راهکاری برای فضای بازتر
محمدرضا سرداری

اعتراضات اجتماعی فراگیر که می‌توان آن را شورش‌های مردمی نیز نامید، هم‌چون زلزله یا سایر بلایای طبیعی غیر قابل پیش‌بینی‌اند. گرچه بستر این اعتراضات پس از تجمعات کم‌تعداد اما پربازتاب مال‌باختگان موسسات مالی اعتباری، رکود اقتصادی، گرانی اجناس، تحرکات پنهانی مخالفان دولت برای فراهم ساختن زمینه سقوط آن، تحرکات محمود احمدی‌نژاد و همکارانش علیه قوه قضائیه و نهایتا سیاست‌های محتاطانه حسن روحانی در مقابل چینش کابینه و محقق‌نشدن برنامه‌های صد روزه‌اش برخلاف وعده‌های تند انتخاباتی، تا حدودی فراهم شده بود.

در حال حاضر که این یادداشت نگارش می‌شود، اعتراضات به صورت پراکنده در سراسر کشور در جریان است. پس از سخنان حسن روحانی، متاسفانه عزم نیروهای امنیتی برای سرکوب اعتراضات بیشتر شده و گزارش‌هایی از راهپیمایی نیروهای هوادار نظام در برخی شهرها رسیده است. سرکوبی که خطر سوریه‌ای‌شدن ایران را تشدید می‌کند. با این حال هم‌چنان پیش‌بینی آن‌که سرانجام این اعتراض گسترده چه خواهد بود کار دشواری است.

دولتی‌ها و برخی از اصلاح‌طلبان معتقدند که جرقه اولیه این اعتراضات را مخالفان دولت در مشهد زدند. اما این آتش به یک‌باره به سراسر کشور سرایت کرده. برخی از ناظران و نیروهای امنیتی نیز معتقدند عوامل خارجی در دامن‌زدن به این اعتراضات نقش اصلی را ایفاء کرده‌اند. از این‌رو اینترنت در ایران برخلاف وعده های روحانی محدود و شبکه‌های اجتماعی فراگیر در ایران مسدود شده‌اند.

با بررسی بیش از یک‌صد ویدئوی منتشر شده در فضای مجازی و تحلیل شعارها و مطالبات مطرح شده، یک واقعیت به روشنی قابل فهم است. اکثریت شعارها شخص آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ۷۸ ساله جمهوری اسلامی را هدف قرار داده. ویدئوهای بسیاری از شهرهای عمدتا کوچک و محروم نشان می‌دهد که مردم بنرهای خامنه‌ای را پاره و زیر پای خود له می‌کنند. دقیقا همان کاری که در سال ۵۷ با تصاویر محمدرضا پهلوی کردند. شرایط اکنون در کشور به گونه‌ای شده که دیگر این خواص مخالف نیستند که مخالفت خویش را با رهبری آیت‌الله خامنه‌ای ابراز می‌کنند، بلکه عوام نیز حضور وی در قدرت را عامل همه مشکلات کشور می‌دانند. این اعتراضات هم‌چون رفراندمی نشان داد که مردم عادی کوچه و بازار نیز یک نه بزرگ به آقای خامنه ای دادند؛ همان‌ها‌ که روزی با رای خویش و در سایه حمایت‌های پشت پرده بیت رهبری احمدی‌نژاد را در سال ۸۴ به قدرت رساندند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42473

جنبش اعتراضی و برهوت حکم‌رانی
فاطمه صادقی

جمهوری اسلامی دیگر یک «نظام» نیست. بلکه به یک حکم‌رانی، یعنی یک سلطۀ تمام عیار فاقد توجیه، بدل شده است که در آن میل بی‌حد و حصر به فرمان‌دادن و تمکین‌کردن به مثابه اروتیک‌ترین جنبۀ قدرت، مقدس است.

وقتی میل به حکم‌رانی مقدس شود، دیگر نمی‌توان حکومت را «نظام» نامید، بلکه عین بی‌نظمی، آشوب، بی‌قاعدگی، اغتشاش، تخریب، فساد، ناامنی، و خشونت است. جمهوری اسلامی طی روندی تدریجی به وضعیت فعلی رسیده است. این حکومت زمانی حکم‌رانی را به نام خدا و اسلام و مستضعفین و محرومین توجیه می‌کرد. بعد از مدتی، لفاظی را کنار گذاشت و برای مشروعیت خود دست به دامن «سازندگی» و «توسعه» شد، اما نتیجه‌ جز ویرانی و گرسنگی و تباهی نبود. در نتیجه از هر سو، ندای اصلاحات بلند شد. حکومت مدتی از سر اجبار حرف ناصحان را برای «اصلاح» به گوش گرفت، اما بعد در اولین فرصت تلافی‌اش را سر همان مصلحان و ناصحان در آورد و نشان داد که حکم‌رانی ذاتاً اصلاح‌ناپذیر است. نهایتاً با فرسوده‌شدن همۀ منابع مشروعیت و توجیه حکم‌رانی، چند سالی است که نقاب‌های پیشین را به کل کنار گذاشته و با مصلحت‌اندیشی، دست به دامن امنیت شده است. حرف مقامات این است که اگر ما نباشیم، امنیتی در کار نخواهد بود. اما این دعوی نیز پوچ است. برای بطلان آن کافی است آنچه را که در سوریه می‌گذرد، به یادآوریم.

اعتراضات مردمیِ این روزها به خوبی نشان‌گر شکست همۀ تلاش‌های فوق برای توجیه حکم‌رانی و زوال تقدس آن دارد. معترضان امروز جز زنجیرهای‌شان چیزی برای از دست دادن ندارند. این اعتراضات یادآور آن است که حکم‌رانی از برای امنیت نیست؛ عین ناامنی است. حکم‌رانی ذاتاً خشن، هرج و مرج‌طلب، نامقید، نامشروع و نامشروط است. اگر نگرانی برای امنیت مردم جدی است، بهترین و عاقلانه‌ترین کار این است که مقامات دسته‌جمعی استعفا بدهند تا منشأ ناامنی عمومیِ دائمی از بین برود.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42531

«درس جغرافی» در تجمع‌های ایران
از قهدریجان و کهریزسنگ تا تویسرکان و ایذه

زیتون-احسان مهرابی:«درس جغرافی»عبارتی است که برخی از کاربران شبکه‌های مجازی درباره تجمع‌های اخیر به کار برده‌اند، چرا که برخی از شهروندان ایرانی نام برخی از شهرهایی که در تجمع‌های اخیر تعدادی از شهروندان کشته شده‌اند را تاکنون نشنیده بودند.

