توضیح و اصلاح یادداشتی در مورد احمد شاملو
#A036
آرمان امیری @ArmanParian – پی‌رو گفت‌وگوی دو هفته پیش آقای قائد با روزنامه شرق، مطلبی در این وبلاگ منتشر شد که استناد آن به روایت آقای قائد از دست‌کاری احتمالی تاریخ اشعار توسط احمد شاملو بود. (اینجا: #A030) بنابر روایت آقای قائد، احمد شاملو شعری را که در سال ۵۸ سروده، با امضای تاریخ سال ۱۳۲۹ به چاپ رسانده است. با تذکر و پی‌گیری یکی از خوانندگان عزیز مشخص شد که دست‌کم در سال ۱۳۳۰ کتابی به چاپ رسیده و در آن شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» دقیقا به همین روایت فعلی منتشر شده است. تصاویری از این کتاب را برای آقای قائد ارسال کردیم که مورد تایید ایشان نیز قرار گرفت. بدین ترتیب، باید پذیرفت که احمد شاملو در تاریخ سرایش این شعر هیچ‌گونه دخل و تصرفی نکرده و شعر، به واقع در سال ۲۹ سروده شده است. «مجمع دیوانگان» به سهم خود از شائبه ایجاد شده پوزش می‌خواهد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A036
آرمان امیری @ArmanParian – پی‌رو گفت‌وگوی دو هفته پیش آقای قائد با روزنامه شرق، مطلبی در این وبلاگ منتشر شد که استناد آن به روایت آقای قائد از دست‌کاری احتمالی تاریخ اشعار توسط احمد شاملو بود. (اینجا: #A030) بنابر روایت آقای قائد، احمد شاملو شعری را که در سال ۵۸ سروده، با امضای تاریخ سال ۱۳۲۹ به چاپ رسانده است. با تذکر و پی‌گیری یکی از خوانندگان عزیز مشخص شد که دست‌کم در سال ۱۳۳۰ کتابی به چاپ رسیده و در آن شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» دقیقا به همین روایت فعلی منتشر شده است. تصاویری از این کتاب را برای آقای قائد ارسال کردیم که مورد تایید ایشان نیز قرار گرفت. بدین ترتیب، باید پذیرفت که احمد شاملو در تاریخ سرایش این شعر هیچ‌گونه دخل و تصرفی نکرده و شعر، به واقع در سال ۲۹ سروده شده است. «مجمع دیوانگان» به سهم خود از شائبه ایجاد شده پوزش می‌خواهد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
سه جستار کوتاه در باب شیوه انتخاب
#A037
آرمان امیری @ArmanParian
۱- تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی
فردی می‌گوید: «من به کسی که سابقه فساد اقتصادی دارد رای نمی‌دهم». ملاک فرد در ظاهر مشخص است: «سلامت اقتصادی». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد، چرا که گمان می‌کند مجددا دست به فساد خواهد زد؟ یا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد چون «نمی‌خواهم دستم آلوده شود»؟ به ظاهر نتیجه هر دو یکی است، اما در عمل، دلیل نخست می‌تواند تلاشی برای گسترش اخلاق به عرصه عمومی و در تداوم یک بلوغ اجتماعی تعبیر شود. دلیل دوم مصداقی از ناتوانی در امر «جامعه‌پذیری» است. یعنی فرد، قادر به مرزبندی امور اجتماعی از سلایق شخصی نیست.
البته این تفاوت نیت‌ها، همیشه در همین سطح پنهان باقی نمی‌مانند و گاه بروزهای عینی و جدی پیدا می‌کنند. برای مثال فرض می‌کنیم که مفسد اقتصادی پیشین، به هر دلیلی دست از فساد اقتصادی برداشته، یا اساسا امکانش را ندارد و رد عین حال خودش به سدی در برابر یک مفسد دیگر هم بدل شده است. اینجا جایی است که نیت‌های متفاوت قبلی، که در مثال نخست به رای مشابه ختم شده بود، به آرای متفاوت می‌انجامد. استدلال نخست نتیجه می‌گیرد: «باید به او رای بدهم چون نه تنها امکان فساد خودش از بین رفته، بلکه امکان جلوگیری از فساد دیگری هم وجود دارد». استدلال دوم اما همچنان نگران آلوده شدن دستانش است و باز هم رای نمی‌دهد.
۲- تبدیل سلیقه شخصی به امر سیاسی
فردی می‌گوید «من به کسی رای می‌دهم که حامی حقوق زنان باشد». ملاک فرد در ظاهر مشخص است. «رفع تبعیض علیه زنان». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او نگران وضعیت زنان جامعه است یا صرفا از دادن رای به برخی‌ها «کراهت» دارد؟ باز هم ظاهر نتایج مشابه هستند اما یکی نشان از دغدغه اجتماعی دارد و دیگری ملاکی شخصی است.
در حوزه شخصی نیاز نداریم همواره به «منطق» وفادار بمانیم. گاه صرف یک «احساس ناخوشایند» کافی است که ما از معاشرت با کسی خودداری کنیم. ما حق داریم و حتی «باید» در حوزه شخصی، از سلیقه شخصی خود پی‌روی کنیم. اما امر اجتماعی، حوزه شخصی ما نیست. نمی‌توانیم سلایق شخصی خود را بدان تعمیم دهیم. می‌توانیم دغدغه «رفع تبعیض علیه زنان» را حفظ کنیم، اما در عرصه جامعه باید «سیاسی» عمل کنیم. شاید هیچ گزینه مطلوبی برای برآوردن دغدغه ما وجود نداشته باشد.(بد و بدتر هم نداریم. همه از دم معتقد به تبعیض جنسیتی هستند) سلیقه ما آزرده می‌شود اما «سیاست» حکم می‌کند که با نگاهی مجدد به مساله انتخاب خود را پیش ببریم. مثلا در نظر بگیریم: «زنان حقوق دیگری هم دارند. مثل حق معاش. پس گزینه‌ای که احتمالا وضعیت اقتصادی را بهبود می‌بخشد، در نهایت به سود زنان هم خواهد بود. ولو آنکه با سلیقه شخصی من نخواند».
۳- تنزه‌طلبی
یک تپه کثافت در وسط خانه شما ظاهر شده است. فردی می‌گوید «خانه جای کثافت نیست. ای کاش هیچ کثافتی اینجا نبود». دیگری می‌گوید باید این کثافت را برداریم. سومی می‌گوید: «من دست خودم را به کثافت آلوده نمی‌کنم». فرد نخست «آرمان‌گرا» است. حرفش به ظاهر درست است اما بالاخره مشخص نمی‌کند تکلیف چیست؟ دومی عمل‌گرا است و قطعا دست‌اش به کثافت آلوده خواهد شد. «تنها دیکته نانوشته غلط ندارد». اما فرد سوم «تنزه طلب» است. تنزه‌طلبی، از مصادیق «تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی» است. تنزه‌طلب با ملاک‌های شخصی به خود می‌بالد و دیگران را نقد می‌کند. ادعای احتمالی فرد «تنزه‌طلب» در حوزه هدفمندی سیاسی به سادگی با واقع‌گرایی در تضاد قرار می‌گیرد. اینجا جایی است که او مجددا به ملاک‌های شخصی پناه برده و دست به تخریب و تخطئه شخصی می‌زند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A037
آرمان امیری @ArmanParian
۱- تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی
فردی می‌گوید: «من به کسی که سابقه فساد اقتصادی دارد رای نمی‌دهم». ملاک فرد در ظاهر مشخص است: «سلامت اقتصادی». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد، چرا که گمان می‌کند مجددا دست به فساد خواهد زد؟ یا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد چون «نمی‌خواهم دستم آلوده شود»؟ به ظاهر نتیجه هر دو یکی است، اما در عمل، دلیل نخست می‌تواند تلاشی برای گسترش اخلاق به عرصه عمومی و در تداوم یک بلوغ اجتماعی تعبیر شود. دلیل دوم مصداقی از ناتوانی در امر «جامعه‌پذیری» است. یعنی فرد، قادر به مرزبندی امور اجتماعی از سلایق شخصی نیست.
البته این تفاوت نیت‌ها، همیشه در همین سطح پنهان باقی نمی‌مانند و گاه بروزهای عینی و جدی پیدا می‌کنند. برای مثال فرض می‌کنیم که مفسد اقتصادی پیشین، به هر دلیلی دست از فساد اقتصادی برداشته، یا اساسا امکانش را ندارد و رد عین حال خودش به سدی در برابر یک مفسد دیگر هم بدل شده است. اینجا جایی است که نیت‌های متفاوت قبلی، که در مثال نخست به رای مشابه ختم شده بود، به آرای متفاوت می‌انجامد. استدلال نخست نتیجه می‌گیرد: «باید به او رای بدهم چون نه تنها امکان فساد خودش از بین رفته، بلکه امکان جلوگیری از فساد دیگری هم وجود دارد». استدلال دوم اما همچنان نگران آلوده شدن دستانش است و باز هم رای نمی‌دهد.
۲- تبدیل سلیقه شخصی به امر سیاسی
فردی می‌گوید «من به کسی رای می‌دهم که حامی حقوق زنان باشد». ملاک فرد در ظاهر مشخص است. «رفع تبعیض علیه زنان». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او نگران وضعیت زنان جامعه است یا صرفا از دادن رای به برخی‌ها «کراهت» دارد؟ باز هم ظاهر نتایج مشابه هستند اما یکی نشان از دغدغه اجتماعی دارد و دیگری ملاکی شخصی است.
در حوزه شخصی نیاز نداریم همواره به «منطق» وفادار بمانیم. گاه صرف یک «احساس ناخوشایند» کافی است که ما از معاشرت با کسی خودداری کنیم. ما حق داریم و حتی «باید» در حوزه شخصی، از سلیقه شخصی خود پی‌روی کنیم. اما امر اجتماعی، حوزه شخصی ما نیست. نمی‌توانیم سلایق شخصی خود را بدان تعمیم دهیم. می‌توانیم دغدغه «رفع تبعیض علیه زنان» را حفظ کنیم، اما در عرصه جامعه باید «سیاسی» عمل کنیم. شاید هیچ گزینه مطلوبی برای برآوردن دغدغه ما وجود نداشته باشد.(بد و بدتر هم نداریم. همه از دم معتقد به تبعیض جنسیتی هستند) سلیقه ما آزرده می‌شود اما «سیاست» حکم می‌کند که با نگاهی مجدد به مساله انتخاب خود را پیش ببریم. مثلا در نظر بگیریم: «زنان حقوق دیگری هم دارند. مثل حق معاش. پس گزینه‌ای که احتمالا وضعیت اقتصادی را بهبود می‌بخشد، در نهایت به سود زنان هم خواهد بود. ولو آنکه با سلیقه شخصی من نخواند».
۳- تنزه‌طلبی
یک تپه کثافت در وسط خانه شما ظاهر شده است. فردی می‌گوید «خانه جای کثافت نیست. ای کاش هیچ کثافتی اینجا نبود». دیگری می‌گوید باید این کثافت را برداریم. سومی می‌گوید: «من دست خودم را به کثافت آلوده نمی‌کنم». فرد نخست «آرمان‌گرا» است. حرفش به ظاهر درست است اما بالاخره مشخص نمی‌کند تکلیف چیست؟ دومی عمل‌گرا است و قطعا دست‌اش به کثافت آلوده خواهد شد. «تنها دیکته نانوشته غلط ندارد». اما فرد سوم «تنزه طلب» است. تنزه‌طلبی، از مصادیق «تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی» است. تنزه‌طلب با ملاک‌های شخصی به خود می‌بالد و دیگران را نقد می‌کند. ادعای احتمالی فرد «تنزه‌طلب» در حوزه هدفمندی سیاسی به سادگی با واقع‌گرایی در تضاد قرار می‌گیرد. اینجا جایی است که او مجددا به ملاک‌های شخصی پناه برده و دست به تخریب و تخطئه شخصی می‌زند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
موتورسوارهای متواضع
#A038
آرمان امیری @ArmanParian - تلویزیون نماهنگی ورزشی پخش می‌کند از موتورسواری در صحرا. دو موتورسوار به سرعت پیش می‌روند و به یک تپه می‌رسند. آنکه جلوتر است مستقیم به سمت تپه می‌راند. بالا می‌رود و به پرواز درمی‌آید. چند لحظه توی هوا است. حتی پاهاش را هم به نشانه شادی باز می‌کند. پرواز کردن در آن کویر حتما احساس جذابی است. به معنی واقعی کلمه «توی آسمان‌ها» است. بعد سقوط می‌کند. می‌افتد و در شنزار نرم کویر فرو می‌رود.
