خدا در برابر ژامبون
رابطه میان دین و خوراکی‌ها چیست؟

ادیان سابقه‌ای طولانی در تعیین این دارند که انسان چه چیزی بخورد یا نخورد و در چه روزهایی از خوردن بعضی خوراکی‌ها خودداری کند. از ادیان بسیار قدیمی جوامع آفریقایی که هزاران سال پیشینه دارند گرفته تا هندوئیسم، یهودیت و اسلام برای خوردن یا نخوردن بعضی چیزها دستورها و «تابوهایی» دارند. دخالت در غذا چه فایده‌ای برای ادیان دارد؟ چرا دین باید درباره محتویات بشقاب انسان حکم صادر کند؟

آیا مساله بیماری بوده است؟
ممنوعیت غذاها توسط ادیان را نمی‌توان با ربط آنان به بیماری و سلامت توضیح داد. مثلا یکی از توضیح‌های رایج درباره ممنوعیت گوشت خوک در یهودیت و اسلام این است که این گوشت بیماری‌زا است و دین برای محافظت از آنان آن را حرام کرد. البته گوشت خوک (به ویژه اگر به خوبی پخته نشود) می‌تواند ناقل بعضی انگل‌ها باشد، اما گوشت گاو، گوسفند، مرغ، ماهی و دیگر خوراکی‌ها نیز می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند - به ویژه اگر نپخته باشند. خطر بسیاری از این بیماری‌ها نیز به شیوه نگهداری و پخت غذا وابسته است، نه به نوع حیوان.

آیا مساله اقتصاد و محیط زیست بوده است؟
بعضی پژوهشگران مانند ماروین هریس، پیشنهاد کرده‌اند که پرورش خوک در محیط خشک خاورمیانه از نظر اقتصادی به‌اندازه گوسفند و بز مناسب نبوده است و به همین دلیل ممنوع شده است. اما مشخص نیست چرا این ممنوعیت برای همه مسلمانان الزامی فرض شده است؟ شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهند که پرورش و مصرف خوک در بخش‌هایی از خاورمیانه باستان وجود داشته و الگوی مصرف آن نیز با محیط، اقتصاد و هویت اجتماعی تغییر می‌کرده است.
 
پاک و ناپاک کردن جهان: مسئله این است؟
قوانین غذایی شرعی و دینی بیش از آن‌که درباره پزشکی باشند، احتمالا درباره طبقه‌بندی مردم جهان به پاک و ناپاک، مجاز و غیرمجاز هستند: گروه خودی یعنی هم‌مذهبی‌های ما افراد «پاک» و «حلال‌خوار» هستند، اما دیگران ناپاک و «حرام‌خوار». آن‌ها که به دین ما ایمان نیاوردند سر از تمیزی و کثیفی در نمی‌آورند! 

ما می‌دانیم و شماها همگی نادان هستید! 
قواعد غذایی یک کارکرد دیگر هم می‌توانند داشته باشند: ایجاد احساس دسترسی به دانش ویژه و فرا انسانی در میان مومنان. وقتی یک دین نه فقط درباره خدا و جهان پس از مرگ، بلکه درباره نوع گوشت، شیوه ذبح، زمان غذا خوردن و ترکیب خوراکی‌ها نیز حکم دارد، برای پیروان می‌تواند این احساس ایجاد شود که با نظامی روبه‌رو است که برای کوچک‌ترین جزییات زندگی نیز پاسخ‌هایی متمایز دارد - چیزی که برای یک باورمند غرورانگیز است.

آیا دین به قوانین بی‌منطق نیاز دارد؟
به نظر می‌رسد بعضی قواعد بی‌پایه و اساس دقیقا به این دلیل وجود دارند که پیروی از آن‌ها افراد وفادار به دین یا فرقه را از کسانی که به دنبال توضیح و توجیه می‌گردند متمایز می‌کند. اگر فردی برای عضویت در یک گروه مجبور باشد بعضی غذاها را کنار بگذارد، همیشه برچسب مواد غذایی را بررسی کند یا در جمع دیگران از خوردن چیزی خودداری کند، عملا دارد عضویت خود را دوباره و دوباره تایید می‌کند. پژوهش‌هایی درباره «نشانه‌های پرهزینه» در دین پیشنهاد می‌کنند که مناسک و ممنوعیت‌های پرهزینه می‌توانند تعهد فرد به گروه را آشکار کنند و انسجام درون‌گروهی را تقویت کنند.

در واقع، گاهی هرچه دلیل یک حکم کمتر روشن باشد، اطاعت از آن بهتر می‌تواند وفاداری را نشان دهد. کسی که فقط زمانی اطاعت می‌کند که دلیل را می‌فهمد، هنوز عقل خودش را داور نهایی قرار داده است. اما کسی که می‌گوید «نمی‌دانم چرا، ولی چون خدا گفته انجام می‌دهم»، نوع دیگری از تعهد را نشان می‌دهد. اگر کسی بدون دلیل از یک ایدئولوژی پیروی کند،  احتمالا با هیچ دلیلی نمی‌توان او را از پیروی از آن بازداشت. 