پناه فرهادبهمن، خبرنگار، در توئیتر خود نوشته که «اعتراض‌های سال ۸۸، درس تاریخ‌مان را تقویت کرد، اعتراض‌های این روزها جغرافی‌مان را، با نقاطی از نقشه ایران آشنا می‌شویم که از توجه‌مان دور بود».

دراین روزها نام دورود در استان لرستان، ایذه در استان خوزستان، تویسرکان در استان همدان و شاهین‌شهر، قهدریجان و کهریزسنگ در استان اصفهان به دلیل تعداد کشته‌های آن‌ها بیش‌تر شنیده شده است.

هر چند این شهرها شباهت‌هایی دارند اما یک ویژگی واحد ندارند. از یک طرف شهر قهدریجان پس از انقلاب ۵۷ همواره صحنه درگیری گروه‌های سیاسی در ایران بوده و ایذه به وضعیت بیکاری و درگیری‌های قومی مشهور بوده است.

از مهدی هاشمی قهدریجانی تا حمله به پاسگاه
نام قهدریجان این روزها به دلیل پخش مستند «قائم‌مقام» درباره عزل آیت‌الله منتظری مطرح شده است. آن‌جا که از مهدی هاشمی قهدریجانی داماد آیت‌الله منتظری نام برده می‌شود.

این شهر پس از انقلاب ۵۷ همواره صحنه درگیری‌های گروه‌های سیاسی داخل حکومت ایران بوده است. از جمله در سال‌های ابتدایی انقلاب در این شهر درگیری‌هایی بین کمیته‌های انقلاب و سپاه پاسداران رخ داد و در این درگیری‌ها امیر عباس بحرینیان، فرمانده منصوب محمدرضا مهدوی کنی برای کمیته انقلاب اصفهان به قتل رسید.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42550

حلقه مفقوده «جنبش بی‌نام‌ها» و چند دست‌آورد جانبی
طاها پارسا

یکم

سخن گفتن از هویت جنبشی یا شورشی، اعتراضی‌هایی که تنها پنج‌وشش روز از عمر آن گذشته است و شرمگینانه نام هیچ‌کدام از فعالان و لیدرهای آن را نمی‌دانیم و معلوم نیست که چند روز دیگر عمر می‌کند و به کجا می‌رسد، ناممکن اگر نباشد، ریسک بالایی دارد. با این‌همه «شعار»های یک تجمع در ساخت، شناخت و بازسازی هویت یک جنبش نقش به‌سزایی دارند.

فعالان این اعتراض‌ها نه تنها بی‌نام‌اند که شعارهایی که این‌روزها در خیابان‌های ایران به گوش می‌رسد بسیار بدیع‌اند. به استثنای یکی چند شعار عمومی و کلی، مانند «مرگ بر دیکتاتور» و «نترسید، نترسید ما همه با هم هستیم»، هیچ‌کدام از این سنخ شعارها در چهار دهه اخیر شنیده نشده‌اند؛ نه از زبان مردم، نه تحلیل‌گران و نه حتی اپوزیسیون نام‌نشان‌دار. اصلا گویی حاملان این شعارها از جهانی دیگر آمده‌اند و عاملان گفتمانی هستند که پاک با فضای غالب فکری، سیاسی، حزبی و حکومتی ما بیگانه‌‌اند. شعارهایی چون: «اصلاح‌طلب، اصول‌گرا، دیگه تمومه ماجرا»، «سیدعلی ببخشید، دیگه باید بلند شید»، «رضا شاه، روحت شاد»، «اسلامو پله کردین، مردمو ذله کردین»، «ولیعهد کجایی، به داد ما بیایی»، «ملت گدایی می‌کند، آقا خدایی می‌کند»، «حکومت آخوندی، نمی‌خوایم نمی‌خوایم»، «حتی اگر بمیریم، دیگه عقب نمی‌ریم» و «کار، نان، آزادی»، «ایمه همه بیکاریم، خداتونو درآریم»، «ما اشتباه کردیم که انقلاب کردیم»و…

این «بیگانگی و بی‌نامی» و نشناختن عاملان و حاملان این شعارها، تنها اسباب ناتوانی سیاست‌مداران و حاکمان در مواجهه با این اعتراض‌هاو خواسته‌های آن نیست، بلکه تحلیل‌گران پیر را نیز از شناخت عاملان جوان و نوجوان آن عاجز کرده است.

کم‌ترین و شاید مهم‌ترین دست‌آورد اعتراض‌های اخیر دیده شدن و رسمیت‌یافتن این معترضان به‌عنوان گروهی از جسورترین، ناامیدترین و جوان‌ترین ایرانیانی است که سهم‌شان از منابع و منافع ملی نادیده گرفته شده است.

دوم

از پتانسیل و آمادگی بستر‌های ارتباطی و اجتماعی و اقتصادی که بگذریم، فارغ از حقانیت و اصالت خواسته‌ها و حتی بسیاری از شعارها، و بدون تائید تعدادی از رفتارها، اعتراض‌های روزهای اخیر دست کم «یک حلقه مفقوده‌ی مهم» دارد. به‌همین دلیل تا به امروز هیچ‌ تحلیل‌گر و سیاست‌مداری، پاسخ قانع‌کننده‌ای به ریشه‌ها و چرایی فراگیر شدن سریع و معنادار اعتراض‌هایی که روز ۷ دی‌ماه در مشهد و نیشابور و کاشمر رخ داد، ارائه نداده‌؛ اعتراض‌هایی که به طرز معناداری تاکنون در آن‌شهرها ادامه نداشته. حتی سخنان جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهوری در متهم‌کردن جناح رقیب با کمترین اعتناها روبرو شد و جز در میان معدود و محدودی از همان جناح اصلاح‌طلب جدی گرفته نشد. شاید این بی‌پاسخی، سبب شده است تا اغلب اصلاح‌طلبان هم روی‌کرد و ادبیات اصول‌گرایان در مواجهه با جنبش ۸۸ را پیش گیرند و دست به دامان دشمن خارجی و تئوری توطئه شوند و مستقیم یا تلویحا از سرکوب آن حمایت کنند و هر از گاهی هم از سر ترحم تحلیلی یا نصیحتی به آن‌ها داشته باشند که مبادا چنین و چنان کنید و غم نان داشته باشید؛ بی‌آن‌که نام مخاطبان خود را بدانند و یا اطمینان یابند که مخاطب‌شان آن‌ها را می‌شناسد یا می‌خواند!