آن یکی موتورسوار اما از اول تپه را دور می‌زند. کمی راهش را دور می‌کند اما از جای مطمئن‌تر می‌رود. از روی زمین سفت. پرواز در آسمان کویر را تجربه نمی‌کند و در عوض از کنار رقیب سرنگون شده می‌گذرد و جلو می‌افتد.
تماشای نماهنگ غوغایی در ذهنم به پا می‌کند: من کدام موتور سوار هستم؟ آنکه چند لحظه پرواز را ولو به قیمت سقوط و عقب ماندن به جان می‌خرد؛ یا آنکه محافظه‌کارانه اندکی راهش را دورتر می‌کند و از زمین سفت و مطمئن‌تر می‌راند؟
* * *
«جی.دی. سلینجر» جایی در «ناتور دشت» می‌نویسد: «مشخصه یک مرد نابالغ این است که میل دارد به دلیلی، با شرافت بمیرد، و مشخصه یک مرد بالغ این است که میل دارد به دلیلی، متواضعانه زندگی کند». من هم با همین معیار جناب سلینجر در مراحل مختلف زندگی میزان بلوغ خودم را سنجیده‌ام. جالب اینکه برای من این بلوغ لزوما بار مثبتی نداشته. بلوغ فقط یک مرحله در زندگی است. به همان اندازه که بلوغ در سنین بالا ضروری است، بلوغ زودرس هم می‌تواند ایراد باشد. خلاصه اینکه من از نابالغی در دوران نوجوانی و جوانی هیچ وقت شرمگین نبوده‌ام، اما همیشه از اینکه یک کودک موسفید شوم می‌ترسم.
یک جامعه هم می‌تواند دوران کودکی، نوجوانی، جوانی و بلوغ را سپری کند. این به تجربیات جامعه بستگی دارد. ادعای شیرینی است که ما کشور خود را دارای تمدنی چندهزارساله بخوانیم. در این مورد باستان‌شاسان و تاریخ‌دانان هم به کمک ما خواهند آمد. اما واقعیت آن است که جامعه ایرانی، در شکل و شمایل یک «ملت» عمر زیادی ندارد. حتی بسیار جوان‌تر از کشورهایی است که کل تاریخ‌شان به چند قرن هم نمی‌رسد. به این ترتیب می‌توانیم بلوغ جامعه ایرانی را هم با همان سنگ عیار جناب سلینجر بسنجیم.
وقتی عادت کنید به دیده یک داستان‌نویس یا مثلا فیلم‌ساز به وقایع نگاه کنید، همیشه از چالش استقبال می‌کنید. از تراژدی، از صعود و سقوط ناگهانی. این‌ها جذاب هستند. کشش دارند و مخاطب را سرگرم می‌کنند. به این ترتیب هر کارگردانی که بخواهد از سرنوشت موتورسوارهای من فیلم بسازد، قطعا موتورسواری را انتخاب می‌کند که از روی تپه پرید، به آسمان‌ها رفت و بعد سقوط کرد. این سرنوشت دراماتیک است. حتی تراژیک است و تراژدی‌ها همیشه جذاب بوده‌اند، درست مثل سرنوشت مرد نابالغی که تلاش می‌کند تا به دلیلی شرافتمندانه بمیرد. اما سرنوشت موتورسواری که محتاطانه مسیر را دور می‌زد و بی‌فراز و نشیب به راهش ادامه می‌دهد هیچ جذابیتی ندارد. توجه کسی را به خودش جلب نمی‌کند. حتی کسالت‌بار است. درست مثل سرنوشت مرد بالغی که تلاش می‌کند به دلیلی متواضعانه زندگی کند. همه چیز مشخص است.
در انتخاب نهایی هر کدام از ما برای سرنوشت خود مختار هستیم. ما حق داریم از زندگی شخصی خود فیلم بسازیم. حتی حق داریم این فیلم را به صورتی تراژیک به پایان ببریم. اما وقتی پای جامعه وسط می‌رسد، وقتی سرنوشت یک ملت و یک کشور در میان باشد، آن وقت من فکر می‌کنم حق ماجراجویی ما به لحاظ اخلاقی بسیار محدود می‌شود. سرنوشت میلیون‌ها انسان موضوع مناسبی برای دست‌مایه قرار دادن در یک فیلم دراماتیک نیست. جوامع نابالغ که سرنوشت خود را به بازی می‌گیرند و دست به ماجراجویی می‌زنند معمولا ویرانه‌هایی بر جا می‌گذارند که تا سال‌های سال بعد نسل‌های بسیاری باید تاوان آن را بدهند. بلوغ یک جامعه، یعنی اینکه سرانجام بپذیرد چند ثانیه‌ای در آسمان بودن، ارزش سقوط و شکست را ندارد. تنها جامعه‌ای به بلوغ رسیده که یاد گرفته باشد مثل یک انسان بالغ تپه را دور بزند و متواضعانه زنده بماند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A038
آرمان امیری @ArmanParian - تلویزیون نماهنگی ورزشی پخش می‌کند از موتورسواری در صحرا. دو موتورسوار به سرعت پیش می‌روند و به یک تپه می‌رسند. آنکه جلوتر است مستقیم به سمت تپه می‌راند. بالا می‌رود و به پرواز درمی‌آید. چند لحظه توی هوا است. حتی پاهاش را هم به نشانه شادی باز می‌کند. پرواز کردن در آن کویر حتما احساس جذابی است. به معنی واقعی کلمه «توی آسمان‌ها» است. بعد سقوط می‌کند. می‌افتد و در شنزار نرم کویر فرو می‌رود.
آن یکی موتورسوار اما از اول تپه را دور می‌زند. کمی راهش را دور می‌کند اما از جای مطمئن‌تر می‌رود. از روی زمین سفت. پرواز در آسمان کویر را تجربه نمی‌کند و در عوض از کنار رقیب سرنگون شده می‌گذرد و جلو می‌افتد.
تماشای نماهنگ غوغایی در ذهنم به پا می‌کند: من کدام موتور سوار هستم؟ آنکه چند لحظه پرواز را ولو به قیمت سقوط و عقب ماندن به جان می‌خرد؛ یا آنکه محافظه‌کارانه اندکی راهش را دورتر می‌کند و از زمین سفت و مطمئن‌تر می‌راند؟
* * *
«جی.دی. سلینجر» جایی در «ناتور دشت» می‌نویسد: «مشخصه یک مرد نابالغ این است که میل دارد به دلیلی، با شرافت بمیرد، و مشخصه یک مرد بالغ این است که میل دارد به دلیلی، متواضعانه زندگی کند». من هم با همین معیار جناب سلینجر در مراحل مختلف زندگی میزان بلوغ خودم را سنجیده‌ام. جالب اینکه برای من این بلوغ لزوما بار مثبتی نداشته. بلوغ فقط یک مرحله در زندگی است. به همان اندازه که بلوغ در سنین بالا ضروری است، بلوغ زودرس هم می‌تواند ایراد باشد. خلاصه اینکه من از نابالغی در دوران نوجوانی و جوانی هیچ وقت شرمگین نبوده‌ام، اما همیشه از اینکه یک کودک موسفید شوم می‌ترسم.
یک جامعه هم می‌تواند دوران کودکی، نوجوانی، جوانی و بلوغ را سپری کند. این به تجربیات جامعه بستگی دارد. ادعای شیرینی است که ما کشور خود را دارای تمدنی چندهزارساله بخوانیم. در این مورد باستان‌شاسان و تاریخ‌دانان هم به کمک ما خواهند آمد. اما واقعیت آن است که جامعه ایرانی، در شکل و شمایل یک «ملت» عمر زیادی ندارد. حتی بسیار جوان‌تر از کشورهایی است که کل تاریخ‌شان به چند قرن هم نمی‌رسد. به این ترتیب می‌توانیم بلوغ جامعه ایرانی را هم با همان سنگ عیار جناب سلینجر بسنجیم.
وقتی عادت کنید به دیده یک داستان‌نویس یا مثلا فیلم‌ساز به وقایع نگاه کنید، همیشه از چالش استقبال می‌کنید. از تراژدی، از صعود و سقوط ناگهانی. این‌ها جذاب هستند. کشش دارند و مخاطب را سرگرم می‌کنند. به این ترتیب هر کارگردانی که بخواهد از سرنوشت موتورسوارهای من فیلم بسازد، قطعا موتورسواری را انتخاب می‌کند که از روی تپه پرید، به آسمان‌ها رفت و بعد سقوط کرد. این سرنوشت دراماتیک است. حتی تراژیک است و تراژدی‌ها همیشه جذاب بوده‌اند، درست مثل سرنوشت مرد نابالغی که تلاش می‌کند تا به دلیلی شرافتمندانه بمیرد. اما سرنوشت موتورسواری که محتاطانه مسیر را دور می‌زد و بی‌فراز و نشیب به راهش ادامه می‌دهد هیچ جذابیتی ندارد. توجه کسی را به خودش جلب نمی‌کند. حتی کسالت‌بار است. درست مثل سرنوشت مرد بالغی که تلاش می‌کند به دلیلی متواضعانه زندگی کند. همه چیز مشخص است.
در انتخاب نهایی هر کدام از ما برای سرنوشت خود مختار هستیم. ما حق داریم از زندگی شخصی خود فیلم بسازیم. حتی حق داریم این فیلم را به صورتی تراژیک به پایان ببریم. اما وقتی پای جامعه وسط می‌رسد، وقتی سرنوشت یک ملت و یک کشور در میان باشد، آن وقت من فکر می‌کنم حق ماجراجویی ما به لحاظ اخلاقی بسیار محدود می‌شود. سرنوشت میلیون‌ها انسان موضوع مناسبی برای دست‌مایه قرار دادن در یک فیلم دراماتیک نیست. جوامع نابالغ که سرنوشت خود را به بازی می‌گیرند و دست به ماجراجویی می‌زنند معمولا ویرانه‌هایی بر جا می‌گذارند که تا سال‌های سال بعد نسل‌های بسیاری باید تاوان آن را بدهند. بلوغ یک جامعه، یعنی اینکه سرانجام بپذیرد چند ثانیه‌ای در آسمان بودن، ارزش سقوط و شکست را ندارد. تنها جامعه‌ای به بلوغ رسیده که یاد گرفته باشد مثل یک انسان بالغ تپه را دور بزند و متواضعانه زنده بماند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
Forwarded from Mo Afkhami
مفهوم خیالی «بد و بدتر»
#M004
محمد افخمی @Mohamad_afkhami
«در زنجيره سبز ميدان تجريش تا ميدان راه آهن بودند كسانی كه می‌گفتند میان بد و بدتر، بد را انتخاب می‌كنند و اين انتخاب پیوستگی آن زنجيره محكم به‌ياد ماندنی را ممكن ساخت. اصلاح واقعی از همين تميز و مسئوليت پذيری برای انتخاب اين و يا آن شروع می‌شود.»- بخشی از مقدمه بیانیه هجده میرحسین موسوی که به عنوان منشور جنبش سبز منتشر شد.
میرحسین موسوی فروتنانه خود را بد در مقابل بدتر تعریف می‌کند، اما منطق انتخاب بد بین «بد و بدتر» قدمتی به اندازه عمر مفهوم اصلاحات دارد. جایی که بشر مدرن متوجه عدم وجود عینی گزینه «خوب» در مقابل این طیف بدی‌ها می‌شود. «خوب» تنها املای نانوشته است و اگر هر شهروندی در مقابل معیارهای ایده‌آلش، به حدی از مصالحه و عدم قطعیت تن ندهد، بسیار بعید است که بتواند احدی را در زمره «خوب»ها جا بدهد. تفاوت اولویت‌ها، واقعیت‌های سیاسی و محدودیت‌های زمانی در هر شرایطی گزینه‌های موجود برای انتخاب را از ایده‌آل‌های آحاد شهروندان دور می‌کنند. بدیهی است این مساله به هیچ وجه محدود به سیاست در ایران نیست، بلکه سنگ بنای دموکراسی است.
