درس دهم: کلاس ادبیات صفحه 86
چشم دوختن: کنایه از نگاه کردن
جاذبه: گیرایی/جذابیت
دستپاچگی: عجله/ شتاب زدگی
جرأت: شجاعت
لحن: آهنگ
مندیش: نیندیش/ مخفف میندیش
پاسی: قسمتی یابخشی از زمان
پاسی ازشب: قسمتی ازشب
مردم چشم: مردمک چشم
تحسین: آفرین گفتن
نوابغ: جمع نابغه باهوش و زیرک
خُرد: کوچک
نظیر: همانند
فراغت: آسودگی
پروا: ترس
تلاوت: خواندن قرآن
درک: فهمیدن ودریافتن
معانی: جمع معنی
چمیدن: به ناز راه رفتن
زنده دلان: هوشیاران/ دل آگاهان
روحیه دادن :کنایه از امیدواری وشجاعت ایجاد کردن
بی نظیر: بی مانند/ بی همتا
واردات: کالاهایی که از خارج کشور به کشور آورده میشود
آراسته: زیبا و مرتب شده
ملک وجود :هستی و وجود به سرزمین و ملک تشبیه شده است(اضافه تشبیهی)
لبریز: پر، انباشته، سرشار
چشم از جهان فرو بست: کنایه از فوت کرد
معظم: بزرگوار
پژوهشگر: جست و جوگر
نوید: مژده
صالح: درستکار
خودارزیابی صفحه 93
1. معلم برای تشويق نيما چه کرد؟
گفت: آفرين آفرين خیلی خوب بود آقای علی اسفندیاری!
2. دکتر حسابی و دکتر کاظمی آشتیانی چه خصوصيات مشترکی داشتند؟
مطالعه کتاب، منظم بودن، انجام تکاليف دینی، حافظ قرآن بودن.
3. به نظر شما چرا دکتر حسابی با (علم بدون عمل) مخالف بود؟
زيرا اگر علم داشته باشيم اما عمل نکنيم، به درد زندگی دنیا و آخرت ما نمی خورد.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 93
نکتۀ اول
به این جمله ها توجه نمایید و دربارۂ گفت وگو کنید.
ــ دانش آموز، برای قدردانی از معلم خود، نامه نوشت.
ــ دانش آموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه مینویسد.
ــ دانش آموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه خواهد نوشت.
میدانیم که فعل مهمترین جزء جمله است. فعل ویژگیهایی دارد که یکی از آنها زمان است. در جمله اول فعل «نوشت» بر زمان گذشته، در جمله دوم فعل «مینویسد» بر زمان حال و در جمله سوم فعل «خواهدنوشت» بر زمان آینده، دلالت دارد. اکنون دربارۂ نمودار زیر گفت وگو کنید.
گذشته ---> حال ---> آینده
دیروز امروز فردا
نوشت می نویسد خواهد نوشت
نکته دوم
چه خوش گفت: زالی به فرزند خویش
چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن
گر از عهد خُردیت یاد آمدی
که بیچاره بودی در آغوش من
نکردی در این روز بر من جفا
که تو شیر مردی و من پیرزن
به این نوع شعر قطعه می گویند.
قِطعه مجموعهٔ ابیاتی را گویند که بر یک وزن و قافیه باشد، و از آغاز تا انجام همگی به یکدیگر مربوط بوده، پیرامون یک قصّهٔ شیرین، یک موضوع اخلاقی و اجتماعی، پند و اندرز یا تهنیت و تعزیت و مدح و هجو و مانند آن پدید آمده باشد. بر خلاف قصیده، بیت مَطلَع در قطعه مُصَرَّع نیست.
در قطعه نحوۂ شکلگیری قافیهها به این شکل است که، مصراعهای زوج باهم هم قافیهاند.
تعداد ابیات یک قطعه، حدّ اقل ۲، و حدّ اکثر آن بهطور معمول ۱۵ است، ولی گاهی تا ۵۰ بیت و بیش از آن هم رسیدهاست.
در میان شعرای پارسیگوی از رودکی تا کنون، همواره، قطعهسرایی رواج داشتهاست. لیکن، انوری، ابن یمین، و پروین اعتصامی بیش از دیگران بهاین قالب شعری پرداختهاند.
شکل قطعه به این صورت است.
#........... ...........
#........... ...........
#............ ...........
#........... ...........
- یکی از راه های تشخیص شکل درست املای کلمه ها علاوه بر توجّه به معنا، دقّت در رسم الخطّ رایج زبان است؛ مانند: خواهش، بالاخره و...
- کلمه فراغ به معنی آسودگی و کلمه فراق به معنی جدایی است. تشخیص درست این دو کلمه در هنگام املا از راه مهارت شنیدن و معنی جمله میسّر است.
کار گروهی صفحه 95
1. با راهنمایی معلم خود در مورد ویژگی های شعر نیمایی، گفت وگو کنید.
نیمایی''سبکی از شعر معاصر فارسی است که نخستین نمونه شعر نو در ادبیات فارسی بوده و برآمده از نظریه ادبی [نیما یوشیج] شاعر معاصر ایرانی است.
*منظومهای بلند و موزون که در آن مشکل قافیه پس از هر چهار مصراع با یک مصراع آزاد حل شده است.
*توجه شاعر به واقعیتهای ملموس و در عین حال نگرشی عاطفی و شاعرانهٔ او به اشیا.
*فرق نگاه شاعر با شاعران گذشته و تازگی و دور بودن آن از تقلید
2. دیوان پروین را به کلاس بیاورید و در مورد یکی از شعرهای او صحبت کنید.
سیر، یک روز طعنه زد به پیاز
که تو مسکین چقدر بد بویی
گفت، از عیب خویش بیخبری
زان ره از خلق، عیب می جویی
گفتن از زشت رویی دگران
نشود باعث نکو رویی
تو گمان میکنی که شاخ گلی
به صف سرو و لاله می رویی
یا که هم بوی مشک تاتاری
یا ز ازهار باغ مینویی
خویشتن، بی سبب بزرگ مکن
تو هم از ساکنان این کویی
ره ما، گر کج است و ناهموار
تو خود، این ره چگونه می پویی
در خود، آن به که نیک تر نگری
اول، آن به که عیب خود گویی
ما زبونیم و شوخ جامه و پست
تو چرا شوخ تن نمی شوی
چشم دوختن: کنایه از نگاه کردن
جاذبه: گیرایی/جذابیت
دستپاچگی: عجله/ شتاب زدگی
جرأت: شجاعت
لحن: آهنگ
مندیش: نیندیش/ مخفف میندیش
پاسی: قسمتی یابخشی از زمان
پاسی ازشب: قسمتی ازشب
مردم چشم: مردمک چشم
تحسین: آفرین گفتن
نوابغ: جمع نابغه باهوش و زیرک
خُرد: کوچک
نظیر: همانند
فراغت: آسودگی
پروا: ترس
تلاوت: خواندن قرآن
درک: فهمیدن ودریافتن
معانی: جمع معنی
چمیدن: به ناز راه رفتن
زنده دلان: هوشیاران/ دل آگاهان
روحیه دادن :کنایه از امیدواری وشجاعت ایجاد کردن
بی نظیر: بی مانند/ بی همتا
واردات: کالاهایی که از خارج کشور به کشور آورده میشود
آراسته: زیبا و مرتب شده
ملک وجود :هستی و وجود به سرزمین و ملک تشبیه شده است(اضافه تشبیهی)
لبریز: پر، انباشته، سرشار
چشم از جهان فرو بست: کنایه از فوت کرد
معظم: بزرگوار
پژوهشگر: جست و جوگر
نوید: مژده
صالح: درستکار
خودارزیابی صفحه 93
1. معلم برای تشويق نيما چه کرد؟
گفت: آفرين آفرين خیلی خوب بود آقای علی اسفندیاری!
2. دکتر حسابی و دکتر کاظمی آشتیانی چه خصوصيات مشترکی داشتند؟
مطالعه کتاب، منظم بودن، انجام تکاليف دینی، حافظ قرآن بودن.
3. به نظر شما چرا دکتر حسابی با (علم بدون عمل) مخالف بود؟
زيرا اگر علم داشته باشيم اما عمل نکنيم، به درد زندگی دنیا و آخرت ما نمی خورد.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 93
نکتۀ اول
به این جمله ها توجه نمایید و دربارۂ گفت وگو کنید.
ــ دانش آموز، برای قدردانی از معلم خود، نامه نوشت.
ــ دانش آموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه مینویسد.
ــ دانش آموز، برای قدردانی از معلّم خود، نامه خواهد نوشت.
میدانیم که فعل مهمترین جزء جمله است. فعل ویژگیهایی دارد که یکی از آنها زمان است. در جمله اول فعل «نوشت» بر زمان گذشته، در جمله دوم فعل «مینویسد» بر زمان حال و در جمله سوم فعل «خواهدنوشت» بر زمان آینده، دلالت دارد. اکنون دربارۂ نمودار زیر گفت وگو کنید.
گذشته ---> حال ---> آینده
دیروز امروز فردا
نوشت می نویسد خواهد نوشت
نکته دوم
چه خوش گفت: زالی به فرزند خویش
چو دیدش پلنگ افکن و پیل تن
گر از عهد خُردیت یاد آمدی
که بیچاره بودی در آغوش من
نکردی در این روز بر من جفا
که تو شیر مردی و من پیرزن
به این نوع شعر قطعه می گویند.
قِطعه مجموعهٔ ابیاتی را گویند که بر یک وزن و قافیه باشد، و از آغاز تا انجام همگی به یکدیگر مربوط بوده، پیرامون یک قصّهٔ شیرین، یک موضوع اخلاقی و اجتماعی، پند و اندرز یا تهنیت و تعزیت و مدح و هجو و مانند آن پدید آمده باشد. بر خلاف قصیده، بیت مَطلَع در قطعه مُصَرَّع نیست.
در قطعه نحوۂ شکلگیری قافیهها به این شکل است که، مصراعهای زوج باهم هم قافیهاند.
تعداد ابیات یک قطعه، حدّ اقل ۲، و حدّ اکثر آن بهطور معمول ۱۵ است، ولی گاهی تا ۵۰ بیت و بیش از آن هم رسیدهاست.
در میان شعرای پارسیگوی از رودکی تا کنون، همواره، قطعهسرایی رواج داشتهاست. لیکن، انوری، ابن یمین، و پروین اعتصامی بیش از دیگران بهاین قالب شعری پرداختهاند.
شکل قطعه به این صورت است.
#........... ...........
#........... ...........
#............ ...........
#........... ...........
- یکی از راه های تشخیص شکل درست املای کلمه ها علاوه بر توجّه به معنا، دقّت در رسم الخطّ رایج زبان است؛ مانند: خواهش، بالاخره و...
- کلمه فراغ به معنی آسودگی و کلمه فراق به معنی جدایی است. تشخیص درست این دو کلمه در هنگام املا از راه مهارت شنیدن و معنی جمله میسّر است.
کار گروهی صفحه 95
1. با راهنمایی معلم خود در مورد ویژگی های شعر نیمایی، گفت وگو کنید.
نیمایی''سبکی از شعر معاصر فارسی است که نخستین نمونه شعر نو در ادبیات فارسی بوده و برآمده از نظریه ادبی [نیما یوشیج] شاعر معاصر ایرانی است.
*منظومهای بلند و موزون که در آن مشکل قافیه پس از هر چهار مصراع با یک مصراع آزاد حل شده است.
*توجه شاعر به واقعیتهای ملموس و در عین حال نگرشی عاطفی و شاعرانهٔ او به اشیا.
*فرق نگاه شاعر با شاعران گذشته و تازگی و دور بودن آن از تقلید
2. دیوان پروین را به کلاس بیاورید و در مورد یکی از شعرهای او صحبت کنید.
سیر، یک روز طعنه زد به پیاز
که تو مسکین چقدر بد بویی
گفت، از عیب خویش بیخبری
زان ره از خلق، عیب می جویی
گفتن از زشت رویی دگران
نشود باعث نکو رویی
تو گمان میکنی که شاخ گلی
به صف سرو و لاله می رویی
یا که هم بوی مشک تاتاری
یا ز ازهار باغ مینویی
خویشتن، بی سبب بزرگ مکن
تو هم از ساکنان این کویی
ره ما، گر کج است و ناهموار
تو خود، این ره چگونه می پویی
در خود، آن به که نیک تر نگری
اول، آن به که عیب خود گویی
ما زبونیم و شوخ جامه و پست
تو چرا شوخ تن نمی شوی
❤1
معنی شعر صفحه 91
معنی ابیات
ای مرغک خرد، ز آشیانه
پرواز کن و پریدن آموز
ای پرنده کوچک از آشیانه خود پرواز کن تا راه و روش پرواز کردن را یاد بگیری
تا کی حرکات کودکانه
در باغ و چمن چمیدن آموز
تا کی می خواهی به رفتار های کودکانه خود ادامه بدهی؟ با ناز در باغ و چمنزار پریدن را بیاموز
رام تو نمیشود زمانه
رام از چه شدی، رمیدن آموز
روزگار رام و مطیع تو نمی شود. تو چرا در برابر روزگار و سختی های آن رام شدی؟نحوه مقابله با روزگار و سختی های آن را یاد بگیر.
مندیش که دام هست یا نه
بر مردم چشم، دیدن آموز
به بودن یا نبودن دام و تله فکر نکن.
بلکه خوب دیدن را به چشمانت بیاموز
شو روز بفکر آب و دانه
هنگام شب، آرمیدن آموز
روز به دنبال آب و دانه باش و هنگام شب استراحت کن.
بیت شهریار
به راستی که یکی از نوابغ ادب است
میان شاعره ها تا کنون نظیرش نیست
به درستی پروین اعتصامی یکی از استعدادهای درخشان ادبیات فارسی است. و تا کنون در میان زنان شاعر همتایی نداشته است.
به جان زنده دلان، سعدیا، که ملک وجود
نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری
ای سعدی، به جان انسانهای صاحب دل وعارف سوگند که تمام جهان را اگر به تو بدهند ارزش آنرا ندارد که دل فردی از تو برنجد.
نوشتن صفحه 95
1. زمان فعل های زیر را مشخص کنید.
خواهم رفت: آینده (مستقبل)
می نویسند: حال (مضارع)
گرفته بودی: گذشته (ماضی)
شنیدم: گذشته (ماضی)
نشسته بودید: گذشته (ماضی)
آمدند: گذشته (ماضی)
2. پیام، قافیه و ردیف را در «قطعۂ زیر» بنویسید.