این حلقه‌ی مفقوده، یا به شکل نمادین و یا انتزاعی، می‌تواند همان «ندانستن» و «بی‌خبری» جناح‌های غالب و سیاست‌مداران و تحلیل‌گران از حاملان و عاملان اعتراض‌های اخیر باشد و یا یک عامل عینی سازمان‌دهی پنهان اعم از داخلی یا خارجی؛ که لاجرم در روزهای آتی معلوم خواهد شد.

دست‌آورد دیگر این اعتراض‌ها تا به‌اکنون ناامیدی از اصلاحات ( ناامیدی از اصول‌گرایان زودتر رخ داد) و ناتوانی و فقر گفتمان اصلاحات یا دورویی و بداخلاقی و بی‌اصالتی اصلاح‌طلبان در مواجهه با خواسته‌هایی است که در محافل آنان به رسیمت شناخته نشده است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42584

روزی که می‌ترسیدیم و آرزویش را داشتیم رسید
محمد رهبر

ما کجا ایستاده‌ایم، در آغاز چهلمین سال انقلاب. سی‌ سال از جنگ می‌گذرد و بیست‌ سال از دوم خرداد سال ۷۶، همه چیز تغییر کرده و هیچ چیز عوض نشده است.

تمام چهل سال گذشته را در برهه حساس کنونی بودیم و هر حرکتی به سمت توسعه و آرامش و رها شدن از این برهه حساسِ ابدی در همان گام‌های اول به گل‌نشسته و دوباره بازگشته‌ایم به سر خط. از عجایب این‌که با این همه انتخابات و رفت‌وآمد دولت‌ها باز هم آش و کاسه همان.

پس از هر انتخاباتی به چشم دیده‌ایم یا حالی‌مان کرده‌اند که بخش اعظم قدرت در ایران چنان از تیررس رای مردم دور است که حتی خراشی نمی‌بیند چه رسد به اینکه تغییر کند و اصلاح شود.

سال‌هاست که اقتصاددان و فرهنگی و هنرمند و هر کس که صاحب تخصصی است لازمه بهبود اوضاع را تغییری شگرف در سیاست‌های کلی جمهوری اسلامی می‌داند و این حقیقت را همواره سربسته و آهسته گفته‌اند که تا روحانیان بر سر کارند و نظامیان پای کار و احکام فقهی زیربنا، کوچک‌ترین روزنه‌ی تحول بسته است.

سرگشتگی ما از همان دوم خرداد شروع شد که به این قانون اساسی دخیل بستیم و رییس‌جمهوری با بیست میلیون رای و امید برگزیدیم و دست آخر تدارکارت‌چی تحویل گرفتیم که هر چه ریسیده بود را دولت امام زمانی مستظهر به رهبری پنبه کرد. در دوران سیاه و تباه هشت‌ساله احمدی‌نژاد، قیمت نفت بالا رفت و در پی‌اش ۸۰۰ میلیارد دلار درآمد، دود شد و به هوا رفت و نشان داد که در جمهوری اسلامی چه پول باشد و چه نباشد، توسعه‌ای نیست.

در بیست سالی که از شروع اصلاحات می‌گذرد، آنچه اصل و هویتش را از دست داده اصلاح‌طلبی و اصلاحات است و آنچه پروار و پررو شده رهبر و دنباله‌هایش.

معلوم نیست که قرار است چه چیزی اصلاح شود. برای نمونه به همین تنها گزینه اصلاح‌طلبان که صندوق رای است، نیم‌نگاهی کنید.

شورای نگهبان هیچ‌گاه دست از نظارت استصوابی بر نداشت و عاقبت این اصلاح‌طلبان بودند که مجموعه‌ای از بی‌بخارترین و بندبازترین دور و بری‌ها را به انتخابات گسیل کردند تا سهم‌شان را از سفره انقلاب بردارند و رییس شورای اصلاح‌طلبان هم پدرِ ژن برتر جناب عارف است که به همه چیز راضی است و در سکوت غرق است. از همین است که چند نفری که میان اصلاح‌طلبان، فساد اصلی در نهادهای منتسب به بیت رهبری و احیانا شخص رهبری را هدف می‌گیرند، تنها می‌مانند یا مطرود می‌شوند.

در بی حاصلی بیرقِ اصلاح‌طلبی حکومتی همین بس که هزینه‌دادن در این راه و کشته و زندانی شدن در مسیر این اصلاح‌طلبی بی اصول ، هیچ ثمره‌ای ندارد. بنگر که چگونه هشت سال از حصر رهبران جنبش سبز می‌گذرد و آن مقاومت بزرگ را چگونه اصلاح‌طلبان عافیت‌اندیش دفن کردند و گاه‌گاهی با التماس به رهبری از برای گشایشی در حصر، حماسه‌ای را به حقارت تبدیل می کنند.

اینک اما اتفاق بزرگی افتاده و مردمی به میدان آمده‌اند که می‌توان با القاب گرسنه و فرودست ، تحقیرشان کرد اما نمی‌توان خواسته اصیل و منطقی و کارگشایشان را ندید.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42589

«جمشید بسم‌الله» جدید در بازار ارز

زیتون-سینا پاکزاد: سال‌ها است که قیمت دلار نشانی از نبض اقتصاد و سیاست ایران شده است. افزایش قیمت دلار که در ماه‌های اخیر و با مطرح شدن موضوعاتی چون عدم تمدید موضوع پای‌بندی ایران به برجام توسط رئیس‌جمهور آمریکا و سپردن آن به کنگره آغاز شده بود، با تجمع‌های اخیر شدت گرفته است.

در روز چهارشنبه هر دلار آمریکا در تهران بیش از ۴۴۲۰ تومان خرید و فروش شد. بهای دیگر ارزها نیز هم‌چنان به روند صعودی روزهای گذشته ادامه داد و از جمله قیمت هر یورو به حدود ۵۶۰۰ تومان رسید. قیمت دلار به نسبت تجمع‌های روزهای اخیر حداقل ۳۰ تومان افزایش یافته است.

