زيتون | Zeitoons@
9.79K subscribers
1.89K photos
310 videos
30 files
5.98K links
وب‌سايت خبری-‌تحليلی زيتون
www.Zeitoons.com

تریبونی «مستقل» با روی‌کردی حرفه‌ای برای بازتاب اخبار، تحلیل و اندیشه.

ایمیل: Sardabir.Zeitoons@Gmail.com

تلگرام: @Zeitoons
@Zeitoons :اینستاگرام
توییتر:@Zeitoons
فیس‌بووک:
Download Telegram
مغالطه‌ی تعمیم در استدلال ظریف درباره‌ی تشییع سلیمانی
ع.ایماگر

تعمیم (Generalization) یکی از نمونه‌های آشنای مغالطه است که در آن بخشی از نمونه‌های یک جامعه‌ی آماری به عنوان همه یا اکثریّت قاطع آن معرّفی می‌شود. نمونه‌ی پیش‌پاافتاده‌ی آن به ارائه‌ی چند نمونه محدود می‌شود که به نام «تعمیم شتاب‌زده» معروف است. مثلاً برنامه‌ها خبری صداوسیما گفتگوهایی با مردم در سطح شهر پخش می‌کنند درباره‌ی موضوعات مختلف که با مصاحبه با چند شهروند این‌گونه القا می‌شود که گویی بیشتر مردم چنین می‌اندیشند.

هر قدر محدوده‌ی نمونه‌های ارائه شده بیشتر باشد،‌ شناخت این مغالطه دشوارتر می‌شود. مثلاً:
الف. راهپیمایی‌های بیست‌ودو بهمنِ هر سال، باقی‌ماندن مردم ایران را بر دفاع از آرمان‌های انقلاب ثابت می‌کند.
ب. آوردن ۷۵ میلیون رأی میزان محبوبیّت استثنایی ترامپ را در آمریکا به‌ خوبی نشان می‌دهد.
ج. حمایت ملّت لبنان از حزب‌الله، از گردهم‌آیی‌های چندصدهزارنفری مردمی حامیان این گروه به خوبی آشکار است.

در تمام موارد فوق، شق دیگرِ، یعنی کسانی که به راهپیمایی‌های حکومتی در ایران نمی‌آیند، رأی‌دهندگان بیشتر به بایدن و گردهم‌آیی‌های مشابه گروه‌های رقیب حزب‌الله نادیده گرفته می‌شوند و نمونه‌های ارائه شده به عنوان همه یا اکثریّت مردم نشان داده می‌شوند.

جواد ظریف در گفتگویش با روزنامه‌ی همدلی (۹۹/۱۰/۲۷)‌ درباره‌ی شکایت‌های برخی افراد از جمله‌ی «ما خودمان انتخاب کردیم که این‌طور زندگی کنیم»، گفته است: «هنوز این سؤال من را کسی جواب نداده است؛ اگر شما با روش مقاومت جمهوری اسلامی مخالف هستید، ‌چرا در مراسم تشییع پیکر کسی که بزرگترین نماد این روش است (قاسم سلیمانی) حضور پیدا کردید و نشان دادید که طرفدار این روش هستید؟ این معضل را برای من حل کنید.»


خیلی بعید است که جواد ظریف سست‌بودن استدلال خودش را متوجّه نباشد. بدون توجّه به دیگر جوانب این استدلال -مثل بزرگ‌نمایی رسانه‌های رسمی از تشییع سلیمانی و این‌که بسیاری از تشییع‌کنندگان الزاماً مدافع به‌اصطلاح «محور مقاومت» نبودند- فرض را بر این می‌گذاریم که میلیون‌ها نفر مدافع محور مقاومت به خیابان آمدند. از جواد ظریف می‌توان پرسید که در آخرین انتخاباتی که دولت فعلی روی کار آمد، رقیب این دولت یعنی ابراهیم رئیسی چقدر رأی آورد؟ حدود ۱۶ میلیون رأی. اگر یک‌دهم این افراد به خیابان بیایند،‌ جمعیّتی انبوه خواهند بود؛ حالا می‌توان پرسید که اگر کسی بگوید که مردم ایران طرفدار رئیسی بودند نه روحانی، چه جوابی دارد؟ لابد می‌گوید که رأی ۲۳ و اندی میلیونی روحانی را چرا نمی‌بینید؟ اینجا هم مگر کسی جرأت دارد در مخالفت با محور مقاومت رهبرنظام و سپاهیان طرفدارش به خیابان بیاید یا اظهار وجود کند؟ آن هم وقتی حتّی یک انتقاد ساده از حضور ایران در سوریه حتی از زبان شخصی همچون کرباسچی با مجازات زندان روبه‌رو می‌شود.

زمانی می‌توان گفت که چقدر از مردم طرفدار روش نظام حاکم بر ایران در منطقه‌اند که هر دو طرف موافق و مخالف مجال ابراز نظرات خود را داشته باشند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84134
تکمله‌ای بر بحث کدیور درباره‌ی خبر واحد «اُمرتُ أن اُقاتِلَ الناس…»
عدنان فلاحی

https://www.zeitoons.com/84162

دکتر محسن کدیور در جلسه‌ی دوم نقد بحث «دین و قدرت» دکتر سروش،  متوجه خبر واحد «اُمرتُ أن اقاتِلَ الناس…» شده و آن را به دلیل تضاد با محکمات قرآنی، فاقد اعتبار و استناد خوانده است. خالی از لطف ندیدم پاره‌ای توضیحات تکمیلی را در این باره مکتوب کنم و ادامه نیز در میان دیدگاه متقدمان اهل حدیث درباره‌ی ادله‌ی «قتل مرتد»، به نمونه‌ی شافعی بپردازم.

اولاً) روایت مذکور که دکتر سروش آن را متواتر خوانده است در قدیمی‌ترین نسخه‌های موطأ مالک بن انس (۱۷۹هـ) موجود نیست. یعنی تمام راویان الموطأ ـ به مثابه قدیمی‌ترین و به روایت محدثینی چون ابن عبدالبر، معتبرترین کتب روایی اهل سنت ـ بر نقل چنین حدیثی از مالک متفق نیستند. خاصه دو راوی اصلی الموطأ یعنی محمد بن الحسن الشیبانی و یحیی بن یحیی اللیثی چنین روایتی را از مالک نقل نکرده‌اند. این روایت را فقط ابن وهب و ابن القاسم از مالک نقل کرده‌اند[۱]. گفتنی است یکی از دلایل تفاوت نسخه‌های گوناگون الموطأ این است که بنابر گفته‌ی فقهای مالکی، مالک هر سال الموطأ را ویرایش می‌کرد و با حذف احادیث ضعیف‌تر، از تعداد احادیث آن می‌کاست تا جایی که برخی گفته‌اند اگر مالک هم‌چنان عمر می‌کرد چیزی از الموطأ باقی نمی‌ماند[۲].

ثانیاً) این روایت در آثار نخستین فقهای حنفی هم دیده نمی‌شود. با اینکه قاضی ابویوسف و قاضی شیبانی آثار متعددی در باب مسائل جنگ و اصطلاحاً «السیر» تألیف کرده‌اند اما در هیچ‌یک از این آثار سخنی از این حدیث نرفته است و چنان‌که در بالا آوردیم اساساً خود الشیبانی یکی از دو راوی مشهور کتاب الموطأ نیز هست که در الموطأ به روایت او، چنین حدیثی یافت نمی‌شود. ضمن اینکه ابن هشام هم در سیره نبوی مشهور خود به چنین روایتی اشاره نکرده است.

ثالثاً) مضمون این روایت اگر حمل بر این شود که پیامبر (ص) وظیفه داشته با تمام مردم به صرف عقیده‌شان ـ و نه رفتار تجاوزکارانه‌شان ـ بجنگد، با برخی احادیث متضاد خواهد بود. از جمله حدیث صحیح بخاری از ابن عباس که می‌گوید: «مشرکین، دو موضع در قبال نبی (ص) و مسلمانان داشتند: [دسته‌ای] مشرکان جنگ‌طلب بودند که پیامبر با آنها جنگید و آنها با پیامبر جنگیدند و [دسته‌ای] مشرکین عهدطلب [= صلح‌طلب] بودند که پیامبر با آنها نجنگید و آنها نیز با پیامبر نجنگیدند»[۳]. و یا حدیث صحیح بخاری از عبدالله بن عمر که در تفسیر آیه «قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَکُونَ فِتْنَهٌ» می‌گوید: «ما در زمان رسول الله (ص) جهاد می‌کردیم در حالی‌که اسلامْ قلیل بود، پس شخص به سبب دینش دچار فتنه می‌شد: [یعنی به سبب دینش] یا او را می‌کشتند و یا شکنجه‌اش می‌کردند. تا اینکه اسلام فزونی یافت و فتنه‌ای نماند»[۴].

رابعاً) این خبر به دلیل الفاظ گوناگون‌اش محدثان را نیز در شرح آن به دردسر انداخته است.

