی است.
چنین اتفاقی به کرات در انتقادات مطرح شده پیرامون نظریه  «عارف مسلح» رخ داده است. برای مثال:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83867
مواجهه سیاسی با ویروسی که ولایت‌پذیر نیست
آیا سیاستِ ما عین واکسیناسیونِ ماست؟
 
زیتون ـ محمدرضا سرداری
: در حالی که اکثر کشورهای دنیا در حال طی مراحل آغازین واکسیناسیون شهروندان خود در مراکز درمانی هستند، موضوع واردات واکسن این روزها به بحث اصلی ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی بدل شده است.

پس از آن که آیت‌الله خامنه‌ای واردات واکسن از آمریکا و انگلیس را ممنوع کرد؛ موجی از انتقاد و نگرانی ایرانیان را فرا گرفت. افزایش نگرانی در میان شهروندان اما نه انعکاسی در اظهارات مقامات داشت و نه رسانه‌های داخلی ایران.

واکنش مقامات بهداشتی و درمانی محافظه‌کارانه و حتی ستایشگرانه و به تعبیر ارزشی‌ها ولایت‌مدارانه بود. سعید نمکی، وزیر بهداشت فرمان رهبر را با رابطه پدر و فرزندی مقایسه کرد و گفت وی دلسوز مردم است و چنین حکمی را بر اساس تحقیقات علمی صادر کرده. بیش از  ۲۰۰ نماینده مجلس نیز در نامه‌ای نظر علی خامنه‌ای را تایید کرده‌اند، آن را «فصل‌الخطاب» خواندند و از دولت خواستند به این دستور عمل کند.
در آخرین اظهارات مقامات در تایید فرمان رهبر جمهوری اسلامی، امروز هم ابراهیم رئیسی، رئیس قوه قضائیه ایران مدعی شده این کار برای «صیانت» از جان مردم بوده و ایران، «آزمایشگاه واکسن آمریکایی و انگلیسی نیست.»
تنها صدای اعتراض تلویحی  از سوی سازمان نظام پزشکی برخاست؛ اما نه خطاب به صادرکننده فرمان منع ورود واکسن، بلکه خطاب به حسن روحانی، رییس‌جمهوری. در نامه این سازمان به روحانی بدون اشاره به فرمان رهبر جمهوری اسلامی، ضمن تاکید بر مواجهه علمی و مدبرانه در مقابل بیماری همه‌گیر کرونا، از دولت خواسته شد تا برای تامین واکسن مطمئن مورد تایید مراجع «علمی» بدون در نظر گرفتن ملاحظات «سیاسی» اقدام کند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83852
روزی برای ظریف و پمپئو
«ما دروغ می‌گوییم، تقلب می‌کنیم و می‌دزدیم»

زیتون ـ مهسا محمدی
: وزیر امور خارجه ایالات متحده در اظهاراتی ایران را «پایگاه خانگی جدید گروه القاعده» خواند. مایک پمپئو که حدود یک هفته دیگر ماموریت او در کاخ سفید به پایان می‌رسد، در مدت باقی‌مانده وقت را غنیمت شمرده و بار دیگر جمهوری اسلامی را به ارتباط با گروه تروریستی القاعده متهم کرد.

وزیر خارجه آمریکا که روز سه‌شنبه در کلوپ ملی مطبوعات ایالات متحده سخنرانی کرد، گفت که وضعیت کنونی ایران از نظر ارتباط با القاعده «بدتر» از افغانستان در زمان حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ به آمریکا است. به گفته او «القاعده طی سه دهه با ایران ارتباط داشته است.»
محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران نیز به سرعت در حساب توییتری خود به اظهارات پمپئو واکنش نشان داد و پمپئو را به انتشار «اسناد ساختگی خارج شده از طبقه‌بندی» و «دروغ»گویی در مورد ایران متهم کرد.
اولین بار که ایالات متحده به صورت رسمی ایران به رابطه با القاعده متهم کرد مرداد ماه سال ۹۰ بود و بعد از آن این اتهام به دلایل مختلف توسط ایالات متحده تکرار و هر بار قویا توسط جمهوری اسلامی تکذیب شد. 
این بار اما با انتشار خبر ترور ابومحمد مصری و دخترش  که گفته می‌شود از سران القاعده و مرد دوم این شبکه تروریستی بوده است ، در خیابان پاسداران تهران، این اتهامات سر و شکل جدی‌تری به خود گرفت.

ایران به چه چیزی متهم است؟
مایک پمپئو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در روزهای پایانی سکانداری وزارت امور خارجه این کشور مدعی شد که گروه تروریستی القاعده، که مسئول اصلی حملات ۱۱ سپتامبر بوده است، اکنون «دارای مقر جدیدی در جمهوری اسلامی است.» او سندی برای ادعاهای خود ارائه نداد اما با اشاره به کشته شدن ابومحمد المصری، عضو القاعده در ماه مرداد (اوت) گذشته در تهران تاکید کرد که  القاعده طی سه دهه با ایران ارتباط داشته است. او حتی مدعی شد که «ایران به برنامه ریزی حملات ۱۱ سپتامبر کمک کرده است.»
 
به گفته پمپئو کمک‌های تهران به القاعده به این شکل بوده که به این گروه «اجازه داده تا پول جمع کند و با رهبران خود در سراسر جهان ارتباط برقرار کند.» همچنین وزارت اطلاعات ایران از القاعده پشتیبانی لجستیکی کرده است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83903
«عاشقی نوشش»؛ به یاد زنده دکتر محمد ملکی
علی کلائی

بیش از چهل روز از رحلت زنده یاد دکتر محمد ملکی گذشته است. اما او که بود؟ و چه تصویر و چه آموزه هایی را میتوان از او به یادگار داشت؟
نوشتار پیش رو در دو بخش تنظیم شده است. بخش نخست به زندگی آن استاد عزیز می پردازد و در بخش دوم و در محورهایی مشخص، به تصویر از او و آموزه هایش.

