https://www.zeitoons.com/116825

برطبق آخرین گزارش موسسه V-dem از سطح دموکراسی در جهان، نظام سیاسی۸۸ کشور را می‌توان دموکراسی دانست. از میان این ۸۸ کشور تنها ۱۷ کشور مشروطه سلطنتی و سایرین جمهوری هستند. مهم‌تر این‌که، دموکراسی‌سازی در جهان در طی سه موج انجام گرفته است. در موج نخست که در قرن ۱۹ اتفاق افتاد اولین دموکراسی‌های مدرن جهان شکل گرفت و در موج دوم که در ابتدای قرن ۲۰ بود تعدادی از کشورهای غربی به آن افزوده شدند. تا نیمه‌های قرن بیستم، سازوکار دموکراتیک صرفا مختص جوامع غربی شناخته می‌شد. تنها در موج سوم دموکراسی‌سازی بود که برای نخستین بار بر حسب برخی ارزیابی‌ها اکثریت کشورهای دنیا دموکراتیک بودند و اکثریت مردم دنیا تحت حکومتی دموکراتیک زندگی می‌کردند.

https://www.zeitoons.com/116843

۱. مقدمه: از سنجش ادراک فساد تا تحلیل ساختار قدرت
خامنه ای در یکی از اظهاراتش پذیرفت که در حاکمیت خودکامه اش فساد وجود دارد اما مانند گذشته و همیشه با فرافکنی آنر را موردی و نه سیستماتیک یا ساختاری بازنمایی نمود. گزارشهای تازه سال میلادی جدید سازمان شفافیت بین‌المللی اما چیز دیگری می گوید. بنا به شاخص ادراک فساد (CPI) که توسط سازمان شفافیت بین‌المللی که در هفته اخیر سال جاری ۲۰۲۶ منتشر شده است یکی از معتبرترین ابزارهای سنجش فساد مدیریتی-اقتصادی در بخش عمومی است. این شاخص مبتنی بر ارزیابی کارشناسان و فعالان اقتصادی بوده و دامنه‌ای از صفر (بالاترین سطح فساد) تا صد (کمترین سطح فساد) دارد. اهمیت این شاخص در آن است که فساد را نه صرفاً از منظر قضایی، بلکه از زاویه ادراک فعالان اقتصادی و نهادی می‌سنجد؛ یعنی سطح اعتماد به پاکدستی ساختار دولت را اندازه‌گیری می‌کند. قرار گرفتن رژیم ولایی در رتبه ۱۵۳ از ۱۸۲ کشور با امتیاز ۲۳ در سال ۲۰۲۵، به‌تنهایی بیانگر بحران است، اما مسئله مهم‌تر ثبات این وضعیت در طول بیش از یک دهه است. نبود بهبود معنادار نشان می‌دهد که مسئله فساد در رژیم ولایی ریشه‌ای و ساختاری است. بنابراین تحلیل آن نیازمند عبور از تبیین‌های سطحی و تمرکز بر رویکرد نهادی حاکم بر توزیع قدرت و منابع است.

https://www.zeitoons.com/116841

ثروت‌های روی زمین و زیرزمین، دیگر «طلا» نیستند، غیر از طلای سبز «محیط زیست» و «طلای بی‌رنگ» آب.
طلای زرد و سیاه و کثیف و طلا به هر رنگی، دیگر ارزش «طلا»یی خود را از دست داده‌اند، و شیب ارزش‌ِشان هم به سمت سقوط و کاهش در افزایش و تندشدن است.
ثروت‌های واقعی امروزه دیگر در آسمان‌هاست. کم‌ترین‌اش مثلا داشتن «لاین‌»، «ایرلاین» یا «جاده»‌های آسمانی است، که البته از یک فرودگاه و صعودگاه (تیک‌آف) مدرن روی زمین آغاز می‌شود.
بدون پرانتز عرض کنم اگر طرح فرودگاه بین‌المللی تهران که در سال ۵۵ نخسین عملیات اجرایی آن آغاز، و با انقلاب ۵۷ متوقف شد، متوقف نمی‌شد، الان ثروتی که از قِبَل آن نصیب ایران می‌شد، با تمام درآمد‌های بودجه فعلی به‌تنهایی برابری می‌کرد.
ثروت دیگر «موج» است بر بستر «سایبر». داشتن شبکه‌های ارتباطی برخط یا آن‌لاین قوی. همین الان ثروت «اپل» با ثروت چندین کشور با انواع ذخایر غنی رنگین طلا از سیاه و زرد بگیر تا کثیف و تمییز به‌تنهایی برابری می‌کند.
خیلی از شهروندان «ویتنام» در خانه یا کارخانه‌های کوچک نشسته و ربات‌های تولید نرم‌افزار را هدایت می‌کنند. تولیدات این کارخانه و بات‌ها، هنوز بسته‌بندی نشده، در بازار نرم‌افزار آمریکا مشتری دارد که برای‌اش دلار نه! جان! می‌دهند.
ویتنام کشوری که همه «ثروت‌»های زمینی‌اش را ناپالم و دیگر بمب‌های فرانسوی و آمریکایی از بین برده بود، الان تبدیل به یک قطب «خلق ثروت» مدرن شده‌است.
اسرائیل بخش عمده‌ای از تولید ناخالص ملی‌اش را از محل فروش نرم‌افزار تأمین می‌کند و این تازه اول بازار است. نرم‌افزار به فروش که رسید، تا سال‌ها فروشِِ «خدمات پس از فروش» دارد.
همه این‌ها که عرض کردم، تازه در قبال «هوش مصنوعی» «ثروت بیات» حساب می‌شود. این روزها نبض بازارِ «ثروت» دست انسان نیست، دست بات، ربات یا هوش مصنوعی است.
هوش‌های مصنوعی در به‌روزرسانی و رقابت در عرضه ورژن یا نسخه جدید خواب و قرار ندارند.
.
می‌شود بدون فکرکردن به این «آشفته بازار» تا چند صباحی دیگر مثل «گاندی» با «بز»ی در گوشه‌ای دنج، فارغ از از شهرآشوبی دهکده جهانی، زندگی آرامی داشت، البته معلوم نیست این «چند صباح» کم‌تر از یک ثانیه، یا کم‌تر از چند دهه دیگر باشد.
اما اگر به‌تنهایی با یک «بز» روزگارمان نمی‌گذرد و می‌خواهیم «شهروند مدرن» باشیم، بدانیم با استحضار به پشتیبانی نفت و گاز، طلا، نقره، مس و لیتیوم و … کلاه‌مان پس معرکه است، و از همین الان دستان‌مان را برای گدایی یا خودمان را برای مردن آماده کنیم.