متن کامل در زیتون:


https://www.zeitoons.com/84162
روایت دو انقلاب
پیمان عارف
سال‌روز درگذشت مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولتِ موقت، و روزهایی که در حال پشت سر نهادن آن هستیم یادآور انقلابی تمام‌عیار است به معنای کاملاٴ کلاسیک کلمه؛ انقلابی جمهوری‌خواهانه که توانست به تاریخ ۲۵۰۰ ساله سلطنت در ایران پایان دهد و گرچه نظم سیاسی که از دل انقلاب درآمد را نمی توان نظام جمهوری به معنای محتوایی اش دانست ، لیکن با پایان نظام سلطنتی در ایران آنچه شکل گرفت احتمالا نامی نداشت جز «جمهوریت ناتمام»!
این نوشتار در پی آن است تا با خوانشی از انقلاب ضد سلطنتی ، روایتی از جمهوری‌خواهی ناتمام ایرانیان در چهار دهه اخیر ارائه نماید و توضیحی بر آنچه گذشت به دست دهد.
۱-فرجام جمهوری‌خواهی انقلابی ایرانیان بهتر از مشروطه‌خواهی‌شان نبود. اگر چه هر دو جنبش در مرحله انقلاب خوش درخشیدند، لیکن در مرحله سامان سیاسی و آفرینش نظم جدید عمیقاٴ نافرجام بودند. اولی به اقتدارگرایی نوساز-باستان گرای پهلوی و دومی به اقتدارگرایی شیعی-ایدئولوژیک منتهی گردید.
یکی از رهیافت‌هایی که می توان به بحث انقلاب‌ها پرداخت، منظری است خطی مبتنی بر منطق «صنوف نیروهای انقلاب کننده» در خط زمانی انقلاب که از جمله کرین برینتون در کالبد شکافی چهار انقلاب از چنین فهم و منظری سود می‌برد.
در هر دو انقلاب، نیروهای نخستین و متقدم انقلابی عملا در چارچوب وضعیت گفتاری همسان تعریف می شوند. هم در انقلاب مشروطه و هم در انقلاب ۵۷، این لیبرال-ناسیونالیست‌های ایران بودند که موسس گفتاری- عملیاتی انقلاب محسوب می‌شوند.
روشنفکران لیبرال-ناسیونالیست قرن ۱۹ ایران ، نخست انقلاب را مفهوم سازی و عملیاتی می‌کنند. در پاسداشت‌ آن نیز حتی تا جنگ اول جهانی می‌ایستند ، تن به مهاجرت می‌دهند ، سالیانی را در فرار از اشغال گران ایران در اروپا می‌گذرانند تا همانطور که کرین برینتون می‌گوید جای انقلابیون لیبرال را انقلابیون رادیکال گرفته ، میراث داران رادیکال اما راست‌گرای یک انقلاب ناسیونالیستی جای موسسین لیبرال‌ را بستانند و از دل آن محافظه کاری رادیکال معطوف به دولت مطلقه نوساز در سالهای پس از جنگ اول جهانی بیرون آید.
در این روایت پهلوی اول را می‌توان به عنوان‌‌ همان دوره سرکوب و وحشت در مدل کرین برینتون برای توضیح انقلاب مشروطه در نظر گرفت.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84168
گفت‌وگو با مهدی نوربخش
ایرانی که ترامپ بر جای گذاشت

زیتون ـ مهسا محمدی
: دونالد ترامپ، چهل و پنجمین رییس‌جمهور ایالات متحده، ظهر امروز، ۲۰ ژانویه، کار خود را به عنوان رییس‌جمهور این کشور پایان می‌دهد.
یک دوره‌ای شدن دوره ریاست‌جمهوری‌‌اش بر این رییس‌جمهور جنجالی بسیار سنگین آمده و از این رو قصد دارد نارضایتی‌اش را با عدم شرکت در مراسم تحلیف جو بایدن، رییس‌جمهور دمکرات منتخب دوره چهل ششم نشان دهد.

به نظر می‌رسد رفتن دونالد ترامپ، با توجه به پایگاه رای ۷۵ میلیون نفری‌اش در ایالات متحده، با نارضایتی و ناامیدی تعداد زیادی از آمریکاییان همراه خواهد بود، همان کسانی که برای نشان دادن اعتراضشان به نتیجه انتخابات، روز ۶ ژانویه ساختمان کنگره آمریکا را هم در نوردیدند، اما در نهایت کاری از پیش نبردند.
اما این رییس‌جمهور پرحاشیه و رفتن و ماندن او به جز در داخل ایالات متحده، در کشورهای دیگر هم ذهن سیاست‌مداران و افکار عمومی را به خود مشغول کرده بود.
تصمیمات این سیاستمدار تاجرپیشه طی ۴ سال اخیر تاثیرات عمیق و وسیعی بر زندگی مردم ایران بر جای گذاشت و از این بابت بود که در روزهای انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده، ایران بعد از کوبا و ایرلند، سومین کشور دنبال کننده اخبار این انتخابات بود و روز اول با پیش افتادن ترامپ قیمت ارز در ایران افزایش یافت و در ادامه با بالا آمدن بایدن دلار تا مرز ۲۲ هزار تومان پایین آمده بود.

خروج ایالات متحده و یا به عبارت بهتر دونالد ترامپ از معاهده برجام، هم جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار داد و هم در ادامه مردم ایران را در داخل و خارج کشور با مشکلات عدیده‌ای روبرو کرد. فرمان اجرایی ترامپ درباره ممنوعیت سفر از کشورهای اسلامی هم سنگی دیگر پیش پای صدها هزار مهاجر ایرانی در ایالات متحده انداخت. ترور قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس جمهوری اسلامی در عراق هم از دیگر اقدامات ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ بود که تنش نظامی را میان دو کشور به بالاترین سطح رساند. در تمام سال‌های بعد از خروج از برجام تا روز آخر ریاست جمهوری ترامپ، سیاست موسوم به «فشار حداکثری» از طریق اعمال تحریم‌ بر نهادها و افراد مرتبط با جمهوری اسلامی و ایران در راس سیاست‌های دونالد ترامپ قرار داشت.

ترامپ با ایران و جمهوری اسلامی چه کرد؟
اگر نگوییم بی‌سابقه اما قطعا این کم سابقه است که رییس‌جمهور کشوری در یک قاره دیگر تا این اندازه موجب بیم و امید مردمانی در سوی دیگر دنیا باشد. «ترامپ»، نه تنها محل اختلاف و شکاف میان شهروندان ایالات متحده بلکه یکی از عوامل صف‌آرایی بسیاری از ایرانیان در مقابل یکدیگر شد

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84161
«اصل چاریتی» و نواندیشان دینی
طاها پارسا

نهاد کاریتاس، در بسیاری از کشورهای جهان یک نهاد شناخته شده است. این نهاد(کاریتاس اینترنشنال) یک شبکه‌ی گسترده‌ی تامین اجتماعی است که به کلیسای کاتولیک وابسته است. این شبکه‌ی سازمانی به بی‌پناهان پناه می‌دهد،‌ گرسنگان را سیر می‌کند، برهنگان را لباس می‌پوشاند، بیماران را درمان می‌کند، به ملاقات زندانیان بی‌کس و کار می‌رود، مرده‌ها را دفن می‌کند و خلاصه این‌که می‌کوشد در حد توان، واسطه‌ای برای رساندن کمک‌های خیریه به دست نیازمندان باشد.


کاریتاس یک کلمه‌ی لاتین است. معادل فارسی آن «محبت» یا «عشق» است. عبارت لاتینی « DEUS CARITAS EST» یعنی «خدا محبت است». این عبارت هم به شکل «خدا همان محبت است» و یا «خدا محبتِ خالص است»، می‌تواند تعبیر شود. محبت در الهیات مسیحی، در کنار ایمان و امید، یکی از سه فضیلت بزرگ شمرده می‌شود.
«کاریتاس Caritas» در زبان انگلیسی به «چاریتی Charity» تغییر شکل می‌دهد.‌ چاریتی اگرچه یک اصطلاح دینی‌ست اما در فلسفه، کلام و علوم انسانی هم اصلی به نام «اصل چاریتی» وجود دارد. فلاسفه‌ی تحلیلی مشهوری درباره‌ی شرح و بسط این اصل کار‌هایی جدی کرده‌اند؛ از جمله ویلسن، کواین و دیویدسون.

«اصل چاریتی Principle of charity» در زبان فارسی با «اصل احسان»، «اصلِ  حملِ  بر احسن» و «اصلِ همدلی» معادل‌سازی شده است. به‌نظر می‌رسد «اصلِ احسان»، بیشترین تطابق معنایی و عملی را با چاریتی یا کاریتاس دارد. چون «احسان» هم به معنای رساندنِ خیرخواهانه و بدون چشم‌داشتِ  چیزی به کسی است.