زندگی دکتر محمد ملکی، او که به تعبیر خودش، بُرد عمری «دار بر دوشش!»
در دی ماه ۱۳۹۸ و در چهلم جانباختگان کشتار آبان ۹۸، نفرین ابدی خدا و خلق را نثار عاملین و آمرین جنایت میداند و میگوید که: «منتظر روزی باشید که باید پاسخگوی این همه جنایت باشید و یقین بدانید دور نیست روزی که مردم برای دادخواهی و پایان دادن به نظام جورتان برخیزند». این استاد دانشگاه و از حجت های خداپرستی و قسط محوری، در خدمت خلق برای خدا، در راه آزادی انسانها از ظلم و ستم و بیداد، بر عهدی که با خدایش بسته بود تا لحظه آخر وفادار ماند و مصداق عالمانی شد که به گفته مولا علی، در برابر شکم بارگی ستم گران و گرسنگی ظالمان صبر نکردند.
دکتر محمد ملکی، خود در شعری با عنوان «شناسنامه»، خود را اینگونه معرفی میکند که:
من از اهالی رنجم
و از قبیله درد
تبارِ من همه از درد و رنج نالیدند
و من نه ناله که فریاد می کنم فریاد
چه!
از اسارتِ شهرِ حماسه می آیم
و از ولایتِ زنجیرِ عدلِ جلادان
که، جای جای تنم زخمدار “تعزیر” است
و قلب و کلیه و مثانه جملگی بیمار
و پشت گوژ ز سنگینی و صلابتِ دار
ده ونک –

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83925
شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در باب نظریه‌ی «دین و قدرت» سروش
یاسر میردامادی

۱. تقریر نظریّه

سخن اصلی سروش در نظریه‌ی «دین و قدرت» آن است که رخدادهای تاریخی ثبت شده از زندگی پیامبر اسلام نشان می‌دهند که محمد فردی قدرت‌پرهیز نبوده بلکه قدرت‌طلب و اقتدارگرا بوده و برای کسب، حفظ و توسعه‌ی قدرت از خشونت‌ورزی هم ابایی نداشته است ــــ گرچه سروش لفظ «خشونت» را به کار نمی‌برد اما مثال‌هایی که می‌زند، مانند سر بریدن و دستور به ترور، لاجرم چنین معنایی را به ذهن متبادر می‌کند.
سروش گرچه قدرت را لزوماً منفی ارزیابی نمی‌کند و معتقد است داوری اخلاقی در باب خشونت‌های نبوی نیز باید با نظر به ظرف تاریخی رخدادها‌ صورت گیرد و نه به شکل مطلق و غیر زمینه‌مند (non-contextual) اما در نهایت می‌گوید ختم نبوت به معنای ختم قدرت‌طلبی، اقتدارگرایی و خشونت‌ورزی مؤسّسانه‌ی پیامبر است و مؤمنان، مکلّف به پیروی از تأسیس‌گریپیامبر نیستند. از نظر سروش قدرت‌طلبی و خشونت‌گری پیروان اسلام سیاسی به ویژه بنیادگرایانمسلمان از آن رو است که این عده در صدد اند از محمّدِ مؤسّس پیروی کنند، حال آن‌کهتأسیس‌گری از اختصاصات نبی است و مؤمنان، مکلف به کار پیامبرانه نیستند. ما همان‌طور که خدا نیستیم نبی هم نیستیم و در عصر ختم نبوت، مؤمنان بایستی حدّشناسی پیشه کنند و تأسیس‌گری پیامبرانه را سراسر وا نهند.
برای فهم نظریه‌ی «دین و قدرت»، مهم است به این نکته توجه کنیم که این نظریه دو بخش دارد:بخش تبیینی که محمد را قدرت‌طلب و اقتدارگرا تصویر می‌کند که خشونت‌پرهیز هم نبود و نیز بخشتجویزی که با تمایز میان مقام تأسیس و استقرار، مسلمانان را دعوت می‌کند که از تأسیس‌گریمحمد پیروی نکنند و قدرت‌طلب و اقتدارگرا نباشد و خشونت‌پرهیز باشند.

در ادامه شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در باب این نظریّه خواهم آورد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83861
«مسئله‌‌ساز»؛ به بهانه‌ی قطع همکاری توییتر با ترامپ
طاها پارسا


 https://www.zeitoons.com/83942

۱. «رسانه خودِ پیام است». کتاب تأثیرگذار و پیامبرانه‌ی مک‌لوهان، «درک رسانه: امتداد انسان»، با این جمله آغاز می‌شود. پیامی که یادآور آغاز «عهد جدید» است: «در آغاز خدا بود و کلام با خدا بود و کلام، خدا بود». امتدادِ پیش‌گویی مک‌لوهان بعدها در سه‌گانه‌ی کاستلز ، «عصر اطلاعات، جامعه‌ی شبکه‌ای»، با قوت و عمق بیشتری دیده شد. پژ‌وهش‌های کاستلز از زیر و رو شدن دنیا و یک روند معکوس سخن گفت: از تاثیرگذاری فرهنگ بر طبیعت و از غلبه‌ی سرعت جریانِ رسانه بر خود رسانه. و حالا ما در عهدِ جدید، در رسانه‌های اجتماعی، شاهد عینی شدن این نظریه‌های پیامبرانه هستیم.

۲. رسانه خودِ پیام است؛ به زبان ساده یعنی محتوا مهم نیست، جریان مهم است. مک لوهان اعتقاد دارد که رسانه‌ها وسیله‌ای برای بسط و گسترش بدن هستند. به عنوان مثال اتومبیل، راه رفتن را امتداد می‌دهد و روزنامه، نطق را گسترش می‌دهد. به باور مک‌لوهان، رسانه نحوه‌ی ارتباط با دنیا و نگرش به آن را تغییر می‌دهد. در حقیقت، نگاه ما به پیام رسانه و محتوای آن، توجه ما را به خود آن از بین می‌برد. در نگاه مک‌لوهان به رسانه، محتوای آن تأثیر بسزایی ندارد و مهم‌ترین پیام رسانه، تأثیر آن در دیدگاه ما به زندگی است.
و کاستلز بر این می‌افزاید که در جامعه‌ای شبکه‌ای، بنیادهای مادی جامعه، یعنی زمان و مکان در حال دگرگونی است. به اعتقادِ کاستلز خشونتی که توسط شبکه‌های ارتباطی در سطح گسترده پخش می شود، به رسانه‌ای برای «فرهنگ ترس» تبدیل می‌شود.

۳. جداکردنِ آن‌چه در رسانه‌ی اجتماعی رخ می‌دهد کار آسانی نیست چنان‌چه مرزیابی میان رسانه‌ی اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی و اجتماعِ رسانه‌ها ناممکن شده است. وقتی ترامپ در توییتر می‌نویسید، معلوم نیست که این توییتر است که ترامپ را و جهان‌بینی و سیاستِ ترامپ را امتداد می‌دهد یا این ترامپ است که توییتر را گسترش می‌دهد و بر محتوای آن می‌افزاید! یا نه هر سه جوال درست است !  یعنی این جریان سریع آگاهی است که بر نویسنده، محتوا و رسانه غلبه می‌کند و خود ابزار/ رسانه‌ای اصلی برای تغییر جهان است.

