حدیثی که پایداری باید بخواند

در غررالحکم حدیثی از علی‌بن‌ابی‌طالب، نقل شده است: «لا أشجعَ من لبیب.»
شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.

انگار این سخن، قرن‌ها پیش خطاب به فرقه پایداری و همه جموداندیشانی گفته شده که شجاعت را با عربده‌کشی، تندروی و جنگ‌طلبی اشتباه گرفته‌اند. همان‌هایی که هر بار سخن از مذاکره به میان می‌آید، مذاکره‌کنندگان را «خائن» و «سازشکار» می‌خوانند، برایشان سنگ و تهمت تدارک می‌بینند و هر صدای متفاوتی را با غوغاسالاری خاموش می‌خواهند. اگر معیارِ شجاعت، فریاد زدن، نفرت پراکندن و هل دادن یک ملت به سوی بحران بود، این حدیث هرگز نمی‌گفت: «شجاع‌تر از خردمند، کسی نیست.»

این روزها، درست هنگامی که روزنه‌ای برای بازگشت به مذاکره گشوده شده، باز همان صداهای آشنا از فرقه پایداری بلند شده است؛ صداهایی که هر حادثه‌ای را دستاویزی برای مطالبه انتقام، تشدید درگیری و دور کردن کشور از عقلانیت می‌خواهند. گویی برای آنان، تداوم بحران مطلوب‌تر از بازگشت به آرامش است. اما در منطق امام علی، شجاعت نه در دامن زدن به جنگ، بلکه در خردورزی و تشخیص مصلحت مردم است.

شجاعت یعنی عقلانیت؛ یعنی سنجیدن هزینه و فایده برای منافع ملی؛ یعنی حفظ جان و آینده مردم، نه قربانی کردن آن‌ها بر محراب تعصب و جمود فکری. کاش آقایان پایداری، پیش از آنکه دیگران را «ترسو» بنامند، یک بار همین یک جمله از امام علی را با صداقت بخوانند؛ شاید دریابند که در منطق علوی، شجاعت با هیاهو سنجیده نمی‌شود؛ با خرد سنجیده می‌شود. شجاع‌ترین انسان‌ها، خردمندترینِ آن‌هاست؛ نه آنان که هر بار کشور را یک گام به جنگ نزدیک‌تر می‌کنند.

آرش دارابیان نیمه شب ۷ مرداد ۱۴۰۵
خطاب به آنانکه گوش فضای مجازی را با شعار حمله به اوکراین کر کرده‌اند


#فرهیختگان روزن آگاهی

شقایق کــمالی
اسلام‌شهر. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

شایان اویس‌قَرَن، پژوهشگر ایرانی علوم رایانه و استاد دانشگاه واشینگتن، مدال آباکوس سال ۲۰۲۶ اتحادیه بین‌المللی ریاضیات را دریافت کرده است؛ جایزه‌ای که به دستاوردهای برجسته پژوهشگران جوان در بخش‌های ریاضی علوم رایانه تعلق می‌گیرد.

کمیته این جایزه می‌گوید اویس‌قرن با وارد کردن ابزارهایی از شاخه‌هایی چون هندسه چندجمله‌ای‌ها، نظریه احتمال و نظریه طیفی گراف‌ها، شیوه تحلیل الگوریتم‌ها را گسترش داده و برای حل چند مسئله قدیمی علوم رایانه راه‌های تازه‌ای گشوده است.

پژوهش‌های او به‌ویژه در دو زمینه مورد توجه قرار گرفته‌اند: یافتن مسیرهای نزدیک به بهینه و نمونه‌گیری تصادفی از مجموعه‌های بسیار بزرگ و پیچیده.

مدال آباکوس هر چهار سال یک‌بار اهدا می‌شود و ادامه جایزه‌ای است که تا سال ۲۰۱۸ به نام رولف نوانلینا شناخته می‌شد. نامزد دریافت آن باید در آغاز سال برگزاری کنگره جهانی ریاضی‌دانان هنوز به ۴۰ سالگی نرسیده باشد.

این جایزه از مهم‌ترین افتخارات بین‌المللی در علوم رایانه نظری به شمار می‌رود.

اهمیت کار اویس‌قرن تنها با فهرست کردن اصطلاح‌های تخصصی روشن نمی‌شود. بخش مهمی از مسیر علمی او به یکی از مشهورترین پرسش‌های علوم رایانه بازمی‌گردد: چگونه می‌توان کوتاه‌ترین مسیر ممکن را برای سفر میان چندین شهر پیدا کرد و در پایان به نقطه آغاز بازگشت؟

این پرسش که «مسئله فروشنده دوره‌گرد» نام دارد، در ظاهر ساده است. یک فروشنده، راننده یا مأمور توزیع باید از چند شهر یا مقصد عبور کند، هر کدام را یک بار ببیند و به نقطه نخست بازگردد. با افزایش شمار مقصدها، تعداد مسیرهای ممکن چنان سریع زیاد می‌شود که بررسی همه آنها عملاً ممکن نیست.

در چنین مواردی، پژوهشگران به جای یافتن پاسخ دقیق، الگوریتمی می‌خواهند که در مدت معقول مسیری نزدیک به بهترین مسیر را پیدا کند و بتوان تضمین کرد که نتیجه آن از حد معینی بدتر نخواهد بود.

از سال ۱۹۷۶، الگوریتم کریستوفیدس معیار اصلی برای نسخه متقارن این مسئله بود. این روش تضمین می‌کرد طول مسیر پیشنهادی حداکثر یک‌ونیم برابر کوتاه‌ترین مسیر ممکن باشد. نزدیک به نیم قرن، هیچ الگوریتمی نتوانسته بود این تضمین را حتی به اندازه‌ای اندک بهبود دهد.

#فرهیختگان راهی به رهایی

آقای رئیس‌جمهور!
اگر این یادداشت شنیده نشود، موضوع نامه اثبات شده است!
یاسر عرب

جناب پزشکیان!

بعید می بینم این یادداشت به دست شما برسد و خود این اتفاق بخشی از مسئله‌ای است که اکنون درباره آن می‌نویسم.

مدت‌هاست در محافل مختلف، در حضور برخی مسئولان و مدیران بلندپایه دولتی و حکومتی، درباره یک مسئله صحبت می‌کنم: اینکه دولت، بیش از آنکه نیازمند سخن گفتن باشد، نیازمند «پروژه شنوایی» است. جامعه‌ امروز احساس کمبود سخنگوی دولت و حاکمیت ندارد؛ آنچه کم دارد، مسیری است که تجربه زیسته مردم را به تصمیم‌گیری‌های دولت منتقل کند!

بارها درباره این موضوع صحبت کرده‌ام که فناوری‌های اجتماعی برای شنیدن، فهم مسئله و حل آن، در ساختار دولت جایگاه مشخصی ندارد. حتی در آخرین گفت‌وگوها، در سالگرد انتخاب شما، قرار شد متنی تنظیم شود تا جلسه‌ای مشترک با افراد مرتبط، از جمله آقای یوسف پزشکیان و دیگر مسئولان مرتبط، برگزار شود تا درباره ایجاد چنین سازوکاری گفت‌وگو کنیم. متن آماده و ارسال شد، اما آن جلسه تاکنون شکل نگرفت!

شاید اتفاقی که در روزهای اخیر افتاد، بهترین مثال برای توضیح این مسئله باشد.
خانم مهاجرانی، سخنگوی دولت، به عنوان نماینده دولت به جنوب کشور سفر کردند!

طبیعتاً حضور مسئولان در میان مردم می‌تواند اقدامی مثبت باشد. اما مسئله اینجاست که سخنگوی دولت، یعنی «زبان دولت»، وقتی به منطقه می‌رود، قرار نیست فقط سخن بگوید؛ قرار است گوش دولت هم باشد. اما بازخوردهایی منفی که از این سفر در فضای اجتماعی منتشر شد، نشان داد بسیاری از مردم همچنان احساس می‌کنند صدایشان شنیده نشده است!

مشکل این نیست که دولت به مناطق مختلف سفر نمی‌کند. مشکل این است که سفر، بدون یک سازوکار شنیدن، تبدیل به حضور کوتاه‌مدت و ارتباط یک‌طرفه می‌شود. اینگونه مردم نمی‌توانند مشکلات خود را بیان کنند، و این مسیر تبدیل شنیده‌ها به اصلاح سیاست، تغییر مدیریت و حل مسئله نیست!

اگر یک پروژه واقعی شنوایی وجود داشت، مردم جنوب می‌توانستند درباره ریشه بسیاری از مشکلاتی که امروز با آن مواجه‌اند صحبت کنند؛ از جمله مشکلات مدیریتی و ناهماهنگی‌های ساختاری!

برای نمونه، در منطقه هرمزگان و به‌ویژه جزیره قشم، سال‌هاست نوعی دوگانگی مدیریتی وجود دارد. از یک سو منطقه آزاد با اختیارات محدود و مسئولیت‌های خاص خود فعالیت می‌کند و از سوی دیگر وزارتخانه‌هایی مانند وزارت نیرو، مسیر مدیریتی مستقل از منطقه آزاد و طبق منویات خود را دارند. نتیجه این تداخل و نبود هماهنگی کافی، در بسیاری از مواقع خود را در بحران‌ها نشان می‌دهد؛ جایی که مردم هزینه اختلاف و چندگانگی (و سرپوش گذاشتن مدیران عامل) بر تصمیم‌گیری‌ها را پرداخت می‌کنند!

بحران آب قشم تنها یک نمونه است. نمونه‌ای که نشان می‌دهد مسئله اصلی، صرفاً کمبود منابع یا نبود مدیر نیست. مسئله این است که آیا ساختار تصمیم‌گیری می‌تواند پیش از تبدیل شدن مشکلات به بحران، صدای جامعه را دریافت کند یا نه؟

آقای رئیس‌جمهور؛
شاید بزرگ‌ترین نشانه یک دولت شنوا این نباشد که چقدر درباره شنیدن سخن می‌گوید، (که شما بیش از آنکه خود بشنوید درباره مزایای شنیدن بسیار سخن گفته‌اید) بلکه این باشد که چه سازوکاری برای شنیده شدن نقدها و تجربه‌های واقعی مردم ایجاد کرده است؟

امروز اگر فردی مانند من، پس از ماه‌ها طرح این موضوع در جلسات مختلف، هنوز در تلاش است که فقط یک جلسه برای گفت‌وگو درباره «شنیدن» ایجاد شود، این خود نشانه‌ای است که باید جدی گرفته شود!