اصل چاریتی معنای ساده‌ای دارد و نسبتا بدیهی می‌نماید. بر اساس این اصل «برای فهم سخن دیگری، بهترین تدبیر این است که سخن او را به گونه‌ای معنا کنیم که تعداد گزاره‌های درست او به حداکثر برسد و سخنش کمترین تناقض‌را داشته باشد». به تعبیری دیگر هنگامی که می‌خواهیم سخنی یا گزاره‌ای یا فرضیه‌ای را بفهمیم، نقل کنیم یا به نقد بکشیم، عاقلانه‌ترین کار این است که قوی‌ترین و درست‌ترین تعبیرِ آن را در نظر بگیریم و با «آن» دست و پنجه نرم کنیم. یعنی تا حد امکان نقاطِ ضعف نظریه را بپوشانیم؛ خطاهای احتمالی سخن را به صفر برسانیم،؛ گوینده‌ی‌ سخن را عاقل فرض کنیم؛ عیب‌ها و ایرادی‌های ممکن در حواشی سخن او را نادیده بگیریم و بر آن‌ها جامه‌ی عقلانیت بپوشانیم. و در یک کلام، پیش از نقد، همان کاری را با فرضیه انجام دهیم که نهادِ کاریتاس با نیازمندان انجام می‌دهد.

در میان فلاسفه‌ای که نامشان آمد، کواین تعابیر متنوع و متعددی را از اصل چاریتی به‌دست داده است. در یکی از آن‌ها، کواین قاعده‌ی ساده و کوتاهی را برای رعایتِ اصل چاریتی پیشنهاد می‌دهد. او می‌گوید «امر بدیهی را حفظ کن». منظور کواین این است که «نباید گوینده را چنان تصویر کنیم که بدیهیات را انکار می‌کند». مثلا اگر داریم نظریه‌‌ای را در مورد جهان‌بینی حافظ شیرازی نقد می‌کنیم نباید بگوییم «هر کس که یک‌بار دیوان حافظ را خوانده باشد متوجه می‌شود که این نظریه اشتباه است»، چون با طرح این ادعا ما صاحب نظریه را به انکار یک اصل بدیهی متهم کرده‌‌ایم و یا او را و یا خوانندگان را نادان/احمق دانسته‌ایم.

متاسفانه بی‌توجهی به اصل چاریتی، علیرغم وضوح و سادگی،  در فضای روشنفکری ایران نسبتا رایج است. بگذارید چند مثال دیگر بزنم:

فرض کنید  کسی در سخنانش می‌گوید «اکثر مسلمانان ترکیه، اصلا ۹۹ درصد مردم ترکیه، اهل سنت هستند». بر اساس اصل چاریتی، اکر بخواهیم این ادعا را «بفهمیم» و یا نقد کنیم، نباید روی عدد «۹۹ درصد» متمرکز شویم و مثلا در  بخشی از نقد آن بگوییم «مطابق نظرسنجیِ نهادهای رسمی سال ۲۰۲۰، که در کتاب جغرافیای انسانی ترکیه از سوی اداره‌ی آمار ترکیه منتشر شده، در صفحه ۲۱۷ پاراگراف دوم آمده است که مسلمانان  ترکیه ۹۷/۹۷ درصد جمعیت آن را تشکیل می‌دهند  و جمعیت شیعیان رو به گسترش است و لذا ادعای فلانی در خصوص تعداد مسلمانان ترکیه خطا دارد یا نادرست است». اصل چاریتی می‌گوید که برای فهم این گزاره، باید به همان بخش که می‌گوید «اکثر مسلمانان ترکیه  اهل سنت هستند» تمرکز کنیم تا پیش از هرچیز ادعای گوینده را بفهمیم. و اگر می‌خواهیم این ادعا را هم نقد کنیم باید همین نسخه‌ی اخیر گزاره  را نقد کنیم و نه آن بخش ضعیفش را.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84101
به یاد زنده دکتر محمد ملکی؛ عاشقی نوشش ۲
علی کلائی

https://www.zeitoons.com/84242

بخش نخست این نوشته، روایت زندگی دکتر محمد ملکی بود. اما آدمهایی چون محمد ملکی علاوه بر روایت زندگی و مجموعه ای از رویدادها و تاریخ، سیر، مشخصه ها و آموزه هایی دارند که بیش از مسیر زندگی آنها در نسل های بعدی و تاریخ ماندگار می شود. در بخش دوم، در خصوص آن نکات، مسیر او، مشخصه ها و آموزه هایش نوشته ام. آنچه میخوانید دکتر محمد ملکی است، ورای زندگینامه اش.

از ملی مذهبی تا ملی توحیدی
دکتر ملکی از همان آغاز همراه و فرزند جریانی بود که میتوان آن را روشنفکری (نواندیشی) دینی در ایران نامید. مرادم از روشنفکری دینی، حلقه ای که در دهه ۷۰ به نام روشنفکران دینی شناخته شدند، نیست. بلکهمیراثی است از سید جمال تا اقبال و طالقانی و بازرگان و سحابی و نخشب و شریعتی و حنیف نژاد. میراث و جریانی که به مراتب از جریانی که از دهه ۷۰ به این نام شناخته شد، با سابقه تر است و پرمایه تر. برای این جریان، توحید نه تنها یک اصل اعتقادی که اصل راهنمای عمل است. توحید و باور به یگانگی خدا برای اینان استبداد شکن است. الله اکبر برای اینان بدین معناست که تنها قابل کُرنش، خداست و نه هیچ فرعون، قارون و یا بلعم باعورایی. در واقع در فهم دکتر ملکی و کسانی چون او، توحید به عنوان اصل راهنما و مبنای فهم جهان، همراهی با رفیق اعلی و رهگشاست که هیچ استبداد، استعمار و استثمار و استحماری را بر نمی تابد. دکتر ملکی همواره با بسم الحق کلام و نوشته هایش را آغاز می کرد. این آغازگری با بسم الحق، ریشه اش در باور او به این کلام و فهم ویژه اش از آن بود. اتفاقا مصر هم بود که این بسم الحق را تنها خودش از آن استفاده کند و می گفت که این کلام از زبان من، با توجه به تجربه من معنی مشخصی دارد.

دکتر ملکی از مذهبی در ملی مذهبی هم همین فهم توحیدی را داشت. یعنی به باور من اگر دکتر ملکی، باورهای خود را ملی توحیدی معرفی می کند، نافی دیدگاه ملی مذهبی اش نیست. دکتر ملکی در بیانیه ای در دی ماه ۱۳۹۱ خود می نویسد که: “آنچه تاکنون گفته ام و نوشته ام و خواهم گفت و خواهم نوشت چیزی جز انجام وظیفه انسانی، اخلاقی، ملی و دینی که شرع و عرف بر عهده ام نهاده، نبوده و نیست. معتقدم نقد حاکمان وظیفه هر انسانی با باورهای «ملی-توحیدی» است چرا که خداوند میفرماید: «باید از میان شما افرادیباشند که دیگران را به نیکویی فراخوانند و به رفتار شایسته فرمان دهند و از ناپسند بازدارند و آنان رستگارانند» و امامی که من معنای آزادگی و عدالت را از او آموختم توصیه میکند که « نیکوترین امر به معروف و نهی از منکر، گفتن سخن حق و درست است نزد حاکمی ستمکار». من همانند دکتر محمد مصدق ـ که همواره الگوی آزادیخواهی ملی برایم بوده است ـ بر این باورم که: «چه زنده باشم و چه نباشم امیدوارم و بلکه یقین دارم که این آتش خاموش نخواهد شد. زنان و مردان بیدار این کشور مبارزه ملی را آنقدر دنبال می کنند تا به نتیجه برسد».” ملی مذهبی ها هم در تبیین دیدگاه های توحیدی خود، کمابیش همین دیدگاه را نسبت به اصل توحید داشتند. فراموش نکنیم که مهندس سحابی فقید هم با همین دیدگاه توحیدی، ولایت فقیه را شرک می دانست.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84242
پیامبر اسلام، رهبر اقتدارگرا یا رهبر فرهمند؟
حسن محدثی گیلوایی

مقدمه

نظریه‌ی دین و قدرت استاد ارجمند‌ دکتر عبدالکریم سروش در هفته های اخیر واکنش‌های متعددی را به‌دنبال داشته است. من نیز می‌کوشم نکات خود را در باره‌ی این نظریه قلمی ‌کنم. برخی از نقدها را خوانده و شنیده‌ام (مشخصاً نقدهای صاحب‌نظران محترم و ارجمند‌ آقایان عبدالعلی بازرگان، یوسفی اشکوری، و یاسر میردامادی) و می‌کوشم نظر شخصی خود را قلمی کنم و تا جایی‌که مقدور است، نقدهای دیگر را تکرار نکنم. اگرچه، من بیش‌تر نقدهای وارده را نخوانده یا نشنیده‌ام و ممکن است برخی صاحب‌نظران دیگر نیز به این نکات اشاره کرده باشند.