«بد در مقابل بدتر» زمانی از وجاهت برخوردار است که «خوب» قابل تصوری وجود داشته باشد. با نگاه به گذشته، می‌توان به هر نقطه تاریخ معاصر ایران نگاه کرد و به سادگی همه را در زمره بدها قرار داد. نام دقیق‌تر آنچه ما عموما در برابر خود داریم، «انتخاب گزینه بهتر» است. حسن روحانی سال انتخاب «بدی» نبود، میرحسین موسوی انتخاب «بدی» نبود و سید محمد خاتمی هم انتخاب «بدی» نبود. این سه نفر، تفاوت‌های زیادی با هم دارند و معیارهای هر شهروندی با یکی از این سه نفر همپوشانی بیشتری دارد، اما آنچه آنها را برای طبقه متوسط ایرانی در انتخابات مختلف تبدیل به «گزینه بهتر» کرد، کاندیداهای دیگر، توان جامعه و واقعیت‌های سیاسی روز کشور بود.
ولی مرز این مصالحه کجاست؟ مگر محمد ری‌شهری قاضی بسیاری از دادگاه‌های دهه شصت نبود؟ چرا بود. مگر قربانعلی دری نجف‌آبادی به دنبال افشای نقش وزارت اطلاعات در قتل‌های زنجیره‌ای مجبور به استعفا نشد؟ چرا شد.
اما مگر مهدی کروبی کارنامه بی‌ایرادی داشت؟ مگر مرحوم منتظری بنیان‌گذار نظریه ولایت فقیه نبود؟ مگر اکبر هاشمی رفسنجانی آنچه بود، نبود؟ مگر حسن روحانی آن سخنرانی‌ها را بعد از ۱۸ تیر ۷۸ و ۲۵ بهمن ۸۹ نکرده بود؟ می‌توان پا را بسیار از این فراتر گذاشت: مگر علی لاریجانی، موثرترین آنها که کمر به قتل دولت خاتمی بستند، نبود؟
مرز این مصالحه کجاست؟ مرز این مصالحه تا همان جایی است که بدان نیاز داریم و توان خرج کردن داریم. در چه شرایطی می‌توان محمد ری‌شهری را به احمد جنتی ترجیح داد؟ در همین شرایط امروز. چرا؟ چون احمد جنتی هرچه توانسته در تشدید تحریم‌ها و بیشتر کردن تنش با کشورهای همسایه انجام داده و محمد ری‌شهری این کارها را نکرده. کشور ما امروز در رکود سنگین اقتصادی قرار دارد و خروج از این رکود، نیاز به دوری هرچه بیشتر از فضای تحریم‌ها و درگیری با کشورهای اطراف و جامعه جهانی دارد. تسریع پروژه خروج کشور از رکود را با کدامین معیار می‌توان دست‌آورد ناچیز یا بدی شمرد؟
مجددا، این انتخابات پایان راه نیست. تمامی آنها که در فهرست مجلس اصلاح‌طلبان و فهرست یاران هاشمی در خبرگان قرار دارند، فاصله قابل توجهی با خواسته‌های میانگین طبقه متوسط ایران دارند. امروز، احیای اقتصاد، اولویت اصلی، نیاز فوری و حیاتی کشور است. در ادامه، به صورت موازی باید خواسته‌های پیشروی دیگر را نیز پی‌گیری کرد. اصلاحات واقعی از همین مسئولیت‌پذیری و مطالبه‌گری در مقابل با رای دادن به مثابه بیعت و اعتماد دربست به سیاست‌مدار آغاز می‌شود. حالا زمان بازگشت است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#M004
محمد افخمی @Mohamad_afkhami
«در زنجيره سبز ميدان تجريش تا ميدان راه آهن بودند كسانی كه می‌گفتند میان بد و بدتر، بد را انتخاب می‌كنند و اين انتخاب پیوستگی آن زنجيره محكم به‌ياد ماندنی را ممكن ساخت. اصلاح واقعی از همين تميز و مسئوليت پذيری برای انتخاب اين و يا آن شروع می‌شود.»- بخشی از مقدمه بیانیه هجده میرحسین موسوی که به عنوان منشور جنبش سبز منتشر شد.
میرحسین موسوی فروتنانه خود را بد در مقابل بدتر تعریف می‌کند، اما منطق انتخاب بد بین «بد و بدتر» قدمتی به اندازه عمر مفهوم اصلاحات دارد. جایی که بشر مدرن متوجه عدم وجود عینی گزینه «خوب» در مقابل این طیف بدی‌ها می‌شود. «خوب» تنها املای نانوشته است و اگر هر شهروندی در مقابل معیارهای ایده‌آلش، به حدی از مصالحه و عدم قطعیت تن ندهد، بسیار بعید است که بتواند احدی را در زمره «خوب»ها جا بدهد. تفاوت اولویت‌ها، واقعیت‌های سیاسی و محدودیت‌های زمانی در هر شرایطی گزینه‌های موجود برای انتخاب را از ایده‌آل‌های آحاد شهروندان دور می‌کنند. بدیهی است این مساله به هیچ وجه محدود به سیاست در ایران نیست، بلکه سنگ بنای دموکراسی است.
«بد در مقابل بدتر» زمانی از وجاهت برخوردار است که «خوب» قابل تصوری وجود داشته باشد. با نگاه به گذشته، می‌توان به هر نقطه تاریخ معاصر ایران نگاه کرد و به سادگی همه را در زمره بدها قرار داد. نام دقیق‌تر آنچه ما عموما در برابر خود داریم، «انتخاب گزینه بهتر» است. حسن روحانی سال انتخاب «بدی» نبود، میرحسین موسوی انتخاب «بدی» نبود و سید محمد خاتمی هم انتخاب «بدی» نبود. این سه نفر، تفاوت‌های زیادی با هم دارند و معیارهای هر شهروندی با یکی از این سه نفر همپوشانی بیشتری دارد، اما آنچه آنها را برای طبقه متوسط ایرانی در انتخابات مختلف تبدیل به «گزینه بهتر» کرد، کاندیداهای دیگر، توان جامعه و واقعیت‌های سیاسی روز کشور بود.
ولی مرز این مصالحه کجاست؟ مگر محمد ری‌شهری قاضی بسیاری از دادگاه‌های دهه شصت نبود؟ چرا بود. مگر قربانعلی دری نجف‌آبادی به دنبال افشای نقش وزارت اطلاعات در قتل‌های زنجیره‌ای مجبور به استعفا نشد؟ چرا شد.
اما مگر مهدی کروبی کارنامه بی‌ایرادی داشت؟ مگر مرحوم منتظری بنیان‌گذار نظریه ولایت فقیه نبود؟ مگر اکبر هاشمی رفسنجانی آنچه بود، نبود؟ مگر حسن روحانی آن سخنرانی‌ها را بعد از ۱۸ تیر ۷۸ و ۲۵ بهمن ۸۹ نکرده بود؟ می‌توان پا را بسیار از این فراتر گذاشت: مگر علی لاریجانی، موثرترین آنها که کمر به قتل دولت خاتمی بستند، نبود؟
مرز این مصالحه کجاست؟ مرز این مصالحه تا همان جایی است که بدان نیاز داریم و توان خرج کردن داریم. در چه شرایطی می‌توان محمد ری‌شهری را به احمد جنتی ترجیح داد؟ در همین شرایط امروز. چرا؟ چون احمد جنتی هرچه توانسته در تشدید تحریم‌ها و بیشتر کردن تنش با کشورهای همسایه انجام داده و محمد ری‌شهری این کارها را نکرده. کشور ما امروز در رکود سنگین اقتصادی قرار دارد و خروج از این رکود، نیاز به دوری هرچه بیشتر از فضای تحریم‌ها و درگیری با کشورهای اطراف و جامعه جهانی دارد. تسریع پروژه خروج کشور از رکود را با کدامین معیار می‌توان دست‌آورد ناچیز یا بدی شمرد؟
مجددا، این انتخابات پایان راه نیست. تمامی آنها که در فهرست مجلس اصلاح‌طلبان و فهرست یاران هاشمی در خبرگان قرار دارند، فاصله قابل توجهی با خواسته‌های میانگین طبقه متوسط ایران دارند. امروز، احیای اقتصاد، اولویت اصلی، نیاز فوری و حیاتی کشور است. در ادامه، به صورت موازی باید خواسته‌های پیشروی دیگر را نیز پی‌گیری کرد. اصلاحات واقعی از همین مسئولیت‌پذیری و مطالبه‌گری در مقابل با رای دادن به مثابه بیعت و اعتماد دربست به سیاست‌مدار آغاز می‌شود. حالا زمان بازگشت است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
رای باارزش، رای بی‌ارزش
#M005
محمد افخمی-@Mohamad_afkhami
پس از پیروزی انقلاب، رای دادن در ابتدا به عنوان وظیفه‌ای ملی-شرعی تعبیر شد. این مفهوم در ادامه به حق تعیین سرنوشت تغییر پیدا کرد. مفهوم اول نقض غرض بود و ناگزیر از منسوخ شدن. با این حال، هاله تقدسی حول مفهوم رای دادن کشید که حق «تعیین سرنوشت» را از همان ابتدا از معنا تهی کرد. رای دادن در برداشتهایی ساده‌انگارانه به صورت یگانه راه رستگاری، (تنها) سلاح کارا برای مبارزه و احقاق حق و یا (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشتش تصور شد.
برداشت اول خود را پس از انتخابات ۷۶ نشان داد. مردمی که برای اولین بار به گزینه‌ای که به نظر می‌رسید از پیش تعیین شده است نه گفتند و بعد منتظر سوییس شدن مملکت شدند. آنها که کم تحمل‌تر بودند، دو سال بعد به دنبال راه پدرانشان رفتند و بعد متعجب بودند چرا دولت در برابر تمام حاکمیت کمکشان نمی‌کند تا حاکمیت جدیدی نصب کنند. در نهایت هم چون با برگه رای به رستگاری مورد نظر نرسیدند، دنبال میان‌بر جدیدی رفتند یا عطای مساله را به لقایش بخشیدند.
اوایل دهه هشتاد، زمان درخشش ایده رای به عنوان سلاح بود. از طرفی عده‌ای گمان می‌کردند با اجرای کلمه به کلمه کنوانسیون حقوق بشر تنها یک برگ رای فاصله دارند. از طرف دیگر، عده‌ای با رای ندادن به دنبال مشروعیت‌زدایی از نظام و «یکسره کردن» کار بودند. لازم به یادآوری نیست که در این سرگیجه، طرف مقابل که به ابزارهای قوی‌تری مجهز بود، نقشه بالا کشیدن کل کشور را می‌کشید.
هر دوی این سوتفاهم‌ها، ناشی از همان هاله تقدس کاذب حول محور «رای» بود. تقدس با خود جست‌و‌جو برای رستگاری به همراه داشت و چه جای تعجب که با به وجود آمدن ناملایمات، عده‌ای از «خوشبخت شدن» ناامید شوند؟ حال با نگاه به گذشته، می‌توان سادگی آن تصورات را دید، اما دیدن این سادگی، تضمین نمی‌کند که همان خطاها باز به صورتی دیگر تکرار نشوند. حتی در سالم‌ترین انتخابات، یک فرد به تنهایی امکان تغییر سرنوشت خود با یک برگ رای از بین پنجاه میلیون رای را ندارد. لازمه وزن و معنا پیدا کردن رای، تصمیم مشترک گروه‌هایی در جامعه برای همگرایی بر سر یک یا چند گزینه است. هرچند در انتخابات ریاست‌جمهوری توافق برا سر لزوم این مساله کمابیش آسان است، در انتخاباتی مانند مجلس و خبرگان، میل به واگرایی در افراد بیشتر است. نتیجه واگرایی مشخص است: بخشی از نیروهای نزدیک‌تر به علایق فرد، جای خود در مجلس را به عده‌ای دیگر می‌دهند.
برخورد با رای به عنوان (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشت، مسلما به حق تعیین سرنوشت نمی‌انجامد، اما می‌تواند به سادگی اثر عکس بگذارد. به طور مشخص، در شرایط امروز، برخورد سلیقه‌ای با لیست ارائه شده از طرف اصلاح‌طلبان و هاشمی، فقط و فقط می‌تواند احتمال ضعیف‌تر شدن همین تیم نصفه و نیمه را بیشتر کند. برگه رای نه اکسیر است و نه توان معجزه دارد، اما جمع برگه رای گروه‌های متحد در جامعه، وزن سنگینی پیدا می‌کند. پیش از هر قدمی، شاید بهتر باشد ابتدا تقدس را از برگه رای حذف کنیم. برگه رای نه توان سوییس کردن دارد، نه توان «یکسره کردن» و نه توان به‌گزین کردن.
کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara
#M005
محمد افخمی-@Mohamad_afkhami
پس از پیروزی انقلاب، رای دادن در ابتدا به عنوان وظیفه‌ای ملی-شرعی تعبیر شد. این مفهوم در ادامه به حق تعیین سرنوشت تغییر پیدا کرد. مفهوم اول نقض غرض بود و ناگزیر از منسوخ شدن. با این حال، هاله تقدسی حول مفهوم رای دادن کشید که حق «تعیین سرنوشت» را از همان ابتدا از معنا تهی کرد. رای دادن در برداشتهایی ساده‌انگارانه به صورت یگانه راه رستگاری، (تنها) سلاح کارا برای مبارزه و احقاق حق و یا (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشتش تصور شد.
برداشت اول خود را پس از انتخابات ۷۶ نشان داد. مردمی که برای اولین بار به گزینه‌ای که به نظر می‌رسید از پیش تعیین شده است نه گفتند و بعد منتظر سوییس شدن مملکت شدند. آنها که کم تحمل‌تر بودند، دو سال بعد به دنبال راه پدرانشان رفتند و بعد متعجب بودند چرا دولت در برابر تمام حاکمیت کمکشان نمی‌کند تا حاکمیت جدیدی نصب کنند. در نهایت هم چون با برگه رای به رستگاری مورد نظر نرسیدند، دنبال میان‌بر جدیدی رفتند یا عطای مساله را به لقایش بخشیدند.
اوایل دهه هشتاد، زمان درخشش ایده رای به عنوان سلاح بود. از طرفی عده‌ای گمان می‌کردند با اجرای کلمه به کلمه کنوانسیون حقوق بشر تنها یک برگ رای فاصله دارند. از طرف دیگر، عده‌ای با رای ندادن به دنبال مشروعیت‌زدایی از نظام و «یکسره کردن» کار بودند. لازم به یادآوری نیست که در این سرگیجه، طرف مقابل که به ابزارهای قوی‌تری مجهز بود، نقشه بالا کشیدن کل کشور را می‌کشید.
هر دوی این سوتفاهم‌ها، ناشی از همان هاله تقدس کاذب حول محور «رای» بود. تقدس با خود جست‌و‌جو برای رستگاری به همراه داشت و چه جای تعجب که با به وجود آمدن ناملایمات، عده‌ای از «خوشبخت شدن» ناامید شوند؟ حال با نگاه به گذشته، می‌توان سادگی آن تصورات را دید، اما دیدن این سادگی، تضمین نمی‌کند که همان خطاها باز به صورتی دیگر تکرار نشوند. حتی در سالم‌ترین انتخابات، یک فرد به تنهایی امکان تغییر سرنوشت خود با یک برگ رای از بین پنجاه میلیون رای را ندارد. لازمه وزن و معنا پیدا کردن رای، تصمیم مشترک گروه‌هایی در جامعه برای همگرایی بر سر یک یا چند گزینه است. هرچند در انتخابات ریاست‌جمهوری توافق برا سر لزوم این مساله کمابیش آسان است، در انتخاباتی مانند مجلس و خبرگان، میل به واگرایی در افراد بیشتر است. نتیجه واگرایی مشخص است: بخشی از نیروهای نزدیک‌تر به علایق فرد، جای خود در مجلس را به عده‌ای دیگر می‌دهند.
برخورد با رای به عنوان (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشت، مسلما به حق تعیین سرنوشت نمی‌انجامد، اما می‌تواند به سادگی اثر عکس بگذارد. به طور مشخص، در شرایط امروز، برخورد سلیقه‌ای با لیست ارائه شده از طرف اصلاح‌طلبان و هاشمی، فقط و فقط می‌تواند احتمال ضعیف‌تر شدن همین تیم نصفه و نیمه را بیشتر کند. برگه رای نه اکسیر است و نه توان معجزه دارد، اما جمع برگه رای گروه‌های متحد در جامعه، وزن سنگینی پیدا می‌کند. پیش از هر قدمی، شاید بهتر باشد ابتدا تقدس را از برگه رای حذف کنیم. برگه رای نه توان سوییس کردن دارد، نه توان «یکسره کردن» و نه توان به‌گزین کردن.
کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara
خوش‌گذران
(نگاهی دوباره به واژگان ایرانی - #فرهنگـواژگان )
#A039
آرمان امیری @ArmanParian - بزرگ‌ترین کارناوال خیابانی ایرانیان یک «سوگواری» است. تاسوعا و عاشورا با یک مشابه تاریخی به اسم «سوگ سیاوشون». جشن بزرگ «نوروز» احتمالا از بابت گستردگی فراگیرتر از این سوگ‌واری‌ها است، اما حتی این جشن هم به دلیل نداشتن نمود خیابانی و سیمایی کارناوال‌گونه نمی‌تواند با آن برابری کند. به نظر می‌رسد ما فقط عزاداران خوبی هستیم.
ادعای گرایش ایرانیان به سوگواری، شواهدی هم در میان واژگان و ادبیات عامیانه ما دارد. «خوش‌گذران» یکی از این موارد قابل تامل است. واژه‌ای که آشکارا بار معنایی منفی دارد. گویی در فرهنگ ایرانی، آنکه تلاش می‌کند شاد زندگی کرده و «خوش بگذراند»، به نوعی یک عرف مقدس را زیر پا گذاشته است. اما چرا؟
* ریشه‌های مذهبی
ریشه‌هایی از گرایش و توصیه به سوگواری را در مذاهب و اساطیر می‌توان پی گرفت. در داستان آفرینش ادیان ابراهیمی، انسان موجودی تبعید شده از بهشت است. او به این جهان تعلق ندارد و در غم غربت نمی‌تواند شاد باشد: «مرغ باغ ملکوتم، نیم از عالم خاک». بعدها مسیحیت گام را از این هم فراتر گذاشت و تمامی انسان‌ها را گناه‌کار دانست. گناه‌کارانی که عیسی مسیح در مکافات اعمال‌شان تن به تصلیب داد. مسیحی مومن همواره در پیش‌گاه خداوندش شرمگین است و نادم. حکایت مومنین مسلمان هم دست‌کمی از این ترسایان ندارد.
عرف رایج اسلام هم در جامعه ایرانی، شرم‌سازی در برابر پروردگار است. مومنین باید در هر فرصتی فریاد «الاهی، العفو» سر دهند. دعای محبوب شیعیان ایرانی طلب شفاعت است (یا وجیه عند الله، اشفع بنا عنده الله) که همچون دیگر دعاهای مذهبی همراه با سوز و گداز و اشک و فغان بر زبان رانده می‌شود. گاهی شنیده می‌شود که «سیمای مومن بشاش است» اما روایت غالبی که همه بر سرش توافق دارند همان «اشک ریختن» است. «پیاز اکه مدنی» در عصر جدید جای خودش را به «اشک مومن» داده است. پس هرکه بیشتر «اشک مومنین» را در بیاورد ثواب مجلس را افزایش داده!
* ریشه‌های تاریخی-سیاسی
مذاهب ایرانیان با بسیاری از دیگر کشورهای جهان مشابه و دست‌کم «برادرخوانده» است، اما نمودهای متفاوتی پیدا کرده. بدین ترتیب شاید باید به سراغ تاریخچه استبداد ایرانی رفت. جایی که «شادی» در انحصار شاهان بوده است. بزم و شکار در تاریخ شاه‌نگاری ایرانیان به وفور یافت می‌شود و عملا هیچ نبوده‌اند جز ریخت و پاش‌های افراطی و عیاشی‌های شاهان از کیسه ملت. هرگاه شاه در نزدیکی شهر یا آبادی کوچکی اتراق کرده و مجلس بزم به راه می‌انداخته، اهالی اطراف به خاک سیاه می‌نشستند چرا که باید هزینه‌های عیاشی درباریان را می‌پرداختند. شاهان ایرانی، نه مسوولان اداره کشور، که صرفا بزرگ‌دزدانی بوده‌اند که حقی نامحدود در چپاول رعایا داشتند. بدین ترتیب، هر پادشاهی که بیشتر اهل «خوش‌گذرانی» بوده، برای مردم منفورتر می‌شده است. می‌توان حدس زد که پی‌گیری وضعیت سیاسی از جانب ایرانیان در طرح این پرسش خلاصه می‌شده که «پادشاه جدید چگونه انسانی است؟» و اگر پاسخ «خوش‌گذران» بوده، آه از نهادشان بر می‌آمده است.
از سوی دیگر، بی‌ثباتی کشور و چپاول‌گری حکومتی، ایرانیان را وادار می‌ساخته که تا حد امکان از به نمایش گذاشتن ثروت، دارایی و جشن و شادی خود پرهیز کنند تا از چشم طمع عمال حکومتی در امان بمانند. بدین ترتیب، خوش‌گذرانی توده مردم، نوعی «بی‌احتیاطی»، «بی‌درایتی» و حتی «سبک‌سری» محسوب می‌شده است. ایرانی خردمند باید «کلاهش را سفت می‌گرفت تا باد نبرد»!
* تاثیر متقابل در فرهنگ ایرانی
در مجالی مفصل‌تر، حتی می‌توان تاریخ ادب فارسی را نیز از این منظر بازخوانی کرد که چرا «از دوست به یادگار دردی دارم / کان درد به صد هزار درمان ندهم»؟ این گرایش به درد و غم ریشه‌های گسترده‌ای در ادبیات فارسی دارد. کارکردهای زبان، بسیار عجیب و پیچیده هستند. به همان میزان که فرهنگ و تاریخ یک ملت در شکل‌گیری زبان و مفاهیم آن تاثیرگذار است، به صورت متقابل این «زبان» هم در تداوم این فرهنگ به آن موثر است.
امروزه بسیاری از ریشه‌های تاریخی برخی واژگان برطرف شده، اما بار معنایی آنها همچنان سبب تداوم یک سنت دیرینه است. «خوش‌گذران» هنوز هم در فرهنگ ایرانی متهم است. او قابل اعتماد، قابل اتکا و حتی قابل احترام نیست. انسان قابل احترام در جامعه ایرانی «انسان جدی» است. خوش‌گذرانی چیزی در رده «اتلاف وقت» به حساب می‌آید. سیمای اندوه‌گین نمود انسان متفکر است و قهقهه یا نماد شیاطین و اشرار است، یا نشان سفیهان و ابلهان. البته تمامی این موارد، در عصر ارتباطات و با گسترش پی‌وندهای فرهنگی با دیگر ملل جهان در حال تغییر و تحول هستند، اما هنوز هم رد پایشان در فرهنگ و قضاوت ایرانیان قابل مشاهده است.
کانال مجمع دیوانگان @Divanesara
(نگاهی دوباره به واژگان ایرانی - #فرهنگـواژگان )
#A039
آرمان امیری @ArmanParian - بزرگ‌ترین کارناوال خیابانی ایرانیان یک «سوگواری» است. تاسوعا و عاشورا با یک مشابه تاریخی به اسم «سوگ سیاوشون». جشن بزرگ «نوروز» احتمالا از بابت گستردگی فراگیرتر از این سوگ‌واری‌ها است، اما حتی این جشن هم به دلیل نداشتن نمود خیابانی و سیمایی کارناوال‌گونه نمی‌تواند با آن برابری کند. به نظر می‌رسد ما فقط عزاداران خوبی هستیم.
ادعای گرایش ایرانیان به سوگواری، شواهدی هم در میان واژگان و ادبیات عامیانه ما دارد. «خوش‌گذران» یکی از این موارد قابل تامل است. واژه‌ای که آشکارا بار معنایی منفی دارد. گویی در فرهنگ ایرانی، آنکه تلاش می‌کند شاد زندگی کرده و «خوش بگذراند»، به نوعی یک عرف مقدس را زیر پا گذاشته است. اما چرا؟
* ریشه‌های مذهبی
ریشه‌هایی از گرایش و توصیه به سوگواری را در مذاهب و اساطیر می‌توان پی گرفت. در داستان آفرینش ادیان ابراهیمی، انسان موجودی تبعید شده از بهشت است. او به این جهان تعلق ندارد و در غم غربت نمی‌تواند شاد باشد: «مرغ باغ ملکوتم، نیم از عالم خاک». بعدها مسیحیت گام را از این هم فراتر گذاشت و تمامی انسان‌ها را گناه‌کار دانست. گناه‌کارانی که عیسی مسیح در مکافات اعمال‌شان تن به تصلیب داد. مسیحی مومن همواره در پیش‌گاه خداوندش شرمگین است و نادم. حکایت مومنین مسلمان هم دست‌کمی از این ترسایان ندارد.