۴. این سه مقدمه‌ی فشرده‌، کم‌وبیش در مطالعات رسانه و علوم ارتباطات پذیرفته شده‌اند.‌ حالا کیست که با مرور آن‌ها خیلی ساده حکم کند که این ترامپ بود که خشونت را گسترش داد و آزادی بیان را در توییتر محدود کرد و یا این توییتر بود که آزادی نوشتن را از ترامپ گرفت؟ چه‌ کسی می‌تواند چند دقیقه بعد در ۲۸۰ کاراکتر مقصر را شناسایی کند و بگوید محتوا محدود شد یا رسانه یا جریان‌؟

۵. تعبیر دقیق را مرکل، صدراعظمِ دانشمندِ آلمان، به‌کار گرفت: مواجهه‌ی توییتر با ترامپ «مسئله‌ساز Problematisch » است. سخنگوی‌ دولت مرکل  در توضیح آن، حق آزادی بیان را حقی اساسی خواند که در صورت تداخل یا تلاقی با حقوق دیگر باید از سوی قانون‌گذار و در چارچوب قانون محدود شود. عملی غیر قانونی انجام نشده اما «مسئله‌»‌ای ساخته شده و حالا باید برای حل «آن» آستین‌ها را بالا زد.

۶. توییتر یک شرکت خصوصی است که پلاتفرم خود را با یک قرارداد معین در اختیار کاربر قرار می‌دهد. توییتر در این قرارداد منافع شرکتش را لحاظ کرده و کدام شرکت خصوصی است که چنین نکند. کاربر توییتر هر لحظه که اراده کند و منافعش ایجاب کند می‌تواند توییتر را ترک کند و توییتر هم هم‌چنین. این قرارداد، این بده-بستان، این تامین منافع واین تولید محتوا و نشر محتوا، به محدودسازی آزادی بیان در معنای کلان ارتباطی ندارد. اما سخن کامل‌تر همان است که مرکل گفت. از برداشت‌های سنتی از رسانه و آزادی بیان و قدرت، باید فاصله گرفت؛ منطق شبکه و رسانه‌های اجتماعی از علوم دیگر پیشی گرفته‌اند و باید برای حل مسائل حقوقی، روان‌شناختی، اجتماعی و… که ایجاد می‌کنند دنبال آن‌ها دوید.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83942
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
هم برق قطع شد و هم مازوت می‌سوزد
مروری بر نقد دکتر کدیور بر مقوله‌ «دین و قدرت»
عبدالکریم سروش

https://www.zeitoons.com/83985

آقای دکتر محسن کدیور، نقدی دنباله‌دار بر مقوله «دین و قدرت» این‌جانب آغازیده‌اند که تاکنون یک بخش آن منتشر شده است. ملاحظاتی بر این نقد دارم که به کوتاهی می‌نویسم تا طریق تفاهم گشوده‌تر گردد:

یکم ـ نقد ایشان با توصیفاتی از سخنان من آغاز می‌شود که گزندگی آن در چشم می‌زند: «پریشان، مشوّش، نامنسجم، غیرعلمی، غیرمنصفانه، فاقد موازین علمی…». به گمان من این‌ها داوری‌هایی است که خواننده خود باید به آن برسد، نه این‌که نویسنده پیشاپیش آن را به خواننده، آن هم با این نیش‌گویه‌ها القا کند. شاید مرا هم در باب نوشته آقای دکتر کدیور چنین داوری‌هایی باشد، امّا آن‌ها را نه در ابتدا می‌گویم، نه در انتها!
دوم ـ مقدمه نقد با دو نسبت ناروا آلوده می‌شود: یکی اینکه اسلام دین خشنی است (که گفته‌اند مدلول نظر من است) و دومی این‌که «سروش در جلسه دوم، خشونت منتسب به اسلام و پیامبر را پس گرفت»! نمی‌توانم باور کنم که آقای کدیور سخنان مرا شنیده و چنین گفته باشند! من کجا گفتم که اسلام و پیامبر خشن‌اند تا بعداً آن را پس بگیرم؟ از ایشان انتظار دقت بیشتری داشتم. واژه «خشونت» را من به عمد فرونهادم، نه به غفلت! و خوب است ایشان هم غفلت خود را به عمد جبران کنند.

سوم ـ اما نکته فربه و فرخنده کلام ایشان این است:
در سه گزاره با روشنفکر دینی محترم [عبدالکریم سروش] موافقم به این شرح: الف: متون دینی موجود (از تفسیر قرآن، کتب روایی، سیره پیامبر، فقه و کلام و عرفان)، سمت‌وسویی سلطه‌گرانه و قدرت‌طلبانه دارند. ب: این متون از پیامبر نیز چهره‌ای اقتدارگرا، سلطه‌گر و همان عارف مسلّح را ارائه کرده‌اند. ج: عمل مسلمانان، خصوصاً زمانی که در قدرت بوده‌اند، همین گرایش را نشان می‌دهد.
این تصدیق نیک و عالمانه آن‌گاه با جملاتی بدرقه می‌شود که وصله‌هایی ناسازند از قبیل اینکه سروش مدّعی است که «پیامبرِ تاریخی و واقعی، اقتدارگرا بوده است». و عجیب‌تر اینکه «علوم رایج اسلامی و تاریخ زندگی مسلمانان تناسبی با سوگیری قرآن و راه و روش پیامبر و خدایشان نداشته است…».

نکته کلیدی همین‌جاست و به گمان من ضعف اصلی تحلیل ناقد محترم هم در همین نکته نهفته است. سروش به چند زبان باید بگوید که اسلام واقعی و پیامبر واقعی و اسلام ناب محمّدی و … به چنگ نیامدنی است و هرچه در دست داریم همین تفسیرهایی‌ است که از اسلام می‌شود؟ اکنون سی سال از ظهور قبض و بسط تئوریک شریعت می‌‌گذرد و گویا هنوز آموزه‌های آن باید تکرار شوند که :اسلام چیزی نیست جز یک رشته تفسیرهای درست و نادرستی که از اسلام شده است. اسلام عریان و خالص و غیر تاریخی و تفسیرنشده نداریم. این امر بدیهی، گویی مغفول ناقد محترم افتاده است، و اگر خود آن را قبول ندارند (که آن هم خلاف بداهت است) دست کم آن را به صاحب قبض و بسط نسبت ندهند.