برزگری پند به فرزند داد
کای پسر این پیشه پس از من توراست
هر چه کُنی کشت، همان بدْرَوی
کار بد و نیک چو کوه و صداست
قافیه:تورا- صدا ردیف: ست ست
پیام: انسان هرکاری را انجام دهد نتیجه آن را هم می بیند.
3-با توجّه به متن درس، جای خالی را با کلمهٔ مناسب، پرکنید.
معلّم با همان لحن گرمش ادامه داد: «خیلی عالی است. »
اگر با او همسفر می شدی در طول راه تلاوت زیبای قرآن او را می شنیدی.
٤ در متن زیر غلط های املایی را پیدا کنید و شکل درست آنها را بنویسید.
مهم این است که در مقابل سختی ها تصلیم نشد. اگر انسان در برابر دشواری ها بایستد، بر آن چیره می شود، البتّه باید سبر و تاقت را از دست نداد و هیچ گاه ناسپاسی نکرد.
صحیح کلمات: تسلیم- صبر - طاقت
معنی ابیات
ای مرغک خرد، ز آشیانه
پرواز کن و پریدن آموز
ای پرنده کوچک از آشیانه خود پرواز کن تا راه و روش پرواز کردن را یاد بگیری
تا کی حرکات کودکانه
در باغ و چمن چمیدن آموز
تا کی می خواهی به رفتار های کودکانه خود ادامه بدهی؟ با ناز در باغ و چمنزار پریدن را بیاموز
رام تو نمیشود زمانه
رام از چه شدی، رمیدن آموز
روزگار رام و مطیع تو نمی شود. تو چرا در برابر روزگار و سختی های آن رام شدی؟نحوه مقابله با روزگار و سختی های آن را یاد بگیر.
مندیش که دام هست یا نه
بر مردم چشم، دیدن آموز
به بودن یا نبودن دام و تله فکر نکن.
بلکه خوب دیدن را به چشمانت بیاموز
شو روز بفکر آب و دانه
هنگام شب، آرمیدن آموز
روز به دنبال آب و دانه باش و هنگام شب استراحت کن.
بیت شهریار
به راستی که یکی از نوابغ ادب است
میان شاعره ها تا کنون نظیرش نیست
به درستی پروین اعتصامی یکی از استعدادهای درخشان ادبیات فارسی است. و تا کنون در میان زنان شاعر همتایی نداشته است.
به جان زنده دلان، سعدیا، که ملک وجود
نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری
ای سعدی، به جان انسانهای صاحب دل وعارف سوگند که تمام جهان را اگر به تو بدهند ارزش آنرا ندارد که دل فردی از تو برنجد.
نوشتن صفحه 95
1. زمان فعل های زیر را مشخص کنید.
خواهم رفت: آینده (مستقبل)
می نویسند: حال (مضارع)
گرفته بودی: گذشته (ماضی)
شنیدم: گذشته (ماضی)
نشسته بودید: گذشته (ماضی)
آمدند: گذشته (ماضی)
2. پیام، قافیه و ردیف را در «قطعۂ زیر» بنویسید.
برزگری پند به فرزند داد
کای پسر این پیشه پس از من توراست
هر چه کُنی کشت، همان بدْرَوی
کار بد و نیک چو کوه و صداست
قافیه:تورا- صدا ردیف: ست ست
پیام: انسان هرکاری را انجام دهد نتیجه آن را هم می بیند.
3-با توجّه به متن درس، جای خالی را با کلمهٔ مناسب، پرکنید.
معلّم با همان لحن گرمش ادامه داد: «خیلی عالی است. »
اگر با او همسفر می شدی در طول راه تلاوت زیبای قرآن او را می شنیدی.
٤ در متن زیر غلط های املایی را پیدا کنید و شکل درست آنها را بنویسید.
مهم این است که در مقابل سختی ها تصلیم نشد. اگر انسان در برابر دشواری ها بایستد، بر آن چیره می شود، البتّه باید سبر و تاقت را از دست نداد و هیچ گاه ناسپاسی نکرد.
صحیح کلمات: تسلیم- صبر - طاقت
شعر خوانی گل و گُل صفحه 96
معنی لغات شعر گل و گل ادبیات هفتم
محفل: مجلس
سوز: ناله
پاره دوز: پینه دوز
عجوز: پیرزن
محبوب: نگار، دوست
نیکو: خوب، لطف، زیبا
حریر: پارچه ی ابریشمی
معطر: خوشبو
دلپذیر: دلپسند
مشک: عطری که از شکم آهو میگیرند
عبیر: داروی خوشبو
دلاویز: دل انگیز
آزمودن: امتحان کردن
عبرت: سرمشق گرفتن
گفت و شنود: بحث و گفتگو
ولیکن: اما
گسترده: پراکنده
ملک الشعرای بهار
قالب شعری (گِل وگُل)از ملک الشعرای بهار «مسمّطِ تضمینی یا مخمّس تضمینی» است.
مسمّط: مسمط نوعی از قصیده یا اشعاری است هم وزن، که تعداد ابیات بندها یکی می باشد. مصراع پایانی هر بخش را رشته یا "بند" می گویند. در پایان هر بند یک مصرع مختلف با مصرع های دیگر آن بند می آید که مصرع آخر در رشته های بعدی و قبلی یکسان است مصرعی که قافیه مجزا دارد را بند گویند.
قالب شعر گل و گل
#............. #...............
#.............. #...............
+..............
مسمّط برچند شیوه سروده شده است.
مثلث: هربخش دارای سه مصراع
مربع: // // // چهار مصراع
مخمّس:// // // پنج مصراع
مسدّس: // // // شش مصراع
به طور کلی مسمّط نباید از سه مصراع کمتر واز هفت مصراع بیشتر باشد.
نوع دیگر مسمّط تضمینی ست.
شاعر ابیاتی از آن را از شعرای دیگر تضمین کرده است.
مثلاً همین شعر که ملک الشعرای بهار در میان ابیاتش از قطعه ی سعدی استفاده کرده است. این مسمّط زیبا را مخمّس وبه بیان درست مخمّس تضمینی یا مسمّط تضمینی می گویند چرا که ابیات ومصراع هایی که داخل گیومه است متعلّق به سعدی است بقیه ی مصراع ها از ملک الشعرای بهارست.
تذکر 1- ابیاتی که در داخل گیومه می باشد متعلق به سعدی است و بقیه ی مصراع ها متعلق به بهار است.
تذکر 2- کلمات"دستم"، "مستم" نشستم"و "هستم" کلمات قافیه و بند مخمس هستند.
شبی در محفلی با آه و سوزی
شنیدستم که مرد پاره دوزی
چنین می گفت با پیر عجوزی
«گلی خوشبوی در حمام روزی
رسید از دست محبوبی به دستم»
شنیده ام یک مرد پینه دوزی شبی در یک مجلس، با ناله و زاری به پیرزنی می گفت: روزی در حمام، دوستی گِل خوشبویی را به من داد...
گرفتم آن گِل و کردم خمیری
خمیری نرم و نیک چون حریری
معطر بود و خوب و دلپذیری
«بدو گفتم که مشکی یا عبیری
که از بوی دلاویز تو مستم»
آن گِل را گرفتم و با آن خمیری درست کردم خمیری که مانند پارچه ی ابریشمی نرم و لطیف بود .خوشبو و دلپسند بود به او گفتم: تو مشک هستی یا داروی خوشبو که من از بوی خوش و دلپسند تو مست و سرحال می باشم
همه گِل های عالم آزمودم ندیدم چون تو و عبرت نمودم
چو ِگِل بشنید این گفت و شنودم
«بگفتا من گِلی ناچیز بودم
ولیکن مدتی با گُل نشستم»
من از تمام گِل های جهان استفاده کردم اما جای شگفت و حیرت است که هیچ کدام مانند تو خوشبو و دلپسند نبودند.وقتی گِل این حرف ها را شنید گفت: من گِلی بی ارزش و بی مقدار بودم اما مدتی با گُل همدم و همنشین شدم.
گُل اندر زیر پا گسترده پر کرد
مرا با همنشینی مفتخر کرد
چو عمرم مدتی با گُل گذر کرد
«کمال همنشین در من اثر کرد
وگرنه من همان خاکم که هستم»
گُل، گلبرگ های خود را بر روی زمین ریخت وبه من افتخار همنشین شدن با خود را داد زمانی با گُل دوست و همراه شدم و روزگارم را با او سپری نمودم لطف و خوبی و آراستگی گُل در وجود من تأثیر گذاشت ومن هم خوشبو شدم و گرنه من همان خاک بی ارزش و پست باقی می ماندم.
محمد تقی بهار مشهور به ملک الشعرای بهار
در مشهد به دنیا آمد(1266/1330) و در نزد پدرش شعر و فنون ادب را آموخت
سبک شناسی
معنی لغات شعر گل و گل ادبیات هفتم
محفل: مجلس
سوز: ناله
پاره دوز: پینه دوز
عجوز: پیرزن
محبوب: نگار، دوست
نیکو: خوب، لطف، زیبا
حریر: پارچه ی ابریشمی
معطر: خوشبو
دلپذیر: دلپسند
مشک: عطری که از شکم آهو میگیرند
عبیر: داروی خوشبو
دلاویز: دل انگیز
آزمودن: امتحان کردن
عبرت: سرمشق گرفتن
گفت و شنود: بحث و گفتگو
ولیکن: اما
گسترده: پراکنده
ملک الشعرای بهار
قالب شعری (گِل وگُل)از ملک الشعرای بهار «مسمّطِ تضمینی یا مخمّس تضمینی» است.
مسمّط: مسمط نوعی از قصیده یا اشعاری است هم وزن، که تعداد ابیات بندها یکی می باشد. مصراع پایانی هر بخش را رشته یا "بند" می گویند. در پایان هر بند یک مصرع مختلف با مصرع های دیگر آن بند می آید که مصرع آخر در رشته های بعدی و قبلی یکسان است مصرعی که قافیه مجزا دارد را بند گویند.
قالب شعر گل و گل
#............. #...............
#.............. #...............
+..............
مسمّط برچند شیوه سروده شده است.
مثلث: هربخش دارای سه مصراع
مربع: // // // چهار مصراع
مخمّس:// // // پنج مصراع
مسدّس: // // // شش مصراع
به طور کلی مسمّط نباید از سه مصراع کمتر واز هفت مصراع بیشتر باشد.
نوع دیگر مسمّط تضمینی ست.
شاعر ابیاتی از آن را از شعرای دیگر تضمین کرده است.
مثلاً همین شعر که ملک الشعرای بهار در میان ابیاتش از قطعه ی سعدی استفاده کرده است. این مسمّط زیبا را مخمّس وبه بیان درست مخمّس تضمینی یا مسمّط تضمینی می گویند چرا که ابیات ومصراع هایی که داخل گیومه است متعلّق به سعدی است بقیه ی مصراع ها از ملک الشعرای بهارست.
تذکر 1- ابیاتی که در داخل گیومه می باشد متعلق به سعدی است و بقیه ی مصراع ها متعلق به بهار است.
تذکر 2- کلمات"دستم"، "مستم" نشستم"و "هستم" کلمات قافیه و بند مخمس هستند.
شبی در محفلی با آه و سوزی
شنیدستم که مرد پاره دوزی
چنین می گفت با پیر عجوزی
«گلی خوشبوی در حمام روزی
رسید از دست محبوبی به دستم»
شنیده ام یک مرد پینه دوزی شبی در یک مجلس، با ناله و زاری به پیرزنی می گفت: روزی در حمام، دوستی گِل خوشبویی را به من داد...
گرفتم آن گِل و کردم خمیری
خمیری نرم و نیک چون حریری
معطر بود و خوب و دلپذیری
«بدو گفتم که مشکی یا عبیری
که از بوی دلاویز تو مستم»
آن گِل را گرفتم و با آن خمیری درست کردم خمیری که مانند پارچه ی ابریشمی نرم و لطیف بود .خوشبو و دلپسند بود به او گفتم: تو مشک هستی یا داروی خوشبو که من از بوی خوش و دلپسند تو مست و سرحال می باشم
همه گِل های عالم آزمودم ندیدم چون تو و عبرت نمودم
چو ِگِل بشنید این گفت و شنودم
«بگفتا من گِلی ناچیز بودم
ولیکن مدتی با گُل نشستم»
من از تمام گِل های جهان استفاده کردم اما جای شگفت و حیرت است که هیچ کدام مانند تو خوشبو و دلپسند نبودند.وقتی گِل این حرف ها را شنید گفت: من گِلی بی ارزش و بی مقدار بودم اما مدتی با گُل همدم و همنشین شدم.
گُل اندر زیر پا گسترده پر کرد
مرا با همنشینی مفتخر کرد
چو عمرم مدتی با گُل گذر کرد
«کمال همنشین در من اثر کرد
وگرنه من همان خاکم که هستم»
گُل، گلبرگ های خود را بر روی زمین ریخت وبه من افتخار همنشین شدن با خود را داد زمانی با گُل دوست و همراه شدم و روزگارم را با او سپری نمودم لطف و خوبی و آراستگی گُل در وجود من تأثیر گذاشت ومن هم خوشبو شدم و گرنه من همان خاک بی ارزش و پست باقی می ماندم.
محمد تقی بهار مشهور به ملک الشعرای بهار
در مشهد به دنیا آمد(1266/1330) و در نزد پدرش شعر و فنون ادب را آموخت
سبک شناسی
درس 11 صفحه 97
عهد: پیمان
رشته دوستی را قطع نمی کرد: کنایه از ادامه دادن دوستی
دوستی به رشته تشبیه شده است
پایبند: آن که خود را موظف به انجام کاری می داند.
توصیه: سفارش
موظف: وظیفه ای که هر کس به عهده دارد.