عرف رایج اسلام هم در جامعه ایرانی، شرم‌سازی در برابر پروردگار است. مومنین باید در هر فرصتی فریاد «الاهی، العفو» سر دهند. دعای محبوب شیعیان ایرانی طلب شفاعت است (یا وجیه عند الله، اشفع بنا عنده الله) که همچون دیگر دعاهای مذهبی همراه با سوز و گداز و اشک و فغان بر زبان رانده می‌شود. گاهی شنیده می‌شود که «سیمای مومن بشاش است» اما روایت غالبی که همه بر سرش توافق دارند همان «اشک ریختن» است. «پیاز اکه مدنی» در عصر جدید جای خودش را به «اشک مومن» داده است. پس هرکه بیشتر «اشک مومنین» را در بیاورد ثواب مجلس را افزایش داده!
* ریشه‌های تاریخی-سیاسی
مذاهب ایرانیان با بسیاری از دیگر کشورهای جهان مشابه و دست‌کم «برادرخوانده» است، اما نمودهای متفاوتی پیدا کرده. بدین ترتیب شاید باید به سراغ تاریخچه استبداد ایرانی رفت. جایی که «شادی» در انحصار شاهان بوده است. بزم و شکار در تاریخ شاه‌نگاری ایرانیان به وفور یافت می‌شود و عملا هیچ نبوده‌اند جز ریخت و پاش‌های افراطی و عیاشی‌های شاهان از کیسه ملت. هرگاه شاه در نزدیکی شهر یا آبادی کوچکی اتراق کرده و مجلس بزم به راه می‌انداخته، اهالی اطراف به خاک سیاه می‌نشستند چرا که باید هزینه‌های عیاشی درباریان را می‌پرداختند. شاهان ایرانی، نه مسوولان اداره کشور، که صرفا بزرگ‌دزدانی بوده‌اند که حقی نامحدود در چپاول رعایا داشتند. بدین ترتیب، هر پادشاهی که بیشتر اهل «خوش‌گذرانی» بوده، برای مردم منفورتر می‌شده است. می‌توان حدس زد که پی‌گیری وضعیت سیاسی از جانب ایرانیان در طرح این پرسش خلاصه می‌شده که «پادشاه جدید چگونه انسانی است؟» و اگر پاسخ «خوش‌گذران» بوده، آه از نهادشان بر می‌آمده است.
از سوی دیگر، بی‌ثباتی کشور و چپاول‌گری حکومتی، ایرانیان را وادار می‌ساخته که تا حد امکان از به نمایش گذاشتن ثروت، دارایی و جشن و شادی خود پرهیز کنند تا از چشم طمع عمال حکومتی در امان بمانند. بدین ترتیب، خوش‌گذرانی توده مردم، نوعی «بی‌احتیاطی»، «بی‌درایتی» و حتی «سبک‌سری» محسوب می‌شده است. ایرانی خردمند باید «کلاهش را سفت می‌گرفت تا باد نبرد»!
* تاثیر متقابل در فرهنگ ایرانی
در مجالی مفصل‌تر، حتی می‌توان تاریخ ادب فارسی را نیز از این منظر بازخوانی کرد که چرا «از دوست به یادگار دردی دارم / کان درد به صد هزار درمان ندهم»؟ این گرایش به درد و غم ریشه‌های گسترده‌ای در ادبیات فارسی دارد. کارکردهای زبان، بسیار عجیب و پیچیده هستند. به همان میزان که فرهنگ و تاریخ یک ملت در شکل‌گیری زبان و مفاهیم آن تاثیرگذار است، به صورت متقابل این «زبان» هم در تداوم این فرهنگ به آن موثر است.
امروزه بسیاری از ریشه‌های تاریخی برخی واژگان برطرف شده، اما بار معنایی آنها همچنان سبب تداوم یک سنت دیرینه است. «خوش‌گذران» هنوز هم در فرهنگ ایرانی متهم است. او قابل اعتماد، قابل اتکا و حتی قابل احترام نیست. انسان قابل احترام در جامعه ایرانی «انسان جدی» است. خوش‌گذرانی چیزی در رده «اتلاف وقت» به حساب می‌آید. سیمای اندوه‌گین نمود انسان متفکر است و قهقهه یا نماد شیاطین و اشرار است، یا نشان سفیهان و ابلهان. البته تمامی این موارد، در عصر ارتباطات و با گسترش پی‌وندهای فرهنگی با دیگر ملل جهان در حال تغییر و تحول هستند، اما هنوز هم رد پایشان در فرهنگ و قضاوت ایرانیان قابل مشاهده است.
کانال مجمع دیوانگان @Divanesara
شطرنج بدون وزیر
#A040
آرمان امیری @ArmanParian - سال ۸۷، همه چشم‌انتظار ثبت‌نام خاتمی در انتخابات بودیم تا ما را از شر احمدی‌نژاد خلاص کند. چاره دیگری به ذهن‌مان نمی‌رسید. پس از آن میرحسین آمد. یک ژنرال دیگر در اردوگاه اصلاح‌طلبان که خیلی زود تا سطح ارشدترین رهبر جنبش بالا رفت. سال ۹۲ هم سناریو دوباره تکرار شد. از ترس جلیلی دوباره می‌خواستیم دست به دامن یکی از ژنرال‌های ارشد سابق شویم. نخست‌وزیر جنگ در حصر بود. تایید صلاحیت رییس جمهور اصلاحات هم بعید بود. مانده بودیم به انتظار رییس جمهور سازندگی که او هم آمد و رد شد. اما بازی تمام نشد.
* * *
در دروس مقدماتی آموزش شطرنج همواره به بازیگران توصیه می‌شود حتی‌المقدور وزیر خود را دیرتر وارد میدان کنند چرا که حریف برای گیرانداختن آن نقشه می‌کشد. با این حال، شطرنج‌باز مبتدی بازی بدون وزیر را بلد نیست. او به قدری به وزیر خود متکی است که اولا بی‌موقع از آن استفاده می‌کند و در ثانی پس از کشته شدن‌اش بازی را واگذار شده می‌پندارد. اما شطرنج‌باز حرفه‌ای به وزیرش وابسته نیست. برای او، وزیر هم فقط یک مهره است که باید در خدمت استراتژی برد قرار گیرد. پس چه بسا که لازم باشد در طراحی این استراتژی وزیر خود را قربانی کند تا با یک پیاده ساده به پیروزی برسد.
* * *
سنت باستانی سیاست‌ورزی، جدال اندیشه در یافتن پاسخ «چه کسی باید حکومت کند» بود. تمام اختلاف، در ارایه ملاک‌های فرد حاکم خلاصه می‌شد و در نهایت هیچ کس تردیدی نداشت که صلاح و فساد حکومت، در صلاح و فساد شخص حاکم خلاصه می‌شود: «النَّاس على دين ملوكهم». عصر روشنگری اما یک سره این پرسش را دگرگون ساخت. جهان غرب پرسش «چه کسی باید حکومت کند» را به کنار گذاشت و در برابرش پرسش «چگونه باید حکومت کرد» را جایگزین ساخت.
* * *
طی دو دهه گذشته، گزینه‌های نجات بخش جریان اصلاحات معمولا چهره‌های شاخص و کاریزماتیکی به حساب می‌آمدند که گمان می‌کردیم مدام باید از آنها استفاده کنیم. به زبان ساده‌تر، ما هیچ ابتکار، خلاقیت و استراتژی خاصی برای پیروزی انتخاباتی نداشتیم. تمام هنر ما در این خلاصه می‌شد که دست به دامن گزینه‌ای شویم که پیش از این «اثبات کرده» تعداد بالایی رای دارد. از این جنبه، به نظرم ما به یک شطرنج‌باز مبتدی شباهت داشته‌ایم.
این شیوه دو ایراد اساسی داشت. نخست اینکه بر خلاف بنیان فلسفی اصلاحات، امکان چرخش نخبگان و دست به دست شدن قدرت را محدود می‌ساخت. دوم آنکه دست ما همیشه برای جناح رقیب رو بود. پس حریف به سادگی برای زدن وزیر ما برنامه‌ریزی می‌کرد. آمار ۵ انتخابات ریاست جمهوری گذشته این مساله را تایید می‌کند: استفاده از گزینه‌های سرشناس قدیمی همیشه به شکست انجامیده، (هاشمی ۸۴ و میرحسین ۸۸*) در حالیکه معرفی یک چهره جدید همواره به پیروزی ختم شده است. (خاتمی ۷۶ و روحانی ۹۲)
در مقابل، نقطه قوت جریان اصلاحات مواردی بوده است که در آن توانسته خواسته‌های خود را به عرصه سیاست تحمیل کند. یعنی نه تنها نامزدهای جناح خودش، بلکه حتی چهره‌هایی که تا پیش از این اصلاح طلب نبوده‌اند هم تحت تاثیر این مطالبات تغییر موضع می‌دهند و به یک ابزار کلیدی در جناح اصلاحات بدل می‌شوند. درست همان مسیری که یک زمانی هاشمی و بعدها روحانی طی کردند. در این استراتژی، مهم نیست که «چه کسی باید حکومت کند»؟ مهم این است که «چگونه باید حکومت کند»؟
هرچند با این سناریو هر روز چهره جدیدی از سیاست‌مداران به اردوگاه اصلاحات اضافه می‌شود، اما مزیت اصلی آن مطالبه‌محور ساختن مسیر سیاست‌ورزی و دور شدن از وابستگی‌های شخصی است. برای پیروزی در این بازی، هیچ مهره‌ای به خودی خود اهمیت حیاتی ندارد و هر مهره صرفا در دل یک استراتژی گسترده معنا می‌یابد.
در آستانه انتخابات اخیز نیز جدال بر سر شخصیت‌های حقیقی فهرست ائتلاف در افتادن در دام همان سناریوی شکست خورده ژنرال‌ها است. اکنون که تعداد زیادی چهره‌های جوان و تازه نفس در فهرست اصلاح‌طلبان قرار گرفته‌اند، بهترین فرصت است که جامعه رای دهندگان مطالبات خودش را بار دیگر به عرصه سیاسی تحمیل کند. باید در کنار حفظ انسجام فهرست ائتلاف، (با هدف رای سلبی به تندروهایی که کشور را به ورطه ویرانی کشاندند) با طرح مطالبات جامعه، سیاست‌مداران آینده را در قامت آنچه خود می‌پسندیم در آوریم.
* طبیعتا اینجا نتیجه رسمی انتخابات مد نظر است و نه اختلاف نظرهای دیگر.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesra
#A040
آرمان امیری @ArmanParian - سال ۸۷، همه چشم‌انتظار ثبت‌نام خاتمی در انتخابات بودیم تا ما را از شر احمدی‌نژاد خلاص کند. چاره دیگری به ذهن‌مان نمی‌رسید. پس از آن میرحسین آمد. یک ژنرال دیگر در اردوگاه اصلاح‌طلبان که خیلی زود تا سطح ارشدترین رهبر جنبش بالا رفت. سال ۹۲ هم سناریو دوباره تکرار شد. از ترس جلیلی دوباره می‌خواستیم دست به دامن یکی از ژنرال‌های ارشد سابق شویم. نخست‌وزیر جنگ در حصر بود. تایید صلاحیت رییس جمهور اصلاحات هم بعید بود. مانده بودیم به انتظار رییس جمهور سازندگی که او هم آمد و رد شد. اما بازی تمام نشد.
* * *
در دروس مقدماتی آموزش شطرنج همواره به بازیگران توصیه می‌شود حتی‌المقدور وزیر خود را دیرتر وارد میدان کنند چرا که حریف برای گیرانداختن آن نقشه می‌کشد. با این حال، شطرنج‌باز مبتدی بازی بدون وزیر را بلد نیست. او به قدری به وزیر خود متکی است که اولا بی‌موقع از آن استفاده می‌کند و در ثانی پس از کشته شدن‌اش بازی را واگذار شده می‌پندارد. اما شطرنج‌باز حرفه‌ای به وزیرش وابسته نیست. برای او، وزیر هم فقط یک مهره است که باید در خدمت استراتژی برد قرار گیرد. پس چه بسا که لازم باشد در طراحی این استراتژی وزیر خود را قربانی کند تا با یک پیاده ساده به پیروزی برسد.
