حضور «هیچ» ملایم؛ روایت سپهری از امر متعالی
سروش دباغ

تاملات و تتبعاتم نشان می دهد که از اواخر دفتر چهارم است که واژه «هیچ» و «هیچستان» در هشت کتاب سر بر می آورد و پیدا می شود؛ پیش از آن سپهری از «خدا» یاد می کند. چند شعر از اشعار انتهای دفتر شرق اندوه را جهت ایضاح این امر انتخاب کرده ام. سپس به نوسانِ میان دو نوع مواجهه با امر متعالی، یعنی امر متعالی ای که با تئیسم[۲] و خدای ادیان در تناسب است و مواجهه ای را که در آن از حیرت و بی تعینی و بی کرانه دیدن هستی حکایت می کند، خواهم پرداخت. واژه ای که سهراب برای تصویر و تلقی دوم از امر متعالی به دست داده، عبارت است از «هیچ» و «هیچستان»؛ در عین حال تعبیر «عدم» را هم چند جا به کار برده است.

پیشتر تعبیر «عدم» را از یکی از اشعار مولانا در مثنوی وام کردم و توضیح دادم[۱] که چگونه مولوی نیز از عدم و عدمستان در ذیل نگاه متافیزیکی خود یاد کرده است:

پس عدم گردم عدم چون ارغنون

گویدم که إنا إلیه راجعون

همچنین اشارت رفت که نزد مولانا، غایت قصوای سلوک، پای نهادنی در وادی «عدمستان» است. سپهری هم وقتی از «هیچ» و «هیچستان» یاد می کند، همین معنا را تلویحا مد نظر دارد؛ چرا که لزوماً از متافیزیک ادیان غربی (یهودیت، مسحیت و اسلام)بهره نمی برد و بیشتر متاثر از متافیزیک هندوئیسم و مشخصا بودیسم است. با این توضیحات، شعر تنها باد و برخی دیگراز اشعار دفتر شرق اندوه را مطمح نظر قرار می دهم.
https://tinyurl.com/y9up726z

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60053

سرنوشت ایران، گروگان دولت پنهان
از «پالرمو» تا اصفهان

زیتون ـ محمدرضا سرداری: تازه‌ترین تحولات مربوط به تصویب لایحه کنوانسیون مبارزه با جرائم سازمان‌یافته فراملی (پالرمو) و قوانین ضدپولشویی، روابط میان ایران و اروپا و همچنین اخباری مبنی بر از سر گیری غنی‌سازی اورانیوم و برنامه موشکی در آستانه چهلمین سالگرد انقلاب، آینده کشور را با یک چالش استراتژیک روبرو کرده است.
ناظران معتقدند طولانی شدن روند تصویب کنوانسیون پالرمو در مجمع تشخیص مصلحت و دخالت دولت پنهان در روند تصمیم‌گیری کلان نظام، آینده‌ای مبهم را برای کشور تصویر می‌کند.

کنوانسیون پالرمو در مجمع تشخیص مصلحت

تعابیر متفاوتی از جو مجمع در خصوص مصوبه مجلس وجود دارد. محمد صدر عضو نزدیک به اصلاح‌طلبان پیش‌بینی کرده که مصوبه مجلس نهایتاً در مجمع رأی موافق کسب خواهد کرد. اما محسن مجتهد شبستری امام جمعه تبریز و دیگر عضو مجمع نظری مخالف صدر دارد. وی پیش‌بینی کرده که تعداد مخالفان مصوبه مجلس از موافقان آن بیشتر است. مجمع تشخیص مصلحت ۳۸ عضو حقیقی دارد که از میان آنان تنها ۷ عضو را می‌توان نزدیک به دولت به‌حساب آورد. از میان اعضای حقوقی نیز شاید تنها ۵ عضو را بتوان موافق مصوبه دولت برشمرد. از این رو می‌توان گفت ترکیب مجمع تشخیص مصلحت ۵ بر ۱ به ضرر مصوبه مورد نظر دولت است
https://tinyurl.com/y8ta3ud4

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60084

سفر دو روزه جهانگیری به سوریه
ایران در «عمق استراتژیک»اش چه می‌خواهد

زیتون ـ نیلوفر سعیدی: دو روز است که اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور ایران به سوریه رفته. چنانچه از اخبار برمی‌آید در این سفر چندین موافقت‌نامه اقتصادی بین تهران و دمشق امضا شده است.
در سالیان اخیر و به ویژه در جریان بحران سوریه٬ بارها مقامات مختلف ایران به سوریه سفر کرده‌اند. از دستیاران ویژه محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه و خود او تا علاالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی٬ آخوندی وزیر مسکن٬ حاتمی وزیر دفاع٬ هاشمی وزیر بهداشت٬ سرلشکر باقری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و مقامات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. اما این نخستین بار است که پس از بروز بحران سوریه، معاون اول رییس‌جمهور به دمشق می‌رود.