مکث: ایستادن/درنگ
حرم مطهر: حرم پاک
صلاح: درستی/خیراندیشی
هجوم: حمله/یورش
کهنسال: قدیمی
صحن: میدان/عرصه/حیاط
متواضع: فروتن
رئیس جمهور وقت: رئیس جمهور آن زمان
مطهر: پاک و مقدس
موج جمعیت: جمعیت بسیار زیاد/جمعیت به موج تشبیه شده است
وضع: حالت/وضیعیت
معین: مقرر/تعیین شده
خصلت: ویژگی/خوی
امان: ایمن/آسوده
عیبی: اشکال/ایراد
تحمل: شکیبایی/بردباری کردن
عابران: رهگذران
انگار: گویا/به نظر
برق خوشحالی: خوشحالی به برق تشبیه شده است/یعنی درخشندگی خوشحالی و شادی
مهد: گهواره
رصدخانه: جایی که ستارگان و وضعیت حرکت آنها را بررسی می کنند
مکاتبه: نامه نگاری
تعلم: یاد گرفتن
برافروخته: روشن
پرخوف: ترسناک
ادیب: نویسنده/سخندان
نجوم: ستاره شناسی
لایق: شایسته
مباحثه: بحث دوطرفه
ناکام: به هدف نرسیده
رونق: رواج
بحث: گفت وگو
تألیف: جمع آوری کردن
طالبان: طلب کنندگان
عالی قدر: بلند مرتبه
فقیه: دانشمند
ظهور: آشکار شدن
رفع: برطرف کردن
طبیب: پزشک
مناظره: گفت و گوی دو طرفه
تحصیل: کسب کردن
تأسیس: بنیان نهادن
احیا: زنده کردن
خودارزیابی صفحه 102
1.عهد پيمان شهيد رجایی با شاگردانش چه بود؟
من دير نمی آيم شما هم دير نياييد. من غيبت نمی کنم شما هم غيبت نکنيد. من به شما دروغ نمی گويم شما هم به من دروغ نگوييد. من به هر قولی که به شما بدهم وفا می کنم شما هم به هر قولی که به من می دهيد وفا کنيد.
2.چرا مصطفی در هنگام کمک به پيرمرد کمی مکث کرد؟
چون شيطان می خواست با گفتن خودت بيشتر به اين پول احتياج داری او را فريب دهد و اين باعث شد او کمی مکث کند.
3.به کاری که مصطفی کرد(ايثار)می گويند. نمونه ای ديگر از ايثار را ذکر کنيد.
وقتی در مدرسه یکی از دوستانمان تغذيه خود را جا گذاشته و گرسنه است تغذيه خود را به او بدهيم اين يک نوع ايثار است.
جنگ رزمندگان اسلام با دشمن و ...
4. خاطره عشق به مردم خاطره ای چه کسی می باشد؟ کيومرث صابری فومنی(گل آقا)
دانش های زبانی و ادبی صفحه 102
شخص:
فعل علاوه بر زمان بر شخص نیز دلالت دارد که به آن«شناسه» می گویند.
«شناسه»نشانه فعل است و همانند نهاد شخص فعل را مشخص می کند و همیشه با آن می آید. به شناسه «نهاد پیوسته» نیز می گویند. شناسه همیشه با«نهاد» جمله مطابقت دارد.
فعل علاوه بر زمان همیشه بر یکی از سه شخص «گوینده»، «شنونده» و«دیگران» نیز دلالت دارد و نسبت داده می شود.
- کسیکه سخن می گوید، اول شخص
- کسی که با او سخن می گویند، دوم شخص
- کسی که از او سخن می گویند، سوم شخص خوانده می شود.
هریک از این اشخاص سه گانه ممکن است یکی باشند که یکی را«مفرد» گویند، یا بیشتر که آن را «جمع»می نامند.
هر فعلی در هر زمان از جهت نسبت دادن به شخص به«شش» صورت آورده می شود «سه شخص مفرد و سه شخص جمع»
مفرد:
گوینده: اول شخص مفرد (رفتم)(شناسه: –َم)
شنونده: دوم شخص مفرد(رفتی)(شناسه:–َی) دیگری: سوم شخص مفرد (رفت) (شناسه: -)
جمع:
گویندگان: اول شخص جمع (رفتیم) --> (شناسه: یم)
شنوندگان: دوم شخص جمع (رفتید) (شناسه: ید)
دیگران: سوم شخص جمع (رفتند)(شناسه: ند)
نکته: شناسه های فعلهای ماضی و فعلهای مضارع جز در سوم شخص مفرد یکسان است؛ در مضارع شناسه سوم شخص مفرد «–َ د» ودر ماضی شناسه سوم شخص مفرد به جز ماضی التزامی« صفر» است یعنی نشانه ظاهری ندارد، نداشتن شناسه را با «.» (شناسه صفر) نشان می دهیم.پس نداشتن علامت در این مورد داشتن علامت است. شناسه های فعل ماضی(–َ م، –َ ی، .، یم، ید، ند)
- شناسه جزئی از فعل است که در هر صیغه تغییر می کند و مفهوم شخص و عدد فعل از آن بر می آید.
نوشتن صفحه 104
1. کلمه های هم خانواده را پیدا کنید و در کنار هم بنویسید.
توصیه،وصی، وصیّت
خصلت،خصال
منتظر،نظارت،ناظر
موظّف، وظیفه، وظایف
ضعف،ضعیف،تضعیف
2. جدول زیر را کامل کنید.
فعل--> شخص --> شمار
گرفتم/اول شخص/مفرد
دیدید/دوم شخص/جمع
آمد/ سوم شخص/ مفرد
می شنویم/اول شخص/جمع
خواهندرفت/سوم شخص/جمع
3. در جمله زیر، املای صحیح واژه را در جای خالی قرار دهید.
الف)برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه(س)دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم. سحن/صحن
ب)سکّه ها غلتیدند و داخل دست پیرمرد قرار گرفتند.غلتیدند،غلطیدند
4. متن زیر از کتاب«نورالدین»و پسران می آورده شده است؛آنرا بخوانید و فعلهای آنرا مشخص کنید.
خواستم/ بی هوشم کند/ رهاشوم/ می گفت/نمی شه/بی هوشت کنیم/می میری/بود/بود/
5.جدول را کامل کنید.
1. ماضی
2. ضمیر
3. یواش
4. مو
5. یا
6. جدی
7. آرش
8. دم
9. بعید
10. بدر
11. دور
عهد: پیمان
رشته دوستی را قطع نمی کرد: کنایه از ادامه دادن دوستی
دوستی به رشته تشبیه شده است
پایبند: آن که خود را موظف به انجام کاری می داند.
توصیه: سفارش
موظف: وظیفه ای که هر کس به عهده دارد.
مکث: ایستادن/درنگ
حرم مطهر: حرم پاک
صلاح: درستی/خیراندیشی
هجوم: حمله/یورش
کهنسال: قدیمی
صحن: میدان/عرصه/حیاط
متواضع: فروتن
رئیس جمهور وقت: رئیس جمهور آن زمان
مطهر: پاک و مقدس
موج جمعیت: جمعیت بسیار زیاد/جمعیت به موج تشبیه شده است
وضع: حالت/وضیعیت
معین: مقرر/تعیین شده
خصلت: ویژگی/خوی
امان: ایمن/آسوده
عیبی: اشکال/ایراد
تحمل: شکیبایی/بردباری کردن
عابران: رهگذران
انگار: گویا/به نظر
برق خوشحالی: خوشحالی به برق تشبیه شده است/یعنی درخشندگی خوشحالی و شادی
مهد: گهواره
رصدخانه: جایی که ستارگان و وضعیت حرکت آنها را بررسی می کنند
مکاتبه: نامه نگاری
تعلم: یاد گرفتن
برافروخته: روشن
پرخوف: ترسناک
ادیب: نویسنده/سخندان
نجوم: ستاره شناسی
لایق: شایسته
مباحثه: بحث دوطرفه
ناکام: به هدف نرسیده
رونق: رواج
بحث: گفت وگو
تألیف: جمع آوری کردن
طالبان: طلب کنندگان
عالی قدر: بلند مرتبه
فقیه: دانشمند
ظهور: آشکار شدن
رفع: برطرف کردن
طبیب: پزشک
مناظره: گفت و گوی دو طرفه
تحصیل: کسب کردن
تأسیس: بنیان نهادن
احیا: زنده کردن
خودارزیابی صفحه 102
1.عهد پيمان شهيد رجایی با شاگردانش چه بود؟
من دير نمی آيم شما هم دير نياييد. من غيبت نمی کنم شما هم غيبت نکنيد. من به شما دروغ نمی گويم شما هم به من دروغ نگوييد. من به هر قولی که به شما بدهم وفا می کنم شما هم به هر قولی که به من می دهيد وفا کنيد.
2.چرا مصطفی در هنگام کمک به پيرمرد کمی مکث کرد؟
چون شيطان می خواست با گفتن خودت بيشتر به اين پول احتياج داری او را فريب دهد و اين باعث شد او کمی مکث کند.
3.به کاری که مصطفی کرد(ايثار)می گويند. نمونه ای ديگر از ايثار را ذکر کنيد.
وقتی در مدرسه یکی از دوستانمان تغذيه خود را جا گذاشته و گرسنه است تغذيه خود را به او بدهيم اين يک نوع ايثار است.
جنگ رزمندگان اسلام با دشمن و ...
4. خاطره عشق به مردم خاطره ای چه کسی می باشد؟ کيومرث صابری فومنی(گل آقا)
دانش های زبانی و ادبی صفحه 102
شخص:
فعل علاوه بر زمان بر شخص نیز دلالت دارد که به آن«شناسه» می گویند.
«شناسه»نشانه فعل است و همانند نهاد شخص فعل را مشخص می کند و همیشه با آن می آید. به شناسه «نهاد پیوسته» نیز می گویند. شناسه همیشه با«نهاد» جمله مطابقت دارد.
فعل علاوه بر زمان همیشه بر یکی از سه شخص «گوینده»، «شنونده» و«دیگران» نیز دلالت دارد و نسبت داده می شود.
- کسیکه سخن می گوید، اول شخص
- کسی که با او سخن می گویند، دوم شخص
- کسی که از او سخن می گویند، سوم شخص خوانده می شود.
هریک از این اشخاص سه گانه ممکن است یکی باشند که یکی را«مفرد» گویند، یا بیشتر که آن را «جمع»می نامند.
هر فعلی در هر زمان از جهت نسبت دادن به شخص به«شش» صورت آورده می شود «سه شخص مفرد و سه شخص جمع»
مفرد:
گوینده: اول شخص مفرد (رفتم)(شناسه: –َم)
شنونده: دوم شخص مفرد(رفتی)(شناسه:–َی) دیگری: سوم شخص مفرد (رفت) (شناسه: -)
جمع:
گویندگان: اول شخص جمع (رفتیم) --> (شناسه: یم)
شنوندگان: دوم شخص جمع (رفتید) (شناسه: ید)
دیگران: سوم شخص جمع (رفتند)(شناسه: ند)
نکته: شناسه های فعلهای ماضی و فعلهای مضارع جز در سوم شخص مفرد یکسان است؛ در مضارع شناسه سوم شخص مفرد «–َ د» ودر ماضی شناسه سوم شخص مفرد به جز ماضی التزامی« صفر» است یعنی نشانه ظاهری ندارد، نداشتن شناسه را با «.» (شناسه صفر) نشان می دهیم.پس نداشتن علامت در این مورد داشتن علامت است. شناسه های فعل ماضی(–َ م، –َ ی، .، یم، ید، ند)
- شناسه جزئی از فعل است که در هر صیغه تغییر می کند و مفهوم شخص و عدد فعل از آن بر می آید.
نوشتن صفحه 104
1. کلمه های هم خانواده را پیدا کنید و در کنار هم بنویسید.
توصیه،وصی، وصیّت
خصلت،خصال
منتظر،نظارت،ناظر
موظّف، وظیفه، وظایف
ضعف،ضعیف،تضعیف
2. جدول زیر را کامل کنید.
فعل--> شخص --> شمار
گرفتم/اول شخص/مفرد
دیدید/دوم شخص/جمع
آمد/ سوم شخص/ مفرد
می شنویم/اول شخص/جمع
خواهندرفت/سوم شخص/جمع
3. در جمله زیر، املای صحیح واژه را در جای خالی قرار دهید.
الف)برای زیارت حرم مطهر حضرت معصومه(س)دم در صحن از اتومبیل پیاده شدیم. سحن/صحن
ب)سکّه ها غلتیدند و داخل دست پیرمرد قرار گرفتند.غلتیدند،غلطیدند
4. متن زیر از کتاب«نورالدین»و پسران می آورده شده است؛آنرا بخوانید و فعلهای آنرا مشخص کنید.
خواستم/ بی هوشم کند/ رهاشوم/ می گفت/نمی شه/بی هوشت کنیم/می میری/بود/بود/
5.جدول را کامل کنید.
1. ماضی
2. ضمیر
3. یواش
4. مو
5. یا
6. جدی
7. آرش
8. دم
9. بعید
10. بدر
11. دور
فصل پنجم صفحه 107
آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان، خاک را
آفرین بر خداوند جان آفرین پاک
آن کسی که به انسان (که از خاک آفریده شده) روح وایمان بخشید.
عطّار نیشابوری
فریدالدین عطارنیشابوری(540/618) شاعر و عارف بزرگ ایرانی قرن ششم و آغاز قرن هفتم است
تذکرة الاولیا، منطق الطیر و... از آثار اوست.
آفرین، جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان، خاک را
آفرین بر خداوند جان آفرین پاک
آن کسی که به انسان (که از خاک آفریده شده) روح وایمان بخشید.
عطّار نیشابوری
فریدالدین عطارنیشابوری(540/618) شاعر و عارف بزرگ ایرانی قرن ششم و آغاز قرن هفتم است
تذکرة الاولیا، منطق الطیر و... از آثار اوست.
شعر خوانی صفحه 113
رستگاری
رهاند: آزاد کند
رستگاری: سعادتمندی
بُوی: باشی
گیتی: جهان
بر کردگار: نزد خدا
سرای: خانه/ دنیا
نبی: پیامبر
وصی: جانشین
رستگاری
ترا دانش و دین رهاند درست
در رستگاری ببایدت جست
قطعاً علم و دین تو را نجات می دهد و تو باید راه رستگاری را جستجو کنی
نکته: واج آرایی "ر" و" د" - نقش درست: قید - در رستگاری جستن: درپی رستگاری بودن
چو خواهی که یابی زهر بد رها
سر اندر نیاری به دام بلا
اگر می خواهی که از تمام بدی ها نجات یابی و گرفتار بلا و آسیب نشوی،
بُوی در دو گیتی ز بد رستگار
نکو کار گردی بَرِ کردگار
در هر دوجهان از بدی ها نجات یابی و نزد خدا نیکوکار باشی،
به گفتار پیغمبرت راه جوی
دل از تیرگیها بدین آب شوی
راه سعادت را در کلام پیامبر جستجو کن و دل وجانت را از آلودگی ها با کلام پیامبر پاک ساز
دل از تیرگی ها شستن: کنایه از رها شدن از غم و رنج و گناه(بوسیله ی راه هدی)
سه بیت فوق موقوف المعانی هستند.