در نیمه شهریور ماه بود که قیمت دلار مرز ۴ هزار تومان را در نوردید. مرزی که به تعبیر رایج یک مرز روانی محسوب می‌شد و عبور از آن نشان از شرایط خاص دارد. افزایش قیمت دلار در ماه‌های گذشته دلایل اقتصادی نیز داشت و دولت روحانی هر چند نمی‌خواست قیمت ارز به بالای چهار هزار تومان افزایش یابد اما برای کاهش آن هم به دلایل متعدد چندان تلاش نمی‌کرد.

افزایش اخیر قیمت دلار اما بیشتر دلایل سیاسی دارد. هر چند بخشی از افزایش قیمت دلار در ماه‌های گذشته ناشی از موضوع اعلام ورشکستگی برخی از موسسات مالی و اعتباری و تبدیل پول مردم به دلار دارد.

احمد وفادار، عضو هیات امنای صنف طلا و جواهر ایران گفته که «مردم اقدام به خروج سپرده‌های خود از بانک‌ها و خرید دلار و سکه کنند. ضمن آن‌که در آمریکا و اروپا نیز نرخ برابری دلار با بقیه ارزها تفاوت زیادی پیدا کرده است و قیمت دلار در برابر سایر ارزها افزایش داشته است».

خبرگزاری‌های ایران از جمله خبرگزاری تسنیم از صف‌های طولانی در مقابل صرافی‌ها خبر داده اند. صرافی‌های مجاز که ارز دولتی از بانک مرکزی دریافت می‌کنند،«این روزها سرشان شلوغ شده و کاسبی‌شان سکه».

به گفته این خبرگزاری‌ها، این صرافان دلار را با نرخ سه هزار و ۳۴۴ تومان دریافت می‌کنند و سه هزار و ۳۵۳ تومان می‌فروشند.

متن کامل در زیتون :
http://zeitoons.com/42689

فرجام اعتراضات چه خواهد بود ؟
علی کشتگر

یک پرسش از فقهای حاکم

چه شد که در رژیم پادشاهی مردم رهبری انقلاب خود را به روحانیون سپردند، آنان را بر تارک خود نشاندند و اینک ۳۹ سال پس از روی کار آمدن حکومت اسلامی مردم علیه روحانیون قیام کرده اند؟ اگر این حوادث آن چنان که خامنه ای سه شنبه ۱۲ دیماه مدعی شد توطئه دشمنان خارجی است، چرا در زمان شاه که آمریکا و اسرائیل درایران بیشترین نفوذ را داشتند، توطئه و«رخنه» خارجی مانع از روی کار آمدن روحانیت نشد؟

در آن زمان مردم ناراضی و خشمگین از دیکتاتوری سلطنتی، روحانیون و مراجع شیعه را پناه و همراه خود می پنداشتند. امروز اما پس از ۳۹ سال سلطه فقهای شیعه بر ایران، مردم آنان را در برابر خواسته ها و آرزوهای خود می بینند. اگر آنان در آن زمان برای بخشهای وسیعی از جامعه ایران مرجع محسوب شدند.اینک اما سالیان درازی است که نقش مرجع بر دوش طبقه متوسط فرهنگی و روشنفکران و فرهیختگان جامعه مدنی ایران است. این لایه های اجتماعی در ایران امروز اندیشه و گفتمان جدایی نهاد دین و دولت را تولید و تبلیغ می کنند و بر ضرورت جدایی این دو نهاد برای مصالح کشور و مذهب تاکید دارند. از این گذشته تجربه ۳۹ سال خودکامگی ولایت مطلقه فقیه ماهیت فساد آلود، تبعیض آمیز، سرکوبگر و متضاد با منافع ملی آن را چنان بر آحاد مردم آشکار ساخته که به جرات می توان گفت که رشته های اعتماد میان مردم و روحانیت که در انقلاب ۵۷ موجب روی کار آمدن آنان شد برای همیشه گسسته شده است. البته جای شگفتی نیست که حکومتگران اعتراضات مردم را به قدرت های خارجی نسبت دهند. شاه نیزقیام مردم را نتیجه تحریکات انگلیس و حتی رادیو بی بی سی وانمود می کرد. در این مورد تقریبا همه خودکامگان گفتار و رفتار مشابهی دارند.

اعتراض چرا شش ماه پس از انتخاب روحانی؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42662

حاکمانی که نمی‌خواهند بشنوند
مرتضی کاظمیان

اعتراض‌های گسترده در ده‌ها شهر کشور همچنان‌که قابل پیش‌بینی بود، با بدترین واکنش توسط هسته اصلی قدرت در جمهوری اسلامی مواجه شده است.

آیت‌الله خامنه‌ای (نفر نخست نظام سیاسی) که بیشترین شعارها علیه وی و جایگاه رهبری مطرح شده، در تنها واکنش‌اش ـ تا لحظه نگارش این یادداشت ـ مثل همیشه از «دشمن» گفته است.

رهبر جمهوری اسلامی در «نمایش»ی که مشاوران رسانه‌ای او برپا کرده بودند (در جلسه‌ای با جمعی از «خانواده شهدا» که چند کودک خردسال و نوزاد نیز در آن حضور داشتند) تنها به بیان این سخن اکتفا کرد که «دشمن منتظر یک فرصت است، منتظر یک رخنه است که از این رخنه وارد بشود. شما همین قضایای این چند روز را مشاهده کنید. همه‌ی کسانی که با جمهوری اسلامی بد هستند، آن‌که پول دارد، آن‌که سیاست دارد، آن‌که سلاح دارد، آن‌که دستگاه امنیتی دارد، همه دست روی دست هم می‌گذارند بلکه بتوانند برای نظام اسلامی و جمهوری اسلامی و انقلاب اسلامی مشکل درست کنند.»

او البته اظهارنظر اصلی‌اش را موکول به بعد و «وقت خودش» کرد: «حالا من ان‌شاءالله‌ حرفهایی دارم راجع به این قضایای این چند روز؛ با مردم عزیزمان حرف دارم؛ که ان‌شاءالله‌ در وقت خودش حرف خواهم زد.»

