#بینش_و_منش_روشنگرانه

روشنگری نخست یک بینش و منش بود و سپس عنوان یک دوره‌ی تاریخی شد. بینش و منشِ روشنگرانه از عصر روشنگری فراتر رفت و جهانگیر شد. از این عنوان اکنون برای مشخص کردن دوره‌های تاریخی دیگری جز سده‌ی هجدهم نیز استفاده می‌شود. گاه به کسان دیگری نیز که از فرهنگ‌های دیگر و در دوره‌های تاریخی دیگری بوده اما بینش و منشی آن گونه داشته‌اند که با روشنگری اروپایی قرن هجدهم تجلی بارزی می‌یابد، روشنگر گفته می‌شود. مثال: از دوران #پریکلس در یونان می‌توانیم به عنوان روشنگری یونانی نام ببریم. پریکلس به دموکراسی #آتن تحکیم بخشید و نماد سیاست‌ورزی خوب از راه آگاهی و استدلال شد. عصر او عصر پاسداشت قانون و آگاهی است. از پیشینیان ما #محمد_زکریای_رازی شایسته‌ی عنوان روشنگر است. او منتقد دین بوده است. آگاهی او بر رابطه‌ی دین با جنگ و خشونت در مقامِ آگاهی روشنگران است. او یک مانع صلح را دسته‌بندی‌های مذهبی می‌دانسته است.