اگر چشم داری به دیگر سرای
به نزد نبی و وصی گیر جای
اگر انتظار داری که به بهشت بروی به سخنان و گفتار پیامبر و جانشین او عمل کن . پیرو راه آنان باش
چشم داشتن: کنایه از انتظار شفاعت و یاری داشتن- دیگر سرای ترکیب مقلوب: سرای دیگر کنایه از آخرت – جای گرفتن نزد نبی و وصی: کنایه از ایمان داشتن و اعتقاد یافتن و همراه شدن
بر این زادم و هم برین بگذرم
چنان دان که خاک پی حیدرم
من این گونه دوستدار پیامبر به دنیا آمدم و به همین صورت زندگی ام را می گذرانم. بدان که من خاک پای علی (ع) هستم.
این ضمیر اشاره به اعتقاد ولایی داشتن و گذشتن بر این هم کنایه از با همین اعتقاد مردن – خاک پی بودن: کنایه از نهایت فروتنی و خدمتگزاری
حکیم ابوالقاسم فردوسی سال329 در روستای باژ واقع در منطقه توس خراسان به دنیا آمد. از نجیب زادگان و دهقانان توس و مردی شیعه مذهب بود. دلبستگیاش به میراث قومی و فرهنگی ایران کهن مانع از ارادت خالصانه او به خاندان پیامبر (ص) نشد.
وی 25 یا 30 سال برای سرودن شاهنامه رنج کشید و در حالی که نزدیک به هشتاد سال داشت، به سال 411 هجری قمری درگذشت و در زادگاه خود به خاک سپرده شد
شاهنامه
رستگاری
رهاند: آزاد کند
رستگاری: سعادتمندی
بُوی: باشی
گیتی: جهان
بر کردگار: نزد خدا
سرای: خانه/ دنیا
نبی: پیامبر
وصی: جانشین
رستگاری
ترا دانش و دین رهاند درست
در رستگاری ببایدت جست
قطعاً علم و دین تو را نجات می دهد و تو باید راه رستگاری را جستجو کنی
نکته: واج آرایی "ر" و" د" - نقش درست: قید - در رستگاری جستن: درپی رستگاری بودن
چو خواهی که یابی زهر بد رها
سر اندر نیاری به دام بلا
اگر می خواهی که از تمام بدی ها نجات یابی و گرفتار بلا و آسیب نشوی،
بُوی در دو گیتی ز بد رستگار
نکو کار گردی بَرِ کردگار
در هر دوجهان از بدی ها نجات یابی و نزد خدا نیکوکار باشی،
به گفتار پیغمبرت راه جوی
دل از تیرگیها بدین آب شوی
راه سعادت را در کلام پیامبر جستجو کن و دل وجانت را از آلودگی ها با کلام پیامبر پاک ساز
دل از تیرگی ها شستن: کنایه از رها شدن از غم و رنج و گناه(بوسیله ی راه هدی)
سه بیت فوق موقوف المعانی هستند.
اگر چشم داری به دیگر سرای
به نزد نبی و وصی گیر جای
اگر انتظار داری که به بهشت بروی به سخنان و گفتار پیامبر و جانشین او عمل کن . پیرو راه آنان باش
چشم داشتن: کنایه از انتظار شفاعت و یاری داشتن- دیگر سرای ترکیب مقلوب: سرای دیگر کنایه از آخرت – جای گرفتن نزد نبی و وصی: کنایه از ایمان داشتن و اعتقاد یافتن و همراه شدن
بر این زادم و هم برین بگذرم
چنان دان که خاک پی حیدرم
من این گونه دوستدار پیامبر به دنیا آمدم و به همین صورت زندگی ام را می گذرانم. بدان که من خاک پای علی (ع) هستم.
این ضمیر اشاره به اعتقاد ولایی داشتن و گذشتن بر این هم کنایه از با همین اعتقاد مردن – خاک پی بودن: کنایه از نهایت فروتنی و خدمتگزاری
حکیم ابوالقاسم فردوسی سال329 در روستای باژ واقع در منطقه توس خراسان به دنیا آمد. از نجیب زادگان و دهقانان توس و مردی شیعه مذهب بود. دلبستگیاش به میراث قومی و فرهنگی ایران کهن مانع از ارادت خالصانه او به خاندان پیامبر (ص) نشد.
وی 25 یا 30 سال برای سرودن شاهنامه رنج کشید و در حالی که نزدیک به هشتاد سال داشت، به سال 411 هجری قمری درگذشت و در زادگاه خود به خاک سپرده شد
شاهنامه
❤1
درس 13صفحه 114
اسوه: نمونه
رأفت: مهربانی
جمال: زیبایی
دادخواهی: گرفتن حق/ عدالت خواهی
سیما: چهره
ظلال: سایه
آل: خانواده
متفکّر: کسی که فکر می کند
عطوفت: مهربانی
بانگ: صدا
حد لزوم: اندازه ی ضروری
محزون: غمگین
اعتدال: میانه روی
حریم: مرز
عیادت: دیدار
تندخویی:بداخلاقی
گشاده رو:خندان
دشنام:ناسزا
مدارا:نرمی و سازش
تجمّل:خودآرایی
جمال:زیبایی
تجاوز:دست درازی
معنی ابیات:
ماه فرو ماند از جمال محمّد
سرو نباشد به اعتدال محمّد
ماه در برابر زیبایی محمّد(ص) زیبایی ندارد و درخت سرو با آن تناسب و زیبایی در برابر قامت پیامبر(ص) زیبا و خوش قامت نیست
آدم و نوح و خلیل و موسی و عیسی
آمده مجموع در ظلال محمّد
همه پیامبران از آدم و نوح و ابراهیم خلیل و موسی و عیسی در زیر سایه حضرت محمّد(ص) جمع شده اند .(مقام و مرتبه پیامبر (ص) از همه بالاتر است)
سعدی، اگر عاشقی کنی و جوانی
عشق محمّد بس است و آل محمّد
ای سعدی اگر می خواهی عاشق کسی باشی و جوانی شور و نشاط را تجربه کنی عشق به حضرت محمّد(ص) و خاندن او برای تو کافی است.
خودارزیابی صفحه 117
1. رفتار پيامبر(ص) باامام حسن(ع) و امام حسين(ع) در دوران کودکی چگونه بود؟
رسول اکرم با فرزندان خود به مهر و عطوفت رفتار می کرد. وقتی به سجده می رفت حسن(ع) و حسين(ع) برگردن و پشتش می نشستند و او چنان درسجده می ماند تا به آرامی پايين بيايند و وقتی از سجده بر می خاست هر دوتا را در آغوش می گرفت وصورتشان را بوسه می زد.
2. کدام رفتار پيامبر(ص) با ديگران برای شما جالب تر است. چرا؟
یکی از رفتار های خوب پيامبر(ص) اخلاق خوب آن است. اگر اخلاق خوب داشته باشی همه تو را دوست دارن وباعث شایستگی فرد نيز می شود.
3. به نظر شما چرا پيامبر(ص) بد رفتاری با خويش را می بخشيد اما نسبت به قانون شکنی گذشت نداشت؟
زيرا بدرفتاری با خود مسئله ای شخصی است و می توان از آن گذشت ولی قانون شکنی مسئله ای اجتماعی و عمومی است و حقّ ديگران را ضايع می کند و قابل گذشت نیست.
4. خداوند در مورد مهربانی پيامبر(ص) چه می فرمايد؟
به درستی که رسول خدا برای شما اسوه و نمونه ی نیکویی است.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 117
بن مضارع - شناسه
به این فعل ها توجّه کنید: می نویسم، می نویسی، می نویسد، می نویسیم، می نویسید، می نویسند
به هر یک از این فعل ها «ساخت» یا «صیغه» می گویند. زمان همۀ این ساخت ها حال یا مضارع است.
اگر «می» را کنار بگذاریم، در هر ساخت دو جز داریم:
الف) جزئی که در همۀ ساخت ها ثابت است یعنی «بن» که چون همۀ فعل های مثال ما مضارع هستند، به آن «بن مضارع» می گویند.(نویس)
ب)جزء دوم که در هر ساخت تغییر می کند و به آن «شناسه» می گویند.( َم ، ی ، َد ، یم ، ید ، َند)
روش پیدا کردن بن مضارع: از شنونده میخواهیم آن کار (فعل) را انجام دهد(فعل امر). بعد «ب» را از آغاز آن حذف میکنیم؛
مثال: مینویسد←بنویس←نویس(بن مضارع)
- در نوشتن کلمه هایی که یک صدا ولی نشانه های متفاوت دارند، دقّت شود.
- به محل و تعداد نقطه های حروف در واژهها، دقّت کنید.
اسوه: نمونه
رأفت: مهربانی
جمال: زیبایی
دادخواهی: گرفتن حق/ عدالت خواهی
سیما: چهره
ظلال: سایه
آل: خانواده
متفکّر: کسی که فکر می کند
عطوفت: مهربانی
بانگ: صدا
حد لزوم: اندازه ی ضروری
محزون: غمگین
اعتدال: میانه روی
حریم: مرز
عیادت: دیدار
تندخویی:بداخلاقی
گشاده رو:خندان
دشنام:ناسزا
مدارا:نرمی و سازش
تجمّل:خودآرایی
جمال:زیبایی
تجاوز:دست درازی
معنی ابیات:
ماه فرو ماند از جمال محمّد
سرو نباشد به اعتدال محمّد
ماه در برابر زیبایی محمّد(ص) زیبایی ندارد و درخت سرو با آن تناسب و زیبایی در برابر قامت پیامبر(ص) زیبا و خوش قامت نیست
آدم و نوح و خلیل و موسی و عیسی
آمده مجموع در ظلال محمّد
همه پیامبران از آدم و نوح و ابراهیم خلیل و موسی و عیسی در زیر سایه حضرت محمّد(ص) جمع شده اند .(مقام و مرتبه پیامبر (ص) از همه بالاتر است)
سعدی، اگر عاشقی کنی و جوانی
عشق محمّد بس است و آل محمّد
ای سعدی اگر می خواهی عاشق کسی باشی و جوانی شور و نشاط را تجربه کنی عشق به حضرت محمّد(ص) و خاندن او برای تو کافی است.
خودارزیابی صفحه 117
1. رفتار پيامبر(ص) باامام حسن(ع) و امام حسين(ع) در دوران کودکی چگونه بود؟
رسول اکرم با فرزندان خود به مهر و عطوفت رفتار می کرد. وقتی به سجده می رفت حسن(ع) و حسين(ع) برگردن و پشتش می نشستند و او چنان درسجده می ماند تا به آرامی پايين بيايند و وقتی از سجده بر می خاست هر دوتا را در آغوش می گرفت وصورتشان را بوسه می زد.
2. کدام رفتار پيامبر(ص) با ديگران برای شما جالب تر است. چرا؟
یکی از رفتار های خوب پيامبر(ص) اخلاق خوب آن است. اگر اخلاق خوب داشته باشی همه تو را دوست دارن وباعث شایستگی فرد نيز می شود.
3. به نظر شما چرا پيامبر(ص) بد رفتاری با خويش را می بخشيد اما نسبت به قانون شکنی گذشت نداشت؟
زيرا بدرفتاری با خود مسئله ای شخصی است و می توان از آن گذشت ولی قانون شکنی مسئله ای اجتماعی و عمومی است و حقّ ديگران را ضايع می کند و قابل گذشت نیست.
4. خداوند در مورد مهربانی پيامبر(ص) چه می فرمايد؟
به درستی که رسول خدا برای شما اسوه و نمونه ی نیکویی است.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 117
بن مضارع - شناسه
به این فعل ها توجّه کنید: می نویسم، می نویسی، می نویسد، می نویسیم، می نویسید، می نویسند
به هر یک از این فعل ها «ساخت» یا «صیغه» می گویند. زمان همۀ این ساخت ها حال یا مضارع است.
اگر «می» را کنار بگذاریم، در هر ساخت دو جز داریم:
الف) جزئی که در همۀ ساخت ها ثابت است یعنی «بن» که چون همۀ فعل های مثال ما مضارع هستند، به آن «بن مضارع» می گویند.(نویس)
ب)جزء دوم که در هر ساخت تغییر می کند و به آن «شناسه» می گویند.( َم ، ی ، َد ، یم ، ید ، َند)
روش پیدا کردن بن مضارع: از شنونده میخواهیم آن کار (فعل) را انجام دهد(فعل امر). بعد «ب» را از آغاز آن حذف میکنیم؛
مثال: مینویسد←بنویس←نویس(بن مضارع)
- در نوشتن کلمه هایی که یک صدا ولی نشانه های متفاوت دارند، دقّت شود.
- به محل و تعداد نقطه های حروف در واژهها، دقّت کنید.
کار گروهی صفحه 118
جواب کار گروهی
1. در باره ویژگی های دیگر اخلاقی و رفتاری پیامبر(ص) گفت وگو کنید.
به هر کس که می رسید، بزرگ یا کوچک پیش از او سلام می کرد و می فرمود: «سلام نام هایی از نام های خداوند است پس آن را میان خودتان بپراکنید، هرگاه مسلمان به عده ای سلام کند، اگر آنان پاسخش را ندهند کسی (فرشته) که بهتر و پاکیزه تر از آن هاست، جوابش را می گوید.»
برای پیشگیری از اختلاف می فرمود: «سواره بر پیاده و ایستاده بر نشسته سلام کند» پاسخ نیکی را با نیکی و پاسخ بدی را نیز با نیکی می داد، با مهربانی و حوصله ی بسیار اشتباه دیگران را اصلاح می کرد.
2. خداوند در قرآن، پیامبر(ص) را«اسوه» یعنی سرمشق و نمونه معرفی کرده است. چگونه می توانیم از رفتار پیامبر(ص) برای زندگی بهتر سرمشق بگیریم؟
ابتدا باید با مطالعه ی زندگی پیامبر شناخت بیشتری نسبت به شخصیت و خصوصیات اخلاقی ایشان پیدا کنیم و سپس سعی کنیم در رفتار های شخصی و موقعیت های خاص اخلاقی شبیه ایشان رفتار کنیم یعنی هر لحظه خود را در معرض قضاوت قرار دهیم و فکر کنیم آیا پیامبر این رفتار ما را می پسندد ویا اینکه آیا این رفتار ما به رفتار اسوه ی ما نزدیک و شبیه است یا نه
3. شعر دیگری دربارهٔ پیامبر(ص) یا یکی از معصومین(ع)، به کلاس بیاورید و در بارۂ آن گفت وگو کنید.