«وقت»ی که به نظر می‌رسد پس از سرکوب تام و تمام اعتراض‌ها باشد یا درصورت تداوم آن، در اوج سماجت معترضان، که مستمسک و فرمان و تهییجی برای سرکوب شدید و گسترده شود.

رأس هرم نظام سیاسی در ایران آگاهانه از کنار شعارهایی که مخاطب‌اش شخص وی بود، گذشت؛ شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور»، «سیدعلی ببخشید، دیگر باید بلند شید»، و «سیدعلی حیا کن، مملکتو رها کن».

او به عمد، مجددا نسبت به خاستگاه‌های اجتماعی و ریشه‌های اقتصادی و سیاسی اعتراض‌های گسترده، بی‌اعتنایی نشان داد و همه‌چیز را به کلیدواژه مطلوب‌اش، «دشمن» ارجاع داد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42685

تحلیل سعید مدنی از «شورش» بودن اعتراضات اخیر در گفتگو با زیتون
می‌شود بر میخ کوبید اما نمی توان روی آن نشست

زیتون- از اعتراض به « گرانی » آغاز شد و در چشم بر هم زدنی درِ خروج از دالان قدرت را به شخص اول حکومت جمهوری اسلامی نشان داد.

هنوز ولی این گسترده ترین خیزش سه دهه اخیر علیه سیاست های حاکم هیچ «نامی» به خود نگرفته است. یک هفته از اوج گیری بزرگترین راهپیمایی‌های اعتراضی در طول عمر جمهوری اسلامی گذشته و ناظران هنوز برای خطاب قرار دادن آن که از میل بازگشت به «گذشته رضا شاهی» تا پرتاب شدن به فردای مدرن دموکراتیک را در خورجین داشت یا دارد، نامی جز «اعتراضات سراسری» در اختیار ندارند؛ کنایه ای از نبود هویت روشن تا اینجای کار.

سعید مدنی پژوهشگر مسائل اجتماعی مانند بسیاری دیگر از تحلیلگران، در«جنبش» خواندن این حرکت اعتراضی تردید دارد. به گفته این پژوهشگر موضوعات اجتماعی که نویسنده کتابها و مقالات متعددی در حوزه آسیبهای اجتماعی است، این اعتراضات را تنها می توان «شورش» دانست.
سعید مدنی در تعریف «شورش اجتماعی» و آثار سیاسی آن می گوید: « شورش فقط اعتراضی است نسبت به وضع موجود بدون آن که کسی در تدارک سازمان یافتگی یا تعیین هدف و مشی و استراتژی آن باشد. شورش در فرآیند تحول خود و در صورت تداوم می‌تواند‌ به جنبش اجتماعی، انقلاب یا کودتا منجر شود.»

متن کامل گفت و گو در زیتون :
http://zeitoons.com/42729

حاشیه ­ای ­بودن انسان ایرانی
ابوالفضل مظلوم زاده

ریشه سریالی جنبش و جوش مردم ایران برای دادخواهی را باید از کجا سراغ گرفت؟

روند پرشتاب تحولات اخیر که از مشهد شروع و به فاصله اندکی جغرافیایِ میدانیِ اعتراضات را به رشت، کرمانشاه، اصفهان، تهران و ده ها شهر مرکزی و بی نام و نشان کشور کشاند، دست و پای ناظر بیرونی را برای تحلیل شسته رفته ای می بندد. موضع معترضان، شعائرعرفی شده، گستره میدانی اعتراض ها، گیجی و آشفتگی قدرت سیاسی، شیفت خواست ها از حوزه اقتصادی به درهم کوبیدن کلیت نظام سیاسی، عدم همراهی اصلاح طلبان ، نخبگان سیاسی، غالب هنرمندان و اصطلاحاً سلبریتی ها این قضیه را گنگ تر می کند. اگر در جنبش ۸۸ موج اعتراضات روندی از بالا به پایین داشت و طبقه فرودست آخرین پیوستگان به این جنبش بودند و پشت آن به برخی حکومتی ها گرم بود، حال وضعیت بکلی متفاوت است. انگار که طبقه فروخفته یکه و تنها در فکر عبور از کلیت نظام افتاده و دیگر منتظر نقش آوانگاردیِ بازیگرانِ رسمی سیاسی برای درد بی درمان خود نیست. اگر در پنج شنبه هفته پیش به پای اخبار می نشستیم، اعتراضات برخی شهروندان در مشهد را همان کاسه وآش هر روزه ای فرض می گرفتیم که سیستم علیل قضایی که فساد ساختاری دست و پای آن را در هم فروبلعیده، نتوانسته جواب صاف وصوفی به آن بدهد. اما در فردای آن روز پای شهر و شهروندان دیگر را به میان آورد.

زیست سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانی رنگی تازه بخود گرفته است. اگر در دهه های ۷۰ و ۸۰ و تا دوازدهمین دور انتخابات ریاست جمهوری شهروندان ایرانی آرمان تاریخی خود را از همان دیگی که جریان اصلاحات برای مردم روشن کرده بود، طلب می کردند، حال دیگر دست پخت اصلاحات را نمی پسندند. جامعه ایرانی به نیکی دریافته است که جریان های رسمی درون نظام معتمد نیستند. همین است که اسطوره های ارزشی این دو طیف را به سخره گرفتند و فریاد زدند: اصلاح طلب، اصولگرا، دیگه تمومه ماجرا.

متن کامل در زیتون :
http://zeitoons.com/42757

بیانیه جمعی از فعالان سیاسی و مدنی خارج از کشور
🍃حمایت جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی خارج از کشور از اعتراضات سراسری

زیتون– جمعی از فعالین سیاسی و اجتماعی خارج از کشور در حمایت از اعتراضات گسترده مردمی در ایران بیانیه‌ای نوشتند.

به گزارش «زیتون» در این بیانیه آمده است که مردم جان به لب رسیده زیر فشارهای طاقت فرسای زندگی، در ده ها شهر ایران به خیابان ها آمده اند تا خود صدای اعتراض خویش باشند. این در حالی است که رهبر جمهوری اسلامی که بخش عمده قدرت را در دست دارد و حاضر نیست که تن به رای و خواست اکثریت ملت دهد.