نه آقای کدیور عزیز!  مرا و شما را و هیچ‌کس را به اسلام واقعی دسترسی نیست. هم‌چنان‌که هیچ‌کس را به هیولای بی‌صورت دسترسی نیست. شما هم امروز تفسیری بر تفسیرهای پیشینیان می‌افزایید (آن هم در فضای لیبرال قرن بیستم و بیست‌ویکم و با استناد به روشنفکرانی که متعلق به همین دورانند)، نه اینکه اسلام ناب و واقعی را عرضه می‌کنید. تاریخ، صحنه جدال تفسیرها با یکدیگرست نه جدال تفسیرها با واقع. گذشتگان هم به قول شما تفسیرهایی را در فضای اموی و عبّاسی از اسلام عرضه کردند. اسلام، به قول شما ، اعمّ از علومش و سیاستش و چهره پیامبرش، در آینه تاریخ اقتدارگرا ظاهر شده‌اند، که دقیقا همین‌طورست. امّا به زعم شما، تاریخ حجاب چهره اسلام است و به زعم من، آینه اسلام! تا این مانع از میان برداشته نشود، گفت‌وگو و نقد به جایی نخواهد رسید.

راه بازسازی و نواندیشی دینی، انکار یا حذف تاریخ نیست. راهش این نیست که دلسوزان را دو دسته کنیم یکی آنها که اصلاح دین می‌کنند و دیگری آن‌ها که به زعم شما « قلب اسلام» می‌کنند،( قلب و قالب هم خود پس از تفسیر سر بر می‌آورند نه پیش از آن). راهش این نیست که تاریخ مسلمانان را یک‌سره با اسلام بیگانه بشماریم و بگوییم تا امروز مسلمانان سرگرم بازی بوده‌اند و اسلام واقعی فهمیده و پیاده نشده، و حالا ما می‌خواهیم آن را «سوار» کنیم! راهش حفّاری اسناد برای یافتن اسلام «واقعی» نیست. راهش قبول نقصان‌ها و فقدان‌ها و عزم بر جبران و درمان آن‌هاست. راهش بسط تجربه نبوی است؛ همان راهی که عارفان زیرک و آگاه رفتند و عشق را بر خوف افزودند و متاع دین را ماندگار و پُرخریدار کردند. امروز هم نیازمند آن زیرکانیم.
با درود بر آن عارف مسلح ، اشارت پر معنای عارف بلخ را پایان بخش کلام خود می‌کنم:

بگیر دامن لطفش که ناگهان بگریزد
ولی مَکِش تو چو تیرش که از کمان بگریزد


https://www.zeitoons.com/83985
گزارش یک نشست انتقادی در نسبت‌ «دین و قدرت»
محمد رسول‌الله؛ پیامبر رحمت یا «عارف مسلح»؟

https://www.zeitoons.com/83981

زیتون-  یکشنبه ۲۱ دی‌ماه ۱۳۹۹، سومین جلسه از سلسله نشست‌های «سرای گفت‌وشنود» در «حلقه‌ دیدگاه نو» پیرامون موضوع «دین و قدرت» با سخنرانی سه تن از  منتقدان و پاسخ صاحب نظریه برگزار شد. 

در این نشستِ مجازی که بیش از دوساعت به‌طول انجامید، عبدالعلی بازرگان، حسن یوسفی اشکوری و یاسر میردامادی هر کدام به مدت ۲۵ دقیقه نقدهای خود را به سخنان جلسات گذشته‌ی  سروش ارائه دادند و سپس  او نیز در مدت ۳۰ دقیقه به منتقدان پاسخ گفت.

در جلسه‌ی اول عبدالکریم سروش به تفصیل دیدگاه خود را در خصوص نسبت میان دین و قدرت و شیوه‌ی حکمرانی پیامبر اسلام ارائه کرد که گزارش آن پیش‌تر در
زیتون منتشر شد.

به‌ گزارش «زیتون» در جلسه‌ی دوم (شنبه ۱۳ دی‌ماه ۱۳۹۹) ، عبدالکریم سروش ضمن دسته‌بندی مطالب جلسه اول، توضیحاتی را در خصوص واکنش‌ها و گزارش‌های جلسه‌ی اول بر آن افزود. سروش از جمله به «خشونت‌گرا خوانده شدن پیامبر اسلام» واکنش نشان داد و گفت:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/83981

پرونده ویژه‌ی زیتون در نسبت «دین و قدرت»


محمد رسول‌الله؛ پیامبر رحمت یا «عارف مسلح»؟ | گزارش یک نشست انتقادی
مروری بر نقد دکتر کدیور بر مقوله‌ «دین و قدرت» | عبدالکریم سروش
چگونگی مواجهه پیامبر اسلام با مخالفان | حسن یوسفی اشکوری
چالش اسلام و قدرت؛ نقد سروش | محسن کدیور
روحِ مصباح‌ یزدی و گلوی عبدالکریم سروش؟ | طاها پارسا
شش نکته‌ی سنجش‌گرانه در باب نظریه‌ی «دین و قدرت» سروش | یاسر میردامادی
نقدِ نقد؛ منتقدانِ سروش و غفلت از سه اصل | صدرا معصوم‌زاده
نقدی بر نسبت «دین و قدرت» از منظر عبدالکریم سروش | مصطفی حسینی طباطبائی
دین و تجلیات تاریخی؛ نقدی بر سخنان سروش در نسبت «دین و قدرت» | عدنان فلّاحی
حسن یوسفی اشکوری
داستان فدک

اشاره:  به مناسبت رحلت دخت نبی و بانوی محتشم تاریخ اسلام حضرت فاطمه

سابقه فدک
طبق گزارش منابع عالم زاده  (از جمله ابن هشام و بلاذری در فتوح و یاقوت در معجم البلدان) پس از آن که پیامبر در خیبر فرود آمد و دژهای آن به دست مسلمانان گشوده شد، اهالی فدک بیمناک گشتند و با پیشنهاد واگذاری نیمی از اراضی خویش به پیامبر تقاضای صلح کردند.[۱] بدین سان، این بخش از اراضی فدک به دلیل آن که مسلمانان «اسبی و اشتری نتاخته بودند» (حشر، آیات ۶-۷) خالصه (فیء) پیامبر بود. بر پایه منابع شیعه، پیامبر پس از تسلیم اهالی فدک، علی را بدانجا فرستاد تا پیمان صلح را بنویسد و از سوی او امضا کند. سپس هنگامی که آیه «فأت ذالقربی حقه» (روم، آیه ۳۸) نازل شد، پیامبر خالصه فدک را به دخت خویش بخشید تا در معاش خود و فرزندانش به کار برد. از آن زمان به بعد این ملک در اختیار دخت پیامبر بود و کارگزار او سالانه عواید آنجا را نزد وی می فرستاد.[۲]