محمد کافرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کار گاه آفرینش
سرو سرهنگ میدان وفا را
سپه سالار و سر خیل انبیاء را
مرقع بر کش نر مادهای چند
شفاعت خواه کار افتادهای چند
ریاحین بخش باغ صبحگاهی
کلید مخزن گنج الهی
یتیمان را نوازش در نسیمش
از آنجا نام شد در یتیمش
به معنی کیمیای خاک آدم
به صورت توتیای چشم عالم
سرای شرع را چون چار حد بست
بنا بر چار دیوار ابد بست
ز شرع خود نبوت را نوی داد
خرد را در پناهش پیروی داد
اساس شرع او ختم جهانست
شریعتها بدو منسوخ از آنست...
نوشتن صفحه 118
1. برای هر یک از کلمه های زیر دو هم خانواده بنویسید.
حضور --> حاضر، محضر
عطوفت --> عاطفه، عواطف
حریم --> حرمت، محترم
2. واژۂ صحیح را انتخاب کنید و در جای خالی بنویسید.
الف) گاهی به آرامی آنان را پایین می آورد و ازسجده برمی خاست.(برمی خواست، بر می خاست)
ب) اجازه نمی داد کسی جز در مقام دادخواهی در حضور او از دیگری بد بگوید. (دادخواهی، دادخاهی)
3. بن مضارع فعلهای زیر را مشخص کنید.
می خوانم --> خوان
می رویم --> رو
می پرسد --> پرس
می شنوند --> شنو
جواب کار گروهی
1. در باره ویژگی های دیگر اخلاقی و رفتاری پیامبر(ص) گفت وگو کنید.
به هر کس که می رسید، بزرگ یا کوچک پیش از او سلام می کرد و می فرمود: «سلام نام هایی از نام های خداوند است پس آن را میان خودتان بپراکنید، هرگاه مسلمان به عده ای سلام کند، اگر آنان پاسخش را ندهند کسی (فرشته) که بهتر و پاکیزه تر از آن هاست، جوابش را می گوید.»
برای پیشگیری از اختلاف می فرمود: «سواره بر پیاده و ایستاده بر نشسته سلام کند» پاسخ نیکی را با نیکی و پاسخ بدی را نیز با نیکی می داد، با مهربانی و حوصله ی بسیار اشتباه دیگران را اصلاح می کرد.
2. خداوند در قرآن، پیامبر(ص) را«اسوه» یعنی سرمشق و نمونه معرفی کرده است. چگونه می توانیم از رفتار پیامبر(ص) برای زندگی بهتر سرمشق بگیریم؟
ابتدا باید با مطالعه ی زندگی پیامبر شناخت بیشتری نسبت به شخصیت و خصوصیات اخلاقی ایشان پیدا کنیم و سپس سعی کنیم در رفتار های شخصی و موقعیت های خاص اخلاقی شبیه ایشان رفتار کنیم یعنی هر لحظه خود را در معرض قضاوت قرار دهیم و فکر کنیم آیا پیامبر این رفتار ما را می پسندد ویا اینکه آیا این رفتار ما به رفتار اسوه ی ما نزدیک و شبیه است یا نه
3. شعر دیگری دربارهٔ پیامبر(ص) یا یکی از معصومین(ع)، به کلاس بیاورید و در بارۂ آن گفت وگو کنید.
محمد کافرینش هست خاکش
هزاران آفرین بر جان پاکش
چراغ افروز چشم اهل بینش
طراز کار گاه آفرینش
سرو سرهنگ میدان وفا را
سپه سالار و سر خیل انبیاء را
مرقع بر کش نر مادهای چند
شفاعت خواه کار افتادهای چند
ریاحین بخش باغ صبحگاهی
کلید مخزن گنج الهی
یتیمان را نوازش در نسیمش
از آنجا نام شد در یتیمش
به معنی کیمیای خاک آدم
به صورت توتیای چشم عالم
سرای شرع را چون چار حد بست
بنا بر چار دیوار ابد بست
ز شرع خود نبوت را نوی داد
خرد را در پناهش پیروی داد
اساس شرع او ختم جهانست
شریعتها بدو منسوخ از آنست...
نوشتن صفحه 118
1. برای هر یک از کلمه های زیر دو هم خانواده بنویسید.
حضور --> حاضر، محضر
عطوفت --> عاطفه، عواطف
حریم --> حرمت، محترم
2. واژۂ صحیح را انتخاب کنید و در جای خالی بنویسید.
الف) گاهی به آرامی آنان را پایین می آورد و ازسجده برمی خاست.(برمی خواست، بر می خاست)
ب) اجازه نمی داد کسی جز در مقام دادخواهی در حضور او از دیگری بد بگوید. (دادخواهی، دادخاهی)
3. بن مضارع فعلهای زیر را مشخص کنید.
می خوانم --> خوان
می رویم --> رو
می پرسد --> پرس
می شنوند --> شنو
حکایت
چراغ صفحه 119
نابینایی در شب، چراغ به دست و سبو بر دوش، بر راهی می رفت.
یکی او را گفت:«تو که چیزی نمی بینی چراغ به چه کارت می آید؟»
گفت: «چراغ از بهر کوردلان تاریک اندیش است تا به من تنه نزنند و سبوی مرا نشکنند».
بهارستان جامی
فردی نابینا شبی در حالیکه چراغی در دست و کوزه ای بر دوش داشت، در راهی می رفت.
یک نفر به او گفت: تو که چیزی را نمیتوانی ببینی، چراغ، چه سودی دارد؟
نابینا گفت: چراغ به خاطر انسانهای نادانی هست که دقّت نمیکنند تا اینکه به من برخورد نکنند و کوزه ام را نشکنند.
ی نامه عبد الرّحمن جامی
نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به، خاتم الشعرا، موسیقیدان، ادیب و صوفی نامدار ایرانی ۸۱۷ هجری - بزرگترین استاد سخن بعد از عهد حافظ و به نظر بسیاری از پژوهشگران خاتم شعرای بزگ پارسی گوی است
تخلص او در شعر جامی است وی این تخلص را از دوجهت برگزید ، نخست به خاطر اینکه زادگاهش جام بود و دیگر آنکه رشحات قلمش از جرعه شیخ احمد جام معروف به ژنده پیل سرچشمه می گرفت
پدر بزگ جامی ، شمس الدین محمد دشتی از محله دشت اصفهان بود و به موجب بیدادگری ترکان و آشوب زمان در سده ۸ قمری به خراسان کوچ کرد و در شهر جام با شهرت دشتی منصب قضاوت یافت و ماندگار شد.و با دختر یک نفر از اقاب امام محمد شیبانی ازدواج کرد و ثمره آن کودکی بود به نام احمد و او نیز در همان شهر ازدواج کرد که حاصل ازدواج او پسری به نام عبدالرحمان بود که بعد ها با نام جامی شهرت آفاق گشت
چراغ صفحه 119
نابینایی در شب، چراغ به دست و سبو بر دوش، بر راهی می رفت.
یکی او را گفت:«تو که چیزی نمی بینی چراغ به چه کارت می آید؟»
گفت: «چراغ از بهر کوردلان تاریک اندیش است تا به من تنه نزنند و سبوی مرا نشکنند».
بهارستان جامی
فردی نابینا شبی در حالیکه چراغی در دست و کوزه ای بر دوش داشت، در راهی می رفت.
یک نفر به او گفت: تو که چیزی را نمیتوانی ببینی، چراغ، چه سودی دارد؟
نابینا گفت: چراغ به خاطر انسانهای نادانی هست که دقّت نمیکنند تا اینکه به من برخورد نکنند و کوزه ام را نشکنند.
ی نامه عبد الرّحمن جامی
نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به، خاتم الشعرا، موسیقیدان، ادیب و صوفی نامدار ایرانی ۸۱۷ هجری - بزرگترین استاد سخن بعد از عهد حافظ و به نظر بسیاری از پژوهشگران خاتم شعرای بزگ پارسی گوی است
تخلص او در شعر جامی است وی این تخلص را از دوجهت برگزید ، نخست به خاطر اینکه زادگاهش جام بود و دیگر آنکه رشحات قلمش از جرعه شیخ احمد جام معروف به ژنده پیل سرچشمه می گرفت
پدر بزگ جامی ، شمس الدین محمد دشتی از محله دشت اصفهان بود و به موجب بیدادگری ترکان و آشوب زمان در سده ۸ قمری به خراسان کوچ کرد و در شهر جام با شهرت دشتی منصب قضاوت یافت و ماندگار شد.و با دختر یک نفر از اقاب امام محمد شیبانی ازدواج کرد و ثمره آن کودکی بود به نام احمد و او نیز در همان شهر ازدواج کرد که حاصل ازدواج او پسری به نام عبدالرحمان بود که بعد ها با نام جامی شهرت آفاق گشت
درس 14 صفحه 120
امام خمینی(ره)
فروتن: متواضع/ نداشتن غرور
مرجعیت: رهبری
مزدور= اجیر، کسی که برای گرفتن مزد کار انجام می دهد
ناگریز= ناچار
اعتصاب: دست از کار کشیدن
محبوب= دوست داشتنی
واژگون= سرنگون، معکوس
میراث= مالی که از مرده به کسی رسد، ماتَرَک
آزادی خواه: دوستدار آزادی
یک صدا: متّحد
سلام الله علیها: سلام خدا بر او باد
کوره راه: راه باریک و دور افتاده
سرفراز: سربلند
مزدوران: کسانی که در برابر پول به بیگانگان و دشمنان کمک می کنند
خان: لقب مالک زمین
ناجوان مردانه: غیر اخلاقی و ناپسند
از پا در آمد: نابود شد
دلاور: دلیر
مکتب خانه: جایی که کودکان به شیوه ی سنتی آموزش می دیدند
ختم: پایان
حوزه علمیه: مرکز آموزش علوم دینی
تأسیس: به وجود آوردن
خوش بیانی: دلنشینی کلام
جذاب: دوست داشتنی
اعتقاد: باور داشتن چیزی
تأثیر: اثر گذاشتن بر چیزی
علما: دانشمندان
مرجعیّت: رهبری
نهضت: جنبش/ حرکت/ قیام
تظاهرات: راهپیمایی
تبعید: دور کردن یا بیرون کردن کسی از شهر و یا کشورش
طرز: شیوه/روش
مرموز: مشکوک/نامعلوم/ پوشیده
تألیف: نوشتن، گردآوری
استعمارگر: کشوری قوی که کشور ضعیف را به بهانه آباد کردن اشغال میکند
برافراشته: بلند کرده
ممنوع: منع شده
فعال: کوشا
استقبال: پیشواز
نظام: سیستم/دستگاه حکومتی
پایه گذاری : به وجود آوردن
خودارزیابی صفحه 124
1. چند ویژگی اخلاقی حضرت امام خمینی (ره) را در دوره ی نوجوانی و جوانی بيان کنيد:
مهربانی، سادگی، فروتنی، خوش بیانی، نظم و دقت وسيماي جذاب از ویژگی های درخشان ايشان بود.
2. چرا در دوره انقلاب، همه ايران يک معلم داشت؟ زیرا با وحدت و یکپارچگی می توان در کارها موفق شد و در ایران نیز، همه به فرمان امام در کوچه ها و خيابان ها تظاهرات می کردند و درس انقلاب را به بانگ بلند به گوش جهانيان می رساندند آن روزها ملت، يک آموزگار، يک معلم و يک استاد داشت و او کسی جز امام خمینی(ره) نبود.
3. به نظر شما راز محبوبيت بنيانگذار جمهوری اسلامی چيست؟
اين که قدرتمند بود و به مال و ثروت اهميت نمی داد و به راهی که انتخاب کرده بود ایمان راسخ داشت.
4. چرا امام خمینی(ره) به پاريس رفت؟
حکومت عراق به درخواست شاه، اقامت امام خمینی را درآن کشور ممنوع کرد امام خمینی نيز ناگزير به پاريس رفت و از آن جا رهبری نهضت مردم ايران راکه در آن زمان به يک انقلاب بزرگ تبديل شده بود، بر عهده گرفت.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 124
بن، شناسه، مصدر
نکته
به این جمله ها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من دیروز نامه را نوشتم.
تو دیروز نامه را نوشتی.
او دیروز نامه را نوشت.
ما دیروز نامه را نوشتیم.
شما دیروز نامه را نوشتید.
آنها دیروز نامه را نوشتند.
چنان که می بینید زمان فعل های جملات بالا، گذشته یا ماضی است. هر فعل صورت های مختلفی دارد که از روی آن شخص و شمار و زمان فعل را می توان دریافت
شش ساخت زمان گذشته
مفرد | جمع
نوشت | نوشتیم
نوشتی| نوشتید
نوشت | نوشتند
اگر با دقت به شش ساخت زمان گذشته نگاه کنید، متوجّه می شوید در همهٔ آنها جزء «نوشت» ثابت است؛ به این جزء، «بُن فعل» زمان گذشته می گویند.
جزئی که به بن فعل اضافه شده است و در شش ساخت متفاوت است، شخص و شمار فعل را نشان می دهد. به این جزء شناسه می گویند.
یادآوری: به کلمه هایی مانند: نشستن، رفتن، دیدن، خوردن و … «مصدر» می گویند. چنانچه حرف «ن» را از آخر این کلمه ها حذف کنیم، بن ماضی به دست می آید.
*آخر مصدرها، «تن» یا «دن» می آید.
- درس املا، فرصتی است برای ارزشیابی مهارت های«گوش دادن»و«نوشتن».
- معلّم می تواند در املای کلاسی، تصحیح املا را به دانش آموزان واگذار نماید و آنها را هدایت و نظارت کند. این عمل، به یادگیری، عمق بیشتری می بخشد.
کار گروهی صفحه 125
١. امام خمینی(ره)شاگرد و پیرو راه پیامبر(ص)بود. چه خصوصیّاتی از پیامبر در اخلاق و رفتار او دیده می شد؟ ساده زیستی، عبادت، ظلم ستیزی، توجّه به محرومان و...
٢ خاطراتی از مبارزات امام خمینی (ره) و دوران انقلاب را در کلاس بازگو کنید. امام با سخنرانی ضدّ کاپیتولاسیون مانع از اجرای این قرارداد ننگین شدند.