امضاکنندگان این بیانیه٬ با گرایش های مختلف فکری و سیاسی از اعتراضات گسترده مردمی، از حق محروم ترین اقشار اجتماعی و جوانان بیکار و ناامیدی که اعتراض شان را به گوش همه می رسانند، حمایت می کنند.

این فعالین سیاسی و اجتماعی این جریان وسیع و گسترده را خودجوش و برخاسته از درد و رنج های مردم دانسته و تاکید کردند که متصل کردن اعتراضات مردمی به کشورهای خارجی یا برخی گروه ها و گرایش های سیاسی عوام فریبی است و هرگونه بهره برداری از آن برای رقابت ها و تصفیه حساب های سیاسی داخل حکومت محکوم است.

تجمع‌ها و تظاهرات از روز پنجشنبه گذشته در شهر مشهد آغاز شد که شرکت‌کنندگان در آن ضمن اعتراض به گرانی و مشکلات اقتصادی، شعارهایی علیه رهبر و رییس جمهوری سر داده‌اند.
دامنه این اعتراضات به سرعت بالاگرفت و به شهرهای مختلف ایران سرایت کرد.
در طی روزهای اعتراض٬‌ بر اساس اخبار صدا و سیما حداقل ۲۱ تن کشته شدند. صدا و سیما از کشته شدن دست کم ۹ نفر در اعتراض‌های دوشنبه شب در استان اصفهان در مرکز ایران خبر داده است.
به گفته شبکه خبر، ۶ نفر در درگیری‌های قهدریجان، یک نفر در خمینی‌شهر، یک عضو بسیج در کهریزسنگ نجف‌آباد و یک مأمور نیروی انتظامی در نزدیکی نجف‌آباد کشته شدند.
پیشتر نیز شبکه خبر، وابسته به صدا و سیما٬‌ اعلام کرد که ۱۵ نفر در طی اعتراضات سراسری در ایران کشته شده‌اند.
بر اساس این خبر طی چهار روز اول اعتراضات ۶ نفر در تویسرکان٬ سه نفر شاهین شهر٬ ۴ نفر دورود و ۲ نفر در ایذه کشته شده‌اند.
روزنامه ایران نیز از قول وزیر آموزش و پرورش به کشته شدن دو دانش آموز به نام‌های آرمین و شایان اشاره کرده و نوشته است: «یکی از دانش‌آموزان آرمین صادقی ۱۳ ساله بود که در خمینی شهر به ضرب گلوله کشته شد.»
همزمان مسئولان استانی از بازداشت دست کم ۴۵۰ نفر در تهران، ۱۰۰ نفر در اراک، ۱۳۸ نفر در مشهد، ۱۵۰ نفر در همدان، ۲۰ نفر در کرج، ۱۰ نفر در ارومیه» و تعدادی از معترضان در قهدریجان خبر داده اند اما «بنا به گفته‌های پراکنده استانداران و فرمانداران، این آمار نهایی بازداشت شدگان نیست.»

متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار «زیتون» قرار گرفت به شرح زیر است:
http://zeitoons.com/42743

توپ در زمین حسن روحانی است
مهدی نوربخش

یکی از خطاهای بزرگ آقای خاتمی در دوران ریاست جمهوری او این بود که نمی دانست چگونه از سرمایه رای شهروندان برای کسب قدرت قانونی بیشتر خود و اعمال ان بعنوان رئیس جمهور انتخابی کشور استفاده کند. به همین خاطر مخالفین او از این ضعف استفاده کرده و هر چند روز یک بار در مقابل او بحرانی به وجود می اوردند تا او نتواند به تمامی به کار خود ادامه دهد. دولت او در بسیاری از عرصه ها تا حد ناتوانی کامل، تضعیف شد. بهترین نمونه آن در سیاست خارجی کشور، جلوگیری رهبری از مذاکرات فعال بین ایران و آمریکا در زمان کلینتون بود. خاتمی به خاطر مخالفت های رهبری فرصت بزرگی را برای حل مشکلات ایران با آمریکا از دست داد. اقای خامنه ای تا جایی پیش رفت که اعلام کرد که در صحنه سیاست خارجی کشور به خاتمی اطمینان ندارد. در سیاست های داخلی کشور، سپاهیان در پروژه های اقتصادی با دولت او رقابت نموده و به عنوان مثال فرودگاه بین المللی «تمام خمینی» را در زمان باز شدن بستند تا از دولت او باج گیری کنند.

وضع امروز ایران با زمان خاتمی حد اقل در پنج زمینه بدتر شده است. هشت سال دولت احمدی نژاد ضربات عدیده ای به سیاست و اقتصاد ایران وارد کرد.

متن کامل:
http://zeitoons.com/42666

سرکوب، نه!
صديقه وسمقي

مردم ایران مطالبات معوقه ی فراوانی دارند که در طول دهه های گذشته با شیوه های گوناگون مسالمت آمیز آنها را اعلام کرده اند. آنان به نابسامانی های سرسام آوری که حق برخورداری از یک زندگی عزتمند را از آنان سلب کرده اعتراض دارند. اقشار گوناگون کوشیده اند از راه هایی مانند تشکیل احزاب سیاسی و نهادهای مدنی و تجمعات مسالمت آمیز مطالبات خود را پیگیری کرده، صدای اعتراض خود را به گوش حاکمان برسانند اما اسف بار آنکه همه با سرکوب مواجه شده اند. به راستی آنان که در مقابل خواسته های به حق مردم راهی جز سرکوب را بر نمی گزینند، کدام راه را برای اعتراض پیش پای مردم می نهند؟

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42782

از آیت الله خمینی تا «آیت الله مایک»

زیتون- فائزه مهرابی: محمد جعفر منتظری دادستان کل کشور مایکل دآندریا، مسئول سابق مبارزه با تروریسم سازمان سیا را «طراح اصلی» تجمع‌های اخیر دانسته است. فردی که به «آیت‌الله مایک» مشهور است. مایکل دآندریا، کارشناس ضد تروریسم که در دولت دونالد ترامپ مسئول میز ایران در سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا،سی‌آی‌ای شده، به القابی مانند «شاهزاده تاریکی» و«آیت‌الله مایک» مشهور است.