* * *
سنت باستانی سیاست‌ورزی، جدال اندیشه در یافتن پاسخ «چه کسی باید حکومت کند» بود. تمام اختلاف، در ارایه ملاک‌های فرد حاکم خلاصه می‌شد و در نهایت هیچ کس تردیدی نداشت که صلاح و فساد حکومت، در صلاح و فساد شخص حاکم خلاصه می‌شود: «النَّاس على دين ملوكهم». عصر روشنگری اما یک سره این پرسش را دگرگون ساخت. جهان غرب پرسش «چه کسی باید حکومت کند» را به کنار گذاشت و در برابرش پرسش «چگونه باید حکومت کرد» را جایگزین ساخت.
* * *
طی دو دهه گذشته، گزینه‌های نجات بخش جریان اصلاحات معمولا چهره‌های شاخص و کاریزماتیکی به حساب می‌آمدند که گمان می‌کردیم مدام باید از آنها استفاده کنیم. به زبان ساده‌تر، ما هیچ ابتکار، خلاقیت و استراتژی خاصی برای پیروزی انتخاباتی نداشتیم. تمام هنر ما در این خلاصه می‌شد که دست به دامن گزینه‌ای شویم که پیش از این «اثبات کرده» تعداد بالایی رای دارد. از این جنبه، به نظرم ما به یک شطرنج‌باز مبتدی شباهت داشته‌ایم.
این شیوه دو ایراد اساسی داشت. نخست اینکه بر خلاف بنیان فلسفی اصلاحات، امکان چرخش نخبگان و دست به دست شدن قدرت را محدود می‌ساخت. دوم آنکه دست ما همیشه برای جناح رقیب رو بود. پس حریف به سادگی برای زدن وزیر ما برنامه‌ریزی می‌کرد. آمار ۵ انتخابات ریاست جمهوری گذشته این مساله را تایید می‌کند: استفاده از گزینه‌های سرشناس قدیمی همیشه به شکست انجامیده، (هاشمی ۸۴ و میرحسین ۸۸*) در حالیکه معرفی یک چهره جدید همواره به پیروزی ختم شده است. (خاتمی ۷۶ و روحانی ۹۲)
در مقابل، نقطه قوت جریان اصلاحات مواردی بوده است که در آن توانسته خواسته‌های خود را به عرصه سیاست تحمیل کند. یعنی نه تنها نامزدهای جناح خودش، بلکه حتی چهره‌هایی که تا پیش از این اصلاح طلب نبوده‌اند هم تحت تاثیر این مطالبات تغییر موضع می‌دهند و به یک ابزار کلیدی در جناح اصلاحات بدل می‌شوند. درست همان مسیری که یک زمانی هاشمی و بعدها روحانی طی کردند. در این استراتژی، مهم نیست که «چه کسی باید حکومت کند»؟ مهم این است که «چگونه باید حکومت کند»؟
هرچند با این سناریو هر روز چهره جدیدی از سیاست‌مداران به اردوگاه اصلاحات اضافه می‌شود، اما مزیت اصلی آن مطالبه‌محور ساختن مسیر سیاست‌ورزی و دور شدن از وابستگی‌های شخصی است. برای پیروزی در این بازی، هیچ مهره‌ای به خودی خود اهمیت حیاتی ندارد و هر مهره صرفا در دل یک استراتژی گسترده معنا می‌یابد.
در آستانه انتخابات اخیز نیز جدال بر سر شخصیت‌های حقیقی فهرست ائتلاف در افتادن در دام همان سناریوی شکست خورده ژنرال‌ها است. اکنون که تعداد زیادی چهره‌های جوان و تازه نفس در فهرست اصلاح‌طلبان قرار گرفته‌اند، بهترین فرصت است که جامعه رای دهندگان مطالبات خودش را بار دیگر به عرصه سیاسی تحمیل کند. باید در کنار حفظ انسجام فهرست ائتلاف، (با هدف رای سلبی به تندروهایی که کشور را به ورطه ویرانی کشاندند) با طرح مطالبات جامعه، سیاست‌مداران آینده را در قامت آنچه خود می‌پسندیم در آوریم.
* طبیعتا اینجا نتیجه رسمی انتخابات مد نظر است و نه اختلاف نظرهای دیگر.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesra
لیستی یا غیرلیستی، پاشه آشیلی به نام پیچیدگی!
#A041
آرمان امیری @ArmanParian - این چند روز آخر، تمرکز اصلی اصلاح‌طلبان از دعوت به حضور انتخاباتی به سمت دعوت به «رای کامل لیستی» تغییر کرده است. هدفی که در یک جامعه غیرحزبی، آن هم با ابزار تبلیغاتی و رسانه‌های محدود بسیار دشوار به نظر می‌رسد، اما این دشواری ابدا بدان معنا نیست که بحث «آرای لیستی» نقطه ضعف اصلاح‌طلبان باشد. کاملا برعکس.
به موازات تمرکز اصلاح‌طلبان بر روی آرای لیستی، ولوله‌ای در جناح اصول‌گرایان به پا شده که در برابر این سناریو باید چه تدبیری اندیشید؟ اصول‌گرایان می‌دانند در حوزه تهران، چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب در هر دو مجلس خبرگان و شورای اسلامی آرای نخست را دارند. پس اگر تمامی رای دهندگان به هاشمی یا عارف، به صورت لیستی رای دهند، قطعا هیچ سهمیه‌ای برای اصول‌گرایان باقی نمی‌ماند. شانس اصول‌گرایان در آن است که همه مرد قرار نیست به لیست کامل رای دهند. با این حال انتخاب یک تدبیر انتخاباتی برای آنها بسیار پیچیده شده است.
اخبار رسیده نشان می‌دهد که گمانه‌زنی‌های فراوانی برای تدبیر نهایی در اردوگاه اصول‌گرایان در دستور قرار گرفته. برخی می‌خواهند در تقابل با فهرست اصلاح‌طلبان، بر رای لیستی در اردوگاه خود تاکید کنند. برخی دیگر می‌گویند این کار به شکست می‌انجامد چون در مجلس خبرگان بخش عمده‌ای از نامزدها مشترک است هستند. گروه دیگری می‌خواهند فقط به تفاوت‌های فهرست اصول‌گرایی با اصلاح‌طلبان رای بدهند. گروه دیگر روی تک رای‌هایی به مثلت «جنتی، مصباح و یزدی» متمرکز شده‌اند. همه این مجادلات در شرایطی است که اساسا فهرست اصول‌گرایان مجلس هم هنوز مورد وفاق کامل بدنه اصول‌گرایی قرار نگرفته است. تبلیغات گسترده ائتلاف دو نفره «حداد-بذرپاش» در سطح شهر هم نشان می‌دهد که این دو نفر ترجیح داده‌اند از مکافات مجادلات داخلی فرار کرده و حداقل خودشان را نجات دهند. اما چرا رای لیستی به نقطه قوت اصلاح‌طلبان و ضعف اصول‌گرایان تبدیل شده؟
اینجا بحث من بر سر تعداد حامیان هر اردوگاه نیست. این یک بحث مصداقی است. اما من می‌خواهم بگویم به صورت کلی و فارغ از آنکه توزیع آرای هر جناح سیاسی به چه شکلی است، جناحی که بتواند «ساده‌ترین» شکل تبلیغ را در دستور قرار دهد همیشه دست‌بالا را دارد. پیچیدگی‌های محاسبات همیشه از حوصله مردم خارج است. نیروها را متفرق می‌کند. اختلاف نظر به جای می‌گذارد. مدام درگیری داخلی و فرسایش به همراه دارد و هیچ گاه توانایی راه انداختن یک موج فراگیر را ندارد. تبلیغات اصول‌گرایان در آستانه انتخابات اخیر اسیر همین «پیچیدگی در تحلیل» شده است.
وضعیت اصول‌گرایان به گونه‌ای است که امروز، نه فقط یک هوادار ساده اصول‌گرایی، بلکه حتی زبده‌ترین نیروهای کاملا سیاسی و تبلیغاتی‌شان هم دقیقا نمی‌توانند توضیح بدهند که سیاست انتخاباتی اصول‌گرایان کدام است؟ کدام استراتژی در دستور قرار گرفته و اساسا کدام استراتژی مفیدتر است. در نقطه مقابل، اصلاح طلبان چالش‌های قدیمی بر سر دلایل شرکت در انتخابات و بحث‌های پیچیده با حامیان تحریم را کنار گذاشته‌اند. حتی فهرست نامزدهای خودشان را هم مرور نمی‌کنند. یعنی اصلا وارد جزییات نشده‌اند. برای صلاحیت و توجیه هیچ یک از نامزدهای‌شان فلسفه بافی نمی‌کنند. بلکه همه تمرکز خود را روی یک هدف ساده قرار داده‌اند: «رای لیستی».
نه نخبگان اصلاح‌طلب، نه پیاده‌نظام جوان این جریان، بلکه عامی‌ترین شهروندانی که صرفا سر سوزنی گرایش به حمایت از دولت داشته باشند امروز تکلیف‌شان در برخورد با اصلاح‌طلبان مشخص است: «رای کامل لیستی». شما هم اگر حامی اصلاح‌طلبان هستید برای تبلیغ در این چند روز پایانی کار بسیار ساده‌ای دارید. فضای مجازی که تقریبا به اشباع کامل رسیده، اما حضور در عرصه حقیقی بر خلاف ظاهرش اصلا پیچیدگی خاصی ندارد. کافی است فقط فهرستی که در اختیار دارید را با همسایه‌های خود در میان بگذارید. ما به استدلال پیچیده نیاز نداریم، فقط یک شعار فراگیر داریم که درکش ساده و انتقال‌اش ساده‌تر است: «خاتمی پیغام داده، لیستی رای بدهید».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A041
آرمان امیری @ArmanParian - این چند روز آخر، تمرکز اصلی اصلاح‌طلبان از دعوت به حضور انتخاباتی به سمت دعوت به «رای کامل لیستی» تغییر کرده است. هدفی که در یک جامعه غیرحزبی، آن هم با ابزار تبلیغاتی و رسانه‌های محدود بسیار دشوار به نظر می‌رسد، اما این دشواری ابدا بدان معنا نیست که بحث «آرای لیستی» نقطه ضعف اصلاح‌طلبان باشد. کاملا برعکس.
به موازات تمرکز اصلاح‌طلبان بر روی آرای لیستی، ولوله‌ای در جناح اصول‌گرایان به پا شده که در برابر این سناریو باید چه تدبیری اندیشید؟ اصول‌گرایان می‌دانند در حوزه تهران، چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب در هر دو مجلس خبرگان و شورای اسلامی آرای نخست را دارند. پس اگر تمامی رای دهندگان به هاشمی یا عارف، به صورت لیستی رای دهند، قطعا هیچ سهمیه‌ای برای اصول‌گرایان باقی نمی‌ماند. شانس اصول‌گرایان در آن است که همه مرد قرار نیست به لیست کامل رای دهند. با این حال انتخاب یک تدبیر انتخاباتی برای آنها بسیار پیچیده شده است.
اخبار رسیده نشان می‌دهد که گمانه‌زنی‌های فراوانی برای تدبیر نهایی در اردوگاه اصول‌گرایان در دستور قرار گرفته. برخی می‌خواهند در تقابل با فهرست اصلاح‌طلبان، بر رای لیستی در اردوگاه خود تاکید کنند. برخی دیگر می‌گویند این کار به شکست می‌انجامد چون در مجلس خبرگان بخش عمده‌ای از نامزدها مشترک است هستند. گروه دیگری می‌خواهند فقط به تفاوت‌های فهرست اصول‌گرایی با اصلاح‌طلبان رای بدهند. گروه دیگر روی تک رای‌هایی به مثلت «جنتی، مصباح و یزدی» متمرکز شده‌اند. همه این مجادلات در شرایطی است که اساسا فهرست اصول‌گرایان مجلس هم هنوز مورد وفاق کامل بدنه اصول‌گرایی قرار نگرفته است. تبلیغات گسترده ائتلاف دو نفره «حداد-بذرپاش» در سطح شهر هم نشان می‌دهد که این دو نفر ترجیح داده‌اند از مکافات مجادلات داخلی فرار کرده و حداقل خودشان را نجات دهند. اما چرا رای لیستی به نقطه قوت اصلاح‌طلبان و ضعف اصول‌گرایان تبدیل شده؟
اینجا بحث من بر سر تعداد حامیان هر اردوگاه نیست. این یک بحث مصداقی است. اما من می‌خواهم بگویم به صورت کلی و فارغ از آنکه توزیع آرای هر جناح سیاسی به چه شکلی است، جناحی که بتواند «ساده‌ترین» شکل تبلیغ را در دستور قرار دهد همیشه دست‌بالا را دارد. پیچیدگی‌های محاسبات همیشه از حوصله مردم خارج است. نیروها را متفرق می‌کند. اختلاف نظر به جای می‌گذارد. مدام درگیری داخلی و فرسایش به همراه دارد و هیچ گاه توانایی راه انداختن یک موج فراگیر را ندارد. تبلیغات اصول‌گرایان در آستانه انتخابات اخیر اسیر همین «پیچیدگی در تحلیل» شده است.
