#خودسانسوری_و_خردستیزی

دربرابر چنین شرایط سنگین و پرهزینه، خودسانسوری یکی از راه‌های گریز است. سانسور موجود در جامعه به درون ذهن نفوذ می‌کند و آهسته و آهسته به رفتار طبیعی درون ذهنی فرد تبدیل می‌گردد. ذهن سانسورگرا می‌شوند و خود را با معیارها و هنجارهای حاکم و موجود سازگار می‌کند. ذهنیتی که به اعتبار خرد و بازنگری و آموزش و تجربه، می‌تواند آزادانه تر عمل کند و در اسارت "نظام ایدئولوژیک و اعتقادی" حاکم نباشد، به طرزی نامرئی و مرموز خود را به الگوی مسلط و "طبیعی" وفق می‌دهد. این ذهنیت سانسورگرا نه تنها موضع انتقادی نسبت به الگوی مذهبی فرهنگی حاکم در جامعه را کم کم از دست می‌دهد، بلکه خود به نیروی فعال برای محدود کردن آزادی اندیشه و روح تبدیل می‌گردد.