ماجرای مصادره فدک در زمان ابوبکر
در آغاز خلافت ابوبکر وی فدک تحت اختیار فاطمه را باز پس گرفت و در واقع به شکل خشن و قهرآلودی فدک را به سود حکومت مصادره کرد. او مدعی شد که این مال را به بیت­المال برگردانده تا صرف سلاح و تجهیزات جنگی مجاهدان مسلمان شود. اما این مصادره اموال با اعتراض سخت فاطمه مواجه شد. فاطمه در آغاز یک بار همراه عباس بن عبدالمطلب نزد ابوبکر آمد و با وی در این زمینه بحث و گفتگو کرد.[۳] ادعای فاطمه این بود که این ملک میراث پدر به فرزند است و نمی توان بدون اذن مالک در آن تصرف کرد. ابوبکر در برابر آن استدلال کرد که از پیامبر شنیدم که پیامبران چیزی به میراث نمی گذارند. در مسجد در حضور جمعی از بزرگان و مردم گفتگو و مناظره سختی بین فاطمه و ابوبکر در گرفت و دو طرف در این مورد احتجاج کردند. فاطمه در یکی از این احتجاجات خود در حضور مهاجر و انصار اظهار کرد که فدک هبه پیامبر است و علی، حسنین و ام ایمن را گواه آورد و آنگاه افزود که حدیث مورد استناد ابوبکر- یعنی «نحن معاشرالانبیاء لانورّث. . .»- را نه تنها کسی نشنیده که بر خلاف نصوص قرآنی (مریم، آیه ۵-۶؛ انبیاء، آیه ۸۹؛ نمل، آیه ۱۶) است.[۴] در نهایت هیچ کدام قانع و تسلیم نشدند و از این رو خواسته فاطمه عملی نشد و او بیش از پیش آزرده شد[۵] و گویند پس از آن سکوت پیشه کرد و با ابی بکر هرگز سخن نگفت و با آزردگی از خلیفه و حاکمان نورسیده چشم از جهان بر بست.[۶]حتی مادلونگ مدعی شده  که «رنج شدید حاصل از دسیسه ها و توطئه های سیاسی ابوبکر سبب مرگ زودهنگام یگانه دختر پیامبر شده است».[۷] علی نیز در یکی از کلماتش به غصب فدک اشاره کرده است.[۸]

تحلیلی از چرایی مصادره فدک
در باب چرایی اقدام ابوبکر در باب مصادره فدک، سخن محقق غربی مادلونگ در این زمینه می تواند تا حدودی روشنگر و جامع شمرده شود. او می نویسد:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84070
آغداشلو چگونه رکوردشکن شد؟
شکست جنبش «می‌تو» در حراج «تهران»

https://www.zeitoons.com/84057

زیتون ـ مهسا محمدی
: روز گذشته رکورد فروش اثر هنری در ایران شکست. تابلوی «خاطرات امید» آیدین آغداشلو با قیمت بی‌سابقه ۱۲ و نیم میلیارد تومان فروخته شد. اما به جز رقم آن، آنچه این «خبر» را  علاوه بر محافل هنری و اقتصادی، برای گروه‌های دیگر هم مهم کرد، نام صاحب اثر بود. 
نام آیدین آغداشلو، نقاش مشهور مدتهاست که در ایران با حاشیه‌های فراوانی پیوند خورده است. مهمترین آنها طی سال اخیر مطرح شدن نامش در میان «آزارگران جنسی» در جنبش می‌تو (me too) از سوی گروهی از کارآموزانش و خبرنگاران بود.

حاشیه دیگر این تابلوی رکوردشکن و صاحبش هم طرح شدن احتمال کپی بودن اثر از سوی بعضی از افراد بود. پیش از این نیز آغداشلو یکبار به کپی کردن اثری از سهراب سپهری در همین حراج تهران متهم شده بود.
اما و اگرهای دیگری هم حول خرید و فروش آثار هنری در ایران و احتمال پولشویی در آن، طی سال‌های اخیر وجود داشته است که لزوما به این اثر و آیدین آغداشلو مربوط نمی‌شود، اما با بالا رفتن ارقام بحث آن هم داغ‌تر شده است.

آیا اثر آغداشلو را گران خریدند؟
 «خاطرات امید» آغداشلو در حالی رکورد فروش یک اثر هنری در تاریخ ایران را شکست که پیش از این رکورد در اختیار اثری از سهراب سپهری و با قیمت  ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان در دوره نهم همین حراج بود.

درباره کم و کیف خرید و فروش آثار آغداشلو در سال‌های اخیر، خبرگزاری امتداد نوشته است، اثر دیگری از آغداشلو که پیش از آن در اختیار صادق خرازی، سیاستمدار فعال در عرصه مجموعه‌داری بود، توسط  عباس ایروانی خریداری شده بود. ایروانی مالک هلدینگ عظام و مجموعه هزار و یک شهر نیز هست، او پیش از این به واسطه اتهامات وارده مبنی بر قاچاق قطعات خودرو به ارزش ۷۰۰ میلیون دلار و همچنین سه هزار میلیارد بدهی بانکی، بازداشت و به فاصله کوتاهی آزاد شد.
 «خاطرات امید» آغداشلو در حالی رکورد فروش یک اثر هنری در تاریخ ایران را شکست که پیش از این رکورد در اختیار اثری از سهراب سپهری و با قیمت  ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان بود.
تابلوی مذکور در حراج دوره یازدهم با قیمت پایه یک میلیارد و پانصد میلیون تومان به فروش گذاشته بود و در نهایت در نبود خریدار، خود ایروانی اثر در اختیار خود را، مجددا صد میلیون تومان بالاتر از قیمت پایه یعنی یک میلیارد و ششصد میلیون تومان خرید.
بنابر همین گزارش، در حراج دوازدهم نیز شباهت تابلو ۸۵۰ میلیونی‌ آغداشلو با دو تابلویی که در سال‌های ۹۶ و ۹۷ در همین حراجی به فروش رسیده بودند، حاشیه‌ساز شد.
 در مورد تابلوی رکوردشکن ۱۲ و نیم میلیاردی هم اما و اگرهایی مطرح است و شباهت این تابلو به اثر دوک و دوشس اوربینو، اثر پیه‌رو دلافرانچسکو مسئله‌ساز شده است. البته نه برای خریدار یا خریداران، برای ناظران.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84057
پرونده ویژه | شلیک به آسمان 6
از «زنجیره خطاهای انسانی» تا «عملیات تروریستی»

زیتون ـ محمدرضا سرداری
: سالگرد ساقط شدن پرواز پی اس ۷۵۲ اوکراین در حالی گذشت که ابهامات این پرونده نه تنها کمتر نشده که افزایش یافته است.