رسانه‌های تندرو وابسته به سپاه٬ روحانی را به خاطر نرفتن به سوریه سرزنش کردند. کار به جایی رسید که سایت خبری – تحلیلی مشرق٬ از پایگاه‌های خبری زیرمجموعه سپاه٬ در تحلیلی اعلام کرد که نرفتن روحانی به سوریه٬ برای جلب توجه کشورهای غربی است. حالا به نظر می رسد سفر جهانگیری به سوریه آن هم پس از سفر یک طولانی و ۵ روزه ظریف به عراق٬ به معنی این است که احتمالا بین دولت و تیم‌های سیاسی و امنیتی مسئول پرونده سوریه و عراق در سپاه قدس٬ گونه‌ای سازش٬ صورت گرفته است.

https://tinyurl.com/yd9738cd

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60115

ونزوئلا و نفت ایران
بهزاد احمدی‌نیا

کاراکاس برای چندمین بار طی دو سال گذشته در صدر اخبار قرار گرفته و این‌بار با حذف ونزوئلا از معادلات نفتی جهان، تغییرات سیاسی این کشور بالاترین توجه را به خود جلب کرده است اما با موازنه‌های چندلایه‌ای که در بازار نفت و مشتقات نفتی جهان به‌وجود آمده، این تغییر سیاسی می‌تواند بر ایران و کل خاورمیانه اثرگذار باشد.

صورت مسئله در معادله چندمجهوله محصولات نفتی این است که طی دو سال اخیر، همزمان با افول تولید و صادرات نفت ونزوئلا در پی مشکلات اجتماعی و تحریم‌های شدید آمریکا و کاهش عرضه اوپک، تولید نفت شیل در ایالات متحده جهشی چشم‌گیر داشته و مسیر خود را از نمودارهای قیمت و تقاضا جدا کرده است. میدان‌های نفت غیرمتعارف در آمریکا و کانادا به قدری نفت خام سبک پمپ کرده‌اند که موازنه بازار دنیا از نفت سنگین و نیمه‌سنگین اوپک به سوی نفت سبک و فوق‌سبک تغییر جهت داده است و در کانادا به دلیل مشکل انتقال و ذخیره، می‌توان نفت ۱۸ دلاری نیز خرید.

https://tinyurl.com/yc94p3ln

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60139

دستور جدید برای تاریخ‌نگاری جنگ!

حدود یک دهه پیش فرزند شهید «حاج داوود کریمی» در فیس‌بوک خود نوشت که چندبار از سردار رحیم صفوی خواستار برخی از اسناد دفاع مقدس که مربوط به پدر شهید او بوده شده، و هربار سردار صفوی پاسخ داده که در دسترس نیست یا دارد تنظم و کلاسه‌بندی می‌شود.

وی سپس با دسترسی به یکی از اسناد دقیق و مستند دفاع مقدس متوجه تحریف آشکار آن و جابجایی شهید کریمی (پدرش) با سردار رحیم صفوی در یک اتفاق حساس جنگ شده و متذکر شده بود : حالا متوجه می‌شوم که چرا رحیم صفوی همیشه از دادن اسناد طفره می‌رفت. (نقل به مضمون)

این اتفاق زمانی افتاد که سرلشگر «ظهیرنژاد» تازه از دنیا رفته بود و دسترسی به او وجود نداشت. و فرزند شهید کریمی هم کسی نبود که اطلاعات خود را با بنی‌صدر که فرماندهی کل قوا را در آن‌زمان بر عهده داشت و تنها شاهد ماجرا بود چک کند.

میثم کریمی نوشته بود که در روایتی که رحیم صفوی از اتاق جنگ در زمان طراحی عملیات فنح خرمشهر ارائه شده آمده‌است که او ـ یعنی رحیم صفوی ـ نماینده سپاه در اتاق جنگ بوده است.

https://tinyurl.com/y756urxm

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60144

ما خواهان جدایی دین و دولت در ایران ‌هستیم
بیانیّه‌ تحلیلیِ جمعی از نواندیشان دینی

زیتون–جمعی از نواندیشان دینی به مناسبت چهلمین سالبرپایی «جمهوری اسلامی ایران» در بیانیه‌ای تحلیلی، حکومت مبتنی بر ولایت فقیه را «تجربه‌ای سراسر شکست‌خورده» دانسته و خواهان «جدایی دین و دولت» شدند.

به گزارش زیتون، در این بیانیه‌ با اشاره به این‌که حکومت فعلی اگرچه «در پی انقلابی مردمی و ضدّ استبدادی و با نام جمهوری بر سر کار آمد» امد اما به « بازتولید همان استبداد دیرپای سلطنتی، این بار در شکل و شمایلی دینی» منجر شده است.‌

امضاء‌کنندگان بیانیه «مصرّانه خواستار برابری دینی و مذهبی، اندیشگی، جنسیّتی، زبانی و قومی و به رسمیّت شناختن تکثّر سبک زیست برای همه شهروندان ایرانی» شده‌اند.

به باور جمعی از نواندیشان دینی که این بیانیه را امضاء کرده‌اند، تجربه چهل ساله جمهوری اسلامی نشان داده «مبنا قرار دادن احکام فقهیِ متعلّق به قرون و اعصار پیشین و تعصّب و جمود بر این احکام» به «تباهی‌ها و فجایع» انجامیده و «جامعه‌ای مشحون از فقر، تبعیض و فساد به دنبال آورده است».