چارچوب نظری
نخستین نکته در بررسی نظریه‌ی جدید استاد عبدالکریم سروش (از این پس سروش) که بسیار مبنایی است، این است که در دست‌گاه فکری ایشان، خداشناسی (شناخت الله) و قرآن‌شناسی (شناخت قرآن)، موکول و منوط است به پیامبرشناسی (شناخت شخصیت پیامبر و شناخت احوال و اقوال و افعال حضرت محمد ص). اما در تفکر دینی سنتی، این ترتیب دگرگونه است: به ترتیب خداشناسی، قرآن‌شناسی، و پیامبرشناسی. از این رو، نخست به بحثی در باره‌ی شخصیت پیامبر می‌پردازم و سپس تفاوت تیپ اجتماعی پیامبر و تیپ اجتماعی عارف را به اجمالِ تمام، در میراث جامعه‌شناسی دین شرح می دهم. این هر دو مفهوم برای بحث از آرای سروش ضرورت دارد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84245
👎1
روح اجتماعی دین؛ از احضار روح مصباح تا احضار روح شریعتی
سینا موحد

خلاصه

بحث‌های اخیر درباره رابطه دین و قدرت، علاوه بر نقد دین، امکان ارزیابی انتقادی پروژه روشنفکری دینی را نیز میسر کرده است. یک آفت آشکار در سال‌های اخیر تقلیل دین به روان‌شناسی است. در اینجا این فرضیه مطرح می‌شود که زمین بازی جدیدی که روشنفکری دینی از سال‌ها پیش در آن افتاده است لاجرم بازیگر را به سمت این مسیر سوق می‌دهد. لذا استدلال می‌شود که به جای، یا در کنار، نقدهای درجه اول بر بحث دین و قدرت، تحلیلی درجه دوم از سیر تطور روشنفکری دینی در سال‌های پس از انقلاب ضروری است.

مساله این‌گونه صورت‌بندی می‌شود: (۱) تعین تاریخی روشنفکری دینی در شکل پس از انقلاب آن متاثر از واکنش آن به اسلام سیاسی حاکم بر جامعه بوده است. (۲) این واکنش اصلاح دینی را به تلاش برای بازسازی روایتی حداقلی از دین به منظور کوتاه کردن دست آن از حیات بشری فروکاسته است. (۳) فرمول اصلی برای این بازسازی دوگانه ذاتی و عرضی بوده است: زدودن جنبه‌های نامطلوب حکومت دینی با عرضی و قشری خواندن آن‌ها، و حفظ هم‌زمان جنبه‌های مطلوب با توسل به گوهر(های) ذاتی دین. (۴) در عمل اما، گوهر دین به جنبه‌های شخصی و معنوی آن فروکاسته شده، چیزی که در طول زمان ماهیت روشنفکری دینی را غیراجتماعی، غیرسیاسی و غیراقتصادی کرده است.
در یادداشت حاضر، استدلال می‌شود که روند کلی روان‌شناسانه شدن تحقیق و جستجوی روشنفکری دینی در سال‌های اخیر (از قرآن کلام محمد تا دین و قدرت) معلول این تقلیل نظری و فقر عملی است. تساوی دوگانه «ذاتی-عرضی» با «امر شخصی-امر اجتماعی» عملا روشنفکری دینی را از ریشه‌های تاریخی شکل گیری آن بر محور امر اجتماعی دور کرده و به انسداد نظری-عملی آن می‌انجامد. به زعم نگارنده، می‌توان کاربست بدیلی از فرمول ذاتی-عرضی داشت که به این انسداد منجر نشود: نسخه ای که روح و کارکرد اجتماعی دین را به اندازه گوهر شخصی و معنوی آن زنده می‌دارد. تبعات این نسخه دوم برای بحث دین و قدرت به طور خاص، و به طور کلی‌تر برای بازسازی ایجابی آینده روشنفکری دینی و نسبت آن با امر اجتماعی بررسی می‌شود.

مقدمه
اخیرا بحث رابطه «دین و قدرت» در اسلام به واسطه سخنرانی‌های اخیر سروش و بحث‌های متعاقب آن بالا گرفته است. انتقادهای زیادی به سروش در این موضوع شده است، از نقد این که آیا فکت‌های تاریخی این بحث درست است تا ارزیابی روش‌شناسی این تحقیق و قوت استدلالی آن. بعضی از این نقدها چنان ساده و بدیهی است که خواننده آشنا با سروش و آثار او را به تعجب وامی‌دارد: مثلا آیا سروشی که خود مبدع استفاده از ذاتی-عرضی برای اصلاح دین از پیرایه‌های تاریخی آن بود نمی‌بیند که چگونه به دام خلط ذاتی و عرضی افتاده، مقتضیات زمینه و زمانه را فراموش کرده و گرفتار زمان‌پریشی شده است؟ یا سروشی که خود مبلغ و مفسر پوپر بود نمی‌بیند که نحوه ارائه نظریه اش چه طور به ابطال‌ناپذیری متافیزیکی تنه می‌زند؟

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84258
پای منقل‌هم به ادبیات سیاسی باز شد
دخانیات و مقامات در جمهوری اسلامی

https://www.zeitoons.com/84268

زیتون ـ یلدا امیری
: استعمال دخانیات از قدیم الایام در میان روحانیون مرسوم بوده است. حتی برخی از مواد مخدر مانند تریاک هم به دلیل نداشتن حرمت شرعی در میان بسیاری از روحانیون رواج داشته است. آیت‌الله خامنه‌ای در استفتائات خود در پاسخ به سوالی در مورد خواص درمانی مواد مخدر می‌گوید: اگر درمان و معالجه به نحوی متوقف بر استعمال مواد مخدر باشد و این امر هم با تجویز پزشک مورد اطمینان صورت گیرد، اشکال ندارد.

البته گفته می‌شود که پس از پیروزی انقلاب مشروطه، سران مشروطه به مبارزه با تریاک پرداختند، اگر چه این مبارزه تداوم نداشت. آیت‌الله میرزا رضا کرمانی، روحانی مشروطه‌خواه، در وقفنامه‌ای که برای بیمارستان نوریه کرمان تنظیم کرد یکی از شروط استخدامِ پزشکان را معتاد نبودن آنان به مصرف تریاک قرار داده بود.
اما دیدن سیگار پیش از انقلاب ایران یا حتی پس از آن، در دست یک روحانی موضوع عجیبی نبود و استعمال دخانیات سنتی رایج در میان روحانیون و حتی مراجع تقلید بود. عکس‌های آیت الله طالقانی، عکس مشهور امام موسی صدر در کنار صادق طباطبایی، صادق قطب‌زاده، فاطمه صدرعاملی و یک زن دیگر که همگی سیگار در دست دارند هم موید همین داستان است.

سخنان احمد جهان‌بزرگی، عضو هیات‌ علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در مناظره شبکه چهار در مورد حسن روحانی اما بی‌سابقه بود، او رئیس‌جمهوری را مسئولی پای منقل‌نشین (معتاد) معرفی کرد که به وظایفش عمل نمی‌کند.

از منقل تا شیرِخر
احمد جهان‌بزرگی چهارشنبه شب، اول بهمن در برنامه زاویه در شبکه چهار با حضور عماد افروغ، نماینده سابق مجلس گفت: «مسئولی که در خانه نشسته و شاید پای منقل هم باشد، جایی سر نمی‌زند و وزرایش نمی‌توانند با او تماس بگیرند، این مسئول است؟»
او تاکید کرد: «مسئولین در جمهوری اسلامی خیلی خیانت کرده‌اند»

متن کامل در زیتون: https://www.zeitoons.com/84268
طرف «نظام»

زیتون ـ احسان نادرپور:
عدم دریافت هرگونه وام، ممنوعیت خروج از کشور و دریافت پاسپورت، ممنوعیت دریافت گواهینامه، عدم تحویل مدارک تحصیلی دیپلم و بالاتر، عدم صدور پروانه کسب و اجازه اشتغال، عضویت در شرکت‌های تعاونی و ممنوعیت ثبت و تاسیس شرکت و ممنوعیت استخدام بخشی از عواقبی است که گریبانگیر پسران سربازی نرفته در ایران می‌شود؛ مجازات­‌‌گونه‌هایی که شامل خیلی از اختلاس­‌گران و دیگر متخلفان نیز نمی‌شود.

اما گویی همه این مجازات‌ها کافی نیست و «سربازان وظیفه» باید هر روز به دلایل و بهانه‌های مختلف «تحقیر» هم بشوند؛ هرچند در دنیای امروز مواردی از «برخوردهای تحقیر آمیز» با سربازان به لطف شبکه‌های اجتماعی پوشیده نمی‌ماند.

روز گذشته  خبر سیلی خوردن سرباز راهور از نماینده مجلس در حضور رانندگان و عابران به خبر اول روز بدل شد. حامد اکبری٬ سرباز وظیفه راهور٬ روز گذشته٬ شنبه٬ به دلیل ممانعت از ورود خودروی نماینده مجلس به خط ویژه سیلی خورد تا داغ این سیلی دوباره موضوع «سربازی اجباری» را در ایران به سرخط خبرها بیاورد.

چوب نظام بر سر سربازان 
حدودا دو ماه پیش بود که برخورد مشابهی در بابل، بار دیگر سربازان را بدون اینکه جنگی در کار باشد به سر خط خبرها برد.  ماجرا از این قرار بود که سرباز مستقر در دادسرای بابل در حال نگهبانی بوده که یکی از بازپرسان دادسرا با ماسک وارد می‌شود. سرباز چون بازپرس را نمی‌شناسد، از او می‌خواهد که کارت شناسایی ارایه کند. همین درخواست ساده سرباز با برخورد شدید از جانب بازپرس روبه‌رو می‌شود و به دستور او، سرباز را با دستبند به اتاق او می‌برند و در آن‌جا به صندلی بسته و بازپرس او را مورد ضرب و شتم و شکنجه قرار می‌دهد و به گفته کانال­‌های خبری محلی شهر بابل، محمد امامی مقام ارشد این سرباز وظیفه که در صدد دفاع از او برآمده بود نیز از کار برکنار شد. تلاش رسانه‌ها برای گفتگو با امامی در روزهای بعد از آن هم به نتیجه‌ای نرسید.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84282
بایدن، فرصتی برای گذار
محمدرضا سرداری

اگر «ال گور» در سال ۲۰۰۰ به جای «جرج بوش پسر» به کاخ سفید راه می یافت؛ آیا احمدی نژاد با پشتوانه سپاه به ریاست جمهوری می رسید؟ شاید این سئوال با یک بار خواندن بی ربط به نظر رسد؛ اما با نگاهی مقایسه ای به تحولات سیاسی، اجتماعی ایران و سیاست خارجی آمریکا از دوره مصدق تا کنون می توان دریافت که تحولات سیاسی و اجتماعی در ایران با روی کار آمدن متناوب دولت های دموکرات و جمهوری خواه در آمریکا نسبت محسوسی دارد.

جنبش ملی شدن صنعت نفت در دوره ریاست جمهوری ترومن دمکرات شکل گرفت. کودتای ۲۸ مرداد و برکناری مصدق از قدرت در دوره ریاست جمهوری آیزنهاور جمهوری خواه رخ داد. در دوره ریاست جمهوری کندی، دولت علی امینی از اعضای جبهه ملی روی کار آمد و برنامه هایی چون اصلاحات ارضی، انقلاب سفید و اعطای حق رای به زنان در آن دوره تحقق یافت. اما پس به قتل رسیدن کندی، شاه دیگر امینی را تحمل نکرد و سرانجام با به ریاست جمهوری نیکسون روزنه امید برای رسیدن آزادی سیاسی نیز کور و نتیجه به مبارزه مسلحانه ختم شد.

دوره هشت ساله ریاست جمهوری نیکسون و جرالد فورد فصل دیگری از تصلب فضای سیاسی در ایران و افزایش فعالیت های زیر زمینی علیه حاکمیت وقت بود تا این که جیمی کارتر دموکرات در سال ۵۶ به کاخ سفید راه یافت. دوره ای که در آن یکی مهمترین تحولات سیاسی قرن در ایران یعنی انقلاب اسلامی شکل گرفت.

تاثیرپذیری اوضاع داخلی ایران از اوضاع داخلی آمریکا پیش از انقلاب مستندات زیادی دارد. حمایت و کمک دولت جمهوریخواه آمریکا برای بازگشت شاه به قدرت در پی کودتای ۲۸ مرداد و همچنین کمک های شاه به ستاد انتخاباتی ریچارد نیکسون شواهدی تاریخی از این دست تاثیرپذیری ها است. در واقع شاه همواره روابط نزدیکی با جمهوریخواهان داشت و شاید اگر دموکرات ها در سال ۵۶ روی کار نمی آمدند؛ سلطنت وی با انقلاب ۵۷ از بین نمی رفت و نهایتا به فرزندش به ارث می رسید.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84320
محمّد چگونه زمامداری بود؟
حسن یوسفی اشکوری

درآمد
این مبحث ذیل سه عنوان به ترتیب زیر سامان می یابد:
۱– تحلیل مقدماتی از حکومت پیامبر در مدینه
۲- آیا حکومت پیامبر مشروعیت آسمانی داشت؟
۳- ویژگی‌های ملکداری پیامبر
البته ادامه آن موضوع جهاد اسلامی است که جداگانه خواهد آمد.

فصل اول- تحلیل مقدماتی از حکومت پیامبر
نخست باید دید که حکومت پیامبر در مدینه چگونه بوده و از چه ماهیت تاریخی ویا جامعه شناختی برخوردار بوده و در شمار کدامین شکل از اشکال مختلف تجربه شده انسانی بوده است. سه اصطلاح مشهور وجود دارد که به ترتیب تعریف می‌شود: حکومت، حاکمیت و دولت.
«حکومت»  ( Government ) : «مجموعه‌ای از سازمانهای اجتماعی است که برای تأمین روابط طبقات اجتماعی و حفظ انتظام جامعه به وجود می‌آید. این سازمانها در جامعه ابتدایی وجود ندارند. جامعه ابتدایی به علت پیوستگی و تجانس عظیم خود، بدون متابعت از شخص یا سازمانی معین عمل می‌کند، و فقط به هنگام حوادث مهم مانند جنگ است که تمرکز نیروهای جامعه و هدایت دقیق آنها ضرورت می‌یابد و شخص یا اشخاص برجسته‌ای را که از نظر مردم دارای توانایی‌هایی فوق‌العاده هستند، به طور موقت به ریاست برمی‌دارد. اما این ریاست معمولاً دیرنده و ریشه‌دار نمی‌گردد، بلکه به محض آن‌که حادثه اضطراری سپری شود، خود به خود از میان می‌رود. رهبر موقت یا خود به خودی جامعه ابتدایی چندگاهی به یاری دیگران مخصوصا پیروان جامعه، کارهای اجتماعی را اداره می‌کند. ولی به هیچ‌روی از سنت‌های جامعه پا فرات نمی‌گذارد و به خودکامگی نمی‌‌گراید».
«حاکمیت» ( Sovereignty ) : «عبارت است از قدرت عالیه تصمیم‌گیری و وضع قوانین و اجرای تصمیمات از طرف حکومت یک کشور. حاکمیت کشور‌در درون مرزهای آن به اجرا در‌می‌آید».
«دولت»  ( State ): «به معنای وسیع کلمه عبارت از جامعه‌ای است که در آن قدرت سیاسی طبق «قوانین اساسی» تعیین و تشریح شده است. به معنای محدودتر دولت عبارت است از قدرتی که سرنوشت جامعه فوق‌الذکر را در دست دارد. در مفهوم عمومی دولت به معنای مجموعه سازمانهای اجرایی است که قدرت اداره جامعه به آن داده شده است».[۱]
بدیهی است که قدرت سیاسی و پدیده حکومت و حاکمیت و دولت، در طول تاریخ در اشکال مختلف و تحت عناوین مختلف (مانند حکومت پادشاهی و جمهوری، یا دیکتاتوری و قانونمند، تئوکراسی و دموکراسی و انواع
دموکراسی­‌ها) ظاهر شده است. آخرین آنها حکومت ملت- دولت  ( Nation – State ) است. اما حکومت پیامبر از کدامین نوع و شکل بوده است؟ با توجه به تعاریف یاد شده از حاکمیت وحکومت و دولت، به نظر می‌رسد که زعامت پیامبر با «حاکمیت» یعنی فرمانروایی ابتدایی ما قبل حکومت و دولت منطبق باشد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84337
پرونده ویژه | شلیک به آسمان ۷
آیا هواپیمای اکراینی مسیر ایرباس ایرانی را طی می‌کند؟

زیتون ـ محمدرضا سرداری:
فرضیه شلیک عمدی به هواپیمای مسافربری پی اس ۷۵۲ اوکراین، پس از گذشت یک سال از آن حادثه مورد توجه بیشتر رسانه ها، خانواده‌های قربانیان و همچنین دولت های درگیر در این قضیه قرار گرفته است. اگر سال گذشته این فرضیه با احتیاط مطرح می شد؛ این روزها با صراحت بیشتری از زبان مقامات رسمی کشورهای درگیر، رسانه‌ها و همچنین انجمن خانواده های قربانیان بیان می‌شود.