وضعیت اصول‌گرایان به گونه‌ای است که امروز، نه فقط یک هوادار ساده اصول‌گرایی، بلکه حتی زبده‌ترین نیروهای کاملا سیاسی و تبلیغاتی‌شان هم دقیقا نمی‌توانند توضیح بدهند که سیاست انتخاباتی اصول‌گرایان کدام است؟ کدام استراتژی در دستور قرار گرفته و اساسا کدام استراتژی مفیدتر است. در نقطه مقابل، اصلاح طلبان چالش‌های قدیمی بر سر دلایل شرکت در انتخابات و بحث‌های پیچیده با حامیان تحریم را کنار گذاشته‌اند. حتی فهرست نامزدهای خودشان را هم مرور نمی‌کنند. یعنی اصلا وارد جزییات نشده‌اند. برای صلاحیت و توجیه هیچ یک از نامزدهای‌شان فلسفه بافی نمی‌کنند. بلکه همه تمرکز خود را روی یک هدف ساده قرار داده‌اند: «رای لیستی».
نه نخبگان اصلاح‌طلب، نه پیاده‌نظام جوان این جریان، بلکه عامی‌ترین شهروندانی که صرفا سر سوزنی گرایش به حمایت از دولت داشته باشند امروز تکلیف‌شان در برخورد با اصلاح‌طلبان مشخص است: «رای کامل لیستی». شما هم اگر حامی اصلاح‌طلبان هستید برای تبلیغ در این چند روز پایانی کار بسیار ساده‌ای دارید. فضای مجازی که تقریبا به اشباع کامل رسیده، اما حضور در عرصه حقیقی بر خلاف ظاهرش اصلا پیچیدگی خاصی ندارد. کافی است فقط فهرستی که در اختیار دارید را با همسایه‌های خود در میان بگذارید. ما به استدلال پیچیده نیاز نداریم، فقط یک شعار فراگیر داریم که درکش ساده و انتقال‌اش ساده‌تر است: «خاتمی پیغام داده، لیستی رای بدهید».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
حس خوب «ملت بودن»
#A042
آرمان امیری @ArmanParian - هفتصد سال پیش، سعدی شیرین سخن سرود: «بنی آدم اعضای یک پیکرند، که در آفرینش ز یک گوهرند». این بیت را همه ما به خوبی می‌شناسیم، اما خاطرات ما از تبلور آن چندان خاطرات شادی نیست. به صورت معمول، ایرانیان در سختی‌ها روحیه اتحاد و نوع‌دوستی خود را بروز می‌دهند. مثل روزهای سخت جنگ. مثل خاطرات غم‌بار زلزله‌های منجیل، رودبار، بم و ... یک جای کار می‌لنگد: اتحاد در روزهای سخت ارزشمند و پسندیده است، اما به تنهایی نشان‌گر پی‌وندهای یک ملت نیست. در سختی‌ها، ای بسا حس ترحم و نوع‌دوستی انسان‌هایی در هزاران فرسنگ آن‌سوتر نیز تحریک شود و به کمک بیایند. (که معمولا می‌آیند) صرف توانایی خروج از بحران برای رشد یک ملت کافی نیست. توانایی ابتکار، خلاقیت و البته حفظ انسجام برای پیشبرد یک طرح سازنده نیز ضروری است. اتفاقی که به گمان من در جریان این انتخابات رخ داد.
* * *
این چند وقت، زیاد شنیدیم که وضعیت انتخابات ایران به نمونه‌ای مشابه از انتخابات فرانسه تشبیه می‌شد. جایی که چپ‌های فرانسوی از ترس جناح فاشیست، به راست میانه رای دادند. با این حال، اتفاقی که در کشور ما افتاد از پیچیدگی‌های شگفت‌انگیزی برخوردار بود که به کل ماهیت‌اش را تغییر می‌دهد. حرکت فرانسوی‌ها صرفا یک «تصمیم حزبی» بود در یک تشکیلات مشخص و حتی منسجم. نمونه ایرانی اما یک تصمیم و سپس حرکت اجتماعی بود.
شهروندان ایرانی از فرآیند تشکیل فهرست اصلاح‌طلبان بی‌اطلاع بودند. هیچ پی‌وند و ارتباط حزبی میان بدنه حامی جریان اصلاحات وجود ندارد. هیچ جلسه‌ای برای هماهنگی و گفت‌وگو تشکیل نمی‌شود و اساسا رهبران این جریان، رهبران منتخب حزبی نیستند. آنها صرفا نفوذی معنوی دارند. بدین ترتیب، تمامی اتفاقاتی که در احزاب سیاسی جهان، با طی سلسله مراتب مشخص به وقوع می‌پیوندد، در کشور ما از هزارتوی پیچیده و غیرقابل تشخیص «جامعه ایرانی» عبور می‌کند.
اینکه چطور این جامعه پراکنده، بدون برخورداری از یک سازمان سیاسی می‌تواند از پس چنین ساز و کار پیچیده‌ای بر آید، جای تحقیق و بررسی فراوان دارد. این جامعه در محرومیت کامل از رسانه‌های رسمی قرار دارد. هیچ امکانی برای تجمع و تبادل نظر به او داده نمی‌شود. انبوهی از فشارها و محرومیت‌های مداوم، از حصر و حبس و ممنوع‌التصویری گرفته، تا رد صلاحیت به او تحمیل می‌شود؛ اما در نهایت از کوچک‌ترین روزنه‌های قابل تصور، دست‌مایه‌ای می‌سازد و آن را در سطح یک پیروزی بزرگ ارتقا می‌دهد.
میرحسین موسوی، شش سال پیش برایمان نوشته بود: «نشانه‌های بزرگی يك ملت شبيه به صفاتی است كه از یك انسان رشید انتظار مي‌رود. كسی كه آرمان ندارد هیچ نمی ارزد، اما کیست که بتواند در عین آرمان‌گرایی ارتباط خود را با واقعیت‌ها از دست ندهد؟ یک انسان رشید؛ و یک ملت بزرگ. انعطاف یک انسان رشید به معنای وادادگی نیست، بلکه بدان معناست که او برای رسیدن به مقصود خود پر از راه‌حل‌های گره‌گشاست. به صبر و متانتی که در حرکت مردم وجود دارد نگاه کنید. خواسته‌هاشان را با چنان حوصله‌ای زندگی می‌کنند که گویی می‌توانند صد سال آنها را زندگی کنند. حوصله‌ای که مخالفان‌شان را خسته کرده است، حوصله‌ای که از رشد حکایت می‌کند». (بخشی از بیانیه شماره ۱۶ مهندس موسوی)
جمعه گذشته، صرف حضور در پای صندوق‌های رای، احساس خاصی را در من ایجاد کرد که توصیف‌اش دشوار است، اما آنان که تجربه‌اش کرده‌اند قطعا درکش می‌کنند. یک حس شاد، یک حس غرورانگیز. حس تعلق به یک جریان بزرگ‌تر. حس بازی کردن نقش یک «عضو» از یک «پیکره» قابل احترام، آن هم نه از سر ترحم یا تهییج احساسات. بلکه به دنبال انبوهی از بحث‌ها، تبادل نظرها، بیان دغدغه‌ها، بیم‌ها، امیدها. مثل یک «انسان رشید، یک ملت بزرگ».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A042
آرمان امیری @ArmanParian - هفتصد سال پیش، سعدی شیرین سخن سرود: «بنی آدم اعضای یک پیکرند، که در آفرینش ز یک گوهرند». این بیت را همه ما به خوبی می‌شناسیم، اما خاطرات ما از تبلور آن چندان خاطرات شادی نیست. به صورت معمول، ایرانیان در سختی‌ها روحیه اتحاد و نوع‌دوستی خود را بروز می‌دهند. مثل روزهای سخت جنگ. مثل خاطرات غم‌بار زلزله‌های منجیل، رودبار، بم و ... یک جای کار می‌لنگد: اتحاد در روزهای سخت ارزشمند و پسندیده است، اما به تنهایی نشان‌گر پی‌وندهای یک ملت نیست. در سختی‌ها، ای بسا حس ترحم و نوع‌دوستی انسان‌هایی در هزاران فرسنگ آن‌سوتر نیز تحریک شود و به کمک بیایند. (که معمولا می‌آیند) صرف توانایی خروج از بحران برای رشد یک ملت کافی نیست. توانایی ابتکار، خلاقیت و البته حفظ انسجام برای پیشبرد یک طرح سازنده نیز ضروری است. اتفاقی که به گمان من در جریان این انتخابات رخ داد.
* * *
این چند وقت، زیاد شنیدیم که وضعیت انتخابات ایران به نمونه‌ای مشابه از انتخابات فرانسه تشبیه می‌شد. جایی که چپ‌های فرانسوی از ترس جناح فاشیست، به راست میانه رای دادند. با این حال، اتفاقی که در کشور ما افتاد از پیچیدگی‌های شگفت‌انگیزی برخوردار بود که به کل ماهیت‌اش را تغییر می‌دهد. حرکت فرانسوی‌ها صرفا یک «تصمیم حزبی» بود در یک تشکیلات مشخص و حتی منسجم. نمونه ایرانی اما یک تصمیم و سپس حرکت اجتماعی بود.
شهروندان ایرانی از فرآیند تشکیل فهرست اصلاح‌طلبان بی‌اطلاع بودند. هیچ پی‌وند و ارتباط حزبی میان بدنه حامی جریان اصلاحات وجود ندارد. هیچ جلسه‌ای برای هماهنگی و گفت‌وگو تشکیل نمی‌شود و اساسا رهبران این جریان، رهبران منتخب حزبی نیستند. آنها صرفا نفوذی معنوی دارند. بدین ترتیب، تمامی اتفاقاتی که در احزاب سیاسی جهان، با طی سلسله مراتب مشخص به وقوع می‌پیوندد، در کشور ما از هزارتوی پیچیده و غیرقابل تشخیص «جامعه ایرانی» عبور می‌کند.
اینکه چطور این جامعه پراکنده، بدون برخورداری از یک سازمان سیاسی می‌تواند از پس چنین ساز و کار پیچیده‌ای بر آید، جای تحقیق و بررسی فراوان دارد. این جامعه در محرومیت کامل از رسانه‌های رسمی قرار دارد. هیچ امکانی برای تجمع و تبادل نظر به او داده نمی‌شود. انبوهی از فشارها و محرومیت‌های مداوم، از حصر و حبس و ممنوع‌التصویری گرفته، تا رد صلاحیت به او تحمیل می‌شود؛ اما در نهایت از کوچک‌ترین روزنه‌های قابل تصور، دست‌مایه‌ای می‌سازد و آن را در سطح یک پیروزی بزرگ ارتقا می‌دهد.
میرحسین موسوی، شش سال پیش برایمان نوشته بود: «نشانه‌های بزرگی يك ملت شبيه به صفاتی است كه از یك انسان رشید انتظار مي‌رود. كسی كه آرمان ندارد هیچ نمی ارزد، اما کیست که بتواند در عین آرمان‌گرایی ارتباط خود را با واقعیت‌ها از دست ندهد؟ یک انسان رشید؛ و یک ملت بزرگ. انعطاف یک انسان رشید به معنای وادادگی نیست، بلکه بدان معناست که او برای رسیدن به مقصود خود پر از راه‌حل‌های گره‌گشاست. به صبر و متانتی که در حرکت مردم وجود دارد نگاه کنید. خواسته‌هاشان را با چنان حوصله‌ای زندگی می‌کنند که گویی می‌توانند صد سال آنها را زندگی کنند. حوصله‌ای که مخالفان‌شان را خسته کرده است، حوصله‌ای که از رشد حکایت می‌کند». (بخشی از بیانیه شماره ۱۶ مهندس موسوی)
جمعه گذشته، صرف حضور در پای صندوق‌های رای، احساس خاصی را در من ایجاد کرد که توصیف‌اش دشوار است، اما آنان که تجربه‌اش کرده‌اند قطعا درکش می‌کنند. یک حس شاد، یک حس غرورانگیز. حس تعلق به یک جریان بزرگ‌تر. حس بازی کردن نقش یک «عضو» از یک «پیکره» قابل احترام، آن هم نه از سر ترحم یا تهییج احساسات. بلکه به دنبال انبوهی از بحث‌ها، تبادل نظرها، بیان دغدغه‌ها، بیم‌ها، امیدها. مثل یک «انسان رشید، یک ملت بزرگ».
