کشتن از سر ترحم!
#A085
آرمان امیری @ArmanParian - یکی از دوستان چند وقت پیش بچه گربه مریض‌احوالی را از خیابان پیدا کرد. تیمار کرد. پیش دامپزشک برد و خلاصه به قول خودش «نجات داد». بعد در مشورت با برخی گروه‌های حامی حقوق حیوانات، گربه را بردند و عقیم کردند. استدلالی که «فعالین حامی حقوق حیوانات» مطرح کرده بودند نظیر همین متنی است که عینا از یکی از صفحات فیس‌بوکی آن‌ها نقل می‌کنم:
«غذارسانی در کنار عقیم‌سازی تنها راه‌کاری است که می‌شود زندگی کوتاه و زجر‌آور گربه‌های خیابانی را قابل تحمل‌تر کرد ... حالا بهترین فصل برای عقیم‌سازی گربه‌ها است. تغییری که با عقیم‌سازی می‌توانید در زندگی یک گربه خیابانی ایجاد کنید بسیار بزرگ است. غذارسانی در کنار عقیم‌سازی می‌تواند جان یک گربه خیابانی را از مرگ نجات دهد. با عقیم‌سازی یک گربه ماده می‌توانید از تولد تعداد زیادی نوزاد گربه که سرنوشتی جز مرگ در زیر چرخ‌های ماشین‌ها یا گرسنگی در انتظار‌شان نیست جلوگیری کنید».
به نظر می‌رسد نطفه اصلی این استدلال بر دو پیش‌فرض اصلی بنا شده است:
۱- طبیعت، زیست یا مرگ عادلانه‌ای برای گربه‌ها فراهم نکرده است. تا حدی که زندگی گربه‌ها به قدری دردناک است که اساسا به دنیا نیامدن برایشان بهتر است.
۲- ما مسوول نجات گربه‌ها از این دور باطل زندگی‌های دردناک هستیم. پس باید برایشان تصمیم بگیریم که کدام وضعیت به سود آن‌ها است.
من گمان می‌کنم، این فرضیاتی که اینجا در مورد گربه‌ها به کار گرفته شده، در موارد بسیاری به انسان‌ها هم تسری پیدا می‌کند. برای مثال آرتور شوپنهاور، شاعر و فیلسوف آلمانی می‌گفت «دنیا چنان جای تیره و زشتی است که تنها امر اخلاقی قابل تصور آن است که دنیا اصلا وجود نداشته باشد». خوشبختانه مسوولیت تصمیم‌گیری در مورد دنیا هیچ وقت به دست جناب شوپنهاور نیفتاد. اما سال‌ها بعد، با روی‌کار آمدن هیتلر، آلمان‌ها پروژه «کشتن از سر ترحم» را به صورت رسمی اعلام کردند.
در جریان این طرح که تاریخ رسمی شروع آن اول سپتامبر ۱۹۳۹ اعلام شد، نازی‌ها پزشکان و کارکنان بیمارستان‌ها را به نادیده گرفتن برخی بیماران ترغیب می‌کردند چون اعتقاد داشتند مرگ برای آن‌ها بهتر از زندگی است. بدین ترتیب بیماران از گرسنگی و مرض جان می‌دادند. پس از آن نوبت به گروه «مشاوران» رسید که به صورت منظم از بیمارستان‌ها بازدید می‌کردند و تصمیم می‌گرفتند که زندگی برای چه کسانی سخت است. این گروه‌ها جدا می‌شدند و به مراکز «کشتار از سر ترحم» ارسال می‌شدند تا با تزریق مواد کشنده «راحت شوند». تا ماه اوت سال ۱۹۴۱ که ظاهرا طرح فوق متوقف شد، دست‌کم ۷۰هزار نفر در آلمان و اتریش «از سر ترحم» کشته شدند که بخش عمده‌ای از آن‌ها را معلولان جسمی و ذهنی تشکیل می‌دادند.
همچنان می‌توان پذیرفت که مثال‌هایی از جنس حیوانات، یا معلولان جسمی، آن هم برای اتخاذ تصمیمی در سطح مرگ یا عقیم‌سازی، مثال‌هایی اغراق شده و مواردی خاص هستند. اما در دل این شیوه از استدلال، هنوز نطفه‌ای وجود دارد که به سیاست‌های متداول و حتی آشنای دیگری ختم می‌شود: اینکه «یک عده‌ای خودشان نمی‌توانند صلاح خودشان را تشخیص بدهند و ما مسوولیت و صلاحیت داریم تا برای آن‌ها تصمیم بگیریم». به نظرم، این دقیقا همان هسته مرکزی یک شیوه از نگرش به جهان است که باید مورد سنجش و داوری قرار گیرد.
گمان من بر آن است که بخش عمده‌ای از ما، حتی در روزمره‌ترین مسائل زندگی، چنین قضاوت‌هایی در مورد اطرافیان خود داریم. به زعم خود در حق آن‌ها لطفی می‌کنیم (غذایی می‌دهیم) و در مقابل به خود حق می‌دهیم تا به جای آن‌ها (که به نظر ما نمی‌توانند صلاح خود را تشخیص دهند) تصمیم بگیریم؛ بدون اینکه هیچ گاه فکر کنیم چنین شیوه‌ای تا کجاها ممکن است ادامه پیدا کند و چه عواقبی می‌تواند به همراه داشته باشد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A085
آرمان امیری @ArmanParian - یکی از دوستان چند وقت پیش بچه گربه مریض‌احوالی را از خیابان پیدا کرد. تیمار کرد. پیش دامپزشک برد و خلاصه به قول خودش «نجات داد». بعد در مشورت با برخی گروه‌های حامی حقوق حیوانات، گربه را بردند و عقیم کردند. استدلالی که «فعالین حامی حقوق حیوانات» مطرح کرده بودند نظیر همین متنی است که عینا از یکی از صفحات فیس‌بوکی آن‌ها نقل می‌کنم:
«غذارسانی در کنار عقیم‌سازی تنها راه‌کاری است که می‌شود زندگی کوتاه و زجر‌آور گربه‌های خیابانی را قابل تحمل‌تر کرد ... حالا بهترین فصل برای عقیم‌سازی گربه‌ها است. تغییری که با عقیم‌سازی می‌توانید در زندگی یک گربه خیابانی ایجاد کنید بسیار بزرگ است. غذارسانی در کنار عقیم‌سازی می‌تواند جان یک گربه خیابانی را از مرگ نجات دهد. با عقیم‌سازی یک گربه ماده می‌توانید از تولد تعداد زیادی نوزاد گربه که سرنوشتی جز مرگ در زیر چرخ‌های ماشین‌ها یا گرسنگی در انتظار‌شان نیست جلوگیری کنید».
به نظر می‌رسد نطفه اصلی این استدلال بر دو پیش‌فرض اصلی بنا شده است:
۱- طبیعت، زیست یا مرگ عادلانه‌ای برای گربه‌ها فراهم نکرده است. تا حدی که زندگی گربه‌ها به قدری دردناک است که اساسا به دنیا نیامدن برایشان بهتر است.
۲- ما مسوول نجات گربه‌ها از این دور باطل زندگی‌های دردناک هستیم. پس باید برایشان تصمیم بگیریم که کدام وضعیت به سود آن‌ها است.
من گمان می‌کنم، این فرضیاتی که اینجا در مورد گربه‌ها به کار گرفته شده، در موارد بسیاری به انسان‌ها هم تسری پیدا می‌کند. برای مثال آرتور شوپنهاور، شاعر و فیلسوف آلمانی می‌گفت «دنیا چنان جای تیره و زشتی است که تنها امر اخلاقی قابل تصور آن است که دنیا اصلا وجود نداشته باشد». خوشبختانه مسوولیت تصمیم‌گیری در مورد دنیا هیچ وقت به دست جناب شوپنهاور نیفتاد. اما سال‌ها بعد، با روی‌کار آمدن هیتلر، آلمان‌ها پروژه «کشتن از سر ترحم» را به صورت رسمی اعلام کردند.
در جریان این طرح که تاریخ رسمی شروع آن اول سپتامبر ۱۹۳۹ اعلام شد، نازی‌ها پزشکان و کارکنان بیمارستان‌ها را به نادیده گرفتن برخی بیماران ترغیب می‌کردند چون اعتقاد داشتند مرگ برای آن‌ها بهتر از زندگی است. بدین ترتیب بیماران از گرسنگی و مرض جان می‌دادند. پس از آن نوبت به گروه «مشاوران» رسید که به صورت منظم از بیمارستان‌ها بازدید می‌کردند و تصمیم می‌گرفتند که زندگی برای چه کسانی سخت است. این گروه‌ها جدا می‌شدند و به مراکز «کشتار از سر ترحم» ارسال می‌شدند تا با تزریق مواد کشنده «راحت شوند». تا ماه اوت سال ۱۹۴۱ که ظاهرا طرح فوق متوقف شد، دست‌کم ۷۰هزار نفر در آلمان و اتریش «از سر ترحم» کشته شدند که بخش عمده‌ای از آن‌ها را معلولان جسمی و ذهنی تشکیل می‌دادند.
همچنان می‌توان پذیرفت که مثال‌هایی از جنس حیوانات، یا معلولان جسمی، آن هم برای اتخاذ تصمیمی در سطح مرگ یا عقیم‌سازی، مثال‌هایی اغراق شده و مواردی خاص هستند. اما در دل این شیوه از استدلال، هنوز نطفه‌ای وجود دارد که به سیاست‌های متداول و حتی آشنای دیگری ختم می‌شود: اینکه «یک عده‌ای خودشان نمی‌توانند صلاح خودشان را تشخیص بدهند و ما مسوولیت و صلاحیت داریم تا برای آن‌ها تصمیم بگیریم». به نظرم، این دقیقا همان هسته مرکزی یک شیوه از نگرش به جهان است که باید مورد سنجش و داوری قرار گیرد.
گمان من بر آن است که بخش عمده‌ای از ما، حتی در روزمره‌ترین مسائل زندگی، چنین قضاوت‌هایی در مورد اطرافیان خود داریم. به زعم خود در حق آن‌ها لطفی می‌کنیم (غذایی می‌دهیم) و در مقابل به خود حق می‌دهیم تا به جای آن‌ها (که به نظر ما نمی‌توانند صلاح خود را تشخیص دهند) تصمیم بگیریم؛ بدون اینکه هیچ گاه فکر کنیم چنین شیوه‌ای تا کجاها ممکن است ادامه پیدا کند و چه عواقبی می‌تواند به همراه داشته باشد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
یادداشت وارده: مرگ همراه با شکنجه!
#V014
نویسنده میهمان (میرا قائمی @Qaemi) - یادداشت «آرمان امیری» با عنوان «کشتن از سر ترحم!» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/377) این حُسن را دارد که سعی کرده است با استفاده از روش‌های تفکر نقادانه (critical thinking) به مفروضات استدلال کسانی بپردازد که معتقدند «...عقیم‌سازی تنها راه‌کاری است که می‌شود زندگی کوتاه و زجر‌آور گربه‌های خیابانی را قابل تحمل‌تر کرد ...». از نظر امیری، این استدلال دو پیش‌فرض دارد:
۱- طبیعت، زیست یا مرگ عادلانه‌ای برای گربه‌ها فراهم نکرده است. تا حدی که زندگی گربه‌ها به قدری دردناک است که اساسا به دنیا نیامدن برایشان بهتر است.
۲- ما مسوول نجات گربه‌ها از این دور باطل زندگی‌های دردناک هستیم. پس باید برایشان تصمیم بگیریم که کدام وضعیت به سود آن‌ها است.
من ابتدا نکاتی درباره این دو پیش‌فرض یادآوری می‌کنم و سپس صورت مسئله را از منظر خودم، به عنوان یکی از طرفداران عقیم‌سازیِ مدیریت‌شده، طرح می‌کنم.
پیش‌فرض۱: در این پیش‌فرض باید به جای «طبیعت» عبارت «ما انسان‌ها» را گذاشت تا ادعا درست باشد و همان پیش‌فرضی باشد که حامیان این حیوانات به آن معتقدند. اگر به تاریخ پیدایش حیوانات خانگی بنگریم، انسان‌ها در گذشته به دلیل نیازهایی كه داشتند این حیوانات را حمایت و حفظ كرده‌اند. نیازهایی كه امروزه در شهرها رنگ باخته است. بنابراین این حیوانات برای زیست خود به انسان‌ها وابسته‌اند و برای همین هم در كنار ما و در شهرها زندگی می‌كنند. پس نمی‌شود گفت «طبیعت» ناعادلانه رفتار كرده است، بلكه این انسان‌ها هستند كه عدالت را در قبال این دوستان قدیمی رعایت نمی‌کنند.
پیش‌فرض۲: اگر مطالبی که در پاراگراف قبل گفتم پذیرفتنی باشد آنگاه پیش‌فرض دوم را هم، البته با اصلاح بعضی از کلمات، می‌توان به نحو موجهی حفظ کرد: بله، ما در قبال زندگی گربه‌هایی که در محیطمان زندگی می‌کنند مسئول هستیم. این بخشی از اخلاق محیط زیستی است. البته باید دید معقول‌ترین واکنش ما به این احساس مسئولیت چیست. از آقای امیری می‌پرسم كه اگر انسانی مدام تولیدمثل کند بدون آنكه بتواند از لحاظ مالی، عاطفی یا بهداشتی به فرزندانش رسیدگی كند، كاری غیراخلاقی انجام نمی‌دهد؟ البته برای چنین انسانی می‌شود دوره‌های آموزشی گذاشت؛ اما نمی‌توانیم برای یك گربه یا سگ استدلال کنیم و عواقب كارش را برایش توضیح دهیم.
حیواناتی نظیر سگ و گربه مانند كودكانمان هستند. در شش ماه اول زندگی‌شان توانایی جفت‌گیری پیدا می‌كنند و مطلقا به خود و مشكلات حال و آینده‌شان خودآگاهی ندارند، بنابراین اگر ما از وضع فلاکت‌بار آن‌ها باخبریم، مسئولیم و عقل و اخلاق حكم می‌كند كه كار درست را برای از بین بردن رنج تحمیل‌شده به این حیوانات انجام دهیم. ما همانطور كه در قبال فرزندانمان مسئولیت داریم و حق داریم در مواردی به جای آن‌ها تصمیم بگیریم در قبال حیوانات شهری یا خانگی هم چنین حق و مسئولیتی داریم.
اما صورت مسئله چیست؟ هر گربه ماده به‌طور میانگین می‌تواند سالیانه ۱۲ بچه گربه به دنیا بیاورد که هرکدام از آن بچه‌ها شش ماه بعد می‌توانند وارد چرخۀ تولید مثل شوند و همانطور که در تصویر می‌بینید بعد از دو سال تعدادشان به ۶۷ و بعد از سه سال به صورتی تصاعدی به ۳۷۶ گربه خواهد رسید! حال با در نظر گرفتن کمبود غذا، انواع خطرات محیطی مثل بیماری‌های عفونی یا تصادف با ماشین، سرما و گرما و.. دشوار نیست پیش‌بینیِ اینکه چه رنجی در انتظار فرزندانی است که این گونه به دنیا می‌آیند. البته در شرایط ایده‌آل بهتر است ما دخالتی نکنیم اما ما انسان‌ها به دلیل اینکه تعادل زیستی را در این سیاره به هم زده‌ایم، بارها ناچار شده‌ایم که در طبیعت دست ببریم. حال در مقابل چنین وضعی نیز باید معقول‌ترین و قابل‌دفاع‌ترین راه را در پیش بگیریم. اکنون سؤال من از آقای امیری این است که پیشنهاد شما برای کاستن از درد و رنج این دوستان قدیمی ما، این موجودات آسیب‌پذیر و بی‌پناه چیست؟
همه می‌دانیم که ویژگی دوراهی‌های اخلاقی (moral dilemmas) همین است که هیچکدام از دو راه مطلوب و ایده‌ال نیست. (در اینجا: یک طرف رها کردن گربه‌ها که از گرسنگی و سرما و گرما و زیرماشین رفتن بمیرند و یک طرف تصمیم‌گیری به جای آن‌ها برای کنترل جمعیت‌شان). در این مورد شهود اخلاقی بسیاری از انسان‌ها حکم می‌کند که گزینۀ دوم راه معقولتری است. البته می‌شود این بخش از بحث را بسط و گسترش داد، می‌شود از تجربۀ موفق کشورهای متمدن دیگر یا حتی همسایۀ دیوار به دیوارمان ترکیه در حل مسئلۀ حیوانات بی‌پناه نوشت؛ اما من برای آنکه حجم یادداشتم از حجم یادداشت آقای امیری بیشتر نشود به همین مقدار بسنده می‌کنم.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در مجمع دیوانگان@Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
#V014
نویسنده میهمان (میرا قائمی @Qaemi) - یادداشت «آرمان امیری» با عنوان «کشتن از سر ترحم!» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/377) این حُسن را دارد که سعی کرده است با استفاده از روش‌های تفکر نقادانه (critical thinking) به مفروضات استدلال کسانی بپردازد که معتقدند «...عقیم‌سازی تنها راه‌کاری است که می‌شود زندگی کوتاه و زجر‌آور گربه‌های خیابانی را قابل تحمل‌تر کرد ...». از نظر امیری، این استدلال دو پیش‌فرض دارد:
۱- طبیعت، زیست یا مرگ عادلانه‌ای برای گربه‌ها فراهم نکرده است. تا حدی که زندگی گربه‌ها به قدری دردناک است که اساسا به دنیا نیامدن برایشان بهتر است.
۲- ما مسوول نجات گربه‌ها از این دور باطل زندگی‌های دردناک هستیم. پس باید برایشان تصمیم بگیریم که کدام وضعیت به سود آن‌ها است.
من ابتدا نکاتی درباره این دو پیش‌فرض یادآوری می‌کنم و سپس صورت مسئله را از منظر خودم، به عنوان یکی از طرفداران عقیم‌سازیِ مدیریت‌شده، طرح می‌کنم.
پیش‌فرض۱: در این پیش‌فرض باید به جای «طبیعت» عبارت «ما انسان‌ها» را گذاشت تا ادعا درست باشد و همان پیش‌فرضی باشد که حامیان این حیوانات به آن معتقدند. اگر به تاریخ پیدایش حیوانات خانگی بنگریم، انسان‌ها در گذشته به دلیل نیازهایی كه داشتند این حیوانات را حمایت و حفظ كرده‌اند. نیازهایی كه امروزه در شهرها رنگ باخته است. بنابراین این حیوانات برای زیست خود به انسان‌ها وابسته‌اند و برای همین هم در كنار ما و در شهرها زندگی می‌كنند. پس نمی‌شود گفت «طبیعت» ناعادلانه رفتار كرده است، بلكه این انسان‌ها هستند كه عدالت را در قبال این دوستان قدیمی رعایت نمی‌کنند.
پیش‌فرض۲: اگر مطالبی که در پاراگراف قبل گفتم پذیرفتنی باشد آنگاه پیش‌فرض دوم را هم، البته با اصلاح بعضی از کلمات، می‌توان به نحو موجهی حفظ کرد: بله، ما در قبال زندگی گربه‌هایی که در محیطمان زندگی می‌کنند مسئول هستیم. این بخشی از اخلاق محیط زیستی است. البته باید دید معقول‌ترین واکنش ما به این احساس مسئولیت چیست. از آقای امیری می‌پرسم كه اگر انسانی مدام تولیدمثل کند بدون آنكه بتواند از لحاظ مالی، عاطفی یا بهداشتی به فرزندانش رسیدگی كند، كاری غیراخلاقی انجام نمی‌دهد؟ البته برای چنین انسانی می‌شود دوره‌های آموزشی گذاشت؛ اما نمی‌توانیم برای یك گربه یا سگ استدلال کنیم و عواقب كارش را برایش توضیح دهیم.
حیواناتی نظیر سگ و گربه مانند كودكانمان هستند. در شش ماه اول زندگی‌شان توانایی جفت‌گیری پیدا می‌كنند و مطلقا به خود و مشكلات حال و آینده‌شان خودآگاهی ندارند، بنابراین اگر ما از وضع فلاکت‌بار آن‌ها باخبریم، مسئولیم و عقل و اخلاق حكم می‌كند كه كار درست را برای از بین بردن رنج تحمیل‌شده به این حیوانات انجام دهیم. ما همانطور كه در قبال فرزندانمان مسئولیت داریم و حق داریم در مواردی به جای آن‌ها تصمیم بگیریم در قبال حیوانات شهری یا خانگی هم چنین حق و مسئولیتی داریم.
اما صورت مسئله چیست؟ هر گربه ماده به‌طور میانگین می‌تواند سالیانه ۱۲ بچه گربه به دنیا بیاورد که هرکدام از آن بچه‌ها شش ماه بعد می‌توانند وارد چرخۀ تولید مثل شوند و همانطور که در تصویر می‌بینید بعد از دو سال تعدادشان به ۶۷ و بعد از سه سال به صورتی تصاعدی به ۳۷۶ گربه خواهد رسید! حال با در نظر گرفتن کمبود غذا، انواع خطرات محیطی مثل بیماری‌های عفونی یا تصادف با ماشین، سرما و گرما و.. دشوار نیست پیش‌بینیِ اینکه چه رنجی در انتظار فرزندانی است که این گونه به دنیا می‌آیند. البته در شرایط ایده‌آل بهتر است ما دخالتی نکنیم اما ما انسان‌ها به دلیل اینکه تعادل زیستی را در این سیاره به هم زده‌ایم، بارها ناچار شده‌ایم که در طبیعت دست ببریم. حال در مقابل چنین وضعی نیز باید معقول‌ترین و قابل‌دفاع‌ترین راه را در پیش بگیریم. اکنون سؤال من از آقای امیری این است که پیشنهاد شما برای کاستن از درد و رنج این دوستان قدیمی ما، این موجودات آسیب‌پذیر و بی‌پناه چیست؟
همه می‌دانیم که ویژگی دوراهی‌های اخلاقی (moral dilemmas) همین است که هیچکدام از دو راه مطلوب و ایده‌ال نیست. (در اینجا: یک طرف رها کردن گربه‌ها که از گرسنگی و سرما و گرما و زیرماشین رفتن بمیرند و یک طرف تصمیم‌گیری به جای آن‌ها برای کنترل جمعیت‌شان). در این مورد شهود اخلاقی بسیاری از انسان‌ها حکم می‌کند که گزینۀ دوم راه معقولتری است. البته می‌شود این بخش از بحث را بسط و گسترش داد، می‌شود از تجربۀ موفق کشورهای متمدن دیگر یا حتی همسایۀ دیوار به دیوارمان ترکیه در حل مسئلۀ حیوانات بی‌پناه نوشت؛ اما من برای آنکه حجم یادداشتم از حجم یادداشت آقای امیری بیشتر نشود به همین مقدار بسنده می‌کنم.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در مجمع دیوانگان@Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
Telegram
مجمع دیوانگان
کشتن از سر ترحم!
#A085
آرمان امیری @ArmanParian - یکی از دوستان چند وقت پیش بچه گربه مریض‌احوالی را از خیابان پیدا کرد. تیمار کرد. پیش دامپزشک برد و خلاصه به قول خودش «نجات داد». بعد در مشورت با برخی گروه‌های حامی حقوق حیوانات، گربه را بردند و عقیم کردند.…
#A085
آرمان امیری @ArmanParian - یکی از دوستان چند وقت پیش بچه گربه مریض‌احوالی را از خیابان پیدا کرد. تیمار کرد. پیش دامپزشک برد و خلاصه به قول خودش «نجات داد». بعد در مشورت با برخی گروه‌های حامی حقوق حیوانات، گربه را بردند و عقیم کردند.…
اخلاق مبتنی بر عاطفه
#V014
(توضیح: این دومین پاسخ وارده در ارتباط با یادداشت «کشتن از سر ترحم» است. در آینده تلاش می‌کنیم با بهره‌گیری از «تلگراف»، امکان جدیدی که تلگرام ایجاد کرده، یادداشت‌های اینچنین که در ارتباط و پاسخ به یکدیگر منتشر می‌شوند را به یکدیگر متصل کنیم که خواننده بتواند راحت‌تر مسیر بحث را پی‌گیری کند)
نویسنده میهمان: احسان آقازاده - یادداشت «مرگ همراه با شکنجه» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/379) پیش فرض اول یادداشت «کشتن از سر ترحم!» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/377) را با جایگزینی عنوان «ما انسان‌ها» به جای «طبیعت» اصلاح می‌کند و بیان می‌دارد که انسان‌ها به دلیل نیازهایشان از این حیوانات حمایت و پشتیبانی کرده‌اند، که امروز به دلیل مرتفع شدن آن نیازها حمایت مذکور از این حیوانات دریغ می‌شود. در اینجا انسان به عنوان گونه‌ای از موجودات مطرح است. ذکر این نکته از این منظر مهم است که انسان‌ها و گربه‌ها به عنوان دو گونه از موجودات به دلیل نیازهای دوطرفه‌ای که داشته‌اند هم‌زیست شده‌اند و در این مسیر روند تکاملی خاصی را در طبیعت طی کرده‌اند، در این میان علاوه بر وجود جنبه آگاهانه قطعا جنبه‌های ناخودآگاهی بر اساس قانون طبیعت هم دخیل بوده است.
از سوی دیگر از استدلال مذکور چنین بر می‌آید که انسان از وظیفه خود در حمایت از این حیوانات تخطی کرده است. در اینجا انسانی که وظیفه برای آن قائل می‌شویم و می‌گوییم ما انسان‌ها اخلاقا شرعا یا عرفا موظف هستیم به این امر منظور فرد و من انسانی است و نه گونه انسان؛ انسان در اینجا مشترک لفظی است. وقتی تخطی مسئولیت اخلاقی مطرح است و یا گناهی متوجه فرد است که تعمدی از سوی او در این ارتکاب مطرح باشد. در حالیکه انسانی که ما مسئول دانسته‌ایم گونه انسانی و بخشی از روال همان طبیعت است. مسئله این است که آیا تکامل و طبیعت در این مسله روال و سیر عادی خود را طی کرده و بستر اکولوژیک خود را یافته؟ یعنی گونه‌های جانوری بر اساس شرایط محیطی مناسب و نامناسب افزایش و کاهش رشد جمعیتی را شاهد بوده‌اند؟ یا انسان‌ها از مسئولیتی که داشته‌اند تخطی کرده‌اند؟ از طرفی اگر ما وظیفه اخلاقی نسبت به محیط زیست قائلیم آیا مجازیم به تمایز قائل شدن بین گونه‌های جانوری؟
قطعا دخالت گونه انسان بر محیط موجبات تغییرات و آثار متفاوتی از منظر اکولوژیک گشته است، اما آیا حکم اخلاقی واحد یا مشابهی در همه موارد (یا در مورد همه گونه‌ها) صادر شده است؟ منظور این است که این اخلاق محیط زیستی اگر یک اخلاق کلی است مستقل از سابقه دوستی و مسائل عاطفی است؟ نقد وارده در واقع نقد بنای اخلاق بر عاطفه است.
قسمت بعدی استدلال مبتنی بر اخلاقی است که معیارش کاهش رنج است. نقدی که به معیار ایجاد حداقل رنج و یا روی دیگر آن یعنی ایجاد حداکثر لذت همراه است، این است که واحد سنجش میزان رنج و یا لذت موجود دیگر فرد یا تصمیم گیرنده اخلاقی است. من با این قسمت یادداشت «کشتن از سر ترحم!» موافقم که تصمیم گیری به جای دیگران امری غیراخلاقی است، هر چند که این تصمیم به نفع طرف مقابل باشد. با این قسمت یادداشت «مرگ همراه با شکنجه» نیز موافق هستم که وقتی فرد فاقد قدرت تصمیم‌گیری باشد پیروی از این اصل منطقی نیست؛ که البته منظور از قدرت، توانایی فیزیکال است و نه باور ما از صلاحیت دیگران. به عنوان مثال در مورد کودکان در مواردی که توانایی فیزیکال تصمیم‌گیری وجود دارد مانند منع پیروی از علایق شخصی فرزندان توسط والدین مسئله اخلاقی همچنان پا برجا است. با این حال در مواردی هم که توانایی فیزیکال وجود ندارد، همچنان مسئله قبلی یعنی اینکه معیار سنجش میزان رنج و یا لذت فرد یا موجود دیگر تصمیم گیرنده اخلاقی است، مطرح است و سوال اینجا است که تصمیم‌گیرنده چگونه به میزان رنج و لذت طرف مقابل دسترسی دارد؟ ما چه دسترسی به کمیت و کیفیت رنج و لذت زندگی سایر موجودات و احساس آن‌ها داریم؟ مبنای این حکم اگر دلسوزی برای رنج نکشیدن حیوانات است، باز اخلاق را بر عاطفه و اخساسات تصمیم گیرنده استوار کرده است.
اینکه راهکارهای کنترل جمعیت در مورد موجودات چه مبنای علمی یا منطقی برای خود دارند بحثی دیگر است، ولی مبنا قرار دادن عاطفه و احساس در این موارد به عنوان دلیل کفایت نمی‌کند. کمترین ایرادات این ابتنا شاید نادیده گرفته شدن اولویت‌های اخلاقی، عدم دسترسی به احساسات طرف مقابل و خطای ناشی از جایگزینی تصمیمات عاطفی به جای تصمیمات منطقی باشد.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در مجمع دیوانگان@Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
#V014
(توضیح: این دومین پاسخ وارده در ارتباط با یادداشت «کشتن از سر ترحم» است. در آینده تلاش می‌کنیم با بهره‌گیری از «تلگراف»، امکان جدیدی که تلگرام ایجاد کرده، یادداشت‌های اینچنین که در ارتباط و پاسخ به یکدیگر منتشر می‌شوند را به یکدیگر متصل کنیم که خواننده بتواند راحت‌تر مسیر بحث را پی‌گیری کند)
نویسنده میهمان: احسان آقازاده - یادداشت «مرگ همراه با شکنجه» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/379) پیش فرض اول یادداشت «کشتن از سر ترحم!» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/377) را با جایگزینی عنوان «ما انسان‌ها» به جای «طبیعت» اصلاح می‌کند و بیان می‌دارد که انسان‌ها به دلیل نیازهایشان از این حیوانات حمایت و پشتیبانی کرده‌اند، که امروز به دلیل مرتفع شدن آن نیازها حمایت مذکور از این حیوانات دریغ می‌شود. در اینجا انسان به عنوان گونه‌ای از موجودات مطرح است. ذکر این نکته از این منظر مهم است که انسان‌ها و گربه‌ها به عنوان دو گونه از موجودات به دلیل نیازهای دوطرفه‌ای که داشته‌اند هم‌زیست شده‌اند و در این مسیر روند تکاملی خاصی را در طبیعت طی کرده‌اند، در این میان علاوه بر وجود جنبه آگاهانه قطعا جنبه‌های ناخودآگاهی بر اساس قانون طبیعت هم دخیل بوده است.
از سوی دیگر از استدلال مذکور چنین بر می‌آید که انسان از وظیفه خود در حمایت از این حیوانات تخطی کرده است. در اینجا انسانی که وظیفه برای آن قائل می‌شویم و می‌گوییم ما انسان‌ها اخلاقا شرعا یا عرفا موظف هستیم به این امر منظور فرد و من انسانی است و نه گونه انسان؛ انسان در اینجا مشترک لفظی است. وقتی تخطی مسئولیت اخلاقی مطرح است و یا گناهی متوجه فرد است که تعمدی از سوی او در این ارتکاب مطرح باشد. در حالیکه انسانی که ما مسئول دانسته‌ایم گونه انسانی و بخشی از روال همان طبیعت است. مسئله این است که آیا تکامل و طبیعت در این مسله روال و سیر عادی خود را طی کرده و بستر اکولوژیک خود را یافته؟ یعنی گونه‌های جانوری بر اساس شرایط محیطی مناسب و نامناسب افزایش و کاهش رشد جمعیتی را شاهد بوده‌اند؟ یا انسان‌ها از مسئولیتی که داشته‌اند تخطی کرده‌اند؟ از طرفی اگر ما وظیفه اخلاقی نسبت به محیط زیست قائلیم آیا مجازیم به تمایز قائل شدن بین گونه‌های جانوری؟
قطعا دخالت گونه انسان بر محیط موجبات تغییرات و آثار متفاوتی از منظر اکولوژیک گشته است، اما آیا حکم اخلاقی واحد یا مشابهی در همه موارد (یا در مورد همه گونه‌ها) صادر شده است؟ منظور این است که این اخلاق محیط زیستی اگر یک اخلاق کلی است مستقل از سابقه دوستی و مسائل عاطفی است؟ نقد وارده در واقع نقد بنای اخلاق بر عاطفه است.
قسمت بعدی استدلال مبتنی بر اخلاقی است که معیارش کاهش رنج است. نقدی که به معیار ایجاد حداقل رنج و یا روی دیگر آن یعنی ایجاد حداکثر لذت همراه است، این است که واحد سنجش میزان رنج و یا لذت موجود دیگر فرد یا تصمیم گیرنده اخلاقی است. من با این قسمت یادداشت «کشتن از سر ترحم!» موافقم که تصمیم گیری به جای دیگران امری غیراخلاقی است، هر چند که این تصمیم به نفع طرف مقابل باشد. با این قسمت یادداشت «مرگ همراه با شکنجه» نیز موافق هستم که وقتی فرد فاقد قدرت تصمیم‌گیری باشد پیروی از این اصل منطقی نیست؛ که البته منظور از قدرت، توانایی فیزیکال است و نه باور ما از صلاحیت دیگران. به عنوان مثال در مورد کودکان در مواردی که توانایی فیزیکال تصمیم‌گیری وجود دارد مانند منع پیروی از علایق شخصی فرزندان توسط والدین مسئله اخلاقی همچنان پا برجا است. با این حال در مواردی هم که توانایی فیزیکال وجود ندارد، همچنان مسئله قبلی یعنی اینکه معیار سنجش میزان رنج و یا لذت فرد یا موجود دیگر تصمیم گیرنده اخلاقی است، مطرح است و سوال اینجا است که تصمیم‌گیرنده چگونه به میزان رنج و لذت طرف مقابل دسترسی دارد؟ ما چه دسترسی به کمیت و کیفیت رنج و لذت زندگی سایر موجودات و احساس آن‌ها داریم؟ مبنای این حکم اگر دلسوزی برای رنج نکشیدن حیوانات است، باز اخلاق را بر عاطفه و اخساسات تصمیم گیرنده استوار کرده است.
اینکه راهکارهای کنترل جمعیت در مورد موجودات چه مبنای علمی یا منطقی برای خود دارند بحثی دیگر است، ولی مبنا قرار دادن عاطفه و احساس در این موارد به عنوان دلیل کفایت نمی‌کند. کمترین ایرادات این ابتنا شاید نادیده گرفته شدن اولویت‌های اخلاقی، عدم دسترسی به احساسات طرف مقابل و خطای ناشی از جایگزینی تصمیمات عاطفی به جای تصمیمات منطقی باشد.
(شما هم اگر مایل به انتشار یادداشت خود در مجمع دیوانگان@Divanesara هستید، آن را به آدرس تلگرامی @ArmanParian ارسال کنید)
Telegram
مجمع دیوانگان
یادداشت وارده: مرگ همراه با شکنجه!
#V014
نویسنده میهمان (میرا قائمی @Qaemi) - یادداشت «آرمان امیری» با عنوان «کشتن از سر ترحم!» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/377) این حُسن را دارد که سعی کرده است با استفاده از روش‌های تفکر نقادانه (critical thinking)…
#V014
نویسنده میهمان (میرا قائمی @Qaemi) - یادداشت «آرمان امیری» با عنوان «کشتن از سر ترحم!» (اینجا: https://telegram.me/divanesara/377) این حُسن را دارد که سعی کرده است با استفاده از روش‌های تفکر نقادانه (critical thinking)…
آیا باید کاملا مدرن شویم؟
#A086
آرمان امیری @ArmanParian
قصه از کجا شروع شد
از چندی پیش، صندوق‌دار کافه‌ای که به صورت مرتب می‌روم، رمز عابربانک من را حفظ کرده است. گویا خودش این کار را نشانی از محبت و توجه ویژه به مشتری ثابت‌اش قلمداد می‌کند. وقتی موضوع را با دوستانم مطرح کردم، برخی انتقاد کردند و معتقد بودند که باید در برابر نقض حریم شخصی خود حساس باشیم و اعتراض کنیم. بی‌شک شما هم به صورت روزانه با موارد مشابهی مواجه می‌شوید که متصدیان فروش رمز عابربانک‌تان را می‌پرسند. بهانه و دست‌مایه اولیه این نوشته همین است: آیا باید بگوییم یا خیر؟
جامعه یا اجتماع
«فردیناند تونیس»، در یک تقسیم‌بندی از جوامع، میان شکل اولیه «اجتماع»(گمینشافت) و شکل مدرن «جامعه»(گزلشافت) تمایز قایل شد. مدل اجتماع یا جماعت، نمونه‌های سنتی‌تری هستند که همچنان روابط آن‌ها بر پایه نسبت‌های قومی، قبیله‌ای و یا خویشاوندی شکل می‌گیرد. (روابط سنتی خودمان به ویژه در روستاها و شهرهای کوچک‌تر را به یاد بیاورید) به تعبیر تونیس، روابط انسانی در اجتماع(گمینشافت) بر «عاطفه» استوار است.
در مقابل اجتماع، جامعه(گزلشافت) قرار دارد که بر اساس الزام و نیاز شکل گرفته است. (تجربه زیست در کلان‌شهرها را مجسم کنید) در این مدل، علاقه جای خود را به اکراه داده است، سودجویی جای خدمت‌رسانی را می‌گیرد و رقابت، جایگزین حمایت می‌شود. تونیس، در آغاز کتاب خود (اجتماع و جامعه) می‌نویسد اجتماع به همبستگی کل ابنای بشر گرایش دارد اما در جامعه انفکاک و جدایی استوار است. در جامعه افراد به صورت ارگانیگ به هم پیوند نخورده‌اند بلکه به صورت ارگانیک جدا شده‌اند! فرد در اجتماع احساس امنیت و حمایت می‌کند در حالی که در جامعه با احساس ناامنی و رقابت مواجه است.
به صورت کلی، «اجتماع» ظرفیت‌های محدودی دارد که پاسخ‌گوی نیازهای جهان امروز نیست و به ناچار باید جای خود را به «جامعه» بدهد. روابط ارگانیک در جامعه مدرن است که امکان گسترش جوامع و تبدیل مجامع پراکنده سنتی به دولت/ملت‌های بزرگ را فراهم می‌کند. همچنین، نقش فرد و اصالت فردیت انسان تنها در بستر جامعه قابل توجه و تحقق است چرا که در اجتماع سنتی، اولویت با خانواده/قبیله است. با این حال، شکسته شدن روابط شخصی سنتی و جایگزینی آن با روابط غیرشخصی مدرن، آبستن آسیب‌های اجتماعی و روانی است که انزوا و تنهایی، افسردگی و حتی خودکشی از شایع‌ترین موارد آن هستند.
ما چه کار کنیم؟
تقسیم‌بندی تونیس، در آثار اندیشمندانی چون «ماکس وبر» و «امیل دورکیم» هم تکرار شد؛ اما به مرور مشخص شد که هیچ جامعه‌ای را نمی‌توان کاملا مدرن یا کاملا سنتی قلمداد کرد. پس ما همواره با جوامعی مواجه هستیم که به تعبیر «فردریک ریگز» ویژگی «منشوری» دارند. یعنی بافتی ترکیبی از هر دو نوع جامعه و اجتماع را شامل می‌شوند. من گمان می‌کنم این ویژگی منشوری جوامع، دقیقا در انسان‌ها هم وجود دارد. یعنی هیچ یک از ما نه کاملا مدرن هستیم و نه کاملا سنتی؛ بلکه در موقعیت‌های گوناگون با روی‌کردهای مختلف و گاه متضاد رفتار می‌کنیم. اگر فراموش نکنیم که هر یک از این دو روی‌کرد نقاط مثبت یا منفی خاص خودش را دارد و لزوما هیچ یک بر دیگری برتری مطلق ندارند، آنگاه با خیالی آسوده‌تر می‌توانیم فارغ از برچسب‌های جامعه‌شناختی، سود و زیان هر عملی را در موقعیت خاص خودش بسنجیم.
اجازه بدهید به ماجرای خاص خودم باز گردم. حریم خصوصی و ضرورت رعایت آن از دستاوردهای جوامع مدرن است. به ویژه با گسترش روابط اجتماعی و ورود فن‌آوری‌هایی نظیر بانکداری الکترونیک، مرزهای این حریم شخصی به صورت مداوم در حال تغییر و حتی گسترش هستند. اما من گمان می‌کنم هر یک از ما می‌توانیم متناسب با تجربیات و روحیات شخصی خود، نسخه‌هایی کاملا منحصر به فرد از این حریم‌ها تهیه کنیم.
برای مثال، من بیش از ۱۰ سال است که از عابربانک استفاده می‌کنم. در تمام این مدت حتی با یک مورد مشکل هم (نظیر سرقت) مواجه نشدم. اساسا در حساب شخصی من به قدری پول نیست که بخواهم نگران‌اش باشم. در مقابل، طی این ده سال، احتمالا هزاران بار با متصدیان خریدی برخورد کرده‌ام که بدون رعایت مقررات از من رمز کارت را طلب کرده‌اند. حال حساب کنید که اگر من با تصوری ذهنی از الزامات زیست مدرن، هر بار می‌خواستم با فروشنده وارد بگو مگو بشوم، طی این هزاران مورد چقدر مسببات فرسودگی روح و روان خودم را فراهم می‌آوردم؟ یا حتی چه تصویر عبوس و نامطبوعی در محیط اطرافم به جای می‌گذاشتم؟
من به حریم شخصی خودم اهمیت بسیار می‌دهم. اما حداقل در این مورد خاص ترجیح من مشاهده مجدد لبخند صندوق‌دار کافه است که توانسته در دل یک کلان‌شهر با روابطی تماما «گزلشافتی»، یک مدل کوچک «گمینشافتی» را بازسازی کند و به من احساس مطبوعی از دوستی، آشنایی، راحتی و حمایت را بدهد.
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
#A086
آرمان امیری @ArmanParian
قصه از کجا شروع شد
از چندی پیش، صندوق‌دار کافه‌ای که به صورت مرتب می‌روم، رمز عابربانک من را حفظ کرده است. گویا خودش این کار را نشانی از محبت و توجه ویژه به مشتری ثابت‌اش قلمداد می‌کند. وقتی موضوع را با دوستانم مطرح کردم، برخی انتقاد کردند و معتقد بودند که باید در برابر نقض حریم شخصی خود حساس باشیم و اعتراض کنیم. بی‌شک شما هم به صورت روزانه با موارد مشابهی مواجه می‌شوید که متصدیان فروش رمز عابربانک‌تان را می‌پرسند. بهانه و دست‌مایه اولیه این نوشته همین است: آیا باید بگوییم یا خیر؟
جامعه یا اجتماع
«فردیناند تونیس»، در یک تقسیم‌بندی از جوامع، میان شکل اولیه «اجتماع»(گمینشافت) و شکل مدرن «جامعه»(گزلشافت) تمایز قایل شد. مدل اجتماع یا جماعت، نمونه‌های سنتی‌تری هستند که همچنان روابط آن‌ها بر پایه نسبت‌های قومی، قبیله‌ای و یا خویشاوندی شکل می‌گیرد. (روابط سنتی خودمان به ویژه در روستاها و شهرهای کوچک‌تر را به یاد بیاورید) به تعبیر تونیس، روابط انسانی در اجتماع(گمینشافت) بر «عاطفه» استوار است.
در مقابل اجتماع، جامعه(گزلشافت) قرار دارد که بر اساس الزام و نیاز شکل گرفته است. (تجربه زیست در کلان‌شهرها را مجسم کنید) در این مدل، علاقه جای خود را به اکراه داده است، سودجویی جای خدمت‌رسانی را می‌گیرد و رقابت، جایگزین حمایت می‌شود. تونیس، در آغاز کتاب خود (اجتماع و جامعه) می‌نویسد اجتماع به همبستگی کل ابنای بشر گرایش دارد اما در جامعه انفکاک و جدایی استوار است. در جامعه افراد به صورت ارگانیگ به هم پیوند نخورده‌اند بلکه به صورت ارگانیک جدا شده‌اند! فرد در اجتماع احساس امنیت و حمایت می‌کند در حالی که در جامعه با احساس ناامنی و رقابت مواجه است.
به صورت کلی، «اجتماع» ظرفیت‌های محدودی دارد که پاسخ‌گوی نیازهای جهان امروز نیست و به ناچار باید جای خود را به «جامعه» بدهد. روابط ارگانیک در جامعه مدرن است که امکان گسترش جوامع و تبدیل مجامع پراکنده سنتی به دولت/ملت‌های بزرگ را فراهم می‌کند. همچنین، نقش فرد و اصالت فردیت انسان تنها در بستر جامعه قابل توجه و تحقق است چرا که در اجتماع سنتی، اولویت با خانواده/قبیله است. با این حال، شکسته شدن روابط شخصی سنتی و جایگزینی آن با روابط غیرشخصی مدرن، آبستن آسیب‌های اجتماعی و روانی است که انزوا و تنهایی، افسردگی و حتی خودکشی از شایع‌ترین موارد آن هستند.
ما چه کار کنیم؟
تقسیم‌بندی تونیس، در آثار اندیشمندانی چون «ماکس وبر» و «امیل دورکیم» هم تکرار شد؛ اما به مرور مشخص شد که هیچ جامعه‌ای را نمی‌توان کاملا مدرن یا کاملا سنتی قلمداد کرد. پس ما همواره با جوامعی مواجه هستیم که به تعبیر «فردریک ریگز» ویژگی «منشوری» دارند. یعنی بافتی ترکیبی از هر دو نوع جامعه و اجتماع را شامل می‌شوند. من گمان می‌کنم این ویژگی منشوری جوامع، دقیقا در انسان‌ها هم وجود دارد. یعنی هیچ یک از ما نه کاملا مدرن هستیم و نه کاملا سنتی؛ بلکه در موقعیت‌های گوناگون با روی‌کردهای مختلف و گاه متضاد رفتار می‌کنیم. اگر فراموش نکنیم که هر یک از این دو روی‌کرد نقاط مثبت یا منفی خاص خودش را دارد و لزوما هیچ یک بر دیگری برتری مطلق ندارند، آنگاه با خیالی آسوده‌تر می‌توانیم فارغ از برچسب‌های جامعه‌شناختی، سود و زیان هر عملی را در موقعیت خاص خودش بسنجیم.
اجازه بدهید به ماجرای خاص خودم باز گردم. حریم خصوصی و ضرورت رعایت آن از دستاوردهای جوامع مدرن است. به ویژه با گسترش روابط اجتماعی و ورود فن‌آوری‌هایی نظیر بانکداری الکترونیک، مرزهای این حریم شخصی به صورت مداوم در حال تغییر و حتی گسترش هستند. اما من گمان می‌کنم هر یک از ما می‌توانیم متناسب با تجربیات و روحیات شخصی خود، نسخه‌هایی کاملا منحصر به فرد از این حریم‌ها تهیه کنیم.
برای مثال، من بیش از ۱۰ سال است که از عابربانک استفاده می‌کنم. در تمام این مدت حتی با یک مورد مشکل هم (نظیر سرقت) مواجه نشدم. اساسا در حساب شخصی من به قدری پول نیست که بخواهم نگران‌اش باشم. در مقابل، طی این ده سال، احتمالا هزاران بار با متصدیان خریدی برخورد کرده‌ام که بدون رعایت مقررات از من رمز کارت را طلب کرده‌اند. حال حساب کنید که اگر من با تصوری ذهنی از الزامات زیست مدرن، هر بار می‌خواستم با فروشنده وارد بگو مگو بشوم، طی این هزاران مورد چقدر مسببات فرسودگی روح و روان خودم را فراهم می‌آوردم؟ یا حتی چه تصویر عبوس و نامطبوعی در محیط اطرافم به جای می‌گذاشتم؟
من به حریم شخصی خودم اهمیت بسیار می‌دهم. اما حداقل در این مورد خاص ترجیح من مشاهده مجدد لبخند صندوق‌دار کافه است که توانسته در دل یک کلان‌شهر با روابطی تماما «گزلشافتی»، یک مدل کوچک «گمینشافتی» را بازسازی کند و به من احساس مطبوعی از دوستی، آشنایی، راحتی و حمایت را بدهد.
کانال «مجمع دیوانگان»
@Divanesara
👍1
تجاهل در بازخوانی تاریخ
#A087
آرمان امیری @ArmanParian - در بخشی از مصاحبه «حسین دهباشی» با «سیدهادی خامنه‌ای»، مصاحبه‌گر تلاش می‌کند رابطه‌ای برقرار کند بین نقش آیت‌الله خمینی در انتخاب نخست‌وزیر و دخالت‌های رهبر فعلی در امور مربوط به رییس‌جمهوری. دهباشی، درست همان تشبیهاتی را تکرار می‌کند که دستگاه تبلیغاتی جناح حاکم سال‌ها است در درجه اول علیه شخص میرحسین موسوی و در درجه دوم علیه کل جریان اصلاحات به کار می‌گیرند. بنابر این روایت، اصلاح‌طلبان فعلی در ادعای خود مبنی بر لزوم محدودیت رهبری در چهارچوب قانون‌گرایی صادق نیستند، چرا که جریان سنتی چپ در جمهوری اسلامی، در زمان رهبر پیشین، از حمایت ایشان برای تحمیل نخست‌وزیر به رییس جمهور بهره برده است. همچنین ادعای ضمنی این روایت آن است که میرحسین موسوی، نه یک نخست وزیر منتخب و برگزیده مردمی، بلکه تحمیلی از جانب رهبر، به یک رییس‌جمهور منتخب بود.
نخستین پازل گم شده این روایت تفاوت بنیادین در ساختار قانونی نظام، پیش و پس از اصلاحات قانون اساسی در سال ۶۸ است. دهباشی در همین مصاحبه اخیر به گونه‌ای بدیهی تاکید می‌کند: حق رییس جمهور بود که بخواهد نخست‌وزیر مورد نظر خود را انتخاب کند. این ادعا نه تنها غیرقانونی و خلاف واقع است، بلکه اتفاقا در جای دیگر و در مورد نخستین رییس جمهور کشور توسط همین جریان اصول‌گرا کاملا وارونه می‌شود.
ابتدا از نظر قانونی عرض کنم که در تمامی نظام‌های نخست‌وزیری، چه در کشورهای غربی، چه در قانون اساسی مشروطه و چه در ده سال نخست نظام جمهوری اسلامی ایران، انتخاب نخست‌وزیر هیچ گاه از حقوق رییس دولت نیست. (چه شاه باشد و چه رییس‌جمهور) انتخاب نخست‌وزیر همواره حق مجلس است و نقش رییس‌جمهور/پادشاه در این ساختار یک نقش کاملا تشریفاتی است. اتفاقا تمامی آنانی که تلاش کردند این نقش تشریفاتی را به یک حق بدل کنند، دیکتاتورهای ناقض قانون اساسی بودند. مثل شاهان پهلوی که (بجز یک بازه زمانی کوتاه سال‌های ۲۰ تا ۳۲) مجلس را تشریفاتی و فرمایشی ساختند و بر خلاف قانون اساسی، حق انتخاب نخست‌وزیر را به خود اعطا کردند.
در مورد ماجرای انتخاب نخست‌وزیر در دوره نخست و دوم ریاست‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای نیز همه به خوبی می‌دانند که این رای شخصی رهبر نظام نبود که نخست‌وزیر را به مجلس و رییس‌جمهور تحمیل کرد. بلکه اکثریت قاطع نمایندگان مجلس حامی مهندس موسوی بودند و حتی در دو موردی که گزینه‌هایی نظیر آقایان ولایتی و میرسلیم مطرح شدند، مجلس بنابر حق خود از دادن رای به این افراد خودداری کرد. مظلوم‌نمایی حامیان رهبری اساسا تحریفی در تاریخ است که گویی مردم یک نفر را انتخاب می‌کردند ولی ساختار به او اجازه انتخاب نخست‌وزیر را نمی‌داد. اما واقعیت آن است که اگر قرار بود رییس‌جمهور همه کاره دولت باشد، ای بسا مهندس موسوی هم مجبور می‌شد در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کند و آن وقت باید می‌دیدیم که خود مردم کدام را انتخاب می‌کردند؟ برای آشنایان به تاریخ آن زمان پاسخ بسیار واضح و مشخص است.
نکته دیگر آنکه اتفاقا همین جریان، زمانی که بحث به جدال‌های ابوالحسن بنی‌صدر با مجلس می‌رسد، موضعی کاملا وارونه اتخاذ کرده و آنجا یادشان می‌افتد که انتخاب نخست‌وزیر حق مجلس بوده و مقاومت بنی‌صدر برای معرفی شهیدرجایی به مجلس محلی از اعراب نداشته است. البته که این صحبت از نظر قانونی کاملا درست است، اما این تغییر مواضع بر اساس منافع جریان سیاسی واقعا تامل برانگیز است.
اما محوریت اصلی تجاهل آقای دهباشی و دوستان، در تشبیه وضعیت اعلام نظر آیت‌الله خمینی در دفاع از میرحسین، با اعمال فشارهای رهبر کنونی به دولت‌های منتخب است. دهباشی به گونه‌ای وانمود می‌کند که گویی آیت‌الله خمینی، بر خلاف رای صادر شده از جانب مجلس نخست وزیر را تعیین کرده است. در حالی که اعمال نظر ایشان، ولو آنکه مخالف نظر نمایندگان بوده، (که می‌دانیم نبوده) صرفا یک اعلام نظر قبل از رای‌گیری بوده، و نهایتا می‌توانیم ادعا کنیم که روی «نظر» نمایندگانی که مسوول رای دادن بوده‌اند تاثیر گذاشته است. بدین ترتیب، اگر بخواهیم این وضعیت را در شرایط کنونی با انتخاب رییس‌جمهور و مردم مشابه‌سازی کنیم، مثل این می‌ماند که رهبری قبل از انتخابات بیاید و علنا به مردم بگوید که نظرش به نظر چه کسی نزدیک است، اما علی‌رغم این «اظهار نظر»، به نتیجه نهایی آرای آنان احترام بگذارد و از اعمال فشارهای بعدی چشم بپوشد. انتقادی که امروز مطرح است این نیست. انتقاد اصلاح‌طلبان آن است که رهبری، پس از اعلام رای نهایی مردم (که اتفاقا به صورت معمول می‌دانند که چه کسی به رهبر نزدیک‌تر است) همچنان دست از اعمال فشار به دولت بر نمی‌دارند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A087
آرمان امیری @ArmanParian - در بخشی از مصاحبه «حسین دهباشی» با «سیدهادی خامنه‌ای»، مصاحبه‌گر تلاش می‌کند رابطه‌ای برقرار کند بین نقش آیت‌الله خمینی در انتخاب نخست‌وزیر و دخالت‌های رهبر فعلی در امور مربوط به رییس‌جمهوری. دهباشی، درست همان تشبیهاتی را تکرار می‌کند که دستگاه تبلیغاتی جناح حاکم سال‌ها است در درجه اول علیه شخص میرحسین موسوی و در درجه دوم علیه کل جریان اصلاحات به کار می‌گیرند. بنابر این روایت، اصلاح‌طلبان فعلی در ادعای خود مبنی بر لزوم محدودیت رهبری در چهارچوب قانون‌گرایی صادق نیستند، چرا که جریان سنتی چپ در جمهوری اسلامی، در زمان رهبر پیشین، از حمایت ایشان برای تحمیل نخست‌وزیر به رییس جمهور بهره برده است. همچنین ادعای ضمنی این روایت آن است که میرحسین موسوی، نه یک نخست وزیر منتخب و برگزیده مردمی، بلکه تحمیلی از جانب رهبر، به یک رییس‌جمهور منتخب بود.
نخستین پازل گم شده این روایت تفاوت بنیادین در ساختار قانونی نظام، پیش و پس از اصلاحات قانون اساسی در سال ۶۸ است. دهباشی در همین مصاحبه اخیر به گونه‌ای بدیهی تاکید می‌کند: حق رییس جمهور بود که بخواهد نخست‌وزیر مورد نظر خود را انتخاب کند. این ادعا نه تنها غیرقانونی و خلاف واقع است، بلکه اتفاقا در جای دیگر و در مورد نخستین رییس جمهور کشور توسط همین جریان اصول‌گرا کاملا وارونه می‌شود.
ابتدا از نظر قانونی عرض کنم که در تمامی نظام‌های نخست‌وزیری، چه در کشورهای غربی، چه در قانون اساسی مشروطه و چه در ده سال نخست نظام جمهوری اسلامی ایران، انتخاب نخست‌وزیر هیچ گاه از حقوق رییس دولت نیست. (چه شاه باشد و چه رییس‌جمهور) انتخاب نخست‌وزیر همواره حق مجلس است و نقش رییس‌جمهور/پادشاه در این ساختار یک نقش کاملا تشریفاتی است. اتفاقا تمامی آنانی که تلاش کردند این نقش تشریفاتی را به یک حق بدل کنند، دیکتاتورهای ناقض قانون اساسی بودند. مثل شاهان پهلوی که (بجز یک بازه زمانی کوتاه سال‌های ۲۰ تا ۳۲) مجلس را تشریفاتی و فرمایشی ساختند و بر خلاف قانون اساسی، حق انتخاب نخست‌وزیر را به خود اعطا کردند.
در مورد ماجرای انتخاب نخست‌وزیر در دوره نخست و دوم ریاست‌جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای نیز همه به خوبی می‌دانند که این رای شخصی رهبر نظام نبود که نخست‌وزیر را به مجلس و رییس‌جمهور تحمیل کرد. بلکه اکثریت قاطع نمایندگان مجلس حامی مهندس موسوی بودند و حتی در دو موردی که گزینه‌هایی نظیر آقایان ولایتی و میرسلیم مطرح شدند، مجلس بنابر حق خود از دادن رای به این افراد خودداری کرد. مظلوم‌نمایی حامیان رهبری اساسا تحریفی در تاریخ است که گویی مردم یک نفر را انتخاب می‌کردند ولی ساختار به او اجازه انتخاب نخست‌وزیر را نمی‌داد. اما واقعیت آن است که اگر قرار بود رییس‌جمهور همه کاره دولت باشد، ای بسا مهندس موسوی هم مجبور می‌شد در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کند و آن وقت باید می‌دیدیم که خود مردم کدام را انتخاب می‌کردند؟ برای آشنایان به تاریخ آن زمان پاسخ بسیار واضح و مشخص است.
نکته دیگر آنکه اتفاقا همین جریان، زمانی که بحث به جدال‌های ابوالحسن بنی‌صدر با مجلس می‌رسد، موضعی کاملا وارونه اتخاذ کرده و آنجا یادشان می‌افتد که انتخاب نخست‌وزیر حق مجلس بوده و مقاومت بنی‌صدر برای معرفی شهیدرجایی به مجلس محلی از اعراب نداشته است. البته که این صحبت از نظر قانونی کاملا درست است، اما این تغییر مواضع بر اساس منافع جریان سیاسی واقعا تامل برانگیز است.
اما محوریت اصلی تجاهل آقای دهباشی و دوستان، در تشبیه وضعیت اعلام نظر آیت‌الله خمینی در دفاع از میرحسین، با اعمال فشارهای رهبر کنونی به دولت‌های منتخب است. دهباشی به گونه‌ای وانمود می‌کند که گویی آیت‌الله خمینی، بر خلاف رای صادر شده از جانب مجلس نخست وزیر را تعیین کرده است. در حالی که اعمال نظر ایشان، ولو آنکه مخالف نظر نمایندگان بوده، (که می‌دانیم نبوده) صرفا یک اعلام نظر قبل از رای‌گیری بوده، و نهایتا می‌توانیم ادعا کنیم که روی «نظر» نمایندگانی که مسوول رای دادن بوده‌اند تاثیر گذاشته است. بدین ترتیب، اگر بخواهیم این وضعیت را در شرایط کنونی با انتخاب رییس‌جمهور و مردم مشابه‌سازی کنیم، مثل این می‌ماند که رهبری قبل از انتخابات بیاید و علنا به مردم بگوید که نظرش به نظر چه کسی نزدیک است، اما علی‌رغم این «اظهار نظر»، به نتیجه نهایی آرای آنان احترام بگذارد و از اعمال فشارهای بعدی چشم بپوشد. انتقادی که امروز مطرح است این نیست. انتقاد اصلاح‌طلبان آن است که رهبری، پس از اعلام رای نهایی مردم (که اتفاقا به صورت معمول می‌دانند که چه کسی به رهبر نزدیک‌تر است) همچنان دست از اعمال فشار به دولت بر نمی‌دارند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
پارادوکسِ دعوت به آشنایی با حقوق شهروندی
#A088
آرمان امیری @ArmanParian - رییس‌جمهور با ارسال پیامکی نظر مخاطبان را به انتشار «منشور حقوق شهروندی» جلب کرده‌اند. در متن این پیامک آمده است «بیایید با حقوق خود بیشتر آشنا شویم». پرسش من آن است که آیا تدوین و معرفی منشور حقوق شهروندی از جانب دولت امری معنادار است؟ برای پاسخ به این سوال باید به پیشینه مفهوم شهروندی مراجعه کنیم.
یونان باستان زادگاه مفهوم شهر و دولت‌شهر بود. البته آتن نه قدیمی‌ترین شهر باستانی است و نه بزرگ‌ترین آن؛ اما شهرهای پیش از آتن صرفا یک وضعیت طبیعی بودند. مجموعه‌هایی بزرگ‌تر و متراکم‌تر از روستا که به دلایل مختلف رشد کرده بوند. آتنی‌ها برای نخستین بار در برابر شهر (Polis) که نهادی طبیعی است، «Politeia» را ابداع کردند که مفهومی دوپهلو دارد. یعنی هم به شکلی از حکومت مبتنی بر دولت‌شهر اشاره دارد و هم به حقوق شهروندی. به لحاظ لغوی، «Politeia» ترکیبی است از واژه «Polis» و فعل «Politeuomai» که معنای کنش‌گری فعال از جانب شهروندان می‌دهد. پس «Politeia» تنها زمانی شکل می‌گیرد که ما نه تنها شهر داشته باشیم، بلکه شهروندانی فعال و کنش‌گر در دل جامعه شهری داشته باشیم. خارج شدن از وضعیت «شهروند فعال»، «Politeia» را از بین برده و شهر را از مفهوم آن تهی می‌کند، در نتیجه حقوق شهروندی هم دیگر معنی ندارد.
آتن یک جمهوری با دموکراسی مستقیم بود؛ اما تمام ساکنان آن «شهروند» نبودند. همانطور که گفته شد، حقوق شهروندی زاییده مشارکت فعال سیاسی بود. علاوه بر برده‌ها که به دلیل بازماندن از کنش‌گری سیاسی، از حقوق شهروندی هم محروم می‌شدند، خود آتنی‌ها هم به دو گروه تقسیم می‌شدند. نخست «هوپولیت«ها که می‌توانستند خود را مسلح کرده و در جنگ از شهر و جمهوری دفاع کنند. گروه دوم «تت»ها بودند. این‌ها برده نبودند، اما چون نمی‌توانستند برای جمهوری بجنگند، پس حق رای هم نداشتند و کنش‌گر سیاسی محسوب نمی‌شدند.
سرنوشت آتن، تنها یک افسانه باستانی نیست. در تمام طول تاریخ بشر، هیچ گاه انسان‌ها به حقی دست نیافتند، مگر آنکه برای آن جنگیدند. مثل جنگ برای لغو بردگی در آمریکا؛ مثل جنبش خونین هشت مارس برای کسب حقوق برابر زنان؛ یا قیام برای لغو آپارتاید آفریقای جنوبی، انقلاب استقلال‌طلبانه مردم هندوستان و ده‌ها مثال تاریخی دیگر. ممکن است (و اتفاقا متداول است) که گروهی ادعا کنند انسان‌ها، حتی پیش از آنکه با جنگ و قیام به حق خود دست‌یابند هم با یکدیگر برابر بوده‌اند. اما چنین باورهایی مشخصا درافتادن در دام «آناکرونیسم» یا زمان‌پریشی است. یعنی اتلاق تعابیری که محصول یک دوره از زمان است، به دوره‌ای دیگری از زمان که آن مفهوم وجود نداشته است. برای هندی‌های پیش از قیام، مفهوم استقلال اصلا معنایی نداشته است که بخواهیم آن را از حقوق‌شان بدانیم. این حق تنها زمانی زاده می‌شود که شهروند هندی در درجه اول بدان «آگاه» شود و در درجه دوم برای کسب آن گامی بردارد. عبارت «حق دادنی نیست، بلکه گرفتنی است» را به یاد بیاورید. برای آنکس که اساسا به موضوعی «آگاهی» ندارد، (چه برسد به اینکه برایش تلاشی بکند) اصلا حق، معنایی نخواهد داشت.
برگردیم به ماجرای دعوت رییس جمهور. می‌توان گفت که ایرانیان دو دسته هستند: عده‌ای شهروند که مشارکت فعال سیاسی و اجتماعی دارند. برای این گروه هیچ کسی نمی‌تواند حق را تعیین کند یا توضیح بدهد. این‌ها، به موجب آگاهی و تلاش خود صاحب حقوقی هستند که خود بهتر می‌دانند. گروه دیگری هم هستند که هنوز به بلوغ شهروندی نرسیده‌اند. نه مشارکت فعال سیاسی/اجتماعی دارند و نه طبیعتا به حقوقی که این مشارکت به دنبال خواهد داشت آگاهند. برای این عده، به کار بردن لفظ «شهروند» نیز روا نیست، تا چه رسد به اهدای حقوق شهروندی.
البته که همه انسان‌ها، به صرف انسانیت خود دارای کرامت و احترام هستند. اما وضعیت شهروندی، تنها صورت بروز و ظهور انسان نیست. رابطه «ملوک و رعایا»، یا «بندگان و سلطان» توصیفات مناسب‌تری برای وضعیت انسان‌های شهروند نشده هستند. اتفاقا، تنها در همین نوع از روابط است که ملک یا سلطان، حدود اختیارات رعایا را تعیین کرده و به اطلاع آن‌ها می‌رساند. وگرنه، حقوق شهروندی چیزی نیست که دولت‌ها بنویسد و بعد مردم را دعوت کنند تا با آن آشنا شوند.
دعوت دولت از مردم، برای آشنایی با حقوق شهروندی یک وضعیت پارادوکسیکال است. طبیعی است که این منشور هم هیچ گاه عملی نخواهد شد، همانطور که همین امروز هم در حال نقض شدن است؛ اما حالا می‌توانیم دلیل این اجرا نشدن را بر پایه پیشینه تاریخی حق شهروندی توضیح دهیم: حق، آن چیزی است که از دل مشارکت و جنگیدن پدید می‌آید؛ پس قابل نقض هم نخواهد بود. آنچه بدون مشارکت شهروندان و مدافعان آماده به جنگ تدوین شود، نه حق است، نه پشتوانه اجرایی دارد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A088
آرمان امیری @ArmanParian - رییس‌جمهور با ارسال پیامکی نظر مخاطبان را به انتشار «منشور حقوق شهروندی» جلب کرده‌اند. در متن این پیامک آمده است «بیایید با حقوق خود بیشتر آشنا شویم». پرسش من آن است که آیا تدوین و معرفی منشور حقوق شهروندی از جانب دولت امری معنادار است؟ برای پاسخ به این سوال باید به پیشینه مفهوم شهروندی مراجعه کنیم.
یونان باستان زادگاه مفهوم شهر و دولت‌شهر بود. البته آتن نه قدیمی‌ترین شهر باستانی است و نه بزرگ‌ترین آن؛ اما شهرهای پیش از آتن صرفا یک وضعیت طبیعی بودند. مجموعه‌هایی بزرگ‌تر و متراکم‌تر از روستا که به دلایل مختلف رشد کرده بوند. آتنی‌ها برای نخستین بار در برابر شهر (Polis) که نهادی طبیعی است، «Politeia» را ابداع کردند که مفهومی دوپهلو دارد. یعنی هم به شکلی از حکومت مبتنی بر دولت‌شهر اشاره دارد و هم به حقوق شهروندی. به لحاظ لغوی، «Politeia» ترکیبی است از واژه «Polis» و فعل «Politeuomai» که معنای کنش‌گری فعال از جانب شهروندان می‌دهد. پس «Politeia» تنها زمانی شکل می‌گیرد که ما نه تنها شهر داشته باشیم، بلکه شهروندانی فعال و کنش‌گر در دل جامعه شهری داشته باشیم. خارج شدن از وضعیت «شهروند فعال»، «Politeia» را از بین برده و شهر را از مفهوم آن تهی می‌کند، در نتیجه حقوق شهروندی هم دیگر معنی ندارد.
آتن یک جمهوری با دموکراسی مستقیم بود؛ اما تمام ساکنان آن «شهروند» نبودند. همانطور که گفته شد، حقوق شهروندی زاییده مشارکت فعال سیاسی بود. علاوه بر برده‌ها که به دلیل بازماندن از کنش‌گری سیاسی، از حقوق شهروندی هم محروم می‌شدند، خود آتنی‌ها هم به دو گروه تقسیم می‌شدند. نخست «هوپولیت«ها که می‌توانستند خود را مسلح کرده و در جنگ از شهر و جمهوری دفاع کنند. گروه دوم «تت»ها بودند. این‌ها برده نبودند، اما چون نمی‌توانستند برای جمهوری بجنگند، پس حق رای هم نداشتند و کنش‌گر سیاسی محسوب نمی‌شدند.
سرنوشت آتن، تنها یک افسانه باستانی نیست. در تمام طول تاریخ بشر، هیچ گاه انسان‌ها به حقی دست نیافتند، مگر آنکه برای آن جنگیدند. مثل جنگ برای لغو بردگی در آمریکا؛ مثل جنبش خونین هشت مارس برای کسب حقوق برابر زنان؛ یا قیام برای لغو آپارتاید آفریقای جنوبی، انقلاب استقلال‌طلبانه مردم هندوستان و ده‌ها مثال تاریخی دیگر. ممکن است (و اتفاقا متداول است) که گروهی ادعا کنند انسان‌ها، حتی پیش از آنکه با جنگ و قیام به حق خود دست‌یابند هم با یکدیگر برابر بوده‌اند. اما چنین باورهایی مشخصا درافتادن در دام «آناکرونیسم» یا زمان‌پریشی است. یعنی اتلاق تعابیری که محصول یک دوره از زمان است، به دوره‌ای دیگری از زمان که آن مفهوم وجود نداشته است. برای هندی‌های پیش از قیام، مفهوم استقلال اصلا معنایی نداشته است که بخواهیم آن را از حقوق‌شان بدانیم. این حق تنها زمانی زاده می‌شود که شهروند هندی در درجه اول بدان «آگاه» شود و در درجه دوم برای کسب آن گامی بردارد. عبارت «حق دادنی نیست، بلکه گرفتنی است» را به یاد بیاورید. برای آنکس که اساسا به موضوعی «آگاهی» ندارد، (چه برسد به اینکه برایش تلاشی بکند) اصلا حق، معنایی نخواهد داشت.
برگردیم به ماجرای دعوت رییس جمهور. می‌توان گفت که ایرانیان دو دسته هستند: عده‌ای شهروند که مشارکت فعال سیاسی و اجتماعی دارند. برای این گروه هیچ کسی نمی‌تواند حق را تعیین کند یا توضیح بدهد. این‌ها، به موجب آگاهی و تلاش خود صاحب حقوقی هستند که خود بهتر می‌دانند. گروه دیگری هم هستند که هنوز به بلوغ شهروندی نرسیده‌اند. نه مشارکت فعال سیاسی/اجتماعی دارند و نه طبیعتا به حقوقی که این مشارکت به دنبال خواهد داشت آگاهند. برای این عده، به کار بردن لفظ «شهروند» نیز روا نیست، تا چه رسد به اهدای حقوق شهروندی.
البته که همه انسان‌ها، به صرف انسانیت خود دارای کرامت و احترام هستند. اما وضعیت شهروندی، تنها صورت بروز و ظهور انسان نیست. رابطه «ملوک و رعایا»، یا «بندگان و سلطان» توصیفات مناسب‌تری برای وضعیت انسان‌های شهروند نشده هستند. اتفاقا، تنها در همین نوع از روابط است که ملک یا سلطان، حدود اختیارات رعایا را تعیین کرده و به اطلاع آن‌ها می‌رساند. وگرنه، حقوق شهروندی چیزی نیست که دولت‌ها بنویسد و بعد مردم را دعوت کنند تا با آن آشنا شوند.
دعوت دولت از مردم، برای آشنایی با حقوق شهروندی یک وضعیت پارادوکسیکال است. طبیعی است که این منشور هم هیچ گاه عملی نخواهد شد، همانطور که همین امروز هم در حال نقض شدن است؛ اما حالا می‌توانیم دلیل این اجرا نشدن را بر پایه پیشینه تاریخی حق شهروندی توضیح دهیم: حق، آن چیزی است که از دل مشارکت و جنگیدن پدید می‌آید؛ پس قابل نقض هم نخواهد بود. آنچه بدون مشارکت شهروندان و مدافعان آماده به جنگ تدوین شود، نه حق است، نه پشتوانه اجرایی دارد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
سرزمین عجایب، از دریچه نگاه کودکانه
#A089
آرمان امیری @ArmanParian - می‌گویند نخستین بار که تزار روس با پیشرفت‌های اروپا مواجه شد دستور داد که همه مردان روسیه ریش‌هایشان را بتراشند. این تصویر برای من تداعی‌گر تصویر کودکی است که ناگهان وارد سرزمینی از شگفتی‌ها می‌شود؛ طبیعتا قادر به درک روابط، دلایل و عوامل آن نیست؛ اما دوست دارد بدون هیچ مقدمه‌ای صورت نهایی را طلب کند. حضرت تزار هم نمی‌پذیرفت (یا اصلا نمی‌فهمید) که اگر قرار است اصلاحاتی از غرب وارد کند، باید اول گوهره آن را بپذیرد؛ مثلا از آن حقوق بی‌حد و حصر خودش بکاهد و بساط قانون‌گرایی راه بیندازد. دلش می‌خواست همه ریش‌هاشان را بتراشند تا روسیه هم یک شبه اروپایی شود. حکایت بسیاری از منادیان دموکراسی در کشور ما هم بی‌شباهت به این داستان نیست.
گروهی از ایرانیان ساکن آمریکا، با امضای استدعانامه‌ای خطاب به ترامپ از او خواسته‌اند تا بر شدت تحریم‌های ایران بیفزاید. مشخصا ابعاد مساله به قدری نفرت‌انگیز است که کمتر می‌توان دلایل این نفرت‌انگیز بودن را توضیح داد. با این‌حال من می‌خواهم اینجا با پیش‌فرض گرفتن حسن نیت کامل امضاکنندگان، دقیقا توضیح دهم که چرا فهم و تصور این گروه از مدرنیته، دموکراسی و لیبرالیسم، در سطح نگاه همان کودکی است که وارد سرزمین عجایب شده. به بیان دیگر، اینان که هرکدام کلی عنوان «فعال و کنش‌گر و صاحب‌نظر سیاسی و مدنی» به نام خود پی‌وست کرده‌اند کوچکترین فهمی از گوهره جهان مدرن ندارند.
من، عصاره و چکیده‌ای از اصول بنیادین شکل‌گیری جهان مدرن را به صورت فهرست‌وار مرور می‌کنم تا ببینیم چه تناسبی با عملکرد این گروه دارد:
۱- هیچ یک از ما تمام حقیقت را در مشت خود نداریم. (تنها بنیادگرایان خلاف این فکر می‌کنند)
۲- هیچ یک از ما نمی‌توانیم به جای همه تصمیم بگیریم. (تنها متوهمان چنین می‌اندیشند)
۳- هیچ یک از ما حق نداریم تصمیم خود را به دیگران تحمیل کنیم. (تنها دیکتاتورها چنین می‌کنند)
۴- هیچ یک از ما حق نداریم بدون رضایت کسی به او هزینه‌ای تحمیل کنیم. (تنها دزدان و متجاوزان هزینه بی‌اجازه تحمیل می‌کنند)
حالا ما با گروهی هستیم که اتفاقا داعیه‌دار حمایت از فرهنگ و جهانی هستند که بر پایه همین بنیان‌ها بنا شده؛ اما برای تغییر وضعیت نامطلوب به مطلوب چگونه رفتار می‌کنند؟ در مقایسه با چهاربند بالا می‌نویسم:
۱- در بدیهی دانستن مقصد مطلوب سر سوزنی شک نمی‌کنند.
۲- تصمیم خودشان را که گرفته‌اند، اما گویا کافی نبوده، حالا ۳۰ نفری نشسته‌اند و تصمیم گرفته‌اند که آن انتخاب، به مصلحت کل کشور هم هست.
۳- تصمیمی را هم که گرفته‌اند در مسیری قابل انتخاب برای مردم قرار نداده‌اند. بلکه رفته‌اند دنبال یک چماقی (مثل ترامپ و قدرت آمریکا) تا آن را به زور تحمیل کنند.
۴- در نهایت هم برای «نجات» کشور و احتمالا «نجات مردم»، تصمیم گرفته‌اند که خودشان در آمریکا بنشینند و این طرف دنیا ۸۰ میلیون نفر هزینه تحریم و فشار اقتصادی را تحمل کنند. (تازه اگر ساده‌لوحانه فرض کنیم انتهایش جنگ نیست!)
همه این مقدمات را که کنار هم قرار می‌دهم، توصیف من از وضعیت نگارندگان نامه چنین می‌شود: «بنیادگرایان متوهمی که خوی دیکتاتوری دارند و دست به تجاوز می‌زنند»؛ البته در تمام طول این مدت فراموش نمی‌کنند که ریش‌هایشان را بتراشند!
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A089
آرمان امیری @ArmanParian - می‌گویند نخستین بار که تزار روس با پیشرفت‌های اروپا مواجه شد دستور داد که همه مردان روسیه ریش‌هایشان را بتراشند. این تصویر برای من تداعی‌گر تصویر کودکی است که ناگهان وارد سرزمینی از شگفتی‌ها می‌شود؛ طبیعتا قادر به درک روابط، دلایل و عوامل آن نیست؛ اما دوست دارد بدون هیچ مقدمه‌ای صورت نهایی را طلب کند. حضرت تزار هم نمی‌پذیرفت (یا اصلا نمی‌فهمید) که اگر قرار است اصلاحاتی از غرب وارد کند، باید اول گوهره آن را بپذیرد؛ مثلا از آن حقوق بی‌حد و حصر خودش بکاهد و بساط قانون‌گرایی راه بیندازد. دلش می‌خواست همه ریش‌هاشان را بتراشند تا روسیه هم یک شبه اروپایی شود. حکایت بسیاری از منادیان دموکراسی در کشور ما هم بی‌شباهت به این داستان نیست.
گروهی از ایرانیان ساکن آمریکا، با امضای استدعانامه‌ای خطاب به ترامپ از او خواسته‌اند تا بر شدت تحریم‌های ایران بیفزاید. مشخصا ابعاد مساله به قدری نفرت‌انگیز است که کمتر می‌توان دلایل این نفرت‌انگیز بودن را توضیح داد. با این‌حال من می‌خواهم اینجا با پیش‌فرض گرفتن حسن نیت کامل امضاکنندگان، دقیقا توضیح دهم که چرا فهم و تصور این گروه از مدرنیته، دموکراسی و لیبرالیسم، در سطح نگاه همان کودکی است که وارد سرزمین عجایب شده. به بیان دیگر، اینان که هرکدام کلی عنوان «فعال و کنش‌گر و صاحب‌نظر سیاسی و مدنی» به نام خود پی‌وست کرده‌اند کوچکترین فهمی از گوهره جهان مدرن ندارند.
من، عصاره و چکیده‌ای از اصول بنیادین شکل‌گیری جهان مدرن را به صورت فهرست‌وار مرور می‌کنم تا ببینیم چه تناسبی با عملکرد این گروه دارد:
۱- هیچ یک از ما تمام حقیقت را در مشت خود نداریم. (تنها بنیادگرایان خلاف این فکر می‌کنند)
۲- هیچ یک از ما نمی‌توانیم به جای همه تصمیم بگیریم. (تنها متوهمان چنین می‌اندیشند)
۳- هیچ یک از ما حق نداریم تصمیم خود را به دیگران تحمیل کنیم. (تنها دیکتاتورها چنین می‌کنند)
۴- هیچ یک از ما حق نداریم بدون رضایت کسی به او هزینه‌ای تحمیل کنیم. (تنها دزدان و متجاوزان هزینه بی‌اجازه تحمیل می‌کنند)
حالا ما با گروهی هستیم که اتفاقا داعیه‌دار حمایت از فرهنگ و جهانی هستند که بر پایه همین بنیان‌ها بنا شده؛ اما برای تغییر وضعیت نامطلوب به مطلوب چگونه رفتار می‌کنند؟ در مقایسه با چهاربند بالا می‌نویسم:
۱- در بدیهی دانستن مقصد مطلوب سر سوزنی شک نمی‌کنند.
۲- تصمیم خودشان را که گرفته‌اند، اما گویا کافی نبوده، حالا ۳۰ نفری نشسته‌اند و تصمیم گرفته‌اند که آن انتخاب، به مصلحت کل کشور هم هست.
۳- تصمیمی را هم که گرفته‌اند در مسیری قابل انتخاب برای مردم قرار نداده‌اند. بلکه رفته‌اند دنبال یک چماقی (مثل ترامپ و قدرت آمریکا) تا آن را به زور تحمیل کنند.
۴- در نهایت هم برای «نجات» کشور و احتمالا «نجات مردم»، تصمیم گرفته‌اند که خودشان در آمریکا بنشینند و این طرف دنیا ۸۰ میلیون نفر هزینه تحریم و فشار اقتصادی را تحمل کنند. (تازه اگر ساده‌لوحانه فرض کنیم انتهایش جنگ نیست!)
همه این مقدمات را که کنار هم قرار می‌دهم، توصیف من از وضعیت نگارندگان نامه چنین می‌شود: «بنیادگرایان متوهمی که خوی دیکتاتوری دارند و دست به تجاوز می‌زنند»؛ البته در تمام طول این مدت فراموش نمی‌کنند که ریش‌هایشان را بتراشند!
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
آب و سرکه چیست؟ نان قسمت کنید
#A090
آرمان امیری @ArmanParian - حالا به اندازه کافی از انتشار و جنجالی شدن خبر «گورخواب‌ها» گذشته است که بدانیم هر واکنشی که قرار بوده، تا کنون بروز یافته است. شاید عقل سلیم انتظار داشت چنین خبری، بلافاصله به انبوهی از بحث و جدل برای چاره‌جویی و ریشه‌کن‌سازی فقر منجر شود. حتی به شخصه انتظار داشتم خیزشی ملی به راه افتد که در کوتاه مدت به هر طریق ممکن به این بی‌سرپناهان کمک شود تا در طولانی مدت بتوان چاره‌ای اساسی کرد. مثل باز کردن درهای مساجد به عنوان جای خواب و کمک خواستن از شهروندان برای تهیه خوراک. اما درست در شرایطی که دوش به دوش اخبار گورخواب‌ها، اخبار مفاسد کلان اقتصادی یکی پس از دیگری منتشر می‌شود و رفته رفته گوش‌های جامعه را خسته می‌کند، تنها بحث جدی که من در این مدت شاهد بودم جدال بر سر «عقیم‌سازی» بود! بحثی تکان دهنده که جز در سنت فاشیسم، هیچ سابقه دیگری نداشته و ندارد و اتفاقا، به باور من، بازتاب دهنده تمام عیار وجه دیگری از یک جامعه بیمار است: آنجا که کرور کرور اموال ملی به غارت مفسدان می‌رود و گروهی از مردم کارشان به گورخوابی می‌رسد، بی‌شک عده‌ای هم هستند که وضعیت را با قربانی‌کردن انسان تئوریزه کنند.
این صحنه آشفته، یادآور یکی از حکایت‌های «مثنوی معنوی» است که گویی مولانا، ۷۰۰ سال پیش آن را در پاسخ به وضعیت امروز ما سروده بود. حکایت از آنجا آغاز می‌شود که در دوران عمر، شهر اسیر یک بلای بزرگ می‌شود:
آتشی افتاد در عهد عمر . . / . . همچو چوب خشک می‌خورد او حجر
در فتاد اندر بنا و خانه‌ها . . / . . تا زد اندر پرّ مرغ و لانه‌ها
نیم شهر از شعله‌ها آتش گرفت . . / . . آب می‌ترسید از آن و می‌شِگِفت
در برخورد با این بلای همه‌گیر، عقلای قوم دست به کار می‌شود و:
مَشک‌های آب و سرکه می‌زدند . . / . . بر سر آتشْ کسانِ هوشمند
آتش از استیزه افزون می‌شدی . . / . . می‌رسید او را مدد از بی حدی
در اینجا، آب و سرکه زدن بر سر آتش، حکایت از ترفندهای نخبگانی دارد که تلاش می‌کردند با نظریه‌پردازی و سخن‌وری آتش درافتاده را تسکین دهند. درست به مانند صاحب‌نظرانی که در میان قائله گورخواب‌ها به یاد ضرورت عقیم‌سازی افتادند. طبیعتا هم آتش سوزان کوچکترین اعتنایی به این «هوشمندان» نمی‌کرد. در ادامه، خلایق به سراغ خلیفه می‌روند و از او کمک می‌خواهند. عمر در پاسخ می‌گوید:
گفت آن آتش ز آیات خداست . . / . . شعله‌ای از آتش بخل شماست
آب و سرکه چیست؟ نان قسمت کنید . . / . . بخل بگذارید اگر آل منید
تدبیر خلیفه، ساده‌تر از هوشمندی‌های رندانه‌ای است که معمولا در حکایت‌های پندآموز انتظار آن می‌رود. اما شاید، تمام مساله در همین سادگی خلاصه شود. باورکردنی نیست که چطور نخستین پاسخ و بدیهی‌ترین پاسخ در مواجهه با چنین بلایایی اینقدر مهجور و بعید به نظر می‌رسد. گرسنه‌ای را در مقابل چشم می‌بینیم، اما به جای آنکه بلافاصله به فکر خوراندن و پوشاندن او بیفتیم، ناگاه چنان دوراندیش می‌شویم که برای تکرار فاجعه در نسل‌های آینده نسخه‌های بی‌نظیر می‌پیچیم. البته که در برابر این نسخه ساده و سرراست، همواره انبوهی از توجیهات و بهانه‌ها وجود دارد. اما جناب مولانا، پیشاپیش فکر پاسخ به آن‌ها را هم کرده است:
خلق گفتندش که در بگشوده‌ایم . . / . . ما سخی و اهل فتوت بوده‌ایم
گفت نان در رسم و عادت داده‌اید . . / . . دست از بهر خدا نگشاده‌اید
بهر فخر و بهر بوش و بهر ناز . . / . . نه از برای ترس و تقوی و نیاز
مال تخم‌ست و به هر شوره منه . . / . . تیغ را در دست هر ره‌زن مده
به گمان‌ام، در سرزمینی که بیشترین حجم درآمدهای آن محصول ذخایر و منابع طبیعی و ملی است، سهم هیچ‌کس نمی‌تواند گورخوابی و کارتن‌خوابی باشد. آنچه که به واقع باید به این افراد تعلق گیرد، محصول کرم ما و سخاوت و انسان‌دوستی ما نیست که از روی ترحم به جا آوریم یا نیاوریم. حقی است که از هزاران هزار نفر به ناروا دریغ شده و ای بسا بخشی از آن نیز بر سر سفره ما حاضر باشد. مایی که «تیغ را در دست ره‌زن» داده‌ایم و خود نظاره‌گر چپاول سرمایه‌های ملی هستیم.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A090
آرمان امیری @ArmanParian - حالا به اندازه کافی از انتشار و جنجالی شدن خبر «گورخواب‌ها» گذشته است که بدانیم هر واکنشی که قرار بوده، تا کنون بروز یافته است. شاید عقل سلیم انتظار داشت چنین خبری، بلافاصله به انبوهی از بحث و جدل برای چاره‌جویی و ریشه‌کن‌سازی فقر منجر شود. حتی به شخصه انتظار داشتم خیزشی ملی به راه افتد که در کوتاه مدت به هر طریق ممکن به این بی‌سرپناهان کمک شود تا در طولانی مدت بتوان چاره‌ای اساسی کرد. مثل باز کردن درهای مساجد به عنوان جای خواب و کمک خواستن از شهروندان برای تهیه خوراک. اما درست در شرایطی که دوش به دوش اخبار گورخواب‌ها، اخبار مفاسد کلان اقتصادی یکی پس از دیگری منتشر می‌شود و رفته رفته گوش‌های جامعه را خسته می‌کند، تنها بحث جدی که من در این مدت شاهد بودم جدال بر سر «عقیم‌سازی» بود! بحثی تکان دهنده که جز در سنت فاشیسم، هیچ سابقه دیگری نداشته و ندارد و اتفاقا، به باور من، بازتاب دهنده تمام عیار وجه دیگری از یک جامعه بیمار است: آنجا که کرور کرور اموال ملی به غارت مفسدان می‌رود و گروهی از مردم کارشان به گورخوابی می‌رسد، بی‌شک عده‌ای هم هستند که وضعیت را با قربانی‌کردن انسان تئوریزه کنند.
این صحنه آشفته، یادآور یکی از حکایت‌های «مثنوی معنوی» است که گویی مولانا، ۷۰۰ سال پیش آن را در پاسخ به وضعیت امروز ما سروده بود. حکایت از آنجا آغاز می‌شود که در دوران عمر، شهر اسیر یک بلای بزرگ می‌شود:
آتشی افتاد در عهد عمر . . / . . همچو چوب خشک می‌خورد او حجر
در فتاد اندر بنا و خانه‌ها . . / . . تا زد اندر پرّ مرغ و لانه‌ها
نیم شهر از شعله‌ها آتش گرفت . . / . . آب می‌ترسید از آن و می‌شِگِفت
در برخورد با این بلای همه‌گیر، عقلای قوم دست به کار می‌شود و:
مَشک‌های آب و سرکه می‌زدند . . / . . بر سر آتشْ کسانِ هوشمند
آتش از استیزه افزون می‌شدی . . / . . می‌رسید او را مدد از بی حدی
در اینجا، آب و سرکه زدن بر سر آتش، حکایت از ترفندهای نخبگانی دارد که تلاش می‌کردند با نظریه‌پردازی و سخن‌وری آتش درافتاده را تسکین دهند. درست به مانند صاحب‌نظرانی که در میان قائله گورخواب‌ها به یاد ضرورت عقیم‌سازی افتادند. طبیعتا هم آتش سوزان کوچکترین اعتنایی به این «هوشمندان» نمی‌کرد. در ادامه، خلایق به سراغ خلیفه می‌روند و از او کمک می‌خواهند. عمر در پاسخ می‌گوید:
گفت آن آتش ز آیات خداست . . / . . شعله‌ای از آتش بخل شماست
آب و سرکه چیست؟ نان قسمت کنید . . / . . بخل بگذارید اگر آل منید
تدبیر خلیفه، ساده‌تر از هوشمندی‌های رندانه‌ای است که معمولا در حکایت‌های پندآموز انتظار آن می‌رود. اما شاید، تمام مساله در همین سادگی خلاصه شود. باورکردنی نیست که چطور نخستین پاسخ و بدیهی‌ترین پاسخ در مواجهه با چنین بلایایی اینقدر مهجور و بعید به نظر می‌رسد. گرسنه‌ای را در مقابل چشم می‌بینیم، اما به جای آنکه بلافاصله به فکر خوراندن و پوشاندن او بیفتیم، ناگاه چنان دوراندیش می‌شویم که برای تکرار فاجعه در نسل‌های آینده نسخه‌های بی‌نظیر می‌پیچیم. البته که در برابر این نسخه ساده و سرراست، همواره انبوهی از توجیهات و بهانه‌ها وجود دارد. اما جناب مولانا، پیشاپیش فکر پاسخ به آن‌ها را هم کرده است:
خلق گفتندش که در بگشوده‌ایم . . / . . ما سخی و اهل فتوت بوده‌ایم
گفت نان در رسم و عادت داده‌اید . . / . . دست از بهر خدا نگشاده‌اید
بهر فخر و بهر بوش و بهر ناز . . / . . نه از برای ترس و تقوی و نیاز
مال تخم‌ست و به هر شوره منه . . / . . تیغ را در دست هر ره‌زن مده
به گمان‌ام، در سرزمینی که بیشترین حجم درآمدهای آن محصول ذخایر و منابع طبیعی و ملی است، سهم هیچ‌کس نمی‌تواند گورخوابی و کارتن‌خوابی باشد. آنچه که به واقع باید به این افراد تعلق گیرد، محصول کرم ما و سخاوت و انسان‌دوستی ما نیست که از روی ترحم به جا آوریم یا نیاوریم. حقی است که از هزاران هزار نفر به ناروا دریغ شده و ای بسا بخشی از آن نیز بر سر سفره ما حاضر باشد. مایی که «تیغ را در دست ره‌زن» داده‌ایم و خود نظاره‌گر چپاول سرمایه‌های ملی هستیم.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
aparat.com/v/9J3zC
یک تصویر و چهارنگاه
آرمان امیری @ArmanParian - چندی پیش تصاویری از چند حرکت جمعی در کردستان مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. یکی تقدیر عمومی از سربازی بود که برای نجات جان یک سگ به روی مین رفته بود. (goo.gl/NxkwE7) دیگری تجمع فراگیر مردمی بود که نه برای تماشای اعدام، بلکه برای پیش‌گیری از آن جمع شده بودند. (goo.gl/no4NqX) طبیعتا هر دو تصویر در نوع خود شگفتی‌برانگیز بودند. چطور اهالی برخی از کوچکترین شهرستان‌های کشور (یکی مریوان و دیگری روانسر) به چنین بلوغ جمعی و مدرنی دست یافته‌اند؟
من گمان می‌کنم می‌توان بخشی از پاسخ را از دل یک تصویر دیگر بیرون کشید. تصویر هم‌نوازی جمعی تنبورنوازان کرد که البته به فارسی می‌خوانند. (برای تماشای فیلم یا از فایل پی‌وست استفاده کنید و یا آن را در آپارات ببینید: aparat.com/v/9J3zC) تصویری که می‌توان از نظرگاه‌های متفاوتی بدان نگریست و با هر کدام سرفصلی برای بازخوانی و بازاندیشی در آن پیدا کرد:
۱- روح جمعی
احتمالا نخستین و برجسته‌ترین تصویری است که در این هم‌نوازی به چشم می‌آید تبلوری از روح‌جمعی است. شمار انبوه نوازندگانی که هماهنگ و یک‌دست سازی می‌نوازند و آوازی می‌خوانند. دست‌ها با هم حرکت می‌کنند و در هنگام «شر» و «چنگ» رقصی هماهنگ از انگشت نوازندگان را به تصویر می‌کشند. این هماهنگی بی‌شک به سادگی پدید نمی‌آید و البته نمی‌تواند به روی صحنه‌ی اجرا خلاصه شود. چنین گروه‌هایی باید در زندگی اجتماعی نیز دارای پی‌وندهای عمیق و ارتباطات گسترده باشند. همین شبکه ارتباطی گسترده به اهالی منطقه اجازه می‌دهد پی‌وستگی و روح جمعی خود را حفظ کنند تا همچون یک توان بلقوه، در مواقع لزوم از آن بهره بگیرند. خواه در یک اعتراض باشد، یا طرح مطالبه و حتی سپاس‌گذاری و تقدیر. گمان می‌کنم ما ساکنان کلان‌شهرها، بی‌نیاز از هیچ آمار و تحقیقی بتوانیم قضاوت کنیم که جای خالی این روح جمعی در شهرهای بزرگ تا چه میزان احساس می‌شود. این احتمالا همان دلیلی است که «تنهایی» را به دغدغه‌ای جهانی بدل ساخته و در شعار سالانه سازمان بهداشت جهانی هم تبلور پیدا کرده است.
۲- برابری
حضور آشکار زنان و دختران نیز بلافاصله توجهات را جلب می‌کند. فراموش نکرده‌ایم در منطقه‌ای از جهان به سر می‌بریم که حامل بیشترین نابرابری‌های جنسیتی است. غیبت زنان خاورمیانه در عرصه عمومی همواره نگران‌کننده و حتی بحران‌ساز بوده است. تحقیقات فراوانی می‌توانند گواهی دهند که غیبت زنان در عرصه عمومی چطور به خشونت یک جامعه تماما مردانه منجر خواهد شد. حال در دل خاورمیانه و آن هم در بخش‌های به نسبت محروم‌تری از کشور ما، به ناگاه شاهد جوششی هستیم که حضور و مشارکت زنانه را دوش‌به‌دوش و پا‌به‌پای مردان می‌پسندد. جنبه دیگری که خود جای تامل جداگانه دارد، کنار هم قرار گرفتن سالخوردگان، جوانان و حتی کودکان است، گویی که در این میان هیچ طبقه‌بندی و معیاری بجز کرامت برابر انسانی وجود ندارد.
۳- نرم‌خویی
هنر به صورت کلی و موسیقی به صورت مشخص، بیشترین فاصله را از جنگ و خشونت دارند. موسیقی در پیوند با تارهای احساس آدمی، دریچه‌ای جدید به جهان هستی باز می‌کند که تصاویری متفاوت از عینک عقلانیت ارائه خواهد کرد. در این جهان خوش‌آوا، و البته در این تصویر خاص، نقش «تنبور» هم کارکرد ویژه‌‌ای دارد. سازی که از اساس با نوعی حزن و تامل پیوند خورده و در نقطه مقابل هنری که می‌تواند هیجان‌برانگیز باشد، بر آرامش و تسکین تاکید دارد. ملتی که با تنبور بزرگ می‌شوند، بی‌شک بیشترین فاصله را با جنگ و خشونت و پرخاش خواهند داشت.
۴- مدارا و روح ملی
در نهایت، وجه دیگری که به شخصه برایم اهمیت دارد، روح مدارا و ملی‌گرای یکی از اقوام ایرانی است. تنبور ساز بومی کردهای ایران است که با زبان کردی پی‌وندی ناگسستنی دارد. با این حال، برای تنبورنوازان، نواهای کردی به همان میزان دلنشین و آشنا است که زبان فارسی. شاید حتی این اشاره گذرای من خدشه‌ای بر این تساهل بیندازد چراکه مرزبندی‌های زبانی و قومی در این میان اصلا مطرح نیست. این‌ها بیشتر برای نگاه ناظر بیرونی اهمیت دارند که با پیش‌زمینه‌های جهان دیگری به سراغ این تصویر می‌آیند. جهانی که هر روز شاهد بحث و جدل و پرخاش و کین‌توزی به بهانه زبان‌های قومی است. اما روح یک‌دلی، تساهل، مدارا و جمع‌گرایی حاضر در این تصویر پذیرای هیچ گونه مرزکشی میان انسان‌ها نیست. زبان‌ها همه بهانه‌اند. هدف نوعی وحدت و یگانگی، در درجه نخست میان انسان‌ها و در درجه‌ای بالاتر میان انسان و طبیعت است.
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
یک تصویر و چهارنگاه
آرمان امیری @ArmanParian - چندی پیش تصاویری از چند حرکت جمعی در کردستان مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. یکی تقدیر عمومی از سربازی بود که برای نجات جان یک سگ به روی مین رفته بود. (goo.gl/NxkwE7) دیگری تجمع فراگیر مردمی بود که نه برای تماشای اعدام، بلکه برای پیش‌گیری از آن جمع شده بودند. (goo.gl/no4NqX) طبیعتا هر دو تصویر در نوع خود شگفتی‌برانگیز بودند. چطور اهالی برخی از کوچکترین شهرستان‌های کشور (یکی مریوان و دیگری روانسر) به چنین بلوغ جمعی و مدرنی دست یافته‌اند؟
من گمان می‌کنم می‌توان بخشی از پاسخ را از دل یک تصویر دیگر بیرون کشید. تصویر هم‌نوازی جمعی تنبورنوازان کرد که البته به فارسی می‌خوانند. (برای تماشای فیلم یا از فایل پی‌وست استفاده کنید و یا آن را در آپارات ببینید: aparat.com/v/9J3zC) تصویری که می‌توان از نظرگاه‌های متفاوتی بدان نگریست و با هر کدام سرفصلی برای بازخوانی و بازاندیشی در آن پیدا کرد:
۱- روح جمعی
احتمالا نخستین و برجسته‌ترین تصویری است که در این هم‌نوازی به چشم می‌آید تبلوری از روح‌جمعی است. شمار انبوه نوازندگانی که هماهنگ و یک‌دست سازی می‌نوازند و آوازی می‌خوانند. دست‌ها با هم حرکت می‌کنند و در هنگام «شر» و «چنگ» رقصی هماهنگ از انگشت نوازندگان را به تصویر می‌کشند. این هماهنگی بی‌شک به سادگی پدید نمی‌آید و البته نمی‌تواند به روی صحنه‌ی اجرا خلاصه شود. چنین گروه‌هایی باید در زندگی اجتماعی نیز دارای پی‌وندهای عمیق و ارتباطات گسترده باشند. همین شبکه ارتباطی گسترده به اهالی منطقه اجازه می‌دهد پی‌وستگی و روح جمعی خود را حفظ کنند تا همچون یک توان بلقوه، در مواقع لزوم از آن بهره بگیرند. خواه در یک اعتراض باشد، یا طرح مطالبه و حتی سپاس‌گذاری و تقدیر. گمان می‌کنم ما ساکنان کلان‌شهرها، بی‌نیاز از هیچ آمار و تحقیقی بتوانیم قضاوت کنیم که جای خالی این روح جمعی در شهرهای بزرگ تا چه میزان احساس می‌شود. این احتمالا همان دلیلی است که «تنهایی» را به دغدغه‌ای جهانی بدل ساخته و در شعار سالانه سازمان بهداشت جهانی هم تبلور پیدا کرده است.
۲- برابری
حضور آشکار زنان و دختران نیز بلافاصله توجهات را جلب می‌کند. فراموش نکرده‌ایم در منطقه‌ای از جهان به سر می‌بریم که حامل بیشترین نابرابری‌های جنسیتی است. غیبت زنان خاورمیانه در عرصه عمومی همواره نگران‌کننده و حتی بحران‌ساز بوده است. تحقیقات فراوانی می‌توانند گواهی دهند که غیبت زنان در عرصه عمومی چطور به خشونت یک جامعه تماما مردانه منجر خواهد شد. حال در دل خاورمیانه و آن هم در بخش‌های به نسبت محروم‌تری از کشور ما، به ناگاه شاهد جوششی هستیم که حضور و مشارکت زنانه را دوش‌به‌دوش و پا‌به‌پای مردان می‌پسندد. جنبه دیگری که خود جای تامل جداگانه دارد، کنار هم قرار گرفتن سالخوردگان، جوانان و حتی کودکان است، گویی که در این میان هیچ طبقه‌بندی و معیاری بجز کرامت برابر انسانی وجود ندارد.
۳- نرم‌خویی
هنر به صورت کلی و موسیقی به صورت مشخص، بیشترین فاصله را از جنگ و خشونت دارند. موسیقی در پیوند با تارهای احساس آدمی، دریچه‌ای جدید به جهان هستی باز می‌کند که تصاویری متفاوت از عینک عقلانیت ارائه خواهد کرد. در این جهان خوش‌آوا، و البته در این تصویر خاص، نقش «تنبور» هم کارکرد ویژه‌‌ای دارد. سازی که از اساس با نوعی حزن و تامل پیوند خورده و در نقطه مقابل هنری که می‌تواند هیجان‌برانگیز باشد، بر آرامش و تسکین تاکید دارد. ملتی که با تنبور بزرگ می‌شوند، بی‌شک بیشترین فاصله را با جنگ و خشونت و پرخاش خواهند داشت.
۴- مدارا و روح ملی
در نهایت، وجه دیگری که به شخصه برایم اهمیت دارد، روح مدارا و ملی‌گرای یکی از اقوام ایرانی است. تنبور ساز بومی کردهای ایران است که با زبان کردی پی‌وندی ناگسستنی دارد. با این حال، برای تنبورنوازان، نواهای کردی به همان میزان دلنشین و آشنا است که زبان فارسی. شاید حتی این اشاره گذرای من خدشه‌ای بر این تساهل بیندازد چراکه مرزبندی‌های زبانی و قومی در این میان اصلا مطرح نیست. این‌ها بیشتر برای نگاه ناظر بیرونی اهمیت دارند که با پیش‌زمینه‌های جهان دیگری به سراغ این تصویر می‌آیند. جهانی که هر روز شاهد بحث و جدل و پرخاش و کین‌توزی به بهانه زبان‌های قومی است. اما روح یک‌دلی، تساهل، مدارا و جمع‌گرایی حاضر در این تصویر پذیرای هیچ گونه مرزکشی میان انسان‌ها نیست. زبان‌ها همه بهانه‌اند. هدف نوعی وحدت و یگانگی، در درجه نخست میان انسان‌ها و در درجه‌ای بالاتر میان انسان و طبیعت است.
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
آپارات - سرویس اشتراک ویدیو
یک تصویر و چهار نگاه
برای دیدن یادداشت «مجمع دیوانگان» در پی وند با این ویدیو از لینک های زیر استفاده کنید:
. .
وبلاگ: goo.gl/Dtb0Dd
,
. . فیس بوک: goo.gl/38UYv1 .
,
. . تلگرام: goo.gl/nENt0p
. .
وبلاگ: goo.gl/Dtb0Dd
,
. . فیس بوک: goo.gl/38UYv1 .
,
. . تلگرام: goo.gl/nENt0p
جای خالی هاشمی، بار سنگین آن «واجب کفایی»
#A091
آرمان امیری @ArmanParian - خوابیدم و بیدار شدم، هنوز هاشمی مرده بود. باز خوابیدم و بیدار شدم. اوضاع همان بود که قرار نبود باشد. پیش از آنکه نسل من به دنیا بیاید، هاشمی را مرد اول قدرت می‌دانستند. در تمام طول عمر، ما نیز همین تصور را داشتیم، یا همین را به ما تلقین می‌کردند. برای ما، جهان بدون هاشمی حتی قابل تصور هم نبود؛ چه برسد به پیش‌بینی یا تحلیل. حجم یادداشت‌هایی که در طول این ۴۸ ساعت به چشم دیده‌ام، به اندازه مواجهه با «جهان بدون هاشمی» حیرت‌آور بود. من هنوز هم نمی‌توانم مدعی شوم که از بهت خبر خارج شده‌ام، چه برسد به ادعای تحلیل وضعیت. به هر حال، امروز که از مراسم پرالتهاب وداع باز می‌گشتم، احساسی گنگ در من شکل گرفت که صرفا تجربه‌ای است از وضعیتی جدید. اینجا فقط می‌خواهم همین تجربه را به اشتراک بگذارم.
استراتژی معروفی را سعید حجاریان در دوران اصلاحات مطرح کرده بود: «فشار از پایین، چانه‌زنی از بالا». تا زمان حضور اصلاح‌طلبان در راس قدرت، هم تکلیف بدنه پایین روشن بود و هم مسوولین چانه‌زنی در بالا. اما دولت اصلاحات که به پایان کار خود رسید، جای خالی چانه‌زنندگان به خوبی احساس شد. لزوما همه قصد نداشتند همان استراتژی پیشین را ادامه بدهند؛ اما مساله این بود که ما کار دیگری بلد نبودیم!
ساختار حقوقی و حقیقی قدرت در کشور ما به شیوه‌ای شکل گرفته که معمولا امکان دیگری قابل تصور نیست. نهادهای مدنی در جامعه ما بدان حد توسعه نیافته که نفوذ دولت را در عرصه عمومی محدود کند. از طرف دیگر، میان هسته حقیقی قدرت، با بدنه جامعه، فاصله‌ای است که امکان تاثیرگذاری مستقیم بر آن وجود ندارد. در اکثر موارد، این بخش‌های انتخابی حکومت بودند که نقش واسط را بازی می‌کردند. آن استراتژی معروف هم بر همین پایه تدوین شده بود؛ اما بخش‌های انتخابی حکومت هم قابل حذف و تصفیه بودند، کما اینکه همین هم شد.
وقتی تمامی اصلاح‌طلبان از نهادهای انتخابی حذف شدند، بخش بزرگی از جامعه، فقط یک دریچه به قلب و کانون هسته قدرت سراغ داشت که امکان چانه‌زنی را حفظ می‌کرد: هاشمی رفسنجانی. ویژگی‌ها و نوع خاص سیاست‌ورزی آقای هاشمی این اطمینان را ایجاد می‌کرد که هرچند جایگاه ایشان ممکن است تضعیف شود، اما خودش حواس‌ش هست که هیچ وقت کاملا حذف نشود. پس تکلیف بدنه اجتماعی همچنان روشن بود. ما فقط مسوول همان فشار از پایین بودیم.
با فوت ناگهانی آقای هاشمی، این اطمینان خاطر همیشگی از بین رفته است و من گمان می‌کنم بهت گسترده‌ای که در بین بخش بزرگی از جامعه ایجاد شده، دقیقا محصول همین دغدغه است: «پس چه کسی قرار است چانه زنی کند»؟ این سوال به تنهایی اهمیت ندارد؛ بلکه در دل خود خبر از یک استیصال دیگر می‌دهد:: «اگر تیم چانه‌زنی نداشته باشیم، پس وظیفه ما چه خواهد بود»؟
به گمان من، در ناخودآگاه ایرانیان، چانه‌زنی و مصالحه همواره یک «واجب کفایی» بوده است. بار منفی کلماتی همچون «مصالحه» یا «سازش» نیز سبب شده که اکثرا ترجیح دهند همان نقش «فشار» را بر عهده بگیرند و مصالحه را به دیگری حواله دهند. (طبیعتا اگر لازم شد، همان دیگری را می‌شود قربانی کرد تا تنزه تاریخی ما مخدوش نشود) حالا اما، با درگذشت بزرگ‌ترین مصالحه‌گر تاریخ جمهوری اسلامی، زنگ هشداری به صدا درآمده که شهروندان برای نقش‌آفرینی سیاسی خود باید آماده پذیرش مسوولیت‌های جدیدی شوند. بدنه اصلاح‌طلب جامعه ایرانی دارد با وضعیتی مواجه می‌شود که دیگر نمی‌تواند پرهیز از تنزه‌طلبی خود را به مشارکت در یک انتخابات محدود کند. آن مرد که همواره بار پذیرش واجب کفایی را به تنهایی بر دوش می‌کشید رفته و حالا مسوولیت‌اش باید بین تمامی شهروندان توزیع شود.
امروز که از مراسم وداع باز می‌گشتم، برای نخستین بار جرقه عینی این وضعیت را در ذهن خود احساس کردم. ما رفتیم و شعار هم دادیم. اما چه کسی قرار است برای تبدیل فشار شعارهای ما به یک دستاورد ملموس وارد مذاکره شود؟ به نظرم، در ایران پس از هاشمی، صرف همین حضورهای خیابانی و شعار دادن‌ها دیگر نمی‌تواند ادای وظیفه شهروندی محسوب شود. ما حالا باید دقیقا مشخص کنیم که ساز و کار تبدیل مطالبه و مقاومت مدنی به دستاورد سیاسی چیست؟
پیش از نگارش این متن، ایده آن را با دوستی مطرح کردم. در پایان پرسید: «خب، پس باید چه کنیم»؟
جواب من فقط یک کلمه بود: «نمی‌دانم»! اما حالا می‌خواهم پاسخ خودم را اصلاح کنم که: «نمی‌دانم، اما بالاخره این را هم یاد می‌گیریم».
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara
#A091
آرمان امیری @ArmanParian - خوابیدم و بیدار شدم، هنوز هاشمی مرده بود. باز خوابیدم و بیدار شدم. اوضاع همان بود که قرار نبود باشد. پیش از آنکه نسل من به دنیا بیاید، هاشمی را مرد اول قدرت می‌دانستند. در تمام طول عمر، ما نیز همین تصور را داشتیم، یا همین را به ما تلقین می‌کردند. برای ما، جهان بدون هاشمی حتی قابل تصور هم نبود؛ چه برسد به پیش‌بینی یا تحلیل. حجم یادداشت‌هایی که در طول این ۴۸ ساعت به چشم دیده‌ام، به اندازه مواجهه با «جهان بدون هاشمی» حیرت‌آور بود. من هنوز هم نمی‌توانم مدعی شوم که از بهت خبر خارج شده‌ام، چه برسد به ادعای تحلیل وضعیت. به هر حال، امروز که از مراسم پرالتهاب وداع باز می‌گشتم، احساسی گنگ در من شکل گرفت که صرفا تجربه‌ای است از وضعیتی جدید. اینجا فقط می‌خواهم همین تجربه را به اشتراک بگذارم.
استراتژی معروفی را سعید حجاریان در دوران اصلاحات مطرح کرده بود: «فشار از پایین، چانه‌زنی از بالا». تا زمان حضور اصلاح‌طلبان در راس قدرت، هم تکلیف بدنه پایین روشن بود و هم مسوولین چانه‌زنی در بالا. اما دولت اصلاحات که به پایان کار خود رسید، جای خالی چانه‌زنندگان به خوبی احساس شد. لزوما همه قصد نداشتند همان استراتژی پیشین را ادامه بدهند؛ اما مساله این بود که ما کار دیگری بلد نبودیم!
ساختار حقوقی و حقیقی قدرت در کشور ما به شیوه‌ای شکل گرفته که معمولا امکان دیگری قابل تصور نیست. نهادهای مدنی در جامعه ما بدان حد توسعه نیافته که نفوذ دولت را در عرصه عمومی محدود کند. از طرف دیگر، میان هسته حقیقی قدرت، با بدنه جامعه، فاصله‌ای است که امکان تاثیرگذاری مستقیم بر آن وجود ندارد. در اکثر موارد، این بخش‌های انتخابی حکومت بودند که نقش واسط را بازی می‌کردند. آن استراتژی معروف هم بر همین پایه تدوین شده بود؛ اما بخش‌های انتخابی حکومت هم قابل حذف و تصفیه بودند، کما اینکه همین هم شد.
وقتی تمامی اصلاح‌طلبان از نهادهای انتخابی حذف شدند، بخش بزرگی از جامعه، فقط یک دریچه به قلب و کانون هسته قدرت سراغ داشت که امکان چانه‌زنی را حفظ می‌کرد: هاشمی رفسنجانی. ویژگی‌ها و نوع خاص سیاست‌ورزی آقای هاشمی این اطمینان را ایجاد می‌کرد که هرچند جایگاه ایشان ممکن است تضعیف شود، اما خودش حواس‌ش هست که هیچ وقت کاملا حذف نشود. پس تکلیف بدنه اجتماعی همچنان روشن بود. ما فقط مسوول همان فشار از پایین بودیم.
با فوت ناگهانی آقای هاشمی، این اطمینان خاطر همیشگی از بین رفته است و من گمان می‌کنم بهت گسترده‌ای که در بین بخش بزرگی از جامعه ایجاد شده، دقیقا محصول همین دغدغه است: «پس چه کسی قرار است چانه زنی کند»؟ این سوال به تنهایی اهمیت ندارد؛ بلکه در دل خود خبر از یک استیصال دیگر می‌دهد:: «اگر تیم چانه‌زنی نداشته باشیم، پس وظیفه ما چه خواهد بود»؟
به گمان من، در ناخودآگاه ایرانیان، چانه‌زنی و مصالحه همواره یک «واجب کفایی» بوده است. بار منفی کلماتی همچون «مصالحه» یا «سازش» نیز سبب شده که اکثرا ترجیح دهند همان نقش «فشار» را بر عهده بگیرند و مصالحه را به دیگری حواله دهند. (طبیعتا اگر لازم شد، همان دیگری را می‌شود قربانی کرد تا تنزه تاریخی ما مخدوش نشود) حالا اما، با درگذشت بزرگ‌ترین مصالحه‌گر تاریخ جمهوری اسلامی، زنگ هشداری به صدا درآمده که شهروندان برای نقش‌آفرینی سیاسی خود باید آماده پذیرش مسوولیت‌های جدیدی شوند. بدنه اصلاح‌طلب جامعه ایرانی دارد با وضعیتی مواجه می‌شود که دیگر نمی‌تواند پرهیز از تنزه‌طلبی خود را به مشارکت در یک انتخابات محدود کند. آن مرد که همواره بار پذیرش واجب کفایی را به تنهایی بر دوش می‌کشید رفته و حالا مسوولیت‌اش باید بین تمامی شهروندان توزیع شود.
امروز که از مراسم وداع باز می‌گشتم، برای نخستین بار جرقه عینی این وضعیت را در ذهن خود احساس کردم. ما رفتیم و شعار هم دادیم. اما چه کسی قرار است برای تبدیل فشار شعارهای ما به یک دستاورد ملموس وارد مذاکره شود؟ به نظرم، در ایران پس از هاشمی، صرف همین حضورهای خیابانی و شعار دادن‌ها دیگر نمی‌تواند ادای وظیفه شهروندی محسوب شود. ما حالا باید دقیقا مشخص کنیم که ساز و کار تبدیل مطالبه و مقاومت مدنی به دستاورد سیاسی چیست؟
پیش از نگارش این متن، ایده آن را با دوستی مطرح کردم. در پایان پرسید: «خب، پس باید چه کنیم»؟
جواب من فقط یک کلمه بود: «نمی‌دانم»! اما حالا می‌خواهم پاسخ خودم را اصلاح کنم که: «نمی‌دانم، اما بالاخره این را هم یاد می‌گیریم».
کانال «مجمع دیوانگان»: @Divanesara