همسرش مسلمان است و برای اینک‌که بتواند با او ازدواج کند به اسلام گرویده. او یکی از شخصیت‌های فیلم هایی است که درباره مرگ اسامه بن لادن رهبر القاعده ساخته شده. مایکل دآندریا در این فیلم‌ها نماز هم می خواند. او مسئولیت تعقیب اسامه بن لادن را به عهده داشته است.

پس از انتصاب او به سمت مدیر میز ایران در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، روزنامه وال استریت جورنال، به نقل از مقام‌های آمریکایی اعلام کرد که سی‌آی‌ای دفتر جدیدی که به طور اختصاصی به امور ایران می‌پردازد ایجاد کرده است و این نشان می‌دهد دولت دونالد ترامپ، ایران را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده است. طبق این گزارش، از این به بعد تمام پرسنل، منابع و کارشناسان امور ایران در سازمان سی‌آی‌ای زیر نظر این دفتر کار خواهند کرد.

اینک دادستان ایران یک سوژه جذاب برای انتساب اعتراض‌ها به خارج از کشور یافته است. در کنار کشورهای غربی که انتصاب هر تجمع اعتراضی در ایران به آنها مرسوم بوده، در تجمعات سال ۹۶ نام عربستان سعودی نیز به فهرست کشورها اضافه شده است.

این برای نخستین بار است که مقامات جمهوری اسلامی از نقش یک کشور عربی در تجمعات سراسری سخن می گویند. روزگاری ادعای دخالت یک کشور عربی در تجمعات سراسری در ایران می‌توانست «کسر شان» محسوب شود و نشانی از این باشد که جمهوری اسلامی تا حدی ضعیف شده که سازمان اطلاعات عربستان سعودی می‌تواند یک تجمع سراسری را در کل کشور هدایت کند.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42800

ما و غربتِ قربانیان نان!
حسن فرشتیان

… و اینک، ما مانده ایم و صدای آن مردی که به هنگام دستگیری، و در پاسخ رفتار خشن ماموران که کِشان کِشان او را می بَرند، با لهجه لُری خویش فریاد می زند: «خدا! گُسنَمَه! گُسنَمَه!… ولم کنید!…..»!

فریاد آن مرد، فریادی بود که آزارمان می داد، می خواستیم نشنویم، گوش هامان را گرفته بودیم! آوای او، آواری بود بر سر چهار دهه حکمرانانی که ما را به «عدل علی» فریبِ مان می دادند! فریادی بود بر سر ما! … و این فریاد، همچنان طنین انداز است و هنوز خاموش نشده است! آن گرسنه، ممکن است اندکی سکوت کند، اما دوباره خواهد آمد، همچنان گرسنه است، و تا وقتی که گرسنه باشد، باز خواهد آمد و نهیبی به وجدان ما خواهد زد…

اما، ما شکم سیران تاریخ که هیچگاه گرسنه نبوده ایم و هیچگاه مفهوم گرسنگی را با جسم و جان خویش ادراک نکرده بودیم، امروز در برابر فریاد دردمندانه گرسنگانی قرار داریم که شرافت ما را از اعماق تاریخ می خوانند و وجدان جمعی ما را نهیب می زنند! آنان گرسنگان تنها و غریبی هستند! که گرسنه هستند! ما هر نامی برآنان بگذاریم «شورشی»شان بنامیم یا «دسیسه گر»! «عوام»شان بخوانیم یا «آشوب گر»! آنان گرسنه هستند، و به ما شکم سیران ایران، چشم حمایت دوخته اند!

متن کامل در زیتون :
http://zeitoons.com/42825

تقی آزاد ارمکی در گفت‌وگو با زیتون:
ایران نه سوریه‌ای می‌شود نه یوگسلاویزه

زیتون-ماهو منفرد:حرکت اعتراضی اخیر مردم ایران، که از هفتم دی ماه امسال آغاز شده، واقعۀ کم‌سابقه‌ای است و همین موجب دشواری تحلیل چند و چون آن شده است. این اعتراض‌ها نه به اعتراض‌های سال ۸۸ و نه به روند تحولات در انقلاب ۵۷ و انقلاب مشروطه شباهت دارند.

تقی آزاد ارمکی، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، نگرانی‌ها درباره «سوریه ای» شدن ایران را یک«اشتباه برآمده از ترس و حاوی نوعی برچسب زدن به جامعۀ ایرانی» می‌داند و می‌گوید امکان ندارد ایران شبیه سوریه، تونس و اروپای شرقی شود» اما «فروپاشی سیاسی همین الان اتفاق افتاده است».

این استاد جامعه‌شناسی هم‌چنین معتقد است که بر اثر این اعتراض‌ها «تغییری در رفتار نظام سیاسی حادث نخواهد شد».

او وارد نشدن سپاه پاسداران در مقابله با اعتراض‌های اخیر را هم ناشی از آن می داند که این نهاد «‌می‌خواهد محبوبیتی را که در اثر مبارزه با داعش کسب کرده، حفظ کند».

متن کامل گفت‌وگوی زیتون با این عضو هیات علمی دانشگاه تهران در ادامه می‌آید.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42837

جنبش نان یا تجمع‌های سازمان‌یافته؟
پرونده ویژه زیتون

مجموعه یادداشت ها و گزارش های اختصاصی زیتون پیرامون تجمع های اعتراضی اخیر با آثاری از:

تقی آزاد برمکی،
سعید مدنی ،
عباس عبدی،
سعید رضوی فقیه،
فاطمه صادقی،
صدیقه وسمقی،
رضا علیجانی،
محمد رهبر،
مهدی تاجیک،
ابوالفضل مظلوم زاده،
محمدرضا سرداری،
احسان مهرابی،
جمشید اسدی،
حسن یوسفی اشکوری،
ملیحه محمدی،
فرزانه بذرپور،
حسین علیزاده،
فرزانه روستایی،
پیمان عارف،
حسین فرشتیان،
علی کشتگر،
احسان ابراهیمی،
مهدی نوربخش،
محسن زال،
مرتضی کاظمیان،
طاها پارسا و…
http://zeitoons.com/42489

فیلترینگ، فیک‌نیوزها و جنبش‌های اجتماعی
پیمان عارف

در عصر پساجدید به آسانی با ابزار رسانه می‌توان نارضایتی عمومی تولید کرد؛ حتی با فیک‌نیوزها گفتار شورانگیز برساخت و توده‌ها را سازماندهی کرد تا یک‌شبه بتوان ره صدساله رفت و پدیده‌ای چون بهار عربی را در تاریخ جهان ثبت کرد. بهاری که برگ‌های واپسین خزان آن هنوز پس از قریب به یک دهه از لیبی و سوریه زدوده نشده است.

فیک‌نیوز اما بدون تعهد به حقیقت ، قانون ، مدارا و خشونت پرهیزی؛ بی هیچ ابایی از تعقیب کیفری به واسطه نامشخص بودن منبع تولید محتوا، در واقع از تمام امکان ‌های رسانه برای شکل دادن به جنبش‌های اجتماعی برخوردار است، بی‌آنکه مسئولیت‌پذیری و شفافیت رسانه را داشته باشد.

فیک‌نیوز کافی است بتواند خوب دروغ بگوید و به اندازه کافی دروغ‌های بزرگ بگوید تا شبه‌آگاهی شورانگیز در جامعه پدید آورد که آنقدر شورانگیز باشد که بتواند اتم‌های دور افتاده را کنار هم جمع کند و اراده خود را در راستای هدفی مشخص به آنان تسری دهد. فیک نیوز نه ترسی از دعوت به خشونت دارد نه از نفرت‌پراکنی و نژادپرستی! نه از تخریب زیرساخت های سیاسی-اجتماعی می‌ترسد و نه دغدغه مصالح عمومی جامعه را دارد و این از فیک‌نیوز و موج‌آفرینی‌هایش امری بسیار مهلک می‌سازد.

راه مقابله با فیک‌نیوز‌ها تشدید فیلترینگ و بستن شبکه‌های اجتماعی نیست؛ چه چنین امری در جهان امروز نه ممکن و مقدور است و نه مطلوب. راه مقابله با فیک‌نیوز، بسط ارزش‌های دموکراتیک چون آزادی بیان، دولت قانون، حق انتخاب‌کردن و انتخاب‌شدن و نهایتا توانمند ساختن رسانه‌های جریان اصلی در مقابل آن است. این رسانه است که شبه رسانه را از میدان به در می‌کند نه فیلترینگ و محدودسازی!

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42670

تظاهرات ایران و پوپولیسم اقتصادی
احسان ابراهیمی

رضا علیجانی در مطلبی با عنوان «اعتراضات دی ۹۶ چه آینده‌ای دارد؟» در پیش‌بینی آینده این اعتراض‌ها چنین گفته است: «حال که نه تغییر سیاست داخلی و خارجی‌ای در میان است و در نتیجه هیچ تغییر اقتصادی ملموسی نیز وعده داده نمی‌شود و با یک‌دندگی رهبر و بی‌جسارتی و بی‌عملی دولت، آش کشک خاله جلوی مردم گذاشته می‌شود؛ تنها راه پیش روی قدرت سرکوب اعتراضات است. یا یک شوک بزرگ سیاسی- اقتصادی که معترضان را به تامل و توقف وادارد و یا سرکوب؛ راه سومی وجود ندارد.»

نگارنده این سطور ضمن هم‌داستانی کلی با این دوگانه، با افسوس راه دیگری را پیش روی این تظاهرات می‌بیند که اتفاقاً راه ساده‌تر اما نوعی خودکشی تدریجی است.

پس از جنبش سبز و استقرار دولت کودتا، مشروعیت شدیداً بر بادرفته حکومت تنها یک راه پیش روی آن باقی گذاشت که هدف دوسطحی را دنبال می‌کرد: یکی انتقام از طبقه متوسط شهری حامل جنبش سبز و دیگری جای‌گزینی طبقه فرودست مذهبی با این طبقه به امید ترمیم مشروعیت. در مطلب «جنگ خامنه ای با طبقه متوسط» به سطوح بیشتری از اهداف پنهان طرح هدفمندی یارانه ها اشاره کرده‌ام.

در کنار این طرح، طرح «مسکن مهر» هم با توجه به تمام عواقب و پیآمدهای منفی اقتصادی و اجتماعی‌اش، اجرایی شد تا طبقه جعلی متوسط در حاشیه شهرهای بزرگ، تبدیل به حامیان جدید حکومت شوند و طبقات اجتماعی که در جنبش سبز طرفدار حکومت بودند پاداش طرفداری‌شان را این‌گونه دریافت کرده باشند.

نتیجه این دو طرح، تورم افسارگسیخته و کاهش قدرت خرید مردم و نهایتاً لاغر شدن بیشتر طبقه متوسط شهری شد.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42667

آخرین فرصت یک تصمیم‌گیری بزرگ برای بیت قدرت
رضا علیجانی

ناراضیان سه‌گانه: سیاسی؛ اقتصادی؛ اجتماعی
موج اعتراضات اخیر نشان به صدا در آمدن یک طیف وسیع از ناراضیان اقتصادی بود که صدای‌شان ماه‌ها بود که به‌ گوش می‌رسید ولی کسی بدان توجه نمی‌کرد. با اولین فریاد بلندی که از سراسر ایران به هواخاست حالا همه ساکت شده‌اند و به این صدا توجه می‌کنند. یک روز ابوایاد گفته بود ما فلسطینی‌ها هر قدر اعتراض می‌کردیم کسی به حرف ما توجه نمی‌کرد، اولین ترقه را که در کردیم همه جهان ساکت شدند و به حرف ما گوش کردند!

یک سال بود که در فضای رسانه نهیب زده می‌شد تظاهرات معلمان در سراسر ایران را «ببینید»، کارگران و بی‌کاران را «ببینید»، انبوه اعتراضات و اعتصابات و تجمعات ناراضیان اقتصادی را «ببینید»، وقت «بازگشت به شعارعدالت» است؛ اما شنیده و جدی گرفته نمی‌شد. اما با اولین فریاد بلند سراسری حالا سنگین‌ترین گوش‌ها هم مجبور به تامل‌اند. کسانی که زیر بار ستم اقتصادی و طبقاتی به تنگ آمده‌اند «حق» داشته‌اند فریاد ولو به ناسزا بلند کنند. کتاب مقدس مسلمانان نیز چنین اجازه‌ای را به آنان داده است! (سوره نساء آیه ۱۴۸) قانون اساسی ایران نیز در اصل ۲۷ حق تجمع و راهپیمایی را به رسمیت شناخته است.

متن کامل در زیتون:
http://zeitoons.com/42966