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
در معنای برابری، به مناسبت ۸ مارس
#A043
آرمان امیری @ArmanParian - برخی می‌گویند «زن و مرد با هم برابرند». مخالفانی نیز اعتراض می‌کنند که «خیر، برابر نیستند». به باورم، ناظر خردمند می‌تواند پیش از اعلام موضع نهایی بپرسد: برابری به چه معناست؟ یا برابری از چه منظر؟
مقایسه را بین دو مرد انجام می‌دهیم. دو مرد، با سن و سالی مشابه، ملیتی مشابه، تحصیلاتی مشابه، سطح ثروت و قد و قامت و هوش و رنگ پوست و حجم موی مشابه و ... به ظاهر توانسته‌ایم چندین عامل را به صورت پیش‌فرض مشابه اعلام کنیم اما همچنان صدها یا هزاران معیار دیگر در پیش است. در نهایت هم مشخص نیست که بتوانیم هیچ دو انسانی را کاملا «برابر» به معنای «مشابه» بدانیم. (دقت کنید که اساسا به پیچیدگی‌های عمیق روحی و روانی افراد وارد نشده‌ایم) آن وقت دوباره ناچاریم به این پرسش بازگردیم که «برابر، از چه نظر؟»
بخش عمده‌ای از استدلال‌های مدافع قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان، به تفاوت‌های فیزیکی و بیولوژیک زنان و مردان اشاره دارد که گاه دامنه‌اش تا تفاوت‌های روحی و روانی نیز کشیده می‌شود. این گروه اعتقاد دارند اثبات تفاوت‌های جسمانی/روانی بین زن و مرد، قطعا باید به ضرورت نگارش قوانین متفاوت در مورد زنان و مردان ختم شود. در واقع این گروه، «برابری» را در تشابه کامل جسمانی/روانی جسته و طبیعتا بدان رای منفی می‌دهد.
درست در نقطه مقابل، گروهی از فعالان «برابری‌طلب» نیز دقیقا به همین وادی ترجمه «برابری» به «تشابه‌جسمانی» سقوط می‌کنند. این گروه نیز تلاش دارند با مثال‌هایی انگشت شمار از حضور زنانی موفق در عرصه‌هایی چون کارگری معادن یا دیگر مشغال سنگین، هرگونه اختلاف فیزیکی را انکار کنند. یا با انجام برخی آزمایش‌ها، هرگونه تفاوت روحی و روانی زن و مرد را محصول آموزش و شرایط اجتماعی قلمداد کنند. اینان، در واقع روی دیگر همان گروهی هستند که باور دارند صرف اختلافات فیزیکی/روانی باید به دوگانگی در قوانین ختم شود.
مساله را اما می‌توان از منظر دیگری دید و اساسا به این تعریف «برابری» تردید کرد. به مثال تشابه دو مرد باز می‌گردیم. آیا آنچه تمامی مردان را شامل حال قوانین مشابهی کرده است، «برابری» آنان است؟ آیا تمامی مردان از نظر فیزیکی/روانی کاملا مشابه هستند؟ قطعا چنین نیست. پس چه چیز سبب شده که برای همه مردان یک قانون ثابت داشته باشیم، اما زنان را از اشتراک در آن منع کنیم؟
شاید بسیار ندانند که وقتی تلاش‌های گسترده آبراهام لینکلن برای لغو نظام برده‌داری در آمریکا به ثمر نشست، باز هم او نتوانست اصل برابری انسانی میان نژاد سفید و سیاه را به کرسی بنشاند. حتی همراهان او نیز حاضر نبودند بپذیرند انسان سفید با انسان سیاه برابر است. اما در نهایت لینکلن توانست شمار کافی از نمایندگان مجلس را متقاعد سازد که «علی رغم تفاوت‌های میان انسان سفید و انسان سیاه، بپذیریم که در برابر قانون با آنها یکسان برخورد شود». یعنی درست به همان صورت که برای یک قاضی تفاوتی نمی‌کند که کدام‌یک از طرفین دعوا بلندقدتر، یا چاق‌تر یا حتی باهوش‌تر و تحصیل‌کرده‌تر هستند، به همان صورت هم برای قاضی تفاوتی نکند که رنگ پوست افراد چه رنگی است.
پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی، در اصل ۲۲ خود آورده بود: «همه افراد ملت اعم از زن و مرد، در برابر قانون مساوی‌اند». این عبارت ساده، زیرکانه از مقایسه زنان و مردان و در افتادن به وادی بی‌انتهای مقایسه «برابری‌های جسمانی/روانی» اجتناب کرده و خیلی ساده از «تساوی در برابر قانون» سخن گفته بود. متاسفانه در جریان تصویب قانون اساسی، این اصل حذف شد و در اصولی که جایگزین آن شد دیگر تساوی زن و مرد در برابر قانون جایی پیدا نکرد. به باورم، این فقط یک تبعیض جنسیتی نیست. بلکه یک تضاد منطقی و عقلانی در روند مقایسه بین انسان‌ها است. اگر کسی ادعا کند «برابر استفاده مساوی از قانون نیازمند تساوی و تشابه جسمانی و فیزیکی هستیم» قطعا باید بپذیرد که به ازای بی‌شمار تنوع انسانی قابل تصور باید قانون نوشته شود، که اساسا با ذات قانون‌نویسی در تضاد است.
در نهایت اینکه، به باور من، جدال‌های نظری در باب دلایل اختلاف یا تشابه در توانایی‌های روحی یا جسمانی زنان و مردان، می‌تواند از منظر روان‌شناسان، زیست‌شناسان، جامعه‌شناسان و دیگر محققان مورد بحث و تحقیق قرار بگیرد. احتمالا به مانند بی‌شمار موضوع بحث دیگر، هیچ گاه بر سر این مفاهیم توافقی فراگیر حاصل نخواهد شد. با این حال، وقتی که پای قانون به میان آید، به مانند همیشه، «برابری انسانی» دیگر ملاک نیست. بلکه «برابری حقوق» یا «تساوی در برابر قانون» است که اهمیت دارد. (درست همان مطالبه‌ای که زنان کارگر در جریان اعتراضات ۸مارس دنبال می‌کردند)
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
#A043
آرمان امیری @ArmanParian - برخی می‌گویند «زن و مرد با هم برابرند». مخالفانی نیز اعتراض می‌کنند که «خیر، برابر نیستند». به باورم، ناظر خردمند می‌تواند پیش از اعلام موضع نهایی بپرسد: برابری به چه معناست؟ یا برابری از چه منظر؟
مقایسه را بین دو مرد انجام می‌دهیم. دو مرد، با سن و سالی مشابه، ملیتی مشابه، تحصیلاتی مشابه، سطح ثروت و قد و قامت و هوش و رنگ پوست و حجم موی مشابه و ... به ظاهر توانسته‌ایم چندین عامل را به صورت پیش‌فرض مشابه اعلام کنیم اما همچنان صدها یا هزاران معیار دیگر در پیش است. در نهایت هم مشخص نیست که بتوانیم هیچ دو انسانی را کاملا «برابر» به معنای «مشابه» بدانیم. (دقت کنید که اساسا به پیچیدگی‌های عمیق روحی و روانی افراد وارد نشده‌ایم) آن وقت دوباره ناچاریم به این پرسش بازگردیم که «برابر، از چه نظر؟»
بخش عمده‌ای از استدلال‌های مدافع قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان، به تفاوت‌های فیزیکی و بیولوژیک زنان و مردان اشاره دارد که گاه دامنه‌اش تا تفاوت‌های روحی و روانی نیز کشیده می‌شود. این گروه اعتقاد دارند اثبات تفاوت‌های جسمانی/روانی بین زن و مرد، قطعا باید به ضرورت نگارش قوانین متفاوت در مورد زنان و مردان ختم شود. در واقع این گروه، «برابری» را در تشابه کامل جسمانی/روانی جسته و طبیعتا بدان رای منفی می‌دهد.
درست در نقطه مقابل، گروهی از فعالان «برابری‌طلب» نیز دقیقا به همین وادی ترجمه «برابری» به «تشابه‌جسمانی» سقوط می‌کنند. این گروه نیز تلاش دارند با مثال‌هایی انگشت شمار از حضور زنانی موفق در عرصه‌هایی چون کارگری معادن یا دیگر مشغال سنگین، هرگونه اختلاف فیزیکی را انکار کنند. یا با انجام برخی آزمایش‌ها، هرگونه تفاوت روحی و روانی زن و مرد را محصول آموزش و شرایط اجتماعی قلمداد کنند. اینان، در واقع روی دیگر همان گروهی هستند که باور دارند صرف اختلافات فیزیکی/روانی باید به دوگانگی در قوانین ختم شود.
مساله را اما می‌توان از منظر دیگری دید و اساسا به این تعریف «برابری» تردید کرد. به مثال تشابه دو مرد باز می‌گردیم. آیا آنچه تمامی مردان را شامل حال قوانین مشابهی کرده است، «برابری» آنان است؟ آیا تمامی مردان از نظر فیزیکی/روانی کاملا مشابه هستند؟ قطعا چنین نیست. پس چه چیز سبب شده که برای همه مردان یک قانون ثابت داشته باشیم، اما زنان را از اشتراک در آن منع کنیم؟
شاید بسیار ندانند که وقتی تلاش‌های گسترده آبراهام لینکلن برای لغو نظام برده‌داری در آمریکا به ثمر نشست، باز هم او نتوانست اصل برابری انسانی میان نژاد سفید و سیاه را به کرسی بنشاند. حتی همراهان او نیز حاضر نبودند بپذیرند انسان سفید با انسان سیاه برابر است. اما در نهایت لینکلن توانست شمار کافی از نمایندگان مجلس را متقاعد سازد که «علی رغم تفاوت‌های میان انسان سفید و انسان سیاه، بپذیریم که در برابر قانون با آنها یکسان برخورد شود». یعنی درست به همان صورت که برای یک قاضی تفاوتی نمی‌کند که کدام‌یک از طرفین دعوا بلندقدتر، یا چاق‌تر یا حتی باهوش‌تر و تحصیل‌کرده‌تر هستند، به همان صورت هم برای قاضی تفاوتی نکند که رنگ پوست افراد چه رنگی است.
پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی، در اصل ۲۲ خود آورده بود: «همه افراد ملت اعم از زن و مرد، در برابر قانون مساوی‌اند». این عبارت ساده، زیرکانه از مقایسه زنان و مردان و در افتادن به وادی بی‌انتهای مقایسه «برابری‌های جسمانی/روانی» اجتناب کرده و خیلی ساده از «تساوی در برابر قانون» سخن گفته بود. متاسفانه در جریان تصویب قانون اساسی، این اصل حذف شد و در اصولی که جایگزین آن شد دیگر تساوی زن و مرد در برابر قانون جایی پیدا نکرد. به باورم، این فقط یک تبعیض جنسیتی نیست. بلکه یک تضاد منطقی و عقلانی در روند مقایسه بین انسان‌ها است. اگر کسی ادعا کند «برابر استفاده مساوی از قانون نیازمند تساوی و تشابه جسمانی و فیزیکی هستیم» قطعا باید بپذیرد که به ازای بی‌شمار تنوع انسانی قابل تصور باید قانون نوشته شود، که اساسا با ذات قانون‌نویسی در تضاد است.
در نهایت اینکه، به باور من، جدال‌های نظری در باب دلایل اختلاف یا تشابه در توانایی‌های روحی یا جسمانی زنان و مردان، می‌تواند از منظر روان‌شناسان، زیست‌شناسان، جامعه‌شناسان و دیگر محققان مورد بحث و تحقیق قرار بگیرد. احتمالا به مانند بی‌شمار موضوع بحث دیگر، هیچ گاه بر سر این مفاهیم توافقی فراگیر حاصل نخواهد شد. با این حال، وقتی که پای قانون به میان آید، به مانند همیشه، «برابری انسانی» دیگر ملاک نیست. بلکه «برابری حقوق» یا «تساوی در برابر قانون» است که اهمیت دارد. (درست همان مطالبه‌ای که زنان کارگر در جریان اعتراضات ۸مارس دنبال می‌کردند)
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara