🖊 یک مناظره نسبتا متفاوت

♦️در شنبه نیمه‌شبی بالاخره توانستم با یک هفته تأخیر مناظره‌ی مریم نصر اصفهانی (مدرس و پژوهشگر فلسفه) با مجید دهقان (معاون پژوهشی مرکزی به نام «مطالعات زن و خانواده») را ببینم. این مناظره، که در واقع مناظره‌ میان دو اصفهانی بود، در برنامه‌ی «شیوه»‌ از شبکه‌ی چهار تلویزیون دولتی ایران به تاریخ شنبه ۲۴ دی ماه ۱۴۰۱ پخش شد و عنوان آن «حاکمیت و مسئله جنسیت» بود.
🔻خلاصه‌ی سخن نصر این بود که وضعیت زنان در ایران «فاجعه‌بار» است و «تبعیض نهادینه»‌ علیه زنان وجود دارد و این وضعیت تبعیض‌آلود ریشه‌ای قوی در سنت ما دارد. او با اشاره به «مدینه‌ی فاضله‌»ی فارابی توضیح داد که زنان جایی در این مدینه ندارند و در تقابل با آن در «مدینه‌ی فاضله»‌ی افلاطون زنان جایگاهی برابر با مردان دارند، به طوری که افلاطون را «نخستین فمینیست تاریخ فلسفه» می‌خوانند. با این مقدمه‌چینی او تلویحا از اصلاح وضع زنان در ایران کنونی اساساً ابراز نومیدی کرد.
🔻در مقابل، دهقان معتقد بود که باید به دنبال راه سومی گشت که نه بازگشت به سنت گذشته باشد و نه غربی شدن. او گرچه مشکلات در سیاست‌گذاری و حتی مشكلات در آرای فقهی مربوط به حوزه‌ی زنان را به صورت کلی و بی اشاره به جزئیات پذیرفت، اما تصریح کرد که وضعیت را «فاجعه‌بار» نمی‌داند و مشكلات را قابل حل می‌داند. در مقابل، نصر اصفهانی تأکید داشت که نگاه‌های نوگرایانه در فقه بسیار کند شکل می‌گیرند و تازه پس از شکل‌گیری هم در حاشیه‌ می‌مانند و به جریان اصلی فقهی تبدیل نشده‌اند.


🔻دهقان اما می‌گفت باید زبان فقیهان را فهمید و با آن‌ها وارد تعامل همدلانه شد. نصر در پاسخ، معتقد بود که جامعه بیش از چهار دهه صبر کرده و هشدار داد که ممکن است شبیه جوامع اروپایی که منتظر اصلاحات درون‌کلیسایی نماندند و از کلیسا سراسر عبور کردند، جامعه‌ی ایران هم به کل از هرگونه اصلاح درون‌دینی دل ببرد و سراسر از نهاد دین گذر کند. دهقان این هشدار را جدی می‌دانست اما راه حل ملموسی ارائه نکرد. دهقان با آن‌که در ابتدا نطق غرّایی در نکوهش انتزاعی‌اندیشی و در ستایش انضمامی‌اندیشی در حوزه‌ی مسائل زنان کرد، در سراسر بحث خود ‌کوشید وارد جزئیات نشود و به کلی‌گویی بسنده کند. تنها موردی که وارد جزئیات شد اشاره‌ی مكرر به «مقام معظم رهبری» بود و این‌که سخنان اخیر ایشان «چقدر می‌تواند در حوزه‌ی زنان راه‌گشا باشد.»
🔻در مقابل، نصر اصفهانی، هم جانب نظریه‌پردازی را فرونگذاشت و مثلا بحث خود را با فارابی شروع کرد و هم در طول بحث بارها مثال‌های ملموسی در حوزه‌ی زنان و اقلیت‌ها زد: از مشکل حق حضانت، مشکل اذن شوهر برای گرفتن گذرنامه، مسأله‌ی حق طلاق، مسأله ممنوعیت هیأت علمی شدن اقلیت مسیحی، مسأله‌ی عدم سرایت ملیت از طرف مادر (که مجری اشاره کرد رفع شده اما نصر بلافاصله پاسخ داد مشکل دوباره برگشته و نشان داد که «بچه‌ی کف فضای مجازی بودن» لزوماً اتلاف وقت نیست، بلکه موجب می‌شود گوشی دست آدم باشد/بماند).
🔻نصر صحبت خود را با همدردی نسبت به خانواده‌های کسانی شروع کرد که عزیزان خود را در رخدادهای اعتراضی اخیر از دست داده‌اند. او یک جا به شعار «زن، زندگی، آزادی» هم اشاره‌ی صریح و همدلانه‌ای کرد. او «راه سوم» پیشنهادی دهقان (نه سنتی ماندن-نه غربی شدن در مسأله‌ی زنان) را سلبی و مبهم دانست و نیز آن را عملا ترفندی برای بستن دهان کسانی توصیف کرد که خواهان تغییر رادیکال وضعیت کنونی اند. دهقان گرچه محافظه‌کارانه ظاهر شد و زبانی محتاط، قدرت‌ستا و ترس‌خورده از تغییر پیشه کرد، اما رویکرد گشوده و محترمانه‌ای داشت و مشی تهاجمی نداشت.
🔻نصر هم بیانی عالمانه، رویکردی مطلعانه و حساس به جزئیات انضمامی داشت و در عین حال دردمندانه و در مواردی صریح ظاهر شد. لحن و زبان بدن نصر هم معنادار بود: نگاه دائماً گوشه‌دار، سرد و پر تردید به میهمان معمّم برنامه به همراه صدایی خسته، فسرده، گرفته اما قاطع و پر درد./حباب،نوشته

#یاسر_میردامادی

پ.ن: شنیدن این مناظره را پیشنهاد میکنم:
https://t.me/shiveh_tv4/141
@EveDaughters