دبیر شورای عالی امنیت ملی اوکراین در مراسم سالگرد این سرنگونی این هواپیما اعلام کرده که آن حادثه تروریستی بود و جمهوری اسلامی را به کتمان حقیقت و لاپوشانی در این پرونده متهم کرده. اما در صورتی که این ادعا ثابت شود؛ شلیک‌کنندگان چه نوع جرمی از را نظر حقوق بین‌الملل مرتکب شده‌اند؛ اثبات عمدی بودن چه تبعاتی برای مسببان و همچنین شاکیان این پرونده خواهد داشت؟ چه دادگاهی از صلاحیت رسیدگی به آن برخوردار است؟ این نوشته می‌کوشد ضمن یافتن پاسخ این پرسش‌ها، مسیرهای موجود تا برپایی یک دادخواهی بین‌المللی را بررسی کند.

کنوانسیون شیکاگو
بر اساس کنوانسیون شیکاگو، هرگاه برای یک هواپیمای مسافربری حادثه‌ای رخ دهد؛ سزمینی که هواپیما در آن دچار سانحه شده از نظر این معاهده بین‌المللی صلاحیت رسیدگی به آن را دارد. ماده ۲۶  این کنوانسیون می‌گوید:« چنانچه حادثه‌ای برای یک هواپیمای کشور متعاهدی در قلمرو کشور متعاهد دیگر رخ دهد و موجب مرگ یا جراحت شدید شود و یا ظاهر‌گردد که نقص فاحش فنی در هواپیما یا تسهیلات هوانوردی بوده کشوری که در آنجا این حادثه اتفاق افتاده علل حادثه را طبق مقرراتی که ممکن است از‌طرف سازمان هواپیمایی کشوری سفارش شود در حدود قوانین خود تحقیق خواهد نمود و به کشوری که هواپیما در آنجا ثبت شده اجازه داده خواه د‌شد که ناظرینی برای حضور در بازرسی به آن کشور اعزام نماید. کشور تحقیق‌کننده گزارش امر و نتایج تحقیقات خود را به کشور ذینفع ابلاغ خواهد‌نمود.»

این روندی است که تا کنون پیش رفته و پس از گذشت یکسال دولت اوکراین اعلام کرد گزارش فنی را از جمهوری اسلامی دریافت کرده اما مواضع مقامات اوکراینی گویای آن است که از تحقیقات جمهوری اسلامی رضایت ندارند. بررسی بیانیه‌های شورای ایکائو پس از سقوط پرواز پی اس ۷۵۲  نیز نشان می‌دهد که از نظر ایکائو یک سانحه هوایی رخ داده و طبق مقررات این سازمان ایران باید این سانحه را بررسی و نتیجه آن را گزارش کند.  با این حال این احتمال که گزارش ایران در سازمان ایکائو رد شود؛ بسیار زیاد است، از این رو باید دید گام دوم چیست و دولت اوکراین و دیگر کشورهای ذینفع و همچنین بازماندگان چه ابزاری برای دادخواهی در سطح بین‌المللی خواهند داشت.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84334
همکاری سایبری ایران و روسیه
توافقی برای سلب امنیت

زیتون ـ مهسا محمدی
: کار جمهوری اسلامی و اینترنت هر روز بالاتر می‌گیرد. ایران همه‌ی تلاش خود را برای جلوگیری از گردش آزاد اطلاعات از یک سو و بهره‌برداری از آن  برای نظارت و کنترل بیشتر از سوی دیگر می‌کند. شبکه جهانی اینترنت هم به واسطه ذات پویا و مرزناپذیرش هر روز سنگرهای جدیدی در جبهه جمهوری اسلامی فتح می‌کند.
تلاش برای تکمیل پروژه قدیمی شبکه ملی اطلاعات، ایجاد اختلال در دسترسی به شبکه‌های اجتماعی از تلگرام گرفته تا توییتر و حالا سیگنال، «مجاهدات» هر روزه سربازان جنگ نرم رهبر جمهوری اسلامی است در میدان مجازی. این در حالی  است که اکثر غریب به اتفاق سران جمهوری اسلامی در همه شبکه‌های اجتماعی حساب کاربری داشته و از عواید آن بهره می‌برند.
 حالا اما داستان کنترل اینترنت به دیپلماسی و حوزه سیاست خارجی جمهوری اسلامی هم راه پیدا کرده است. 

محمد جواد ظریف دیروز به روسیه سفر کرد و در کنار همه مذاکرات سیاسی و اقتصادی؛ صحبت از برجام، وضعیت منطقه و معاهدات تجاری با این کشور، توافق همکاری درباره «امنیت اطلاعات» هم امضا کرد.

«امنیت اطلاعات» با روسیه
وزرای امور خارجه ایران و روسیه که روز گذشته در مسکوی تازه آرام گرفته از اعتراضات هفته اخیر دیدار کردند، به جز نجات برجام از موضوع تازه‌ای هم سخن گفتند که نگرانی فعالان حوزه اینترنت و امنیت شبکه را به دنبال داشت.
ایران و روسیه توافقنامه همکاری در زمینه «امنیت اطلاعات» امضا کردند. به واسطه این توافق دو کشور قرار است به «مبارزه با جرایم ارتکابی با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات» بپردازند.
ظریف گفت که امضای این توافق «نقطه عطفی» در همکاری‌های سایبری میان دو کشور خواهد بود.

مواردی کلی و گاه مبهمی مانند، «کمک‌های فنی و فناوری، همکاری بین‌المللی شامل شناسایی، هماهنگی و انجام همکاری لازم در مجامع منطقه‌ای و بین‌المللی برای تضمین امنیت ملی و بین‌المللی» از مفاد این توافق‌نامه بوده است.
پیش از این هم رئیس سازمان فدرال همکاری فناوری نظامی روسیه از فروش سیستم‌های شنود اطلاعاتی و ابزارهای نظارت الکترونیکی به جمهوری اسلامی خبر داده بود.

امیر رشیدی، متخصص امنیت شبکه این همکاری را «مهم و خطرناک» خوانده و می‌گوید که خطر این توافق «در درجه اول متوجه شهروندان ایرانی است» و در درجه دوم در صورتی که این همکاری در ابعاد گسترده‌تری صورت بگیرد می‌تواند به هر چه بیشتر محلی کردن اینترنت کمک کند و خطری در سطح جهانی خواهد داشت.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84357
رقص در ترازوی اخلاق
سروش دباغ

مدت‌هاست در این اندیشه ام که درباره «رقص» بنویسم و تلقیِ خویش از این کنش انسانیِ پر بسامد در جوامع پیرامونی را با مخاطبان در میان گذارم.[۲] جهت ایضاح بیشترِ مدعیاتم، از پی دکارت، فیلسوف فرانسویِ سده شانزدهم که می گفت: « تقسیم کن تا پیروز شوی»؛ رواست چهار نوع رقص را از یکدیگر تفکیک کنیم: “رقص اروتیک”، “رقص شاد” ،   ” رقص هنری” و “رقص صوفیانه” ( سماع).[۳] مطابق با توضیحی که خواهد آمد، به روایت نگارنده، رقص شاد و رقص هنری و رقص صوفیانه، ذیل «اوصاف اخلاقیِ بدساز»[۴] قرار نمی گیرند، متصف به وصف بدی نمی گردند و رفتارهای انسانیِ ناموجهی از منظر اخلاقی نیستند.

رقص اروتیک توام با برانگیختگیِ جنسی است و رقصنده ( اعمّ از زن و مرد)، به نیت برانگیختنِ قوایِ جنسی بیننده، می رقصد. رقص شاد، برای شادی بخشیدن به خود و دیگران انجام می شود و می تواند به صورت فردی و جمعی صورت گیرد؛ رقصی که رافع و دافعِ ملالت و تلخکامی است. رقص هنری، کنشی هنری[۵] است و رقصنده، هنر خویش را پیش چشم دیگران قرار می دهد. رقص باله، پاتیناژ( رقص روی یخ) [۶] و رقص در آب[۷] از جمله رقص های هنری اند.[۸] رقص صوفیانه، سویه عرفانی دارد و متضمنِ  اتصال آسمان به زمین، به نحوی که گویی صوفی با یک دست تحفه های آنجهانی را می گیرد[۹] و به واسطه بدن و توسطِ دست دیگر آنرا به زمین منتقل می کند.[۱۰]

در این نوشتار، فارغ از رقص اروتیک، به انحاء دیگر رقص می پردازم. در سنت ایرانی-اسلامیِ پسِ پشت، برخی از عارفان و فیلسوفان و متکلمان، درباره رقصیدن در معنای دوم و سوم و چهارم، رقص شاد و رقص هنری و رقص عارفانه، نوشته و آنرا روا انگاشته اند؛ هر چند این سخنان چندان طنین انداز نگشته است. فی المثل، ابن سینا دررساله « فن شعر» می گوید:« ایقاعِ  تنها که آهنگی در آن نیست در رقص یافت می‌شود؛ به این دلیل رقص با همراهی آهنگ بهتر می‌شود و بر نفس اثر می‌گذارد.»[۱۱]  بر همین سیاق، خواجه نصیر طوسی در بحث از اموری که در در شعر ایجاد محاکات و خیال انگیزی می کنند، در  فصل دومِ پ اساس الاقتباس[۱۲] می نویسد:
« و شعر محاکات به سه چیز کند: لحن و نغمه [آواها]، به وزن [ایقاع]، به نفسِ کلام…و این هر سه که گفتیم مجتمع و متفرّق تواند ‌بود. مثلا محاکات به لحن تنها …و به وزن تنها در ایقاعات که به دست زدن و رقص ایجاد کنند.»  در ادامه خواجه تاکید می کند که در رقص، اگر علاوه بر ایقاعات، لحن یعنی آهنگ هم باشد رقص بهتر می‌شود؛ چرا که رقص به سبب آن با لحنی/ آهنگی نیکوتر و آسان‌تر می شود که محاکات لحنیِ نفس را مستعدتر می گرداند.[۱۳]

