Amir Taheri امیر طاهری

در مناطق ترکمن‌نشین ایران، تعدادی از این مبلغان سوسیالیسم حامی تجزیه‌طلبی به اسارت قبایل گوکلان و سالور درآمدند و تنها پس از میانجیگری ریش‌سفیدان ایشان به آن‌سوی اترک به نیروهای روسی تحویل داده شدند.

در گیلان و مازندران بعضی فعالان حزب توده نیز در صف مخالفان توطئه تجزیه قرار گرفتند. پیشه‌وری در استان آذربایجان نیز موفقیتی به دست نیاورد. در شهرهایی مانند مراغه، اهر، مشکین‌شهر، خوی و هروآباد فرقه دمکرات هرگز نتوانست موجودیت خود را به‌عنوان یک حزب تثبیت کند. در تبریز نیز با اخراج صدها کارمند دولت ایران، ماشین ناتوان اداری کاملاً از کار افتاد. ارتش سرخ با آوردن ده‌ها به‌اصطلاح مدیر از قفقاز کوشید تا این ماشین را به کار اندازد، اما توفیق چندانی نیافت. با نصب بلندگوها در خیابان‌ها و میدان‌های اصلی شهر، ارتش سرخ کوشید تا اتحاد شوروی را بتواند پیروز واقعی جنگ دوم و سازنده آینده جهان معرفی کند.

فرقه دمکرات یک سلسله اقدامات نمایشی نیز انجام داد. نخست اجرای دستوری بود از کرملین که اراضی کشاورزی میان زارعان تقسیم شود. اما دولت فرقه با بیرون راندن مأموران دولتی ایران، اطلاعی از چندوچون قضیه نداشت. یک کوششی در روستاهای اطراف خیاو (مشکین‌شهر) با کتک خوردن مأموران فرقه از سوی کشاورزان و فرار مفتضحانه به پایان رسید. نصب تابلوی دانشگاه روی یکی از ساختمان‌های دولتی در تبریز بجای ارائه آموزش عالی به «خلق» بیشتر نشانه امید بود تا واقعیت.

یکی از فرامین کرملین خواستار آن بود تا کلاس‌های تدریس زبان روسی به‌رایگان تشکیل شود، آموزش به زبان فارسی متوقف گردد زبان آذری (بی‌آنکه روشن شود کدام شکل آن با کدام خط‌‌الرسم) در همه مراحل آموزشی به کار گرفته شود.

در اینجا نیز موفقیتی به دست نیامد. در طی عمر کوتاه خود، فرقه توانست ۱۱ کلاس زبان روسی با تعدادی دانش‌آموز تشکیل دهد، اما معلمان آن‌طرف آب از نخستین کسانی بودند که به آن‌سوی ارس گریختند.

کرملین کوشید تا جبهه دیگری در بخشی از استان کردستان ایران بگشاید سروان صلاح‌الدین کاظم‌اوف، از کردهای قفقاز شوروی، را به مهاباد فرستاد. او توانست با سربازگیری از بعضی عناصر ایل بارزان، به‌ رهبری ملامصطفی، واحدی از پیشمرگه‌ها را تشکیل دهد و حکومت خودمختار «قاضی محمد» را به‌عنوان «جمهوری مهاباد» در مناطقی که ۱۰ درصد کردهای ایران را در برمی‌گرفت، برای یک سال جا بیندازد. اما در آن جریان نیز، گمان من این است که قاضی محمد نیز مانند میر جعفر، میان تجزیه‌طلبی از یک‌سو و کوشش برای کسب قدرت محلی بیشتر سرگردان بود و سرانجام نتوانست راهبرد روشنی را شکل دهد.

طرح «ایرانستان» کرملین، سرانجام، پس از چهار سال برنامه‌ریزی و یک سال اجرا، با شکست روبرو شد. علت اصلی این شکست به نظر من، ناتوانی استالین و مشاورانش در رسیدن به شناختی درست از ایران و مفهوم ایرانیت بود. استالین، اسیر ایدئولوژی، جوامع انسانی را از دید طبقاتی می‌نگریست و نمی‌توانست تصور کند چیزی به‌عنوان «میهن» بتواند مردم یک کشور را فراز از طبقات، ادیان، زبان‌ها، قومیت‌ها و مرام‌ها و مسلک‌های سیاسی، در عشق به آن مفهوم انتزاعی یا متافیزیکی و آمادگی برای پرستیدن (همین پرستاری در زمان دردها و مصائب) متحد کند.

شگفتی‌آور این است که خود استالین، چند ماه پس از حمله هیتلر به اتحاد شوروی، جنگ با آلمان نازی را با عنوان «جنگ بزرگ میهنی» (Great Patriotic War) سازمان‌دهی کرد و در پیام‌های رادیویی مرتب تکرار می‌کرد: «امروز همه ما برای میهن بزرگمان می‌جنگیم!»

خوب، ایرانیان نیز فراتر از همه عواملی که می‌تواند آنان را به گروهک‌های بزرگ تقسیم کنند، در سراسر ایران به‌ویژه در نقاطی که زیر اشغال نیروهای متجاوز شوروی، بریتانیا و سرانجام آمریکا بود، مفهوم میهن را، شاید بدون آنکه خود بدانند، در خون خود (یا این روزها باید بگوییم «ژن» خود) داشتند.

این مردم تبریز و مهاباد بودند که پیش از ورود ارتش ایران، عوامل بیگانه را فراری دادند. درواقع همان‌طور که محمدقلی پسیان، خبرنگار در آن زمان، در کتاب معروف خود می‌نویسد: «ورود ارتش شاهنشاهی به تبریز از کشتار فرقه‌ای‌ها و همدستان خارجی آنان به دست مردم رنجدیده جلوگیری کرد.»

دستگاه دولتی ایران، با همه شلختگی‌ آن زمانش که از حضور نیروهای خارجی و اختلافات زبدگان حکومتی ناشی می‌شد، توانست با بهره‌گیری از دیپلماسی حسین علا و سید حسن تقی‌زاده، سیاستمداری احمد قوام، آرایش جنگی، رزم‌آرا و ارفع- و سرانجام خط قرمز کشیدن محمدرضا شاه پهلوی بر تجزیه، آنچه را غائله آذربایجان خوانده شد، به پایان برسانند.

۲۱ آذر، روز نجات ایران را، مبارک بدانیم.

@AmirTaheri4

👍152❤34🔥8👎7

6.48K views08:30