سخنانی که پیشتر با لحن احتیاط آمیزی بیان می‌شد؛ پس از برگزاری مراسم سالگرد در ایران، اوکراین و کانادا قاطعیت بیشتری یافت. این در حالی است که انتظارات برای دریافت گزارش فنی جمهوری اسلامی سرانجام به پایان رسید و کشورهای ذینفع در این پرونده تایید کردند که بالاخره آن را دریافت کرده‌اند. گرچه این گزارش هنوز برای عموم منتشر نشده، اما از بیانات مقامات اوکراینی می‌توان حدس زد که محور آن همچنان بر بروز «زنجیره‌ای از خطاهای انسانی» قرار دارد. متن کامل گزارش جمهوری اسلامی حداکثر تا دو ماه در اختیار کشورهای درگیر در پرونده قرار دارد و انتظار نمی‌رود  طبق ضوابط سازمان ایکائو تا آن موقع علنی شود.

اوکراین: خطای انسانی نبود، حمله تروریستی بود
الکسی دانیلوف، دبیر شورای عالی امنیت ملی اوکراین طی هفته گذشته و بعد از برگزاری سالگرد این فاجعه به خبرنگاران گفت که ایران حقیقت را کتمان می‌کند و در تحقیقات مانع از شفافیت شده است. این مقام اوکراینی اصابت موشک به هواپیمای این کشور را عملی «تروریستی» توصیف کرد. او با قاطعیت اعلام کرده که مقامات اوکراینی می دانند چه اتفاقی افتاده، مسئول آن کیست و با چه قصدی این کار صورت گرفته است.

رئیس جمهوری اوکراین نیز در اظهارات دیگری گفته است از این که سپاه می‌دانسته موشک به سمت هدفی غیرنظامی پرتاب می‌شود اطمینان دارد. اظهارات اخیر این دو مقام عالی رتبه اوکراینی نشان از اطلاعات دقیقی دارد که این کشور در اختیار دارد اما تاکنون از علنی کردن آن سرباز زده است.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84090
👍1
تکامل خداو مسئله شر
صدیقه وسمقی

زندگی انسان با درد و رنج درآمیخته است؛ دردها و رنج هایی که گاه علت آن بر انسان معلوم است و گاه، نامعلوم. گاه علت این درد و رنج ها به عملکرد خود انسان و انتخاب او بازمی گردد و گاه، به عملکرد دیگر انسان ها، گاه به نظام اجتماعی، گاه به عملکرد طبیعت و گاه، علامت سؤال بزرگی در مقابل این پرسش وجود دارد که علت این درد چیست ؟ انسان درد و رنج و هر آنچه را که خوشی و سعادت و آرامش او را بر هم می زند، شر می داند و با آن مبارزه می کند تا خیر را که با آرزوها ، برنامه ها و خوشی و سعادت او در زندگی سازگار است، حاکم سازد؛ اما این تلاش همواره به نتیجه نمی رسد و انسان ناگزیر است با آنچه که شر می داند کنار بیاید و رنج تحمل آن شر را بر خویش هموار سازد.

واقعیت این است که انسان تاکنون نتوانسته بر این رنج ها یا شرها فائق آمده، آنها را از زندگی خود بیرون کند. وجود شر در زندگی انسان، الهی دانان و فلاسفه را که حوزه ی فعالیتشان حوزه ی اندیشه است، واداشته تا به این موضوع مهم فکر کنند و به پرسش هایی که در این زمینه مطرح می گردد پاسخ گویند.

الهیات ادیان گوناگون مانند اسلام، مسیحیت، یهودیت و آیین زرتشتی، خداوند را منبع خیر و او را کمال مطلق، خالق، قادر و عالم می دانند. وجود شر به طور ملموس و انکارناپذیر در زندگی انسان، او را در برابر یک پارادوکس و تضاد بزرگ قرار داده است و آن تضاد این است که اگر خدای خالق این جهان منبع خیر است، پس این همه شر و درد و رنج در زندگی انسان چرا وجود دارد و منبع آن چیست؟ مگر نه اینکه خداوند قادر، خالق همه چیز است؟ پس آیا شر نیز مخلوق خداوند، یعنی مخلوق همان منبع خیر است؟ چگونه منبع فیاض خیر می تواند آفریننده ی شر باشد؟

سی اس لوئیس در کتاب «مسئله ی درد و رنج» می گوید اگر خدا خیرخواه بود، خوشبختی کامل مخلوقات خویش را می خواست و اگر قادر مطلق بود، می توانست آنچه را که می خواست عملی سازد؛ اما مخلوقات وی سعادتمند نیستند، پس خدا یا خیرخواه نیست، یا قادر نیست یا هر دو. مسئله ی درد و رنج در ساده ترین صورت بندی آن چنین است.(مک گراث، ۱۳۹۳، ۴۱۹).

پاسخ هایی به پرسش از شر
الهی دانان و فلاسفه پاسخ های گوناگونی را برای پرسش مهم یاد شده تدارک دیده و هر یک کوشیده اند تضاد پیش آمده را به گونه ای حل و فصل و یا توجیه کنند. برخی از پاسخ های مطرح در این زمینه اختصارا به شرح زیر است:

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84139
مغالطه‌ی تعمیم در استدلال ظریف درباره‌ی تشییع سلیمانی
ع.ایماگر

تعمیم (Generalization) یکی از نمونه‌های آشنای مغالطه است که در آن بخشی از نمونه‌های یک جامعه‌ی آماری به عنوان همه یا اکثریّت قاطع آن معرّفی می‌شود. نمونه‌ی پیش‌پاافتاده‌ی آن به ارائه‌ی چند نمونه محدود می‌شود که به نام «تعمیم شتاب‌زده» معروف است. مثلاً برنامه‌ها خبری صداوسیما گفتگوهایی با مردم در سطح شهر پخش می‌کنند درباره‌ی موضوعات مختلف که با مصاحبه با چند شهروند این‌گونه القا می‌شود که گویی بیشتر مردم چنین می‌اندیشند.

هر قدر محدوده‌ی نمونه‌های ارائه شده بیشتر باشد،‌ شناخت این مغالطه دشوارتر می‌شود. مثلاً:
الف. راهپیمایی‌های بیست‌ودو بهمنِ هر سال، باقی‌ماندن مردم ایران را بر دفاع از آرمان‌های انقلاب ثابت می‌کند.
ب. آوردن ۷۵ میلیون رأی میزان محبوبیّت استثنایی ترامپ را در آمریکا به‌ خوبی نشان می‌دهد.
ج. حمایت ملّت لبنان از حزب‌الله، از گردهم‌آیی‌های چندصدهزارنفری مردمی حامیان این گروه به خوبی آشکار است.

در تمام موارد فوق، شق دیگرِ، یعنی کسانی که به راهپیمایی‌های حکومتی در ایران نمی‌آیند، رأی‌دهندگان بیشتر به بایدن و گردهم‌آیی‌های مشابه گروه‌های رقیب حزب‌الله نادیده گرفته می‌شوند و نمونه‌های ارائه شده به عنوان همه یا اکثریّت مردم نشان داده می‌شوند.

جواد ظریف در گفتگویش با روزنامه‌ی همدلی (۹۹/۱۰/۲۷)‌ درباره‌ی شکایت‌های برخی افراد از جمله‌ی «ما خودمان انتخاب کردیم که این‌طور زندگی کنیم»، گفته است: «هنوز این سؤال من را کسی جواب نداده است؛ اگر شما با روش مقاومت جمهوری اسلامی مخالف هستید، ‌چرا در مراسم تشییع پیکر کسی که بزرگترین نماد این روش است (قاسم سلیمانی) حضور پیدا کردید و نشان دادید که طرفدار این روش هستید؟ این معضل را برای من حل کنید.»


خیلی بعید است که جواد ظریف سست‌بودن استدلال خودش را متوجّه نباشد. بدون توجّه به دیگر جوانب این استدلال -مثل بزرگ‌نمایی رسانه‌های رسمی از تشییع سلیمانی و این‌که بسیاری از تشییع‌کنندگان الزاماً مدافع به‌اصطلاح «محور مقاومت» نبودند- فرض را بر این می‌گذاریم که میلیون‌ها نفر مدافع محور مقاومت به خیابان آمدند. از جواد ظریف می‌توان پرسید که در آخرین انتخاباتی که دولت فعلی روی کار آمد، رقیب این دولت یعنی ابراهیم رئیسی چقدر رأی آورد؟ حدود ۱۶ میلیون رأی. اگر یک‌دهم این افراد به خیابان بیایند،‌ جمعیّتی انبوه خواهند بود؛ حالا می‌توان پرسید که اگر کسی بگوید که مردم ایران طرفدار رئیسی بودند نه روحانی، چه جوابی دارد؟ لابد می‌گوید که رأی ۲۳ و اندی میلیونی روحانی را چرا نمی‌بینید؟ اینجا هم مگر کسی جرأت دارد در مخالفت با محور مقاومت رهبرنظام و سپاهیان طرفدارش به خیابان بیاید یا اظهار وجود کند؟ آن هم وقتی حتّی یک انتقاد ساده از حضور ایران در سوریه حتی از زبان شخصی همچون کرباسچی با مجازات زندان روبه‌رو می‌شود.

زمانی می‌توان گفت که چقدر از مردم طرفدار روش نظام حاکم بر ایران در منطقه‌اند که هر دو طرف موافق و مخالف مجال ابراز نظرات خود را داشته باشند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84134
تکمله‌ای بر بحث کدیور درباره‌ی خبر واحد «اُمرتُ أن اُقاتِلَ الناس…»
عدنان فلاحی

https://www.zeitoons.com/84162

دکتر محسن کدیور در جلسه‌ی دوم نقد بحث «دین و قدرت» دکتر سروش،  متوجه خبر واحد «اُمرتُ أن اقاتِلَ الناس…» شده و آن را به دلیل تضاد با محکمات قرآنی، فاقد اعتبار و استناد خوانده است. خالی از لطف ندیدم پاره‌ای توضیحات تکمیلی را در این باره مکتوب کنم و ادامه نیز در میان دیدگاه متقدمان اهل حدیث درباره‌ی ادله‌ی «قتل مرتد»، به نمونه‌ی شافعی بپردازم.

اولاً) روایت مذکور که دکتر سروش آن را متواتر خوانده است در قدیمی‌ترین نسخه‌های موطأ مالک بن انس (۱۷۹هـ) موجود نیست. یعنی تمام راویان الموطأ ـ به مثابه قدیمی‌ترین و به روایت محدثینی چون ابن عبدالبر، معتبرترین کتب روایی اهل سنت ـ بر نقل چنین حدیثی از مالک متفق نیستند. خاصه دو راوی اصلی الموطأ یعنی محمد بن الحسن الشیبانی و یحیی بن یحیی اللیثی چنین روایتی را از مالک نقل نکرده‌اند. این روایت را فقط ابن وهب و ابن القاسم از مالک نقل کرده‌اند[۱]. گفتنی است یکی از دلایل تفاوت نسخه‌های گوناگون الموطأ این است که بنابر گفته‌ی فقهای مالکی، مالک هر سال الموطأ را ویرایش می‌کرد و با حذف احادیث ضعیف‌تر، از تعداد احادیث آن می‌کاست تا جایی که برخی گفته‌اند اگر مالک هم‌چنان عمر می‌کرد چیزی از الموطأ باقی نمی‌ماند[۲].

ثانیاً) این روایت در آثار نخستین فقهای حنفی هم دیده نمی‌شود. با اینکه قاضی ابویوسف و قاضی شیبانی آثار متعددی در باب مسائل جنگ و اصطلاحاً «السیر» تألیف کرده‌اند اما در هیچ‌یک از این آثار سخنی از این حدیث نرفته است و چنان‌که در بالا آوردیم اساساً خود الشیبانی یکی از دو راوی مشهور کتاب الموطأ نیز هست که در الموطأ به روایت او، چنین حدیثی یافت نمی‌شود. ضمن اینکه ابن هشام هم در سیره نبوی مشهور خود به چنین روایتی اشاره نکرده است.

ثالثاً) مضمون این روایت اگر حمل بر این شود که پیامبر (ص) وظیفه داشته با تمام مردم به صرف عقیده‌شان ـ و نه رفتار تجاوزکارانه‌شان ـ بجنگد، با برخی احادیث متضاد خواهد بود. از جمله حدیث صحیح بخاری از ابن عباس که می‌گوید: «مشرکین، دو موضع در قبال نبی (ص) و مسلمانان داشتند: [دسته‌ای] مشرکان جنگ‌طلب بودند که پیامبر با آنها جنگید و آنها با پیامبر جنگیدند و [دسته‌ای] مشرکین عهدطلب [= صلح‌طلب] بودند که پیامبر با آنها نجنگید و آنها نیز با پیامبر نجنگیدند»[۳]. و یا حدیث صحیح بخاری از عبدالله بن عمر که در تفسیر آیه «قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَکُونَ فِتْنَهٌ» می‌گوید: «ما در زمان رسول الله (ص) جهاد می‌کردیم در حالی‌که اسلامْ قلیل بود، پس شخص به سبب دینش دچار فتنه می‌شد: [یعنی به سبب دینش] یا او را می‌کشتند و یا شکنجه‌اش می‌کردند. تا اینکه اسلام فزونی یافت و فتنه‌ای نماند»[۴].

رابعاً) این خبر به دلیل الفاظ گوناگون‌اش محدثان را نیز در شرح آن به دردسر انداخته است.

متن کامل در زیتون:


https://www.zeitoons.com/84162
روایت دو انقلاب
پیمان عارف
سال‌روز درگذشت مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولتِ موقت، و روزهایی که در حال پشت سر نهادن آن هستیم یادآور انقلابی تمام‌عیار است به معنای کاملاٴ کلاسیک کلمه؛ انقلابی جمهوری‌خواهانه که توانست به تاریخ ۲۵۰۰ ساله سلطنت در ایران پایان دهد و گرچه نظم سیاسی که از دل انقلاب درآمد را نمی توان نظام جمهوری به معنای محتوایی اش دانست ، لیکن با پایان نظام سلطنتی در ایران آنچه شکل گرفت احتمالا نامی نداشت جز «جمهوریت ناتمام»!
این نوشتار در پی آن است تا با خوانشی از انقلاب ضد سلطنتی ، روایتی از جمهوری‌خواهی ناتمام ایرانیان در چهار دهه اخیر ارائه نماید و توضیحی بر آنچه گذشت به دست دهد.
۱-فرجام جمهوری‌خواهی انقلابی ایرانیان بهتر از مشروطه‌خواهی‌شان نبود. اگر چه هر دو جنبش در مرحله انقلاب خوش درخشیدند، لیکن در مرحله سامان سیاسی و آفرینش نظم جدید عمیقاٴ نافرجام بودند. اولی به اقتدارگرایی نوساز-باستان گرای پهلوی و دومی به اقتدارگرایی شیعی-ایدئولوژیک منتهی گردید.
یکی از رهیافت‌هایی که می توان به بحث انقلاب‌ها پرداخت، منظری است خطی مبتنی بر منطق «صنوف نیروهای انقلاب کننده» در خط زمانی انقلاب که از جمله کرین برینتون در کالبد شکافی چهار انقلاب از چنین فهم و منظری سود می‌برد.
در هر دو انقلاب، نیروهای نخستین و متقدم انقلابی عملا در چارچوب وضعیت گفتاری همسان تعریف می شوند. هم در انقلاب مشروطه و هم در انقلاب ۵۷، این لیبرال-ناسیونالیست‌های ایران بودند که موسس گفتاری- عملیاتی انقلاب محسوب می‌شوند.
روشنفکران لیبرال-ناسیونالیست قرن ۱۹ ایران ، نخست انقلاب را مفهوم سازی و عملیاتی می‌کنند. در پاسداشت‌ آن نیز حتی تا جنگ اول جهانی می‌ایستند ، تن به مهاجرت می‌دهند ، سالیانی را در فرار از اشغال گران ایران در اروپا می‌گذرانند تا همانطور که کرین برینتون می‌گوید جای انقلابیون لیبرال را انقلابیون رادیکال گرفته ، میراث داران رادیکال اما راست‌گرای یک انقلاب ناسیونالیستی جای موسسین لیبرال‌ را بستانند و از دل آن محافظه کاری رادیکال معطوف به دولت مطلقه نوساز در سالهای پس از جنگ اول جهانی بیرون آید.
در این روایت پهلوی اول را می‌توان به عنوان‌‌ همان دوره سرکوب و وحشت در مدل کرین برینتون برای توضیح انقلاب مشروطه در نظر گرفت.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84168
گفت‌وگو با مهدی نوربخش
ایرانی که ترامپ بر جای گذاشت

زیتون ـ مهسا محمدی
: دونالد ترامپ، چهل و پنجمین رییس‌جمهور ایالات متحده، ظهر امروز، ۲۰ ژانویه، کار خود را به عنوان رییس‌جمهور این کشور پایان می‌دهد.
یک دوره‌ای شدن دوره ریاست‌جمهوری‌‌اش بر این رییس‌جمهور جنجالی بسیار سنگین آمده و از این رو قصد دارد نارضایتی‌اش را با عدم شرکت در مراسم تحلیف جو بایدن، رییس‌جمهور دمکرات منتخب دوره چهل ششم نشان دهد.

به نظر می‌رسد رفتن دونالد ترامپ، با توجه به پایگاه رای ۷۵ میلیون نفری‌اش در ایالات متحده، با نارضایتی و ناامیدی تعداد زیادی از آمریکاییان همراه خواهد بود، همان کسانی که برای نشان دادن اعتراضشان به نتیجه انتخابات، روز ۶ ژانویه ساختمان کنگره آمریکا را هم در نوردیدند، اما در نهایت کاری از پیش نبردند.
اما این رییس‌جمهور پرحاشیه و رفتن و ماندن او به جز در داخل ایالات متحده، در کشورهای دیگر هم ذهن سیاست‌مداران و افکار عمومی را به خود مشغول کرده بود.
تصمیمات این سیاستمدار تاجرپیشه طی ۴ سال اخیر تاثیرات عمیق و وسیعی بر زندگی مردم ایران بر جای گذاشت و از این بابت بود که در روزهای انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده، ایران بعد از کوبا و ایرلند، سومین کشور دنبال کننده اخبار این انتخابات بود و روز اول با پیش افتادن ترامپ قیمت ارز در ایران افزایش یافت و در ادامه با بالا آمدن بایدن دلار تا مرز ۲۲ هزار تومان پایین آمده بود.

خروج ایالات متحده و یا به عبارت بهتر دونالد ترامپ از معاهده برجام، هم جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار داد و هم در ادامه مردم ایران را در داخل و خارج کشور با مشکلات عدیده‌ای روبرو کرد. فرمان اجرایی ترامپ درباره ممنوعیت سفر از کشورهای اسلامی هم سنگی دیگر پیش پای صدها هزار مهاجر ایرانی در ایالات متحده انداخت. ترور قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس جمهوری اسلامی در عراق هم از دیگر اقدامات ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ بود که تنش نظامی را میان دو کشور به بالاترین سطح رساند. در تمام سال‌های بعد از خروج از برجام تا روز آخر ریاست جمهوری ترامپ، سیاست موسوم به «فشار حداکثری» از طریق اعمال تحریم‌ بر نهادها و افراد مرتبط با جمهوری اسلامی و ایران در راس سیاست‌های دونالد ترامپ قرار داشت.

ترامپ با ایران و جمهوری اسلامی چه کرد؟
اگر نگوییم بی‌سابقه اما قطعا این کم سابقه است که رییس‌جمهور کشوری در یک قاره دیگر تا این اندازه موجب بیم و امید مردمانی در سوی دیگر دنیا باشد. «ترامپ»، نه تنها محل اختلاف و شکاف میان شهروندان ایالات متحده بلکه یکی از عوامل صف‌آرایی بسیاری از ایرانیان در مقابل یکدیگر شد

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84161