https://www.zeitoons.com/116848

در پوکر، بازیکن حرفه‌ای دو مهارت کلیدی دارد: نخست، توانایی مدیریت منابع؛ دوم، توانایی ساختن تصویری قابل قبول از قدرت خود. او می‌داند چه زمانی فشار بیاورد، چه زمانی مکث کند، و چه زمانی وانمود کند دستش قوی‌تر از آن چیزی است که واقعاً هست. نکته مهم این است که در پوکر، «غیرقابل پیش‌بینی بودن» یک ضعف نیست؛ یک ابزار است.
رفتار دونالد ترامپ در قبال ایران دقیقاً در همین چارچوب قابل فهم است. او ممکن است امروز مهلت تعیین کند، فردا آن را تغییر دهد، یک روز از توافق سخن بگوید و روز دیگر از اقدام سخت. اگر این رفتار را با منطق شطرنج تحلیل کنیم، متناقض و بی‌ثبات به نظر می‌رسد. اما اگر آن را با منطق پوکر بخوانیم، الگو روشن‌تر می‌شود.

https://www.zeitoons.com/116845

این متن چهار الگو را پیش روی ایران ترسیم می‌‌کند. الگوی «اماراتیزه یا طالبانیزه شدن»،یعنی ساختار موجود با حفظ هسته قدرت، از ایدئولوژی مأموریت‌محور فاصله می‌گیرد و به نظمی بقاگرا و عمل‌گرا تبدیل می‌شود؛ مدلی که می‌تواند ثبات و بهبود اقتصادی نسبی ایجاد کند، اما در صورت تثبیت مصونیت و تمرکز قدرت، افق دموکراسی را محدود می‌کند.
الگوی «پهلویزه شدن»، یک گذار سریع و برون‌زا با محوریت یک نماد سیاسی است که می‌تواند خلأ قدرت را پر کند و مسیر عادی‌سازی را کوتاه سازد، اما خطر وابستگی، شکاف مشروعیت و بازتولید اقتدارگرایی را نیز در خود دارد.
سناریوی «فدرالیزه شدن» بیش از آنکه محصول طراحی باشد، نتیجه خلأ قدرت و رقابت نیروهای محلی است؛ مسیری پرهزینه که می‌تواند به تقسیم قدرت قانونمند یا در بدترین حالت به چندپارگی عملی کشور بینجامد.
الگوی «ادغام شدن» خوش‌بینانه‌ترین تصویر را ارائه می‌دهد: اصلاحی از درون ساختار، با امکان گذار تدریجی و کم‌هزینه‌تر، البته به شرط آنکه جامعه مدنی فعال، نهادسازی واقعی و مهار قدرت را مطالبه کند.

https://www.zeitoons.com/116855

پس از سرکوب خونین و کشتار هولناکِ هموطنان مظلوم توسط حکومت در دیماه امسال، در مراسم سوگواری تعداد قابل توجهی از پرپرشدگانِ روی در نقاب خاک کشیده در اقصی نقاط کشور، خانواده های عزادار و حاضران بجای گریه و مویه کردن، رقصیدند و به مدد حرکات موزون، فقدان عزیز از دست رفته را به جشن زندگی گره زدند، از زندگی تجلیل کردند و آئینِ مرگ را اینگونه بپا داشتند. آئینی که هر چند در فرهنگ های مللِ مختلف از جمله فرهنگ ایران باستان ریشه دارد، اما در دوران معاصر کمتر در میان ما دیده شده و سربرآورده بود.
رقصیدن وقتی آغاز میشود که سخن گفتن به پایان می رسد. در رقص، همۀ تن بدل به زبان می شود و در کار عرضه کردنِ « زبان حال» به جای « زبان مقال» است. رقصنده های مراسم سوگواری اخیر، به سببِ بار سنگین غم و خشم و ماتمی که بر خاطر و دوش خود حس می کردند؛ برای کاستن از حجم « بار هستی» و چشیدنِ رهایی و سبکباریِ نسبی، از زبان بدن استفاده کردند و به حرکات موزون پناه بردند؛ تا شاید قدری از حجم مصیبتی که بر سرشان آوار شده، کاسته شود.

https://www.zeitoons.com/116857

جناب آقای رئیس‌جمهور،
آغاز هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، خطر بروز پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیری را در پی دارد—پیامدهایی که ممکن است حتی از آنچه در عراق یا سوریه شاهد بودیم بی‌ثبات‌کننده‌تر باشد. هرچند صداقت و نیت مدافعان چنین رویکردی را زیر سؤال نمی‌برم، اما من—و تقریباً همه دولت‌های منطقه—درباره سنجیدگی و مصلحت این توصیه‌ها نگرانی‌های جدی داریم.
افزون بر این، حتی در صورت تغییر رژیم، هر دولتی که فرضا از طریق مداخله نظامی خارجی بر سر کار آمده است، با چالش‌های پایدار مشروعیت مواجه خواهد شد. تاریخ یادآور نمونه‌های هشداردهنده‌ای است که نشان می‌دهد چنین برداشت‌هایی چگونه می‌تواند مسیر سیاسی یک ملت را برای نسل‌ها تحت تأثیر قرار دهد. رویدادهای مربوط به سقوط دولت دکتر مصدق در سال ۱۳۳۲ (۱۹۵۳) و پیامدهای آن، نمونه‌ای گویاست که همچنان بر اعتبار شاه فقید ایران و نیز ایالات متحده سایه افکنده است.

https://www.zeitoons.com/116859

آنچه امروز در برخی مراسم‌ها دیده می‌شود، نه لزوماً گسستی کامل از سنت چندصدساله، بلکه بازآرایی آن در شرایط تاریخی تازه است. اگر در گذشته، اشک زبان وفاداری و ایمان بود، اکنون برای بخشی از جامعه، شادیِ نمادین زبان مقاومت و بازپس‌گیری کرامت شده است. این تحول را باید در پیوندی پیچیده از حافظه دینی، تجربه سیاسی معاصر و پویایی نسل جدید فهمید؛ جایی که سوگ همچنان عمیق است، اما بیان آن شکل تازه‌ای یافته است.

چرا از مرگ خامنه‌ای احساس شادی می‌کنم؟
پایان یک نسبتِ دردناک!
طاها پارسا

خبر کشته شدن علی خامنه‌ای که تأیید شد، پیش از هر تحلیل سیاسی و پیش از هر داوری تاریخی، یک چیز ذهنم را درگیر کرد: شادی! اگر نه شادیِ همه، اما شادیِ بخش بزرگی از جامعه.

شادی از مرگ دیگری! این ترکیب، در نگاه اول، ناآشنا و حتی هولناک است. ما از کودکی یاد گرفته‌ایم که مرگ، حریم اندوه است. حتی دشمنِ شکست‌خورده هم وقتی می‌میرد، باید سکوتی کوتاه اطرافش شکل بگیرد. در بسیاری از سنت‌های اخلاقی، شادی از مرگ دیگری نشانه‌ی سقوط اخلاقی تلقی می‌شود؛ نشانه‌ی قساوت قلب.

اگر بگویم این شادی کاملاً طبیعی است، خطر عادی‌سازی سنگدلی را پذیرفته‌ام. اما اگر آن را «غیراخلاقی» بنامم، چشم بر تجربه‌ی زیسته‌ی کسانی بسته‌ام که این احساس را واقعاً تجربه می‌کنند.

در زبان آلمانی واژه‌ای یکتا و عجیب وجود دارد ـ که من بارها و بارها در سالیان اخیر هر از گاهی به آن اندیشیده‌ام ـ: Schadenfreude؛ شادن‌فرویده. یعنی لذتی که از رنج یا سقوط دیگری احساس می‌شود. فیلسوفان و روان‌شناسان سال‌ها درباره‌ی آن نوشته‌اند. این واژه را ساخته‌اند چون می‌دانسته‌اند این احساس وجود دارد؛ آن‌قدر رایج که نام‌گذاری شده است. احساسی که کمتر کسی با صدای بلند به آن اعتراف می‌کند، اما تقریباً همه در لحظه‌هایی آن را تجربه کرده‌اند.

در تأملات قدیمی‌ام پیرامون «شادن‌فرویده»، توجیهی نسبتاً قانع‌کننده از نیچه به یاد دارم. نیچه جایی می‌گوید انسان‌ها کمتر از آنچه می‌پندارند اخلاقی‌اند و بیشتر از آنچه اعتراف می‌کنند رنج‌دیده‌اند. شاید آنچه به شکل شادی بروز می‌کند، در عمق خود انباشتی از رنج و خشم باشد؛ هیجانی که سال‌ها امکان بیان نداشته و اکنون در لحظه‌ای تاریخی، مجالی برای بیرون‌ریختن یافته است.

شادی از مرگ دیگری، حتی اگر احساسی اخلاقی نباشد، واقعی است. شادن‌فرویده همیشه از قساوت نمی‌آید. گاهی از مقایسه می‌آید؛ از حس عدالتِ بازگشته، از پایان یک نابرابری، از فرو ریختن موقعیتی که سال‌ها دست‌نیافتنی و تغییرناپذیر به نظر می‌رسیده است. شادی از مرگ یک فرد قدرتمند، لزوماً از میل به مرگِ انسان دیگر نمی‌آید؛ گاهی از تجربه‌ی رهایی می‌آید، از احساس پایان‌یافتن یک دوره، از حسِ سبک‌شدنِ فشاری که سال‌ها بر زندگی فرد یا گروهی سایه انداخته است.

شاید آنچه بخشی از جامعه‌ی ایران پس از مرگ خامنه‌ای تجربه می‌کند، صرفاً شادن‌فرویده نبوده؛ بلکه فورانِ رنجی بوده که سال‌ها امکان بیان نداشته است: خشمِ فروخورده، تحقیرِ انباشته، احساسِ بی‌اثری. وقتی چنین احساس‌هایی مجال گفت‌وگو پیدا نکنند، در بزنگاه‌های تاریخی به شکل‌هایی غیرمنتظره بروز می‌کنند.

شاید حتی مسئله‌ی اصلی، خودِ شادی نباشد، بلکه آن چیزی باشد که این شادی درباره‌ی رابطه‌ی ما با قدرت، با عدالت و با مفهوم «دیگری» آشکار می‌کند. وقتی مرگ یک فرد، به‌جای آنکه فقط فقدان باشد، به «پایانِ چیزی» تعبیر می‌شود، آن چیز چه بوده است؟ انتقام؟ ترس؟ تحقیر؟ انسداد؟ یا صرفاً اختلاف سیاسی؟

جامعه‌ای که در آن مرگ یک فرد می‌تواند در بخشی از مردم شادی ایجاد کند، فقط با یک مسئله‌ی اخلاقیِ فردی مواجه نیست؛ با زخمی جمعی روبه‌روست. زخمی که اگر فهم نشود، می‌تواند به چرخه‌ای از بی‌رحمی متقابل تبدیل شود. اما اگر فهم شود، شاید نشانه‌ای باشد از اینکه چیزی در رابطه‌ی میان مردم و ساختار قدرت، سال‌هاست به‌درستی کار نمی‌کند.

برای مهار این سنگدلی نهفته در شادن‌فرویده و اکنون برای پرهیز از چرخه‌ی خشونت، من همواره خودم را با این سؤال روبه‌رو می‌کنم: آیا من از رنج یا مرگ یک انسان خوشحال‌ام، یا از پایان نسبتی که با او داشته‌ام؟ شادی از «پایان یک نسبتِ دردناک»؟

سکوت آذربایجان در اعتراضات اخیر ایران؟ یک تامل
میثم بادامچی

میثم قهوه‌چیان، از نویسندگان تُرک داخل کشور، در مقاله «آذربایجان؛ روحی بی‌بدن» پرسیده است: «چرا آذربایجان ایران در جنبش‌های اعتراضی سراسری و ملیِ دهه‌های اخیر حضوری کمرنگ داشته یا اساساً سکوت و آرامش را ترجیح داده است؟» در توضیح او این پرسش با نگاهی به مشارکت حداقلی این منطقه در رخدادهای مهم سیاسی-اجتماعی نظیر اعتراضات سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ پررنگ‌تر می‌شود. اگرچه در دو روز ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه سال ۱۴۰۴، برخی شهرهای آذربایجان از جمله اردبیل تحرکات مشابهی با سایر نقاط کشور را تجربه کردند، اما تظاهرات و تعداد کشته‌شدگان در استان‌های آذربایجانی‌نشین به‌طور معناداری پایین‌تر از سایر مناطق بود. این وضعیت زمانی پیچیده‌تر می‌شود که بدانیم آذربایجان همچون دیگر مناطق پیرامونی و حاشیه‌ای کشور، علاوه بر تحمل ستم‌های معمول، رنج مضاعف از تبعات منفی تمرکزگرایی و سیاست‌های ناعادلانه مرکز برده است.
چگونه است که منطقه‌ای با پیشینه تاریخیِ نقش‌آفرینی مؤثر در جنبش مشروطه، رویدادهای فرقه دمکرات، ملی‌شدن نفت و انقلاب ۱۳۵۷ امروزه در کانون اعتراضات سراسری قرار نمی‌گیرد؟

https://www.zeitoons.com/116868

داوری با کودکان است
طاها پارسا

۱- مصطفی ملکیان فرزندآوری را از منظر اخلاقی محل تردید می‌داند. از نظر او: جهان آکنده از رنج است، آینده نامطمئن است و ما انسانی را بی‌آنکه رضایت او را بتوانیم بپرسیم، وارد میدانی از مخاطره می‌کنیم.

فارغ از پذیرش یا رد این دیدگاه، پرسشی که از دل آن برمی‌خیزد برای اخلاق عمومی سرنوشت‌ساز است: اگر نسل آینده‌ای در کار نباشد، چه چیزی ما را به خویشتنداری، عدالت و پرهیز از ویرانگری متعهد می‌کند؟ اگر کودکی در کار نباشد، اگر قرار باشد ما آخرین نسل باشیم، آیا باز هم به همان اندازه به اخلاق پایبند می‌مانیم؟ چه ضرورتی دارد از عدالت دفاع کنیم؟آیا باز هم جنگ را نادرست می‌دانیم؟

بخش مهمی از اخلاق، در نظر گرفتن «دیگری» است؛ به‌ویژه آن دیگری که هنوز قدرت دفاع از خود ندارد. کودکان همان «دیگریِ بی‌دفاع»‌اند که باید هر تصمیم سیاسی و نظامی در آینه‌ی آنان سنجیده شود. حضور آنان اخلاق را از توصیه‌ای انتزاعی به الزامی عینی بدل می‌کند. اخلاق، بدون افق آینده، به‌سادگی در محاسبات کوتاه‌مدت قدرت حل می‌شود.

۲- بر این اساس، اگر در خصوص مخالفت با جنگ  و چند و چون آن هنوز تردید‌هایی دارید، من می‌توانم معیار ساده‌تری و سخت‌گیرانه‌ای را پیشنهاد کنم: هر تصمیمی که نتواند در برابر نگاه یک کودک از خود دفاع کند، از منظر اخلاقی مشروع نیست. اگر سیاستی امنیت، آموزش، سلامت روانی و امکان زیست عادی کودکان را تضعیف کند، حتی اگر با واژه‌هایی چون «دخالت بشر دوستانه»، «بازدارندگی» یا «ضرورت راهبردی» تزئین شود، مردود است.

حضور کودکان خشونت را درون ما مهار می‌کند. وقتی به چهره‌ی یک کودک نگاه می‌کنیم، سخت‌تر می‌توانیم تصمیمی بگیریم که به ویرانی بینجامد. سخت‌تر می‌توانیم بمبی را توجیه کنیم که بر خانه‌ای فرود می‌آید. سخت‌تر می‌توانیم سرکوب را «ضرورت» بنامیم.

هیچ قدرت خارجی حق ندارد آینده‌ی کودکان را میدانِ آزمایشِ قدرت خود کند. جنگ، حتی اگر با واژه‌های فریبنده توجیه شود، پیش از هر چیز کودکان را می‌ترساند، خانه‌ها را ویران می‌کند و رؤیاها را می‌سوزاند. انتقال هزینه‌ی رقابت‌های ژئوپلیتیک به شانه‌های نسل بی‌دفاع، نه واقع‌گرایی سیاسی که بی‌اخلاقی عریان است.

در عین حال، این معیار به مرزها محدود نمی‌شود. هیچ قدرت داخلی نیز مجاز نیست به نام امنیت یا مصلحت، شرایطی بسازد که کودکان در ترس، تبعیض، فقر ساختاری یا انسداد فرصت‌ها رشد کنند. آینده تنها با نبود جنگ حفظ نمی‌شود؛ با آزادی، عدالت، حکمرانی پاسخ‌گو، کرامت انسانی و صیانت از محیط زیست حفظ می‌شود. مسئولیت میان‌نسلی یعنی ما امانت‌دار زمین و نهادهای اجتماعی برای کسانی هستیم که هنوز صدایی در ساختار قدرت ندارند.

۳-در این چارچوب، سیاست‌ورزی جنگ‌طلبانه -از هر سوی جهان- ناسازگار با اخلاق است. رویکردهایی که تنش را سرمایه سیاسی می‌کنند و آتش منازعه را برای تثبیت قدرت یا امتیازگیری شعله‌ور نگه می‌دارند، با معیار «حفاظت از آینده» تعارض دارند. وقتی رهبرانی مانند ترامپ، ناتنیاهو و ‌پوتین از گزینه‌های نظامی یا نمایش قدرت سخت سخن می‌گویند، باید پرسید هزینه‌ی این نمایش را چه کسانی می‌پردازند؟

اگر بپذیریم که وجود نسل آینده اخلاق را الزام‌آور می‌کند، هر سیاستی باید از آزمون «حفاظت از آینده» عبور کند. قدرتی که نتواند نشان دهد تصمیمش جهانی امن‌تر و عادلانه‌تر برای کودکان می‌سازد، حتی اگر در منطق قدرت منسجم باشد، در منطق اخلاق شکست خورده است. تاریخ پیچیدگی‌های راهبردی را معیار داوری قرار نخواهد داد؛ خواهد پرسید آیا تصمیم‌گیرندگان توانستند آینده کودکان را بر منازعات و محاسبات کوتاه‌مدت ترجیح دهند یا نه.

اگر نسل آینده نبود، شاید می‌شد اخلاق را به تعویق انداخت. اما نسل آینده هست! و همین، هر سیاست جنگ‌طلبانه‌ای را به چالش می‌کشد.

https://www.zeitoons.com/116870

https://www.zeitoons.com/116883

در این میان، رصد کردن و تماشای شادیِ شمار قابل توجهی از شهروندانِ جان به لب رسیده، پس از کشته شدنِ رهبر دوم جمهوری اسلامی، سخت تامل برانگیز و عبرت آموز است. از سویی میتوان عللِ بروز و ظهور این شادی را فهمید؛ شادی ای که ازبغض و نفرت نشات می گیرد و معلولِ شیوۀ حکمرانیِ استبدادی کشور و حبس و حصر و شکنجه و به خاک و خون کشیده شدنِ هزاران شهروند بی پناه طی اعتراضاتِ بحقّ مردمان در دوران حکمرانیِ علی خامنه ای طی سه دهه گذشته است.

https://www.zeitoons.com/116878

الهیات سیاسی خامنه‌ای استکبار و دشمن بیرونی را چندان جدی می‌دید که نگاهش از شهروندان منتقد و مخالف داخلی و از واقعیت‌های جاری جامعه، به‌تدریج منحرف شد. صدای انتقاد در نظر او هشدار مدنی نبود، بلکه یک اخلال در میدان نبرد تلقی می‌شد و نتیجه‌اش این بود که حکومت به جای شنیدن و به جای پاسخ‌گویی به کنترل و سرکوب شدید دست میزد. این دشمن‌محوری، به‌صورت نهادی بازتولید شد و  رفته رفته ساختاری پدید آمد که به جای انتقال واقعیت‌های تلخ از جامعه به رأس قدرت، بیشتر «اطمینان»، «اطلاعات دستچین‌شده» و در نهایت توهم تزریق می‌کرد. توهمی که می‌گفت جامعه پشت سر ماست، اعتراض‌ها حاشیه‌اند، بحران‌ها مدیریت شده‌اند و «مسئله اصلی» همان دشمن خارجی است.

🔴 بیائید نفوذی را نشان‌تان دهم

✍️ علیرضا بهشتی شیرازی

بسم الله الرحمن الرحیم
یکی از مهم‌ترین عواملی که در جنگ دوازده روزه به داد کشور رسید بزرگی سرزمین ما بود. ایران هشتاد برابر اسرائیل مساحت دارد، و این موجب می‌شد هر ضربه هشتاد برابر  بیشتر درد وارد کند. بلکه اگر تراکم ده برابری جمعیت اسرائیل را نیز به حساب آوریم این ضریب بسیار بالاتر بود. برای صهیونیست‌ها این عامل به قدری تعیین‌کننده از کار در آمد که  پس از جنگ جهت تضمین امنیت بلندمدت‌‌شان با صدای بلند به تجزیه ایران می‌اندیشند. آن گاه در  این شرائط چه کمکی به آنها بهتر از اینکه جبهه را از قبرس تا عمان  گسترش دهیم و این ضریب را تخفیف دهیم.

این حتی شامل شلیک به پایگاه نظامی آمریکا در العدید نیز هست، زیرا به عنوان دومین نقطه ضعف، اسرائیل دونده سرعت است، نه استقامت. متقابلا جمهوری اسلامی به عنوان حکومتی که ظاهرا برای رنج شهروندانش چندان اهمیت قائل نمی‌شود به توانش در جنگ بلندمدت می‌نازد. و در این بلندمدت چه بسا برای همین موشکی که به سمت یک‌ پایگاه نظامی خالی شلیک‌ می‌کنید مصارف اولویت‌دارتری وجود داشته باشد، چه رسد آنهائی که به مناطق مسکونی دوحه شلیک می‌شوند. فقط شما نیستید که روی ته کشیدن ذخائر تاد اسرائیل و آمریکا حساب می‌کنید. آنها هم منتظر تمام شدن موشک‌های شما هستند. به قول مردم در ایام انقلاب "پول نفت ملتو یکی یکی در کن" - لطفا.

تازه اینها فقط محاسبات ساده نظامی است و اگر خسارت‌های وارده به وجهه سیاسی کشور و برادری بلندمدت ملت‌های منطقه را هم در نظر بگیریم بلاهت سر به فلک می‌زند. پس از اتفاق روز شنبه قاعدتا همه در حلقه‌های داخلی حاکمیت دنبال نفوذی‌ می‌گردند. و نفوذی احتمالا دارد خود را پشت سیاه‌ترین جامه‌های عزا، گریان‌ترین چشم‌ها، اندوهگین‌ترین چهره‌ها، سوزناک‌ترین ناله‌ها و نوحه‌ها، بلندترین فریادهای "آی دزد، آی دزد" و افراطی‌ترین مواضع پنهان می‌کند. یک‌نگاه بیندازید. شاید او و همدستانش همان کسانی باشند که دارند این تصمیمات احمقانه را در دامن‌تان می‌گذارند.

@kaleme

زیتون:روزنامه واشنگتن پست گزارش داد که مقام‌های آمریکایی می‌گویند روسیه در جریان درگیری‌های اخیر خاورمیانه، اطلاعات نظامی در اختیار ایران قرار داده تا به شناسایی و هدف‌گیری نیروها و تجهیزات آمریکا کمک کند. به گفته منابع آگاه، این اطلاعات شامل موقعیت کشتی‌های جنگی و هواپیماهای آمریکایی در منطقه بوده است.

بر اساس این گزارش، انتقال این داده‌های اطلاعاتی می‌تواند نشان‌دهنده نخستین دخالت غیرمستقیم یک رقیب بزرگ واشنگتن در جنگ جاری میان ایران، آمریکا و متحدانش باشد.

در همین حال، برخی گزارش‌ها حاکی است که آمریکا برای جلوگیری از جهش قیمت جهانی انرژی، بخشی از محدودیت‌ها بر تجارت نفت روسیه را کاهش داده و به کشورهایی مانند هند اجازه داده است نفت روسیه را خریداری کنند تا تعادل بازار حفظ شود

رصد استفاده از تسلیحات و اهداف حملات در جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل
زیتون: ایالات متحده و اسرائیل صبح شنبه حمله‌ای گسترده علیه ایران آغاز کردند که در جریان آن آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، و چندین مقام ارشد حکومتی کشته شدند و اهداف متعددی در سراسر کشور مورد حمله قرار گرفت. ایران نیز در واکنش، اهدافی در سراسر منطقه از جمله اسرائیل، بحرین، قطر، امارات متحده عربی و دیگر کشورهای خلیج فارس را هدف قرار داد.
درگیری‌ها با وجود آنکه کنگره ایالات متحده رسماً اعلام جنگ نکرده است، همچنان ادامه دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در ابتدا از «تغییر رژیم» در ایران سخن گفت، اما بعدها پیام‌های متناقضی درباره اهداف «عملیات خشم حماسی» ارائه کرد.
اسرائیل اعلام کرده است که در ۳۰ ساعت نخست جنگ بیش از ۲۰۰۰ بمب پرتاب کرده است. در همین حال، ایالات متحده مدعی شده در ۲۴ ساعت اول بیش از ۱۰۰۰ هدف را مورد حمله قرار داده است. ترامپ نیز گفته بود که «بمب‌ها همه‌جا فرو خواهند ریخت».
در مقابل، ایران طی دو روز نخست جنگ دست‌کم ۳۹۰ موشک و ۸۳۰ پهپاد شلیک کرده است.
گروه تحقیقاتی بلینگکت حملات در سراسر منطقه، از جمله حملاتی که به غیرنظامیان آسیب رسانده‌اند، را رصد کرده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در این درگیری طیف گسترده‌ای از تسلیحات، از جمله موشک‌ها، بمب‌ها و پهپادها، مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

استفاده از موشک‌های تاماهاک و
تسلیحات آمریکایی

ایالات متحده اعلام کرد که برخی از نخستین سلاح‌های مورد استفاده در حملات، موشک‌های کروز تاماهاک بوده‌اند. ویدئوهایی که از ناو جنگی آمریکایی USS McFaul منتشر شده نیز شلیک این موشک‌ها را نشان می‌دهد.
تصاویر ماهواره‌ای PlanetScope متعلق به Planet Labs نشان می‌دهد که بین ۱ تا ۳ مارس دست‌کم ۱۵ ایستگاه پلیس محلی یا ساختمان‌های مشابه در ایران هدف حمله قرار گرفته‌اند. تصاویر و ویدئوهای منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی نیز پیامدهای برخی از این حملات را نشان می‌دهند.
همچنین گزارش‌هایی درباره استفاده از نسخه‌ای جدید از موشک تاماهاک در این حملات منتشر شده است.
وزارت دفاع آمریکا تصاویری از تسلیحاتی که برای بارگیری در هواپیماها آماده شده بودند منتشر کرد. این تسلیحات شامل بمب‌های سری MK-80 مانند بمب ۵۰۰ پوندی MK-82 و بمب سنگرشکن ۲۰۰۰ پوندی BLU-109 مجهز به کیت هدایت JDAM بودند.
در تصاویر منتشر شده همچنین سلاح دورایستای AGM-154 JSOW دیده می‌شود؛ مهماتی که پیش‌تر نیز در عملیات‌های نظامی آمریکا در یمن مورد استفاده قرار گرفته بود.
وزارت دفاع آمریکا همچنین تصاویری از نخستین استفاده رزمی از موشک Precision Strike و سامانه دفاع موشکی بالستیک THAAD منتشر کرد.
بسیاری از این تسلیحات توسط اسرائیل نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند. علاوه بر این، اسرائیل از مهمات تولید داخلی خود نیز استفاده کرده است، از جمله بمب‌های MK-83 مجهز به کیت هدایت SPICE-1000.
استفاده از پهپادهای تهاجمی
وزارت دفاع آمریکا اعلام کرده است که در این عملیات از پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه LUCAS نیز استفاده شده است. این پهپاد در واقع نسخه آمریکایی پهپادهای انتحاری شاهد ایرانی محسوب می‌شود.
ویدئویی از سقوط یک پهپاد LUCAS در اینترنت منتشر شده که گفته می‌شود در عراق ثبت شده است، اگرچه بلینگکت نتوانسته موقعیت جغرافیایی آن را به طور قطعی تأیید
کند.

پاسخ ایران

ایران در واکنش به حملات، با استفاده از پهپادهای شاهد و انواع موشک‌ها به سمت اسرائیل و همچنین پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه، از جمله در امارات متحده عربی، قطر، کویت، اردن و عراق، حمله کرده است.
در بحرین نیز در ۲۸ فوریه یک پهپاد شاهد در حال سقوط به یک ساختمان مسکونی مشاهده شد.
در جریان این حملات، قطعاتی از موشک‌ها از جمله تقویت‌کننده‌ها در کشورهای مختلف منطقه سقوط کرده‌اند. بلینگکت تأیید کرده است که تقویت‌کننده‌های موشک‌های ایرانی در کشورهایی مانند قطر و اردن سقوط کرده‌اند، در حالی که برخی قطعات موشک‌های اسرائیلی
نیز در عراق پیدا شده‌اند
.
رهگیری موشک‌ها

ایالات متحده، اسرائیل و برخی کشورهای خلیج فارس با استفاده از سامانه‌های دفاعی مختلف تلاش کرده‌اند موشک‌ها و پهپادهای ایرانی را پیش از رسیدن به اهدافشان رهگیری کنند. بسیاری از این حملات رهگیری شده‌اند، اما برخی نیز به هدف اصابت کرده‌اند.
یکی از این حملات به یک مرکز فرماندهی آمریکا در کویت اصابت کرد که در نتیجه آن شش سرباز آمریکایی کشته شدند.
سامانه‌های رهگیر معمولاً از فناوری «ضربه مستقیم» استفاده می‌کنند که با برخورد مستقیم موشک مهاجم را نابود می‌کند. بقایای موشک‌های رهگیر پاتریوت در نقاط مختلف منطقه مشاهده شده است.
امارات متحده عربی اعلام کرده است که ۱۶۵ موشک و ۵۴۱ پهپاد به سمت این کشور شلیک شده که بیشتر آنها رهگیری شده‌اند.

سردترین گناه؛ فراتر از خامنه‌ای
طاها پارسا

دانته در کمدی الهی جهانی اخلاقی را با دقتی شاعرانه ترسیم می‌کند. در آن جهان شاعرانه، دوزخ نه فقط صحنه‌ای از مجازات‌ها، بلکه نظمی دقیق از خطاهای بشری است؛ دوزخی با «نُه طبقه» که در آن شدت عذاب‌ها با ماهیت گناه پیوند دارد. در نگاه دانته، هرچه گناه آگاهانه‌تر و حسابگرانه‌تر باشد، سقوط اخلاقی عمیق‌تر و مجازات آن سنگین‌تر است.

در میانهٔ این دوزخ، در طبقهٔ هفتم که به خشونت اختصاص دارد، دانته به منظره‌ای می‌رسد که بوی جنگ و خون می‌دهد: رودخانه‌ای از خون که در آن کسانی گرفتارند که در زندگی دستشان به خون انسان‌ها آلوده بوده است؛ فرمانروایانی که برای قدرت شهرها را سوزاندند و مردم را کشتند. بدن‌ها در خون فرو رفته‌اند؛ برخی تا زانو، برخی تا سینه و برخی تا گردن. هرچه خشونتشان بیشتر بوده، عمیق‌تر در خون فرو رفته‌اند. در میان این چهره‌های فرو رفته در خون، نام فرمانروایانی شنیده می‌شود که تاریخ از خشونتشان یاد کرده است. اینجا جایی است که قدرت آغشته به خون به پایان راه خود می‌رسد: حاکمی که برای حفظ تخت خود خون مردم را ریخته، اکنون در همان خون ایستاده است. خشونتی که به دیگران تحمیل کرده، به محیط ابدی زندگی‌اش تبدیل شده است.

اما در ژرفای دوزخ، در نهمین، آخرین و تاریک‌ترین طبقه، منظره‌ای دیگر انتظار دانته را می‌کشد: نه آتشی هست و نه شعله‌ای؛ تنها سرزمینی از یخ و سکون. او از کنار دریاچه‌ای یخ‌زده می‌گذرد و از میان سرهایی عبور می‌کند که تا گردن در یخ فرو رفته‌اند؛ روح‌هایی که به جای آتش در سرمایی بی‌پایان زندانی شده‌اند. در بخشی از این دوزخ یخ‌زده، کسانی گرفتارند که به وطن خود خیانت کرده‌اند.

در میان راه، پای دانته به سر روحی می‌خورد. وقتی نامش را می‌پرسد، روح از پاسخ دادن سر باز می‌زند. دانته که خود تبعیدی شهر فلورانس است و زخم غربت را بر جان دارد، از خشم موهای او را می‌کشد و تهدید می‌کند تا نامش را بگوید. سرانجام روح دیگری از میان یخ فریاد می‌زند و او را معرفی می‌کند: «بوکا»؛ او همان کسی بود که در نبردی سرنوشت‌ساز، با فروانداختن پرچم سپاه فلورانس باعث شکست شهر خود شد؛ لحظه‌ای که با سقوط یک پرچم، اعتماد یک شهر نیز فرو ریخت.

«بوکا» اکنون در یخ گرفتار است، نه در آتش. زیرا در جهان اخلاقی دانته، خیانت از خشم نمی‌آید، از سردی دل می‌آید؛ از جایی که پیوند انسان با خانه و مردمش گسسته است. در آن سرزمین یخی، خیانتکاران کنار هم‌اند اما هیچ همدلی میانشان نیست. هر یک دیگری را افشا می‌کند و از دیگری بیزار است؛ گویی حتی در دوزخ نیز نمی‌توانند با هم بمانند، زیرا خیانت اعتماد را برای همیشه نابود می‌کند.

برای دانته، وطن فقط خاک نیست؛ وطن پیوندی از اعتماد میان انسان‌هاست. خشونتِ فرمانروای خونریز می‌تواند شهری را ویران کند، اما خیانت به وطن ضربه‌ای از جنسی دیگر است. وطن‌فروش از بیرون حمله نمی‌کند؛ او از درون می‌شکند. و هنگامی که اعتماد فرو بریزد، جامعه پیش از آنکه به دست دشمن سقوط کند، از درون فرو می‌پاشد. شاید به همین دلیل است که در نگاه دانته، خیانت به وطن نه فقط گناهی سیاسی، بلکه سردترین و تاریک‌ترین شکل سقوط انسان است؛ گناهی که پیش از هر چیز، دل انسان را منجمد می‌کند؛ جایی که عقل از وفاداری جدا می‌شود و حسابگری جای تعلق را می‌گیرد. در حافظهٔ ملت‌ها، نام بسیاری از دشمنان بیرونی فراموش می‌شود، اما نام خیانتکاران نه؛ زیرا هیچ ضربه‌ای ویرانگرتر از ضربه‌ای نیست که از درون خانه وارد شود.

https://www.zeitoons.com/116889

اگر آن روز که به مذاکرات فکاهی با آمریکا تن داده شد، باب مذاکره را با مردم ایران و نمایندگان آنان از همه جناح‌ها و گرایش‌های سیاسی، از پادشاهی‌خواه و مشروطه خواه تا جمهوری خواه و فدرال‌طلب و گذار طلب باز می‌کردید، شاید به ایران ما تجاوز نمی‌شد. اکنون تا دیرتر نشده و ایرانیان را بیش از این به جان هم نینداخته‌اند، از اندک اختیارات خود استفاده کنید و خود رهبر دوره گذار شوید. اعلام ترک مخاصمه کنید. جمهوری اسلامی و سپاه فاسد آن را منحل اعلام کرده، اختیارات نظامی را به ارتشی ملی و بیطرف واگذار کنید. در زندانها را باز کرده و مقدمات برگزاری یک رفراندوم و تشکیل مجلس موسسانی که نماینده همه ایرانیان باشد فراهم سازید. همه ایرانیان در سراسر جهان را دعوت کنید تا به ایران بازگردند و سرنوشت خود را خود تعیین کنند.