٣ دربارهٔ این مصراع حافظ(دیو چو بیرون رود فرشته درآید) که در سال ١٣٥٧ بسیار مشهور بود، گفت وگو کنید. با رفتن شاه و بازگشت امام، پس از مدتها به کشورمان عده ای این مصرع حافظ را مصداق آن عنوان کردند و سرودی با همین مضمون ساخته شد.
نوشتن صفحه 125
1. برای هریک از واژه های زیر، دو هم خانواده بنویسید.
مظلوم: ظلم،ظالم
جذّاب:جذب،جاذبه
قدرت:اقتدار، قادر
محبوب:حبیب،حب
2. با حرف های درهم ریختهٔ زیر، حداقل چهار کلمه بنویسید.
(ت، ی، د، ب، ع، ا)
عبادت، تبعید، تعبد، ابتدا، عابد، عیادت
3. بن ماضی فعل های زیر را بنویسید.
رسیدند(رسید)گرفتی(گرفت) گریختید(گریخت)گذشتیم(گذشت).
امام خمینی(ره)
فروتن: متواضع/ نداشتن غرور
مرجعیت: رهبری
مزدور= اجیر، کسی که برای گرفتن مزد کار انجام می دهد
ناگریز= ناچار
اعتصاب: دست از کار کشیدن
محبوب= دوست داشتنی
واژگون= سرنگون، معکوس
میراث= مالی که از مرده به کسی رسد، ماتَرَک
آزادی خواه: دوستدار آزادی
یک صدا: متّحد
سلام الله علیها: سلام خدا بر او باد
کوره راه: راه باریک و دور افتاده
سرفراز: سربلند
مزدوران: کسانی که در برابر پول به بیگانگان و دشمنان کمک می کنند
خان: لقب مالک زمین
ناجوان مردانه: غیر اخلاقی و ناپسند
از پا در آمد: نابود شد
دلاور: دلیر
مکتب خانه: جایی که کودکان به شیوه ی سنتی آموزش می دیدند
ختم: پایان
حوزه علمیه: مرکز آموزش علوم دینی
تأسیس: به وجود آوردن
خوش بیانی: دلنشینی کلام
جذاب: دوست داشتنی
اعتقاد: باور داشتن چیزی
تأثیر: اثر گذاشتن بر چیزی
علما: دانشمندان
مرجعیّت: رهبری
نهضت: جنبش/ حرکت/ قیام
تظاهرات: راهپیمایی
تبعید: دور کردن یا بیرون کردن کسی از شهر و یا کشورش
طرز: شیوه/روش
مرموز: مشکوک/نامعلوم/ پوشیده
تألیف: نوشتن، گردآوری
استعمارگر: کشوری قوی که کشور ضعیف را به بهانه آباد کردن اشغال میکند
برافراشته: بلند کرده
ممنوع: منع شده
فعال: کوشا
استقبال: پیشواز
نظام: سیستم/دستگاه حکومتی
پایه گذاری : به وجود آوردن
خودارزیابی صفحه 124
1. چند ویژگی اخلاقی حضرت امام خمینی (ره) را در دوره ی نوجوانی و جوانی بيان کنيد:
مهربانی، سادگی، فروتنی، خوش بیانی، نظم و دقت وسيماي جذاب از ویژگی های درخشان ايشان بود.
2. چرا در دوره انقلاب، همه ايران يک معلم داشت؟ زیرا با وحدت و یکپارچگی می توان در کارها موفق شد و در ایران نیز، همه به فرمان امام در کوچه ها و خيابان ها تظاهرات می کردند و درس انقلاب را به بانگ بلند به گوش جهانيان می رساندند آن روزها ملت، يک آموزگار، يک معلم و يک استاد داشت و او کسی جز امام خمینی(ره) نبود.
3. به نظر شما راز محبوبيت بنيانگذار جمهوری اسلامی چيست؟
اين که قدرتمند بود و به مال و ثروت اهميت نمی داد و به راهی که انتخاب کرده بود ایمان راسخ داشت.
4. چرا امام خمینی(ره) به پاريس رفت؟
حکومت عراق به درخواست شاه، اقامت امام خمینی را درآن کشور ممنوع کرد امام خمینی نيز ناگزير به پاريس رفت و از آن جا رهبری نهضت مردم ايران راکه در آن زمان به يک انقلاب بزرگ تبديل شده بود، بر عهده گرفت.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 124
بن، شناسه، مصدر
نکته
به این جمله ها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من دیروز نامه را نوشتم.
تو دیروز نامه را نوشتی.
او دیروز نامه را نوشت.
ما دیروز نامه را نوشتیم.
شما دیروز نامه را نوشتید.
آنها دیروز نامه را نوشتند.
چنان که می بینید زمان فعل های جملات بالا، گذشته یا ماضی است. هر فعل صورت های مختلفی دارد که از روی آن شخص و شمار و زمان فعل را می توان دریافت
شش ساخت زمان گذشته
مفرد | جمع
نوشت | نوشتیم
نوشتی| نوشتید
نوشت | نوشتند
اگر با دقت به شش ساخت زمان گذشته نگاه کنید، متوجّه می شوید در همهٔ آنها جزء «نوشت» ثابت است؛ به این جزء، «بُن فعل» زمان گذشته می گویند.
جزئی که به بن فعل اضافه شده است و در شش ساخت متفاوت است، شخص و شمار فعل را نشان می دهد. به این جزء شناسه می گویند.
یادآوری: به کلمه هایی مانند: نشستن، رفتن، دیدن، خوردن و … «مصدر» می گویند. چنانچه حرف «ن» را از آخر این کلمه ها حذف کنیم، بن ماضی به دست می آید.
*آخر مصدرها، «تن» یا «دن» می آید.
- درس املا، فرصتی است برای ارزشیابی مهارت های«گوش دادن»و«نوشتن».
- معلّم می تواند در املای کلاسی، تصحیح املا را به دانش آموزان واگذار نماید و آنها را هدایت و نظارت کند. این عمل، به یادگیری، عمق بیشتری می بخشد.
کار گروهی صفحه 125
١. امام خمینی(ره)شاگرد و پیرو راه پیامبر(ص)بود. چه خصوصیّاتی از پیامبر در اخلاق و رفتار او دیده می شد؟ ساده زیستی، عبادت، ظلم ستیزی، توجّه به محرومان و...
٢ خاطراتی از مبارزات امام خمینی (ره) و دوران انقلاب را در کلاس بازگو کنید. امام با سخنرانی ضدّ کاپیتولاسیون مانع از اجرای این قرارداد ننگین شدند.
٣ دربارهٔ این مصراع حافظ(دیو چو بیرون رود فرشته درآید) که در سال ١٣٥٧ بسیار مشهور بود، گفت وگو کنید. با رفتن شاه و بازگشت امام، پس از مدتها به کشورمان عده ای این مصرع حافظ را مصداق آن عنوان کردند و سرودی با همین مضمون ساخته شد.
نوشتن صفحه 125
1. برای هریک از واژه های زیر، دو هم خانواده بنویسید.
مظلوم: ظلم،ظالم
جذّاب:جذب،جاذبه
قدرت:اقتدار، قادر
محبوب:حبیب،حب
2. با حرف های درهم ریختهٔ زیر، حداقل چهار کلمه بنویسید.
(ت، ی، د، ب، ع، ا)
عبادت، تبعید، تعبد، ابتدا، عابد، عیادت
3. بن ماضی فعل های زیر را بنویسید.
رسیدند(رسید)گرفتی(گرفت) گریختید(گریخت)گذشتیم(گذشت).
روان خوانی صفحه 126
مرخصی
اعزام: فرستادن
چینه: دیوار گلی
سوءظن: بدگمانی
روضه: خطبه ای که در مجلس عزاداری خوانده می شود
غوغا: شور و فریاد
هول بودن: عجله داشتن
چریک: مبارز
ژیان: خشمگین
طفره رفتن: کوتاهی در کار
کلون: قفل چوبی
گُردان: واحد نظامی
محو شدن: نابودی
درک و دریافت صفحه 131
١ پیام این داستان چیست؟ دفاع از کشور، ناموس و آرمان ها، سن و سال نمی شناسد و ما بدانیم که کشور ما اگر امروز تحت اشغال دشمنان نیست این حاصل جانفشانی نوجوانان، جوانان و مردان و زنان ایثارگری است که از مال و جان خود برای آزادی و استقلال میهن، گذشتند.
٢ یک بسیجی نوجوان، چگونه می تواند در پاسداری و سازندگی کشور، سهیم باشد؟
با درس خواندن، پشتکار، خلاقیت و نوآوری و...
محمدرضا کاتب در سال 1345 در تهران به دنیا آمد و از سنین نوجوانی به داستان نویسی روی آورد.
پری در آبگینه، دوشنبههای آبی ماه
مرخصی
اعزام: فرستادن
چینه: دیوار گلی
سوءظن: بدگمانی
روضه: خطبه ای که در مجلس عزاداری خوانده می شود
غوغا: شور و فریاد
هول بودن: عجله داشتن
چریک: مبارز
ژیان: خشمگین
طفره رفتن: کوتاهی در کار
کلون: قفل چوبی
گُردان: واحد نظامی
محو شدن: نابودی
درک و دریافت صفحه 131
١ پیام این داستان چیست؟ دفاع از کشور، ناموس و آرمان ها، سن و سال نمی شناسد و ما بدانیم که کشور ما اگر امروز تحت اشغال دشمنان نیست این حاصل جانفشانی نوجوانان، جوانان و مردان و زنان ایثارگری است که از مال و جان خود برای آزادی و استقلال میهن، گذشتند.
٢ یک بسیجی نوجوان، چگونه می تواند در پاسداری و سازندگی کشور، سهیم باشد؟
با درس خواندن، پشتکار، خلاقیت و نوآوری و...
محمدرضا کاتب در سال 1345 در تهران به دنیا آمد و از سنین نوجوانی به داستان نویسی روی آورد.
پری در آبگینه، دوشنبههای آبی ماه
فصل آزاد صفحه 133
همه عالم تن است و ایران؟ دل
نیست گوینده زین قیاس خجل
(از هفت پیکر نظامی)
تمام جهان مانند بدن و ایران مانند قلب آن است، گوینده از این مقایسه کردن شرمنده نیست.
در مورد درس آزاد باید یادآور شوم که گردآورندگان کتاب فارسی به دانش آموزان این امکان را داده اند که در تألیف کتاب مشارکت داشته باشند. دانش آموز باید با توجه به آموخته های خود و نیازی که احساس می کند درس را طراحی و با خطی خوانا بنویسد و سپس نام خود را به مؤلفین کتاب بیافزاید.
روان خوانی صفحه 138
چرا زبان فارسی را دوست دارم؟
معنی واژها
استوار: پابرجا، محکم
تحسین: آفرین گفتن
خوار: ذلیل
معاصر: هم دوره
مناجات: دعا
محبوب: دوست داشتنی
عارفان: خداشناسان
خدشه: خراش، آسیب، گزند
حکمت آمیز: آمیخته با دانش
معارف: علوم
معبود: خداوند
بالیدن: افتخار کردن
وجد: خوشی فراوان
شالیزار: برنج زار
معنی بیت
گر بر کنم دل از تو و بردارم از تو مهر
آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم؟
اگر عشق و علاقه ام را از تو دریغ کنم به جای تو به چه کسی دل ببندم؟
درک و دریافت صفحه 139
1. برای حفظ و نگاهبانی زبان فارسی چه باید کرد؟به کار نبردن واژه ها و اصطلاحات زبان های دیگر در گفتگوها-معادل سازی برای واژه های دخیل در فارسی- مطالعه و شناخت بیشتر آثار و کتب فارسی-توجه بیشتر به نهادهایی مانند فرهنگستان ادب فارسی-ترجمه آثار معتبر نظم و نثر فارسی به زبان های دیگر و شناساندن آنها به جهانیان
2. به نظر شما چه چیزهایی، زبان فارسی و خطّ فارسی را تهدید می کند؟بی توجهی به فرهنگ و زبان و ادبیات گذشته-غفلت از طرح انتقال فرهنگ و زبان فارسی به دیگر کشورها- وارد شدن واژگان زبان های دیگر به زبان فارسی
غلامعلی حداد عادل سال 1324در تهران متولد شد. دوران تحصیلات خود را در تهران و شیراز گذراند و موفق به اخذ فوق لیسانس فیزیک و دکترای فلسفه گردیدو به تدریس تاریخ فلسفه اسلامی و ... در دانشگاه صنعتی شریف پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به معاونت آموزش و پرورش و ریاست سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی نایل آمد. در طول 11 سال در جهت اصلاح و تالیف کتابهای درسی و انتشار مجلات کمک آموزشی رشد سعی وافر به کار برد. همچنین به ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی (در سال 1373) انتخاب شد.
ترجمه کتاب تمهیدات (اثر امانوئل کانت) ، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی
همه عالم تن است و ایران؟ دل
نیست گوینده زین قیاس خجل
(از هفت پیکر نظامی)
تمام جهان مانند بدن و ایران مانند قلب آن است، گوینده از این مقایسه کردن شرمنده نیست.
در مورد درس آزاد باید یادآور شوم که گردآورندگان کتاب فارسی به دانش آموزان این امکان را داده اند که در تألیف کتاب مشارکت داشته باشند. دانش آموز باید با توجه به آموخته های خود و نیازی که احساس می کند درس را طراحی و با خطی خوانا بنویسد و سپس نام خود را به مؤلفین کتاب بیافزاید.