از فیلسوفان و متکلمانِ شیعیِ یاد شده که در گذریم، ابوحامد غزالی، فقیه، متکلم وعارفِ قرن پنجم، در کتاب « سماعِ» احیاء العلوم الدّین، درباره رقصیدن در معنایِ عرفی کلمه چنین می نویسد:
« و رقص سبب تحریک شادی و نشاط است و هر شادی که مباح است تحریک آن رواست و اگر حرام بودی عایشه – رضی‌الله عنها- به حبشیان ننگریستی با پیامبر در حال پای کوفتن ایشان.» [۱۴]

غزالی، بر اساس آنچه در احیاء العلوم و کیمیای سعادت آمد، استدلال می کند و نتیجه می گیرد که رقصیدن حرام نیست؛ که اگر چنین بود، چطور پیامبر به اتفاق همسر خود به تماشای رقص حبشیان نشست و بر آن خرده نگرفت.[۱۶]

روایت دیگری از این امر را غزالی در کیمیای سعادت، که صورت ملخّص و فارسی شده ی احیاءالعلوم است، چنین آورده است: « عایشه روایت می‌کند که روز عید، زنگیان در مسجد بازی می‌کردند، رسول مرا گفت : خواهی که بینی؟ گفتم : خواهم. بر در بایستاد و دست فرا پیش داشت تا من زنخدان بر دست وی نهادم، و چندان نظاره کردم که چند بار گفت که بس نباشد؟ و من گفتم: نه.»[۱۵]


لبّ سخن بوعلی سینا، خواجه نصیر و غزالی، چنانکه در می یابم، از این قرار است که رقصیدن در معنای متعارف که متناسب با رقص شاد و رقص هنری به روایت نگارنده است؛  رقصِ مردم کوچه و بازار که شادی گستر و نشاط آور است، علی الاصول خالی از اشکال است.
رقصیدن، فعلی طبیعی است، نظیر افعال طبیعی دیگر: دویدن، درازکشیدن، چرخیدن، چرت زدن، شنا کردن، فریاد زدن و لیز خوردن … . فعلی که در آن اعضای بدن به نحوی موزون به حرکت در می آیند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84373
امپراطوری رو به رشد ولی فقیه
مصادره املاک مردم به نفع خزانه رهبری

زیتون- سولماز ایکدر
: رهبر جمهوری اسلامی طی چهل سال گذشته همزمان با بسط نفوذ سیاسی‌اش در تمامی ارکان کشور٬ اقدام به برپایی یک امپراطوری اقتصادی کرد. او همزمان با اینکه به مرور نهادهای انتخابی کشور را از معنا تهی کرد٬ شریان‌های اقتصادی را نیز در اختیار گرفت تا از امنیت نظامی که ساخته حفاظت کند.

در خصوص «ساده زیستی» آیت‌الله خامنه‌ای داستان‌های فراوانی نقل می‌شود٬ او اما در حقیقت مدیریت یک مجموعه بزرگ مالی را در اختیار دارد؛ ولی به رغم این موضوع رهبر فعلی جمهوری اسلامی همچنان به دنبال گسترش دادن منابع مالی‌اش است.

بنابر خبری که به دست «زیتون» رسیده است بنیاد مستضعفان مدتیست املاک و مستغلاتی را که بدون ساکن به نظر می‌رسند، «مصادره» می‌کند.

ستاد فرمان اجرایی امام که از جمله نهادهای زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی به شمار می‌آید، همچون بنیاد پهلوی به دنبال زمین‌های بزرگ کشاورزی نیست٬ این بنیاد خانه‌هایی را در شهرهای بزرگ کشور از جمله تهران مد نظر قرار داده‌اند که بدون مالک به نظر می‌رسند.

تعداد املاکی که طی یک سال گذشته به این روش مصادره شده‌اند٬ آنقدر زیاد هست که شعبه‌ای خاص در دادگاه انقلاب برای اعتراض به مصادره این املاک در نظر گرفته شده است تا شاکیان احتمالی به آن مراجعه و اثبات کنند که ملکشان بدون مالک نیست.
مالک یکی از این املاک مصادره شده به زیتون گفت که به دلیل پارک بودن اتومبیلی قدیمی در حیاط خانه که از بیرون دیده می‌شد برای منزلش قرار مصادره صادره شده و در نهایت او با نشان دادن قبض‌های آب و برق ماه‌های اخیر در دادگاه انقلاب توانسته اثبات کند که خانه بدون مالک نیست و قرار مصادره لغو شده است.
اما دیگر املاکی که صاحبان آن در شهرهای دیگر یا خارج از کشور زندگی می‌‌کنند٬ به سادگی «مصادره» شده و در زمره املاک «رهبری» در می‌آیند.
همچنین دادگاه‌ها موظفند اموال مجهول‌المالک، بلاصاحب، ارث بلاوارث، کالاهای قاچاق بلاصاحب و صاحب متواری و اموال رسوب‌شده در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، اموال اعراضی،‌‌ رها شده، اموال و املاک غائبین مفقود‌الاثر که از طریق مصادره به ولی فقیه می‌رسد را در اختیار ستاد اجرایی فرمان امام قرار دهند.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84399
استیضاح دوم ترامپ؛ اقدامی نمادین یا ضرورت تحکیم دمکراسی
علی افشاری

دوران چهارساله ریاست جمهوری دونالد ترامپ به پایان رسید اما حضور جنجالی وی در سیاست کماکان ادامه دارد. مهمترین رویداد پساریاست جمهوری وی داوری سنا در خصوص دومین استیضاح او در مجلس نمایندگان آمریکا است که مربوط به موضع‌گیری او در آخرین روزهای ریاست جمهوری است.

در جریان یورش مرگبار به ساختمان کنگره آمریکا که همراه با تخریب، سرقت و غوغاسالاری بود، او متهم است که حامیانش را به این اقدام قانون‌شکنانه تحریک کرده و بدین ترتیب سوگند خود در پایبندی به قانون را شکسته و وظایف ریاست جمهوری آمریکا را نقض کرده است.

ترامپ این ادعا را رد کرده و بعد از اتفاق نیز خشونت را محکوم کرد اما لحن و سخنان وی در مراسم راهپیمایی روز ۶ ژانویه که اتفاقی سیاه در تاریخ آمریکا با حمله به بنیادهای دمکراسی رقم خورد، غیرسازنده و تحریک آمیز بود که به جمعیت حاضر در بیانی تهییجی گفت از طریق خیابان پنسیلوانیای واشنگتن دی‌سی به طرف کنگره حرکت کرده و صدای خود را به نمایندگان کنگره آمریکا برسانند که در جلسه سنای مشغول تایید رسمی نتایج انتخابات ریاست جمهوری ٢٠٢٠ ایالت‌ها بودند. او تاکیدی بر عدم خشونت و رعایت قانون نکرد در شرایطی که رویکرد تهاجمی و غیرمسالمت آمیز برخی از شرکت کنندگان و موضع‌گیری‌های تند آنها از قبل معلوم بود و بعید است شخص ترامپ و نزدیکانش از این موضع بی اطلاع بوده باشند.

تحقیقات اف‌بی‌آی و رسانه‌ها نشانگر حضور برخی از اعضای ستادهای انتخاباتی فعلی و قبلی ترامپ در سازماندهی تظاهرات بوده است، اگرچه هنوز مشخص نیست که آنها نقشی در حمله به کنگره و اخلال در وظایف ذاتی نمایندگان مردم آمریکا در آخرین مرحله انتخابات داشتند اما تقریبا با ضریب اطمینان بالا می توان گفت یورش فوق دست‌کم از درجه ای از سازمان‌یافتگی برخوردار بود.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84396
طرح حذف غربالگری همچنان در دستور کار مجلس است
تسلط سیاست بر بدن زنان

https://www.zeitoons.com/84439

زیتون ـ مهسا محمدی:
سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی یکی دیگر از نقاط تلاقی و تضاد ایدئولوژی با حوزه‌های بهداشتی و زیستی در ایران است. شاید شاخص‌ترین نمونه اخیر این تضاد را بتوان در دستور سیاسی رهبر جمهوری اسلامی درباره ممنوعیت خرید واکسن کرونا از کشورهای آمریکا و انگلستان دید. سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی و اعمال‌نظرهای غیرتخصصی و سیاسی در آن اما سابقه‌ای طولانی‌تر از این دارد.
حالا بحث بر سر طرحی در مجلس است که گفته می‌شود به واسطه آن قرار است «غربالگری اجباری» حذف شود.  چندی پیش اعلام این خبر و در واقع تبریک کبری خزعلی، رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان برای این طرح، بحث را به سطح آورد و واکنش‌های زیادی در پی داشت، به طوری که کمی بعد او مجبور به حذف توییت خود شد. با وجود این طرح همچنان در مجلس مطرح است.

 روز گذشته زهرا شیخی عضو و سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس گفت حذف غربالگری اجباری همچنان در دستور کار کمیسیون پیشنهاد دهنده است.
کمیسیون پیشنهاد دهنده این طرح هم نه کمیسیون بهداشت و درمان که  کمیسیون مشترک «طرح جوانی جمعیت و تعالی خانواده» است. 

از فتوای غربالگری تا سیاست افزایش جمعیت
غربالگری از سال ۱۳۸۴ و با فتوای خود آیت‌الله خامنه‌ای در ایران تصویب و تایید شد. این کار در واقع روشی برای جلوگیری از تولد نوزادانی است که دچار نقص کروموزومی یا ناهنجاری شدید جسمی هستند.
 طرح اخیر مجلس اما به نظر می‌رسد در راستای سیاست‌های کلی جمعیتی آیت‌الله خامنه‌ای است که در سال ۱۳۹۳ ارائه شد. رهبر جمهوری اسلامی در سال ۹۳ و در یک سخنرانی در شهر بجنورد گفته بود که سیاست محدودکردن جمعیت «اشتباه» بوده و از خدا خواست این اشتباه را ببخشد.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84439
هم‌جنس‌گرایی و قتل؛ قیاس مع‌الفارق
احسان ابراهیمی

واکنش عمادالدین باقی به عکسی از یک زوج همجنس‌گرا و توضیح‌ات بعدی آن، واکنش‌های بسیاری برانگیخته است. دراین نوشتار کوتاه به دو خلل منطقی مستتر در استدلال باقی اشاره می کنم و امیدوارم با اشاره بر این دو خلل، بطلان کلام و نظر وی روشن شود.

۱- تقسیم حقوق:
حقوق انسان‌ها را در دو سطح اولیه و ثانویه، تقسیم کرده اند. حقوق اولیه عبارت اند از حق حیات، حق آزادی، حق برابری و … (مطابق ماده شش میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی: حق زندگی از حقوق ذاتی شخص انسان است. این حق باید به موجب قانون حمایت بشود. هیچ فردی را نمی‌توان خودسرانه (بدون مجوز) از زندگی محروم کرد.) این حقوق، انسان ماهو انسان را شامل می شود و هیچ قانون و تنظیم حقوقی، اهداکننده این حقوق نیستند.
حقوق ثانویه اما عبارت اند از حق تحصیل، حق مالکیت، حق بهداشت و سلامت، حق دادرسی عادلانه … که نیازمند وضع مقررات و سیاستگذاریهای اقتصادی و سیاسی در جهت ایفا و استیفای این حقوق است. (نک: Jeremy Waldron, “The philosophy of Rights”, in: An Encyclopaedia of Philosophy, ed. G. H. R. Parkinson, Routledge , 1989. P. 713- 721.)

در این سطح، هیچ‌یک از حقوق اولیه و ذاتی انسان، تعطیل بردار نیست و هر تفسیری از آن باید مبتنی بر به رسمیت شناختن حق مطلق تحقق آنها باشد. ازینرو کشتن بی دلیل یک انسان آزاد و صاحب حق حیات، به هیچ وجه با اصل آزادی حق انتخاب و گرایش جنسی برابر نیست. چه در مقام حق اولیه و چه در مقام حق ثانویه. اینکه در هر نظام حقوقی، در مقام حقوق ثانویه، متهم به قتل واجد حقوقی است به معنای این نیست که این وجوب و وجود حق برای قاتل، همان وجود و وجوب حق برای انسان در سطح حقوق اولیه و ذاتی است. آقای باقی در مغالطه‌ای این دو سطح را با هم خلط کرده و از این که متهمین حق و حقوقی دارند و می توان ضمن مخالفت با عمل قتل، حقوق متهم/مجرم را ادا کرد، پس می توان با انتخاب انسانها در سطح زندگی فردی و حقوق اولیه نیز مخالف بود اما از حقوقشان دفاع کرد. این مغالطه خلط دو سطح از حقوق است که وی مرتکب شده است. به دیگر سخن، حقوق اولیه و ذاتی انسا‌هها، مخالفت بردار نیستند و از رهگذر حقوق ثانویه انسان‌ها نمی توان به سراغ حقوق اولیه و ذاتی آنها رفت.

متن کامل در زیتون:

https://www.zeitoons.com/84460
نواندیشان دینی و «غرابت مفهومی» یک حدیث
محمد حسینی

https://www.zeitoons.com/84452

«غرابت مفهوم»، حجابی بر سیمای تاریخی یک روایت

نقدی بر خوانش عبدالکریم سروش و منتقدین او از حدیث [امرت ان اقاتل الناس…]

۱. در نظریه‌ی اخیر عبدالکریم سروش درباره‌ی نسبت میان دین و قدرت و شخصیت پیامبر، پای حدیثی از پیامبر اسلام به میان آمده است، که  تاکنون موجب نقدها وکش و قوس‌های فراوانی شده است. این حدیث نزد محدثین، مفسرین و فقها از شهرت و اعتبار «خاصی» برخوردار است و در موارد متعددی به آن استناد شده است. عبدالکریم سروش در حین تبیین نظریه‌ی خود از آن به‌عنوان یک «حدیث متواتر» یاد می‌کند و آن را شاهدی بر برخی از ادعاهای خود می‌گیرد، اما گروهی از منتقدان مدعی می‌شوند که این حدیث، متواتر نیست و «خبر واحد» است.

متن این حدیث، به مشهورترین روایت، چنین است:
« أمرت أن أقاتل الناس حتى یشهدوا أن لا إله إلا الله و أن محمدا رسول الله و یقیموا الصلاه و یؤتوا | الزکاه، فإذا فعلوا ذالک عصموا منی دماؤهم و أموالهم إلا بحق الإسلام و حسابم علی الله »[۱]
ترجمه: «من مأمور گشته‌ام که با مردم پیکار و مبارزه کنم تا این‌که شهادت دهند که فریادرس و فرمانروایی جز الله نیست و من فرستاده و پیامبر الله هستم و نماز را اقامه نمایند و زکات را پرداخت کنند. وقتی چنین کردند، خون‌های آنان و اموال آن‌ها از جانب من محفوظ و مصون است، مگر بر طبق مجوزی که اسلام بدان فرمان داده باشد و حساب و کتاب آنان با خداست»

۲.‌ بسیاری از صاحب‌نظران و بزرگان علم حدیث و حدیث‌شناسان مشهور، این حدیث را «متواتر» دانسته‌اند، از جمله می‌توان از حافظ عراقی، ابن حجر عسقلانی، سیوطی، ابوجعفر کتانی و….یاد کرد[۲]. این افراد غالبا گفته‌اند که مطابق قواعد علم حدیث، چون ۱۸ نفر از «اصحاب پیامبر» و شماری بیشتر از این عدد از «تابعین»و «اتباع تابعین»، این حدیث را روایت کرده‌اند[۳]. از اینرو امکان تبانی یا تجمع آنان بر دروغ‌پردازی عقلا و عادتا محال است، پس این حدیث متواتر است. فقها از حدیث متواتر، وجوب عمل به آن را نتیجه می‌گیرند و اگر اکثر فقها نیز از این حدیث وجوب «قتال» را نتیجه گرفته‌اند به‌سبب تواتر آن است.

۳. کسانی هم برای دفعِ «قتال» ، یا به تعبیر حوزوی دفع «شبهه‌ی قتال»، این حدیث را «خبر واحد» خوانده‌اند و آن‌را معارض با آیاتی از قرآن، از جمله «لا اکراه فی‌الدین» دانسته‌ و گفته‌اند چون مطابق علم اصول، خبر واحد نباید با نص قرآن در تعارض باشد، این حدیث، از اعتبار ساقط است و عمل به آن هم واجب نیست. از جمله‌ی این افراد در این پژوهش می‌توان از محمدعلی ایازی(آزادی در قرآن) و به تبع ایشان  از محسن کدیور(این‌جا) و عدنان فلاحی(این‌جا) یاد کرد. متاسفانه این گروه در نقد خود بر این حدیث، به اسامی و استدلال افراد گروه نخست اشاره‌ چندانی نمی‌کنند، گویی «خبر واحد» بودن آن نزد اهل حدیث مسلم است، حال آن‌که ماجرا، فارغ از درستی یا نادرستی، عکس این است.


https://www.zeitoons.com/84452