در بخشی دیگر از این بیانیه هم‌چنین آمده است: «جمهوری اسلامی با فقهی‌اندیشیِ قشری و ماجراجویی بین‌المللی خویش بار سنگینی بر گرده اقتصاد، حقوق و سیاست، به خصوص در حوزه زنان و اقلیّت‌ها نهاده و از باب نمونه با لایحه قصاص، اجباری کردن حجاب و مبنا قرار دادن باب اجاره در فقه برای نوشتن قانون کار، گره‌هایی ناگشودنی بر هزارتوی مشکلات جامعه زده است».

این بیامیه به امضای «حسن یوسفی اشکوری، محمد جواد اکبرین، عبدالعلی بازرگان، رضا بهشتی معز، سروش دباغ، محمود صدری، رضا علیجانی، حسن فرشتیان، یاسر میردامادی و صدیقه وسمقی رسیده است.

متن کامل این بیانیه که برای انتشار در اختیار «زیتون» قرار گرفته است، به این شرح است:

https://tinyurl.com/ycu3pp3v

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60165

پرونده ویژه | اقتصاد ایران در چهل سالگی
استقلال، «انزوا»، جمهوری اسلامی

زیتون ـ جلیل فقیهی: انقلاب ۵۷ علت‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی گوناگونی داشت. در بین عوامل اقتصادی اما آنچه بیشتر باعث بروز نارضایتی در میان بخش بزرگی از مردم می‌شد، وجود اشکال مختلف نابرابری و اختلاف طبقاتی، مخصوصا در سال‌های آخر حکومت پهلوی بود. شاید به همین دلیل بود که اکثر خواسته‌های اقتصادی انقلابیون بیش از آنکه پیرامون «پیشرفت و توسعه» باشد، حول عدالت و جامعه «بی‌طبقه توحیدی» شکل گرفته بود.
از دید بسیاری از انقلابیون، ایران کشور ثروتمندی بود که باید که از شر یک حکومت غرق در فساد و تبعیض خلاص می‌شد تا با بازتوزیع ثروت، رفاه در کشور همگانی شود. زیستن بر روی بشکه‌های نفت البته نقش اساسی در شکل‌گیری این تصور داشت.

۴۰ سال پس از سرنگونی حکومت پهلوی، اقتصاد ایران فراز و نشیب‌های فراوانی را از سر گذرانده است؛ دوره‌های کوتاه رشد و دوره‌های طولانی رکود. با گذشت این سال‌ها، برای آن دسته از انقلابیونی که به دنبال عدالت اقتصادی بودند، اوضاع کمی بهتر شده است: شکاف درآمدی بزرگ سال‌های منتهی به انقلاب، کمی کمتر شده و شهرها و روستاهای بیشتری از امکانات رفاهی برخوردار شده‌اند.
اما آیا این نهایت خواست و آرزوی انقلابیون بود؟ بعد از گذشت ۴۰ سال از انقلاب، درآمد سرانه ایرانیان تفاوت چندانی با آن دوره نکرده است. محصول انقلاب درجا زدن اقتصاد کشور در همان نقطه‌ای است که بود. تو گویی نه خانی رفته و نه خانی آمده. چرا بعد از سال‌ها آزمون و خطا و اعمال سیاست‌های اقتصادی متفاوت هنوز بسیاری از مشکلات سر جای خود باقی است؟ چرا اقتصاد ایران نمی‌تواند خود را از دور باطل رکود، تورم و تحریم رها کند؟

https://tinyurl.com/yaqtuaae

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/59632

همزمان با برگزاری جشن‌های چهلمین سالگرد انقلاب
اخراج علی لاریجانی از حلقه «انقلابیون»

زیتون ـ یلدا امیری: امروز برنامه سخنرانی علی لاریجانی، رییس مجلس ایران، که قرار بود روز ۲۲ بهمن در کرج برگزار شود، لغو شد.

بر اساس گزارش‌ها، پس از اعلام این خبر که لاریجانی به عنوان سخنران سالگرد انقلاب سال ۵۷ انتخاب شده، گروهی از ساکنان این شهر با امضای طوماری به این انتخاب واکنش نشان داده و با آن مخالفت کردند.

با این وجود، لغو سخنرانی لاریجانی، پس از سخنرانی امام جمعه کرج صورت گرفت. محمدمهدی حسینی همدانی، امام جمعه کرج در خطبه‌های نماز جمعه از دعوت آقای لاریجانی به عنوان سخنران ۲۲ بهمن انتقاد کرد و گفت: « ۲۲ بهمن جشن انقلاب است، سخنران این مراسم باید انقلابی باشد.» او در بخش دیگری از سخنانش گفت: «اعتراضی که دوستان دارند اعتراض به‌جایی است و این دعوت از طرف مقام‌های این استان نبوده است.»

لاریجانی و حلقه مصباح

شش سال پیش هم در مراسم راهپیمایی ۲۲ بهمن در قم گروهی که ظاهرا پیشتر سازماندهی شده بودند به سخنرانی علی لاریجانی در این شهر حمله کردند، شعارهای تندی سردادند و به سوی او، کفش و مُهر پرتاب کردند. این افراد با سردادن پی در پی شعار «مرگ بر ضد ولایت فقیه» و «بصیرت بصیرت» مانع سخنرانی لاریجانی شدند.

https://tinyurl.com/y9ugs437

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60199

بنیادگرایی شیعی و تراژدی «نوفدائیان»
احسان ابراهیمی

«…آری آری قانون مجازات اسلام هم اجرا می‌شود. دست دزد بریده می‌شود نه اینکه در آسایشگاه و شهوت خانه زندان استراحت کند، در دفعه چهارم هم کشته می‌شود دیگر کجا دزدی خواهد شد. بیچاره و فقیر را هم که در مملکت اسلامی رسیدگی می‌کنند چرا دزدی کند؟ رشوه‌خوار هر که باشد به مجازات خود می‌رسد …تبعیض در احکام اسلام نیست … زناکار را در منظر عمومی تازیانه می‌زنند و در بار سوم می‌کشند پس چگونه به ناموس مردم به خیانت نظر کند و …مختصری بودعلمی و فلسفی محفوف با مثال روشن، و حقیقت هم این است که عدم اجراء احکام اسلام و قانون مجازات اسلام یکی از عوامل بزرگ بدبختی است.» (اساسنامه دولت مطلوب جمعیت فدائیان اسلام با نام: رهنمای حقیقت)

قصه پرغصه بنیادگرایی شیعی در ایران معاصر نسب به «فدائیان اسلام» می برد. فدائیان که در کارنامه خود، ترور رزم آرا،نخست وزیر، و احمد کسروی، محقق و مورخ ایرانی؛ همچنین ترور نافرجام دکتر حسین فاطمی را دارد، یکی از بهترین نمونه های بنیادگرایی شیعی در تاریخ معاصر است.این گروه هرچند عملاً با اعدام رهبرش نواب صفوی و چند عضو برجسته به تاریخ پیوست، اما نظر و تفکر و زمینه های آن تداوم هرچند گسیخته تا دوران انقلاب سال ۵۷ داشته است. اختلافات جدی جماعت فدائیان با مرجع عام شیعیان در مشی و منش مداراجویانه و محافظه کارانه با حکومت پهلوی، نشان از روحیه جنگ طلبانه و خشن و بنیادگرایانه شان دارد. عدم دخالت و رایزنی آیت الله بروجردی برای جلوگیری از اجرای حکم اعدام رهبران فدائیان، خود نشاندهنده زوایه شدید وی با نوع رفتار و کنش سیاسی اجتماعی این جمعیت دارد.

https://tinyurl.com/ya8rxqus

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60215

پرونده ویژه | بررسی ۴۰ سال سیاست خارجی ایران در گفتگو با جلیل روشندل
«شرق» و کمی تا قسمتی «غربی»

زیتون ـ محمدرضا سرداری: برخی بر این باورند که سیاست خارجی ایران در دوران جمهوری اسلامی تنها متأثر از انقلاب سال ۵۷ نبود. بلکه انقلاب دیگری نیز در حوزه سیاست خارجی ایران روی داده که زمان آن به رویکرد جدید جمهوری اسلامی به استراتژی دفاعی خویش باز می‌گردد. دسترسی به سلاح نامتعارفی که بتواند حکومت ولایت فقیه را از هر گونه گزند خارجی در امان نگه دارد و به پشتوانه آن نظام بتواند آرمان‌های انقلابی خویش را نیز بدون نگرانی از مقابله قدرت‌های بزرگ پیش برد. در این زمینه با جلیل روشندل استاد علوم سیاسی و امنیت بین المللی در دانشگاه کارولینای شرقی به گفت و گو نشستیم تا بررسی کنیم چگونه جمهوری اسلامی با شعار «نه شرقی نه غربی» به سوی دستیابی به سلاح هسته‌ای حرکت کرد. جلیل روشندل مدرک دکترایش را در رشته علوم سیاسی از دانشگاه علوم اجتماعی «تولوز» در فرانسه دریافت کرده است. وی همچنین در مراکز مطالعاتی مختلفی از جمله دانشگاه استنفورد، دوک، یوسی آل ای و دانشگاه تهران سابقه تدریس و پژوهش داشته است. از وی تالیفات متعددی در زمینه امنیت بین‌المللی، خاورمیانه، خلیج فارس و روابط ایران و آمریکا منتشر شده است.

https://tinyurl.com/ybuznvuz

متن کامل این گفتگو در زیتون:
https://zeitoons.com/60235

مخاطب «بیانیه» کیست؟
محمدجواد اکبرین

«نواندیشان دینی» در همه جوامع، به ویژه مسیحی، یهودی و اسلامی، تعریف و توصیف کسانی است که از دین و متن دینی، برداشتی متفاوت با برداشت و قرائت رسمی دارند. مُفتیان و حاکمان نیز تا توانسته‌اند بر این قدم‌ها و قلم‌ها تاخته‌اند، حکم اعدام داده‌اند، تکفیر و تبعیدشان کرده‌اند و تاریخِ معبد و مسجد پر است از این رویاروییِ نابرابر. گناه نواندیشان دینی این است که می‌خواهند در زمین و زمان خود زندگی کنند، ایمان به خداوند را در روان و جهانِ انسانِ روزگار خود بفهمند و عبادت کُهن را از عادت کهنه جدا کنند. در این میان اگر قدرت و ثروت و دیانت با هم بیامیزد جرم این نحله البته سنگین‌تر است.

اکنون به مناسبت چهلمین سال انقلابِ ۵۷، ده تن از نواندیشان دینیِ ایرانی در بیانیه‌ای اعلام کرده‌اند که خواهان جدایی دین و حکومت‌اند تا هم حکومت از بند دین رها شود هم دیانت از بند حکومت. به باورآنها «تجربه حکومت مبتنی بر ولایت فقیه، تجربه‌ای سراسرشکست‌خورده» است و «تجربه چهل ساله جمهوری اسلامی نشان داده که مبنا قرار دادن احکام فقهیِ متعلق به قرون و اعصار پیشین و تعصب و جمود بر ایناحکام، به چه تباهی‌ها و فجایعی انجامیده و چه مایه جامعه‌ای مشحوناز فقر، تبعیض و فساد به دنبال آورده است».

https://tinyurl.com/y7agabjo

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60250

در دفاع از جمهوری (۲)
ابوالفضل قدیانی، علیرضا رجایی

اگر قرار باشد در ذیل پروژه اصلاح‌طلبی، استراتژی متفاوتی شکل بگیرد که بتواند پیوند خود را با واقعیت جنبشیِ جامعه ایران_به عنوان عنصر ضروری حرکت اصلاحی_حفظ کند، لازم است نیروی سیاسیِ متفاوتی نیز شکل بگیرد. یک عنصر اساسی و مقوّم این سطح از استراتژی، خیابان و ظهورهای جنبشی و مقاومت‌های ضدّ وضع موجود در آن است.

ایدئولوژی‌ سیاسی نظام‌های بسته، خیابان را محیط انحصاری خود تلقی می‌کند و تجربه تاریخی نشان داده‌است هیچ جنبشی بدون مقاومت در مقابل این تسلط به انجام نخواهد رسید.

تالی منطقی این بحث نیز ضرورت وجود رهبرانی است که در خیابان‌ها و به شکل بی‌واسطه‌تر با مردم در ارتباط باشند زیرا در اتاق‌های در بسته و تشکیل جلسه‌های بی‌حاصل و بدون خطر کردن و پای در خیابان گذاشتن، هیچ جنبش اجتماعیی منجربه نتیجه نخواهد شد.

یک بخش اساسی دیگر برای خلق استراتژی جدید، تغییر نگاه به قانون‌است. فلسفه‌های حقوقیِ جدید هیچ قانونی را که مخالف اراده یا منافع عمومی مردم باشد،لازم‌الاتّباع نمی‌دانند و از این روی مقاومت در برابر قانون بد و سرپیچی از فرمان‌ چنین قانونی اصولاً قانون‌شکنی تلقی نخواهد شد زیرا قانونِ بد، خود ضدِّ قانون و منهدم‌‌کننده سامان زندگیِ عمومی است.

یکی از علل تدوین قانون بد، ساختارهای غیردموکراتیک موجود است که میان اراده مردم و نهاد قانون‌گذاری انفصال ایجاد و عملاً نظارت عمومی را بر روند قانون‌گذاری سلب می‌کند. برخلاف تصور برخی، از آنجا که هرگونه جنبش اجتماعی قرار است به تأسیس ساز و کارهای جدید و تدوین قوانین متفاوت از وضع موجود منجر شود، تفسیر حقوقی دموکراتیک و متفاوت، و تغییر در ساختارهای تدوین قانون، نقشی اساسی در حرکت‌های اصلاحی دارد.

به این ترتیب، خیابان و بسیج‌های خیابانی، رهبری و امتناع از تبعیت از قانون ‌بد، سه مولفه‌ی ضروری برای خلق هر نوع استراتژی جدید است و این نه در توان اصلاح‌طلبی بوروکراتیک کنونی و نه در توان اپوزیسیون‌های خارج از کشور است.

https://tinyurl.com/y8b3d5xp

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60296

تصویر ۴۰ ساله
مستند تصویری زیتون

زیتون– تصویر۴۰ساله، مروری است بدون شرح، بر نگاه و ادبیاتی که انقلاب بر پایه‌ی آن بنا شد و به امروز رسید؛ وعده «جمهوری اسلامی» داد اما به حکومت تک حزبیِ اسلامی رسید. یک حزب ماند و آن هم: حزب‌الله

https://zeitoons.com/60291

در حاشیه عفو ۵۰ هزار زندانی به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب
قانون نمایشی، «رافت» گزینشی

زیتون ـ مهسا محمدی: روز دوشنبه صادق آملی لاریجانی، رییس قوه قضاییه در جلسه عالی مسئولان قضایی اعلام کرد که به مناسبت آغاز چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی به ۵۰ هزار زندانی عفو داده شده است.
به گفته او عده‌ای آزاد و عده‌ای شامل تخفیف مجازات می‌شوند. رییس قوه قضاییه افزود که «امیدواریم عفو گسترده‌ای داده شود که اصل آن پذیرفته شده است و رافت نظام جمهوری اسلامی است.»

عفوی که رییس قوه قضاییه از آن خبر داد در دستگاه قضایی ایران موسوم به «عفو خصوصی» است که به پیشنهاد قوه قضاییه و با تایید رهبر جمهوری اسلامی محقق می‌شود.

پیش از این دادستان تهران هم در توضیح جزئیات این عفو گسترده از سوی رئیس قوه قضائیه گفته بود که «اما امسال به خاطر چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب، رئیس قوه قضائیه پیشنهاد عفو گسترده‌تر را داد و استثنائات کمتری برای عفو خواهیم داشت.»

دادستان در ادامه کسانی را که شامل این عفو نمی‌شوند را هم برشمرد و گفت:«در حوزه مسائل اخلالگران اقتصادی و فساد و اقدامات امنیتی و تروریستی عفو صورت نمی‌گیرد، اما در جرایم سبک و خرد و کسانی که برای اولین بار یا دومین بار مرتکب جرم و زندانی شده‌اند عفو صورت خواهد گرفت تا شاهد کاهش جمعیت زندان‌ها باشیم.»

چه کسانی شامل «رافت» نظام نمی‌شوند

همزمان با داغ شدن بحث عفو ۵۰ هزار زندانی و تبلیغات بر سر آن به مناسبت چهلمین سالگرد انقلاب ایران، مادرِ سعید ملک‌پور، زندانی سیاسی، خطاب به دادستان تهران نامه‌ای منتشر و از او درخواست کرده فرزندش را در چهلمین سالگرد انقلاب عفو کنند.

این درخواست تا به‌حال پاسخی در پی نداشت اما نگاهی به روال معمول جمهوری اسلامی در استثنا کردن زندانیان سیاسی یا به روایت حاکمیت «زندانیان امنیتی» از همه تخفیف‌ها و «رافت»‌ها جای خوشبینی چندانی باقی نمی‌گذارد.
https://tinyurl.com/y8mmkheq

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60284

پرونده ویژه | انقلاب و اقلیت‌ها
بی‌وزنی اقلیت‌ها در ترازوی انقلاب چهل ساله‌

زیتون ـ نیلوفر سعیدی: آیت‌الله خمینی در یکم اردیبهشت ۱۳۵۸ در یک سخنرانی در جمع نمایندگان روحانی کُرد در مورد سهم اهل سنت در ساختار سیاسی کشور٬ آنان را به فردا وعده داد و گفت: «این جور نیست که الآن دولت به فکر شما نباشد، به فکر ما باشد. به فکر مثلًا، بلوچستان نباشد، به فکر تهران باشد. به فکر کردستان نباشد. به فکر همه جا هستند اما نارساست مطلب. صبر می‌خواهد. ما پنجاه و چند سال صبر بر این بلیات کردیم و سوختیم و ساختیم، حالا یک مقداری باز باید بسوزیم و بسازیم و مهلت بدهیم و کمک کنیم تا درست بشود. » (جلد ۷ صحیفه امام خمینی (ره)، از صفحه ۷۴ تا صفحه ۷۹)

حال جمهوری اسلامی ایران در حالی وارد چهل سالگی می‌شود که قرائت ویژه‌ی تشیع مبتنی بر سنت فقهی حوزه علمیه‌ی قم٬ ولایت مطلقه فقیه و اسلام سیاسی موسوم به محور مقاومت٬ اصلی‌ترین هسته‌ی ایدئولوژی نظام را تشکیل داده و از این دریچه به حقوق و وظایف فرد و جامعه نگریسته می‌شود. از این رو می‌توان گفت که فردای موعود رهبر جمهوری اسلامی هنوز فرا نرسیده است.

https://tinyurl.com/y72dp9ub

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60148

برآمد یک تجربه: امتناع حکومت دینی در چهلمین سال انقلاب
حسن یوسفی‌اشکوری

درآمد
این نوشتار به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب ایران منتشر و در اختیار مخاطبان قرار می گیرد. آنچه در این متن عرضه می شود محصول دانش نویسنده از تاریخ اسلام و به ویژه برآمد تجربه ناکام جمهوری اسلامی ایران است که در پی وقوع یک انقلاب بزرگ مردمی در ۱۳۵۷ رخ داد؛ انقلابی که در نهایت و در آستانه پیروزی و تأسیس نظام انقلابی جدید با پسوند «اسلامی» شناخته شد. راقم این سطور هرچند در روزگاری خود از حامیان انقلاب و حتی از حامیان جمهوری اسلامی بوده ولی اکنون پس از چهار دهه تجارب خود را در قالب این نوشتار با هم وطنان خود در میان می گذارد؛ بدان امید که راهی به رهایی وطن بگشاید و برای حال و فردای مسلمانان سودمند باشد.

https://tinyurl.com/ycsvy7zx

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60340

به بهانه ۶ فوریه روز جهانی مبارزه با ختنه زنان
کند شدن «تیغ سنت» بر تن زنان

زیتون ـ فریده ریحانی: «به میان پاهایم خیره شدم و دیدم زن کولی دست‌هایش داخل کیف دستی‌اش در جستجو بود. با انگشتان بلندش داخل آن را گشت و بالاخره یک تیغ ریش‌تراشی شکسته بیرون کشید… خون خشک شده‌ای را روی لبه دندانه‌دار تیغ دیدم… دنیای من ناگهان تاریک شد. مادرم دستمالی را روی چشمانم انداخت ».

این جملات بخشی از خاطرات «واریس دیری» اهل سومالی و نماینده سازمان ملل برای مقابله با ختنه دختران است که خود در کودکی ختنه شده بود.

براساس برآورد سازمان ملل متحد هم‌اکنون ۲۰۰ میلیون زن در جهان هستند که تحت یکی از انواع ختنه قرار گرفته‌اند و از این تعداد ۴۴ میلیون نفر از آنان دختران زیر ۱۴ سال هستند.

در ایران اگرچه آمارهای دقیقی در مورد میزان شیوع این عمل وجود ندارد، اما تحقیقاتی که توسط کامیل احمدی، پژوهشگر حوزه آسیب‎های اجتماعی در این مورد انجام و ماحصل آن در کتابی به عنوان « به نام سنت» چاپ شده است، نشان می‎دهد ختنه زنان در چهار استان هرمزگان، کرمانشاه، کردستان و آذربایجان غربی انجام می‎شود. براساس یافته‌های این تحقیق که حدود ۱۰ سال به طول انجامیده، روند ختنه در ایران رو به کاهش است.

https://tinyurl.com/y8qsagzn

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60356

انقلاب ۵۷ و مسئله زن
صدیقه وسمقی

زن در فقه اسلامی و به تبع آن در حکومت دینی و اندیشه‌ی روحانیت یک «مسئله» است، زیرا جنسیت در فقه یک عامل تغییردهنده است. باید افزود که جنسیت تنها عامل تغییردهنده نیست، بلکه بردگی و اختلاف دین نیز از عوامل تغییردهنده‌ی احکام محسوب می‌شوند؛ اما زن ویژگی‌هایی دارد که در فقه به یک مسئله تبدیل می‌شود.

زن در زندگی مردان نقش مهمی ایفا می کند و از منظر فقه اسلامی وسیله ی تمتع جنسی مرد است. غلبه ی این نگاه بر اندیشه ی سنتی تا بدانجاست که حتی برخی گمان کرده اند که زن فقط برای بهره مندی جنسی مرد آفریده شده است. نیاز جنسی مرد به زن از یک سو و باور کردن این ادعای نادرست از دیگر سو، دیدگاه خاصی را نسبت به زن رقم زده و حساسیت زیادی را نسبت به او برانگیخته است. در نتیجه ی چنین دیدگاهی است که تلاش شده استقلال زن به رسمیت شناخته نشود و و وابستگی زن به مرد و کنترل مرد بر او حفظ شود. وضع برخی قوانین درباره ی زن که هیچ منشأ قرآنی ندارد و گاه حتی مخالف قرآن است، در چارچوب چنین دیدگاهی توجیه می شود.اجازه گرفتن زن از شوهر برای خروج از خانه(۱) یکی از قوانین مهم و پایه ای فقه است که زیربنای بسیاری از قوانین و احکام علیه زن محسوب می شود. لزوم رضایت شوهر برای صدور گذرنامه ی زن(۲) بر همین پایه استوار است. نامحدود بودن حق جنسی مرد بگونه ای که می تواند چهار زن دائم و بی شمار زنان موقت داشته باشد و محدود بودن حق جنسی زن تا بدانجا که برخی فقهای مذاهب اسلامی هیچ حقی را در این رابطه برای زن قائل نشده اند(۳)، نیز در چارچوب دیدگاه یاد شده توجیه پذیر است. پیامبر اسلام کوشید تا حقوق زن را ارتقا و نگاه غلط رایج به زن را تغییر داده و شرایط او را بهبود بخشد؛
اما این تلاش ها پس از پیامبر متوقف گردید و چنین تصور شد که هرآنچه در رابطه با حقوق زن لازم بوده انجام شده و هرگونه تغییری ولو در جهت ارتقای این حقوق مخالف اسلام است. تبعیضات تاریخی موجود بر همین اساس توجیه دینی می شود و به عنوان سنت اسلامی وارد فقه و شریعت می گردد.
https://tinyurl.com/ybjpqb9s

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60372

از جمع‌آوری اراذل تا عفو عمومی

حاکمیت در ایران یا در حال افراط است یا تفریط. حد میانه در این ۴۰ سال گذشته بسیار کم‌ داشته است.
۸ سال بر طبل جنگ تا آخرین فشنگ کوبید. فشنگ‌ که تمام شد، ناگهان قطع‌نامه ۵۹۸ را پذیرفت. بعد از جنگ نه‌ تنها دنبال خسارت از عراق نرفتند، بلکه کمک‌های بلاعوض زیادی هم به کشوری کردند که حالا به یک پایگاه محکم آمریکا در منطقه تبدیل شده بود.

بعد از چند سال اکنون که کارد به استخوان رسیده، سروصدای اعتراضی وزیر نفت بلند شده که عراق هم پول گاز ما را نمی‌دهد و هم آمریکا را در تحریم‌ها بر علیه ما همراهی می‌کند.

از این نمونه‌ها بسیار می‌توان در رفتار جمهوری اسلامی رصد کرد.

آخرین نمونه آن که کار خطرناکی است و ظاهرا برای اهل تفکر حوصله و نایی برای نقدکردن نمانده، عفو عمومی ۵۰ هزار زندانی در یک مرحله به بهانه فرارسیدن چهلمین سال پیروزی انقلاب است.

این افراط، نقطه مقابل تفریطی است که یک دهه پیش، سپاه طراحی و نیروی انتظامی آن‌را تحت عنوان «جمع‌آوری شبانه اراذل و اوباش» اجرا کرد.

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60421

إذا شعبُ یوماً أراد الحیاه …
ابوالفضل مظلوم‌زاده

هنگامی که ابوالقاسم شبابی، از شاعران پرآوازه‌ی تونس، شعر:«إذا الشعبُ یوماً أراد الحیاه، فلابد أن یستجیب القدر: هرگاه ملتی عزم زندگی کند، سرنوشت ناگزیر است خواسته‌ی او را اجابت کند» را در بیست‌وسه ‌سالگی سرود، حتا تصور نمی‌کرد به عنوان یکی از مهم‌ترین سرودهای اعتراضی بر زبان صدها جوان و تحول‌خواه تونسی تکرار شود. یکی از ابیات مشهور شعر آن‌جاست که می‌گوید:«وَمَنْ لایُحِبّ صُعُودَ الجِبالِ یَعِشْ أبَدَ الدّهرِ بَیْنَ الحُفَر: آن‌کس که بالارفتن از کوه‌ها را دوست ندارد، تا ابد در میان حفره‌ها زندگی خواهد کرد.» تلفیق فراخوان‌های اینترنتی و سایبری با فضای شهری، با پیش‌درآمد خودسوزی محمد بوعزیزی و پخش فیلم اعتراض جوانان تحقیرشده از دیکتاتوری بی‌علی، توسط پسرعموی محمد، بساط یک جبار تمام عیار را جمع کرد. با هم‌بستگی عناصر متعدد در شکل‌گیری یک تحول ژرف اجتماعی، یک دیکتاتوری باثبات، با نوعی از شبه‌دموکراسی نهادی و نظام نظارتی غول‌پیکر از هم‌پاشید. انتظار می‌رود با امید جامعه‌ی تونسیِ دموکراتیک و انسانی، با هوشیاری تمامِ جامعه که به‌راحتی توان انتقال از فضای سایبر به فضای شهری را دارند؛ از داشته‌های امروزش که نتیجه‌ی مستقیم قربانی‌شدن کسانی هم‌چون محمد بوعزیزی است پاسداری کنند.

آن تغییر اجتماعی که در تونس، مصر و دیگر کشورهای عربی به وقوع پیوست و به «خیزش‌های عربی» شهرت یافت، که سر در بحران‌های عمیق اقتصادی و سیاسی داشت، شاید اثر بال‌زدن پروانه‌ای بود که پیش‌تر در سال ۱۳۸۸ در ایران به حرکت درآمد. لورنز، دانشمند هواشناس که اثر پروانه‌ای را مطرح کرد، گفت:«ممکن است در اثر بال زدن یک پروانه در برزیل، در پکن طوفانی برپا شود.» صدای پرهیبت و بهت‌آور رأی‌دهندگان معترض در ایران به گوش دیگران رسید و چندی بعد حضور طوفانی مردمْ خیابان‌‌های دیکتاتوری‌های کهنه در خاورمیانه را فراگرفت. معترضان تونسی در مقابل دلالان قدرت و سیاستمداران فاسد و رسانه‌های نوکر صفت فریاد زدند:«از این‌جا گم شو!» و این پیام به صورت ویروسی در رسانه‌‌های اینترنتی منتشر شد. نصیب معترضان تونسی از پروانه‌ای که در ایران بال زد، پیروزی‌های معنادار بود.

با این گفته‌ها چرا تاریخ اعتراضیِ مردم ایران همیشه با نوعی سرخوردگیِ تأسف‌آور همراه است؛ و بازتولید جامعه‌ای «امنیتی‌تر» ارمغان شورش‌های خیابانی در هر دهه است؟ چرا پس از هر اعتراض و فروکش‌کردن آن، در میان کنش‌گران اعتراض که منطقی نتیجه‌گرایانه از هم‌همه‌های خیابانی دارند، زمزمه‌ای از شکست به گوش می‌رسد؟

متن کامل در زیتون:
https://zeitoons.com/60418