#نقد_دین #باور #خدا #حرام #گفتگو_توانا

@Dialogue1402

آیین «شینتو» و فرهنگ مدرن ژاپن
چگونه یک دین «بدون کتاب»، روحیه ژاپنی را شکل داده است؟
ورق بزنید


رفتار بازیکنان و هواداران تیم ملی ژاپن سال‌هاست که توجه و ستایش مردم جهان را به خود جلب کرده است. هواداران ژاپنی، فارغ از نتیجه مسابقه، پس از پایان بازی روی سکوها می‌مانند و زباله‌های سکوهای خود را جمع می‌کنند. بازیکنان نیز رختکن را تمیز و مرتب تحویل می‌دهند و با نوشتن جمله‌ای کوتاه به زبان کشور میزبان، از آن سپاسگزاری می‌کنند.

نظم، پاکیزگی، احترام به فضای عمومی، وجدان کاری و مسئولیت‌پذیری، از ویژگی‌هایی است که سال‌هاست نام ژاپن را با خود همراه کرده است. ژاپن پیش از جنگ دوم جهانی به سرعت به کشوری صنعتی و علمی تبدیل شده بود و پس از شکست نیز دوباره با سرعتی حیرت‌انگیز خود را بازسازی کرد. انقلابیون ایرانی گاه می‌گفتند می‌خواهند از ایران یک «ژاپن اسلامی» بسازند.

بدون شک فرهنگ، روحیه و اخلاقیات مردم ژاپن در سرنوشت آنان نقش داشته است. این فرهنگ از کجا آمده است؟ پاسخ ساده نیست. آموزش، خانواده، قوانین، توسعه اقتصادی و نهادهای مدرن همگی نقش مهمی داشته‌اند. بسیاری از پژوهشگران فرهنگ ژاپن معتقدند این ویژگی‌ها بر بستری تاریخی شکل گرفته‌اند که آیین شینتو، دین بومی ژاپن، بخشی از آن است.

شینتو، برخلاف ادیان ابراهیمی، نه پیامبر بنیان‌گذار دارد، نه کتاب مقدس محوری و نه ادعای حقیقت انحصاری. هسته باورهای آن بیش از آنکه ایمان به یک روایت یا داستان تاریخی باشد، مجموعه‌ای از آیین‌ها، پاسداشت «کامی»‌ها (روح‌های‌ ارزشمند)، پاکیزگی، احترام به یاد نیاکان و هماهنگی با جهان پیرامون است. بسیاری از ژاپنی‌ها حتی اگر خود را مذهبی ندانند، همچنان در سنت‌های شینتویی زندگی می‌کنند.

در این آیین، پاکیزگی، احترام به مکان، هماهنگی با طبیعت و آلوده نکردن فضای مشترک، ارزش‌هایی مهم به شمار می‌روند؛ ارزش‌هایی که به‌تدریج از معبد فراتر رفتند و به مدرسه، خیابان، محل کار و حتی ورزشگاه راه یافتند.

به نظر می‌رسد سال‌هاست بسیاری از دینداران، ادیان غیرابراهیمی را با نگاهی «از بالا به پایین» می‌نگرند؛ گویی اخلاق، فضیلت و تمدن تنها در انحصار ادیان ابراهیمی (که خود را ادیان بزرگ یا «اولوالعزم» یا «صاحب کتاب» می‌نامند) است. اما اگر شینتو، بدون پیامبر یا کتاب، توانسته باشد در کنار عوامل فرهنگی دیگر در شکل‌گیری فرهنگی مسئولیت‌پذیر، منظم و پاکیزه ژاپن سهمی داشته باشد، چرا باید فکر کنیم دین ما بهترین دین جهان است؟

ژاپن نیز، مانند هر کشور دیگری، از اشتباهات و شکست‌های تاریخی مصون نبوده است. با این حال، یکی از ویژگی‌های برجسته فرهنگ امروز این کشور، پذیرش مسئولیت، تلاش برای اصلاح، و ترجیح سازندگی بر ماندن در گذشته است؛ رویکردی که نقش مهمی در توسعه و پیشرفت ژاپن ایفا کرده است.

شاید ارزش یک سنت دینی را نتوان با شمار پیامبران، کتاب‌های مقدس یا ادعاهای سنگین آن سنجید. شاید پرسش مهم‌تر این باشد که آن سنت، چه نوع انسانی و چه نوع جامعه‌ای می‌سازد؟ چه ثمر و میوه‌ای دارد؟ اگر دینی انسان‌هایی مسئول‌تر، فروتن‌تر، قانون‌مدارتر و محترم‌تر نسبت به حقوق دیگران پرورش دهد، آیا این دستاورد، خود یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی آن دین نیست؟

#شینتو #دین #آیین #گفتگو_توانا

@Dialogue1402