روان خوانی صفحه 138
چرا زبان فارسی را دوست دارم؟
معنی واژها
استوار: پابرجا، محکم
تحسین: آفرین گفتن
خوار: ذلیل
معاصر: هم دوره
مناجات: دعا
محبوب: دوست داشتنی
عارفان: خداشناسان
خدشه: خراش، آسیب، گزند
حکمت آمیز: آمیخته با دانش
معارف: علوم
معبود: خداوند
بالیدن: افتخار کردن
وجد: خوشی فراوان
شالیزار: برنج زار
معنی بیت
گر بر کنم دل از تو و بردارم از تو مهر
آن مهر بر که افکنم آن دل کجا برم؟
اگر عشق و علاقه ام را از تو دریغ کنم به جای تو به چه کسی دل ببندم؟
درک و دریافت صفحه 139
1. برای حفظ و نگاهبانی زبان فارسی چه باید کرد؟به کار نبردن واژه ها و اصطلاحات زبان های دیگر در گفتگوها-معادل سازی برای واژه های دخیل در فارسی- مطالعه و شناخت بیشتر آثار و کتب فارسی-توجه بیشتر به نهادهایی مانند فرهنگستان ادب فارسی-ترجمه آثار معتبر نظم و نثر فارسی به زبان های دیگر و شناساندن آنها به جهانیان
2. به نظر شما چه چیزهایی، زبان فارسی و خطّ فارسی را تهدید می کند؟بی توجهی به فرهنگ و زبان و ادبیات گذشته-غفلت از طرح انتقال فرهنگ و زبان فارسی به دیگر کشورها- وارد شدن واژگان زبان های دیگر به زبان فارسی
غلامعلی حداد عادل سال 1324در تهران متولد شد. دوران تحصیلات خود را در تهران و شیراز گذراند و موفق به اخذ فوق لیسانس فیزیک و دکترای فلسفه گردیدو به تدریس تاریخ فلسفه اسلامی و ... در دانشگاه صنعتی شریف پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به معاونت آموزش و پرورش و ریاست سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی نایل آمد. در طول 11 سال در جهت اصلاح و تالیف کتابهای درسی و انتشار مجلات کمک آموزشی رشد سعی وافر به کار برد. همچنین به ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی (در سال 1373) انتخاب شد.
ترجمه کتاب تمهیدات (اثر امانوئل کانت) ، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی
فصل ششم صفحه 141
خدا آن ملتی را سروری داد
که تقدیرش به دست خویش بنوشت
خداوند آن ملتی را عزيز و سربلند خواهد كرد كه مستقل و آزاد زندگی میکنند و به دور از دخالت بيگانگان، خود برای كشورشان تصميم می گيرند.
محمد اقبال لاهوری یا علامه اقبال شاعر، فیلسوف، سیاستمدار و متفکر مسلمان پاکستانی بود که اشعار زیادی نیز به زبانهای فارسی و اردو سرودهاست. اقبال نخستین کسی بود که ایدهٔ یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح کرد که در نهایت منجر به ایجاد کشور پاکستان شد. اقبال در این کشور بهطور رسمی «شاعر ملّی» خوانده میشود.
خدا آن ملتی را سروری داد
که تقدیرش به دست خویش بنوشت
خداوند آن ملتی را عزيز و سربلند خواهد كرد كه مستقل و آزاد زندگی میکنند و به دور از دخالت بيگانگان، خود برای كشورشان تصميم می گيرند.
محمد اقبال لاهوری یا علامه اقبال شاعر، فیلسوف، سیاستمدار و متفکر مسلمان پاکستانی بود که اشعار زیادی نیز به زبانهای فارسی و اردو سرودهاست. اقبال نخستین کسی بود که ایدهٔ یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح کرد که در نهایت منجر به ایجاد کشور پاکستان شد. اقبال در این کشور بهطور رسمی «شاعر ملّی» خوانده میشود.
درس 16 صفحه 142
آدم آهنی و شاپرک
انبوه: پر
غرّش: فریاد
موذیانه: آزار دهنده
مؤدبانه: از روی ادب
رایحه: نسیم
نجوا: آوا
تحسین: آفرین گفتن، تشویق کردن
باد در گلو انداختن: مغرور شدن
ژیلینسکای نویسنده روس در سال ۱۹۳۲ میلادی به دنیا آمد. او در ویلینوس پایتخت لیتوانی زندگی کرده است. ویتاتو دارای تالیفات بسیاریست که نه تنها در میان مردم لیتوانی بلکه در روسیه و کشورهای دیگر علاقهمندان زیادی پیدا کرده است. حشرات کوچک، کرمها و پروانهها قهرمانان بسیاری از داستانهای وی هستند. ژیلینسکای شعر هم سروده است و داستانهای فکاهی، رمان و نمایشنامه نیز دارد.
"آدم آهنی و شاپرک" برگرفته از کتاب "ملخ شجاع" است که مجموعه چهار داستان به نامهای "ملخ شجاع"، "دانه برفی که آب نشد"، "کرم کنجکاو" و "آدم آهنی و شاپرک" می باشد.
خودارزیابی صفحه 151
1. چرا آدم آهنی از شاپرک خوشش آمد؟
شاپرک با همه تماشاگران فرق داشت، سؤالاتی که می کرد در برنامه ریزی آدم آهنی نبود، صدايش بسيار شيرين بود، آدم آهنی را تروم عزيز صدا می زد.
2. چرا آدم آهنی پس از مرگ شاپرک به سؤالات، جواب درست نمی داد؟
چون آدم آهنی ناراحت بود که شاپرک را نجات نداد وبه سؤالات شاپرک جواب درستی نداده بود.
3. آخرین جمله درس، چه پیامی دارد؟
یعنی درخت بلوط به شاپرک آسیب رساند شاپرک با اين که می دانست جانش در خطراست باز هم به درخت بلوط رفت می توانست بگردد شايد درخت بلوط دیگری پيدا می کرد.
4. وقتی شاپرک برای بار اول رفت برای آدم آهنی چه اتفاقی افتاد؟
وقتی شاپرک رفت آدم آهنی دو سؤال اول با هم اشتباه کرد وبه سؤال سوم هم جواب غلطی داد.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 151
نکتۀ اوّل
به این جمله ها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من فردا نامه را خواهم نوشت.
تو فردا نامه را خواهی نوشت.
او فردا نامه را خواهد نوشت.
ما فردا نامه را خواهیم نوشت.
شما فردا نامه را خواهید نوشت.
آنها فردا نامه را خواهند نوشت.
چنان که می بینید جملات بالا مربوط به زمان آینده یا مستقبل است. به شش ساخت زمان آینده توجه کنید.
شش ساخت زمان آینده
مفرد جمع
خواهم نوشت | خواهیم نوشت
خواهی نوشت| خواهید نوشت
خواهد نوشت |خواهند نوشت
آیا می توانید بن فعل و شناسه فعل آینده را بگویید؟
نکتۀ دوم
در داستانی که خواندیم، شخصیّت های اصلی، آدم آهنی و شاپرک بودند. آیا مقصود نویسندهٔ داستان از آدم آهنی فقط همان آدم آهنی نمایشگاه بوده و مقصود از شاپرک همان شاپرکی که بر درخت بلوط لانه داشته است؟
در داستان، دریافتید که آدم آهنی، ابتدا احساس نداشت. تنها همان چیزهایی را می گفت که از قبل برای او برنامه ریزی شده بود. مشابه آدم آهنی، آدم هایی را می شناسیم که احساس و عاطفه ندارند و مثل آدم آهنی رفتار می کنند. در همین داستان، شاپرک، مهربان است و با عاطفه، آدم آهنی را «تروم عزیز » خطاب می کند. او را دوست دارد و نوازش می کند. مثل شاپرک، انسان های مهربانی در اطراف ما هستند.داستان نویسان، با استفاده از تخیّل و آوردن شخصیّت های غیر انسان، ذهن ما را وا می دارند تا شبیه آنها را در جامعه و اطراف خود پیدا کنیم.این گونه داستان ها را «داستان های رمزی و نمادین» می گویند.
- نشانه ی تنوین به صورت -َن خوانده و شنیده میشود امّا در املا، این نشانه به شکل «اً» نوشته می شود. مانند: اصلاً، جدّاً، مرتّباً و ...
- برخی از کلمات، در گفتار دچار تغییرات تلفظّی می شوند، مانند: اجتماع، مجتبی و ...
نوشتن صفحه 153
1. ترکیب های وصفی و اضافی را مشخّص کنید.
درخت بلوط،(اضافی) احساس خوب(وصفی)، افراد سرشناس(وصفی)، صدای بلند(وصفی)، مربّای زردآلو(اضافی)، اسم من(اضافی)
2 برای هر کلمه، یک هم خانواده بنویسید.
مطمئن(اطمینان)، سؤال(سائل)، قصّه(قصص)، توجّه(متوجه)
3 در جمله های زیر نهاد، مفعول و متمّم را معیّن کنید.
شناسنامهٔ ما،عمر حقیقی ما را تعیین نمی کند.
نهاد مفعول
فرصت های خوب و عزیز می گذرند.
نهاد
دانش آموزان، شهید رجایی را دوست داشتند.
نهاد مفعول
آفتاب برگل ها و سبزه ها می تابد.
نهاد متمم
4 فعل های«ایستادند، می آید، پرسیدند، گفت» را به فعل آینده تبدیل کنید.
خواهند ایستاد-خواهد آمد-خواهند پرسید- خواهد گفت
آدم آهنی و شاپرک
انبوه: پر
غرّش: فریاد
موذیانه: آزار دهنده
مؤدبانه: از روی ادب
رایحه: نسیم
نجوا: آوا
تحسین: آفرین گفتن، تشویق کردن
باد در گلو انداختن: مغرور شدن
ژیلینسکای نویسنده روس در سال ۱۹۳۲ میلادی به دنیا آمد. او در ویلینوس پایتخت لیتوانی زندگی کرده است. ویتاتو دارای تالیفات بسیاریست که نه تنها در میان مردم لیتوانی بلکه در روسیه و کشورهای دیگر علاقهمندان زیادی پیدا کرده است. حشرات کوچک، کرمها و پروانهها قهرمانان بسیاری از داستانهای وی هستند. ژیلینسکای شعر هم سروده است و داستانهای فکاهی، رمان و نمایشنامه نیز دارد.
"آدم آهنی و شاپرک" برگرفته از کتاب "ملخ شجاع" است که مجموعه چهار داستان به نامهای "ملخ شجاع"، "دانه برفی که آب نشد"، "کرم کنجکاو" و "آدم آهنی و شاپرک" می باشد.
خودارزیابی صفحه 151
1. چرا آدم آهنی از شاپرک خوشش آمد؟
شاپرک با همه تماشاگران فرق داشت، سؤالاتی که می کرد در برنامه ریزی آدم آهنی نبود، صدايش بسيار شيرين بود، آدم آهنی را تروم عزيز صدا می زد.
2. چرا آدم آهنی پس از مرگ شاپرک به سؤالات، جواب درست نمی داد؟
چون آدم آهنی ناراحت بود که شاپرک را نجات نداد وبه سؤالات شاپرک جواب درستی نداده بود.
3. آخرین جمله درس، چه پیامی دارد؟
یعنی درخت بلوط به شاپرک آسیب رساند شاپرک با اين که می دانست جانش در خطراست باز هم به درخت بلوط رفت می توانست بگردد شايد درخت بلوط دیگری پيدا می کرد.
4. وقتی شاپرک برای بار اول رفت برای آدم آهنی چه اتفاقی افتاد؟
وقتی شاپرک رفت آدم آهنی دو سؤال اول با هم اشتباه کرد وبه سؤال سوم هم جواب غلطی داد.
دانش های زبانی و ادبی صفحه 151
نکتۀ اوّل
به این جمله ها توجه نمایید و دربارهٔ آنها گفت وگو کنید.
من فردا نامه را خواهم نوشت.
تو فردا نامه را خواهی نوشت.
او فردا نامه را خواهد نوشت.
ما فردا نامه را خواهیم نوشت.
شما فردا نامه را خواهید نوشت.
آنها فردا نامه را خواهند نوشت.
چنان که می بینید جملات بالا مربوط به زمان آینده یا مستقبل است. به شش ساخت زمان آینده توجه کنید.
شش ساخت زمان آینده
مفرد جمع
خواهم نوشت | خواهیم نوشت
خواهی نوشت| خواهید نوشت
خواهد نوشت |خواهند نوشت
آیا می توانید بن فعل و شناسه فعل آینده را بگویید؟
نکتۀ دوم
در داستانی که خواندیم، شخصیّت های اصلی، آدم آهنی و شاپرک بودند. آیا مقصود نویسندهٔ داستان از آدم آهنی فقط همان آدم آهنی نمایشگاه بوده و مقصود از شاپرک همان شاپرکی که بر درخت بلوط لانه داشته است؟
در داستان، دریافتید که آدم آهنی، ابتدا احساس نداشت. تنها همان چیزهایی را می گفت که از قبل برای او برنامه ریزی شده بود. مشابه آدم آهنی، آدم هایی را می شناسیم که احساس و عاطفه ندارند و مثل آدم آهنی رفتار می کنند. در همین داستان، شاپرک، مهربان است و با عاطفه، آدم آهنی را «تروم عزیز » خطاب می کند. او را دوست دارد و نوازش می کند. مثل شاپرک، انسان های مهربانی در اطراف ما هستند.داستان نویسان، با استفاده از تخیّل و آوردن شخصیّت های غیر انسان، ذهن ما را وا می دارند تا شبیه آنها را در جامعه و اطراف خود پیدا کنیم.این گونه داستان ها را «داستان های رمزی و نمادین» می گویند.
- نشانه ی تنوین به صورت -َن خوانده و شنیده میشود امّا در املا، این نشانه به شکل «اً» نوشته می شود. مانند: اصلاً، جدّاً، مرتّباً و ...
- برخی از کلمات، در گفتار دچار تغییرات تلفظّی می شوند، مانند: اجتماع، مجتبی و ...
نوشتن صفحه 153
1. ترکیب های وصفی و اضافی را مشخّص کنید.
درخت بلوط،(اضافی) احساس خوب(وصفی)، افراد سرشناس(وصفی)، صدای بلند(وصفی)، مربّای زردآلو(اضافی)، اسم من(اضافی)
2 برای هر کلمه، یک هم خانواده بنویسید.
مطمئن(اطمینان)، سؤال(سائل)، قصّه(قصص)، توجّه(متوجه)
3 در جمله های زیر نهاد، مفعول و متمّم را معیّن کنید.
شناسنامهٔ ما،عمر حقیقی ما را تعیین نمی کند.
نهاد مفعول
فرصت های خوب و عزیز می گذرند.
نهاد
دانش آموزان، شهید رجایی را دوست داشتند.
نهاد مفعول
آفتاب برگل ها و سبزه ها می تابد.
نهاد متمم
4 فعل های«ایستادند، می آید، پرسیدند، گفت» را به فعل آینده تبدیل کنید.
خواهند ایستاد-خواهد آمد-خواهند پرسید- خواهد گفت
درس 17 صفحه 154
ما می توانیم
تسهیلات: امکانات، تجهیزات
اوراق: جمع ورق، کاغذ، برگه
اراده: تصمیم، قصد
سماجت: پافشاری، اصرار
اطاعت: پیروی. پذیرفتن
ابدی: همیشگی
مجلس ترحیم: مجلس ختم
مراسم تدفین: مراسم دفن و خاکسپاری
مجموعه داستان های نغمه عشق از کلیک موربان
خودارزیابی صفحه 159
1. دانش آموزان چه جمله هایی روی برگه های خود می نوشتند؟
من نمی توانم درست به توپ فوتبال ضربه بزنم، من نمی توانم عددهای بيشتر از سه رقم را تقسيم کنم، من نمی توانم کاری کنم که مرا دوست داشته باشند.
2.ّ چرا دونا از دانش آموزان خواسته بود که (نمی توانم) های خود را بنويسند؟
چون می خواست با اين کار تمام نمی توانم ها را از بين ببرد و آنها را درون خاک بگذارد و به همه بگويد که ما می توانيم.
3. منظور بازرس از جمله ی(فهميدم که اين شاگردان هرگز چنين روزی را فراموش نخواهند کرد) چيست؟
چون دونا با بهترین شیوه و به صورت نمایشی خاطره انگیز، تمام نمی توانم ها را از ذهن دانش آموزان پاک کرده بود.
4. چرا آقای(دونا) از بچه ها خواست که نمی توان های خود را داخل خاک بگذارند؟
چون می خواست به بچه ها بفهماند که هميشه بگويند (من می توانم) و برای همين مراسم تدفين نمی توانم را برگزار کردند
دانش های زبانی و ادبی صفحه 159
نکتۀ اوّل
به کلمه های زیر توجه کنید.
الف) صیاد، کلاغ، شتاب، آسیب
ب) بیمناک، کتاب ها، کتابخانه، بزرگ تر، گل فروشی
کلمات بخش الف و ب چه تفاوتی با هم دارند؟ با کمی دقت درمی یابیم که کلمات بخش «ب» از دو یا چند قسمت ساخته شده اند؛ مثلاً:
بیمناک: بیم + ناک
کتاب ها: کتاب + ها
کتابخانه: کتاب + خانه
بزرگ تر: بزرگ + تر
گل فروشی: گل + فروش + ی
ولی واژه های بخش الف چنین نیستند و تنها یک قسمت دارند: صیاد، کلاغ و … به واژه های
بخش الف «ساده » و به واژه های بخش ب «غیرساده » می گویند. واژه های ساده فقط یک جزء دارند و واژه های غیرساده، بیش از یک جزء دارند
نکتۀ دوم
درس هایى که در این فصل خواندید، از ادبیات کشورهاى دیگر هستند که به زبان فارسى ترجمه شده اند. شما با ترجمه از سال هاى گذشته آشنا شده اید؛ مثلاً آیات قرآن یا احادیث را با ترجمهٔ فارسى خوانده اید. به کسى که ترجمه مى کند، مترجم مى گویند. مترجم باید با دو زبان، یعنى زبانى که از آن ترجمه مى کند و زبانى که به آن ترجمه مى شود، کاملاً آشنا و مسلّط باشد. مترجمان هنگام ترجمه، از منابعى مانند فرهنگ لغت، دائرة المعارف، فرهنگ نامه و … استفاده مى کنند. آیا مى توانید جمله هاى زیر را با استفاده از فرهنگ لغت ترجمه کنید؟
عربى: «ِاضٰاعَةُ الْفُرْصَِة غُصَّة » امام علی (ع)
انگلیسى:
This story is the last lesson. What is your idea about it?
الف- حضرت امام علی (ع) می فرمایند: «از کف دادن فرصت» سبب اندوه می شود. (نهج البلاغه، کلمات قصار، ش 118)
ب- این داستان، آخرین درس است. نظر شما درباره ی آن چیست؟
واژه های ساده – واژه های غیر ساده
ساده به کلمه ای می گویند که فقط یک جزء دارد؛ مانند: نام، کلاغ ، صیّاد
غیر ساده به کلمه ای می گویند که بیش از یک جزء دارد. مانند: توانگر، نادانی، بزرگ تر، کتابخانه
ترجمه
برگردان یک نوشته از زبانی به زبان دیگر را «ترجمه» گویند. کسی که ترجمه می کند «مترجم» نام دارد. مترجم باید با دو زبان یعنی زبانی که از آن ترجمه می کند و زبانی که به آن ترجمه می شود، کاملاً آشنا و مسلّط باشد. مترجمان هنگام ترجمه از منابعی مانند فرهنگ لغت، دایرة المعارف، فرهنگ نامه و .. استفاده میکنند.
- کلماتی همچون «بلیت، اتو، توس، اتاق، قورباغه، … » واژه هایی هستند که گاهی به صورت «بلیط، اطو، طوس، اطاق، غورباغه و … » نیز نوشته می شوند، امّا شکل اوّل
مناسب تر است.
- در شکل نوشتاری کلماتی همچون «خواهر، خوش، خواستن، خواهش و … » حرفی وجود دارد که خوانده نمی شود. به خاطر سپردن شکل املایی آنها از نکات مهمّ املایی است.
نوشتن صفحه 160
1-واژه های ساده و غیرساده را مشخص کنید و در جدول بنویسید.
روز، دست، ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین، شاگرد، کاغذ، گوش، تخته
کلمۀ ساده: روز، دست، شاگرد، کاغذ، گوش
کلمۀ غیرساده : ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین
2-ده کلمهٔ مهمّ املایی از پنج درس گذشته انتخاب کنید و بنویسید.
اعلامیّه-تسهیلات-رایحه-مراقبت-تحسین-لفظ-تظاهرات-اعتصاب-ظلال-تجمل
3-برای هر یک از کلمه های زیر، دو هم خانواده بنویسید.
وسط: (واسطه، وساطت)
اطاعت: (مطیع، طاعت)
رحمت: (رحیم، رحمن)
اعلامیّه: (علم، معلم)
4. جواب جدول
1. کلیک - 2. کوبا - 3. ام - 4. یکتا - 6. امری - 7. خبری - 8. خواهش - 9. سرزنش - 10. نهی - 11. یوشیج - 12. کاج
ما می توانیم
تسهیلات: امکانات، تجهیزات
اوراق: جمع ورق، کاغذ، برگه
اراده: تصمیم، قصد
سماجت: پافشاری، اصرار
اطاعت: پیروی. پذیرفتن
ابدی: همیشگی
مجلس ترحیم: مجلس ختم
مراسم تدفین: مراسم دفن و خاکسپاری
مجموعه داستان های نغمه عشق از کلیک موربان
خودارزیابی صفحه 159
1. دانش آموزان چه جمله هایی روی برگه های خود می نوشتند؟
من نمی توانم درست به توپ فوتبال ضربه بزنم، من نمی توانم عددهای بيشتر از سه رقم را تقسيم کنم، من نمی توانم کاری کنم که مرا دوست داشته باشند.
2.ّ چرا دونا از دانش آموزان خواسته بود که (نمی توانم) های خود را بنويسند؟
چون می خواست با اين کار تمام نمی توانم ها را از بين ببرد و آنها را درون خاک بگذارد و به همه بگويد که ما می توانيم.
3. منظور بازرس از جمله ی(فهميدم که اين شاگردان هرگز چنين روزی را فراموش نخواهند کرد) چيست؟
چون دونا با بهترین شیوه و به صورت نمایشی خاطره انگیز، تمام نمی توانم ها را از ذهن دانش آموزان پاک کرده بود.
4. چرا آقای(دونا) از بچه ها خواست که نمی توان های خود را داخل خاک بگذارند؟
چون می خواست به بچه ها بفهماند که هميشه بگويند (من می توانم) و برای همين مراسم تدفين نمی توانم را برگزار کردند
دانش های زبانی و ادبی صفحه 159
نکتۀ اوّل
به کلمه های زیر توجه کنید.
الف) صیاد، کلاغ، شتاب، آسیب
ب) بیمناک، کتاب ها، کتابخانه، بزرگ تر، گل فروشی
کلمات بخش الف و ب چه تفاوتی با هم دارند؟ با کمی دقت درمی یابیم که کلمات بخش «ب» از دو یا چند قسمت ساخته شده اند؛ مثلاً:
بیمناک: بیم + ناک
کتاب ها: کتاب + ها
کتابخانه: کتاب + خانه
بزرگ تر: بزرگ + تر
گل فروشی: گل + فروش + ی
ولی واژه های بخش الف چنین نیستند و تنها یک قسمت دارند: صیاد، کلاغ و … به واژه های
بخش الف «ساده » و به واژه های بخش ب «غیرساده » می گویند. واژه های ساده فقط یک جزء دارند و واژه های غیرساده، بیش از یک جزء دارند
نکتۀ دوم
درس هایى که در این فصل خواندید، از ادبیات کشورهاى دیگر هستند که به زبان فارسى ترجمه شده اند. شما با ترجمه از سال هاى گذشته آشنا شده اید؛ مثلاً آیات قرآن یا احادیث را با ترجمهٔ فارسى خوانده اید. به کسى که ترجمه مى کند، مترجم مى گویند. مترجم باید با دو زبان، یعنى زبانى که از آن ترجمه مى کند و زبانى که به آن ترجمه مى شود، کاملاً آشنا و مسلّط باشد. مترجمان هنگام ترجمه، از منابعى مانند فرهنگ لغت، دائرة المعارف، فرهنگ نامه و … استفاده مى کنند. آیا مى توانید جمله هاى زیر را با استفاده از فرهنگ لغت ترجمه کنید؟
عربى: «ِاضٰاعَةُ الْفُرْصَِة غُصَّة » امام علی (ع)
انگلیسى:
This story is the last lesson. What is your idea about it?
الف- حضرت امام علی (ع) می فرمایند: «از کف دادن فرصت» سبب اندوه می شود. (نهج البلاغه، کلمات قصار، ش 118)
ب- این داستان، آخرین درس است. نظر شما درباره ی آن چیست؟
واژه های ساده – واژه های غیر ساده
ساده به کلمه ای می گویند که فقط یک جزء دارد؛ مانند: نام، کلاغ ، صیّاد
غیر ساده به کلمه ای می گویند که بیش از یک جزء دارد. مانند: توانگر، نادانی، بزرگ تر، کتابخانه
ترجمه
برگردان یک نوشته از زبانی به زبان دیگر را «ترجمه» گویند. کسی که ترجمه می کند «مترجم» نام دارد. مترجم باید با دو زبان یعنی زبانی که از آن ترجمه می کند و زبانی که به آن ترجمه می شود، کاملاً آشنا و مسلّط باشد. مترجمان هنگام ترجمه از منابعی مانند فرهنگ لغت، دایرة المعارف، فرهنگ نامه و .. استفاده میکنند.
- کلماتی همچون «بلیت، اتو، توس، اتاق، قورباغه، … » واژه هایی هستند که گاهی به صورت «بلیط، اطو، طوس، اطاق، غورباغه و … » نیز نوشته می شوند، امّا شکل اوّل
مناسب تر است.
- در شکل نوشتاری کلماتی همچون «خواهر، خوش، خواستن، خواهش و … » حرفی وجود دارد که خوانده نمی شود. به خاطر سپردن شکل املایی آنها از نکات مهمّ املایی است.
نوشتن صفحه 160
1-واژه های ساده و غیرساده را مشخص کنید و در جدول بنویسید.
روز، دست، ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین، شاگرد، کاغذ، گوش، تخته
کلمۀ ساده: روز، دست، شاگرد، کاغذ، گوش
کلمۀ غیرساده : ورقه، خاکی، سخنرانی، نمادین
2-ده کلمهٔ مهمّ املایی از پنج درس گذشته انتخاب کنید و بنویسید.
اعلامیّه-تسهیلات-رایحه-مراقبت-تحسین-لفظ-تظاهرات-اعتصاب-ظلال-تجمل
3-برای هر یک از کلمه های زیر، دو هم خانواده بنویسید.
وسط: (واسطه، وساطت)
اطاعت: (مطیع، طاعت)
رحمت: (رحیم، رحمن)
اعلامیّه: (علم، معلم)
4. جواب جدول
1. کلیک - 2. کوبا - 3. ام - 4. یکتا - 6. امری - 7. خبری - 8. خواهش - 9. سرزنش - 10. نهی - 11. یوشیج - 12. کاج
روان خوانی پیر دانا صفحه 162
جلاّد: ستمگر
شیروانی: نوعی سقف
سرک کشیدند: نگاه کردن، گشتن
رویارویی: مقابله
انعام: پاداش، عطا و بخشش
پیش کشی: هدیه، ارمغان
غلّه: گیاهانی مانند گندم، جو و ذرّت
درو: بریدن گیاهان با داس، برداشت غلات
نیایش: دعا
از راه افتادن: گمراه شدن
از کار افتاده: ناتوان
خونت به گردن خودت است: خودت مسئول مرگ خودت هستی
دست گرفتن: یاری کردن
از دست رفتن: نابود شدن
به راه آوردن: هدایت کردن
از عهده ی کاری بر آمدن: توانایی انجام کاری را داشتن
درک و دریافت
1. به نظر شما، راز پیروزیهای پسر جوان، چه بود؟ احترام به پدر و عمل کردن به پندهای او
2. چگونه رفتار کنیم که مورد احترام دیگران باشیم؟ اگر در حدّ توان مان کار کنیم و مستقل باشیم و احترام دیگران را داشته باشیم دیگران نیز به ما احترام میگذارند.
قوی سفید، برگردان فتح الله دیده بان
جلاّد: ستمگر
شیروانی: نوعی سقف
سرک کشیدند: نگاه کردن، گشتن
رویارویی: مقابله
انعام: پاداش، عطا و بخشش
پیش کشی: هدیه، ارمغان
غلّه: گیاهانی مانند گندم، جو و ذرّت
درو: بریدن گیاهان با داس، برداشت غلات
نیایش: دعا
از راه افتادن: گمراه شدن
از کار افتاده: ناتوان
خونت به گردن خودت است: خودت مسئول مرگ خودت هستی
دست گرفتن: یاری کردن
از دست رفتن: نابود شدن
به راه آوردن: هدایت کردن
از عهده ی کاری بر آمدن: توانایی انجام کاری را داشتن
درک و دریافت
1. به نظر شما، راز پیروزیهای پسر جوان، چه بود؟ احترام به پدر و عمل کردن به پندهای او
2. چگونه رفتار کنیم که مورد احترام دیگران باشیم؟ اگر در حدّ توان مان کار کنیم و مستقل باشیم و احترام دیگران را داشته باشیم دیگران نیز به ما احترام میگذارند.
قوی سفید، برگردان فتح الله دیده بان