درخواست من برگزاری یک جلسه تبلیغاتی یا تشریفاتی نیست. درخواست، گفت‌وگو درباره ایجاد یک سازوکار نهادی است؛ سازوکاری که بتواند میان مردم، کارشناسان اجتماعی و نظام تصمیم‌گیری دولت ارتباطی واقعی برقرار کند!

آقای رئیس‌جمهور؛
جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد احساس کند دیده و شنیده می‌شود. دولت نیز بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد بداند که فاصله میان گزارش‌های رسمی و واقعیت زندگی مردم، می‌تواند خطرناک‌ترین فاصله برای هر نظام مدیریتی باشد!

امیدوارم این متن، اگر به دست شما رسید، نه به عنوان یک نقد شخصی، بلکه به عنوان یک پیشنهاد برای اصلاح یک ضعف ساختاری خوانده شود!


#فرهیختگان راهی به رهایی

بیانیه ۱۵۰ فعّال سیاسی، مدنی و فرهنگی در اعتراض به سرکوب‌های مداوم حاکمیت

پساجنگ و تداوم پایان‌ناپذیر حصر، حبس و اعدام
 
به‌نام هستی‌بخش

در حالی حصر خانگی میرحسین موسوی از پس ۱۶ سال هم‌چنان ادامه دارد و برای سه تن از حمایت کنندگان  از بیانیه‌ی اخیر وی حکم زندان و حبس صادر شده است که کشور در شرایط خطیری قرار دارد. شوربختانه جنگ و تجاوز خارجی در شرایطی به کشور تحمیل شده که با اقتصادِ به گِل نشسته و سیاستِ ورشکسته در داخل، بنیان های امنیت ملی بیش از پیش سست شده است.

این جنگ معلول اقدامات، رویه ها و ساختارهای معیوبی است که بنیان های امنیت ملّی را نشانه گرفت و تضعیف کرد، ورنه تجاوز و جنگ و تخریب، شیوه ی ثابت امپریالیسم است. آنچه باعث شد تا بر این خاک طمع کنند و برای غارتش دست به تهاجم  بزنند پیش از هر چیز به رفتار سرکوب‌گرایانه حاکمیتی برمی‌گردد که هر مطالبه‌ای را با داغ و درفش پاسخ داد و در هر اعتراض اجتماعی، خون بی‌گناهی را بر زمین ریخت و ملتی را داغدار کرد. ملتی که اکنون نیز در هجوم امپریالیستی دشمنان این سرزمین و در میانه جنایات سبعانه در لامرد و میناب و بمپور و ... عزادار فرزندان بی‌گناه خویش شده، و در عین حال ناباورانه شاهد اعدام‌ها و احکام سنگین برای شمار زیادی از معترضان دی ماه گذشته می‌باشد.

قویا معتقدیم، بحران های فزآینده و تودرتویی که کشور را در کام هولناک خود گرفته، ناشی از کج‌ کارکردی‌ها و تناقضات درونی ساختار قانون اساسی فعلی است که قاطبه ی ایرانیان را از عاملیت و اثرگذاری در حق تعیین سرنوشت محروم کرده و منجر به رشد فسادهای سیاسی-اقتصادی-امنیتی و تضعیف بنیان های امنیت ملی شده است. این ساختار توان و پویایی لازم برای تبلور نظر و آرای جمهور مردم را ندارد. در حالی که چیرگی بر بحران‌های حال حاضر ایران و از همه مهم‌تر، خروج از زیر سایه جنگ و تجاوز خارجی، نیازمند تبلور آرا و عاملیت یافتن قاطبه ی مردم، بویژه جامعه مدنی ایران است.
 
ما امضا کنندگان این بیانیه ضمن محکومیت رفتار ظالمانه و غیر قانونی حاکمیت در ادامه‌ی حصر میرحسین موسوی و بانو زهرا رهنورد، و نیز اعتراض به حکم زندان برای آقایان علیرضا بهشتی‌شیرازی، ناصر دانشفر و محمدجواد دردکشان،  نیک‌مردان دغدغه مندی که جز صلاح ملک و ملت را نخواسته اند، حمایت مجدد خود را از این عزیزان و بیانیه‌ی اخیر میرحسین موسوی مبنی بر اهتمام بر فرایند « همه پرسی قانون اساسی با تشکیل جبهه ای فراگیر ، متشکل از همه ی سلایق ملی، بر اساس سه اصل عدم مداخله ی خارجی، نفی استبداد و گذار دموکراتیک مسالمت آمیز»  اعلام می‌داریم.

 اسامی:
رضا آقاخانی، ابوطالب آدینه‌وند، محمّد آزادی، حمید آصفی، سیدیعقوب آل شفیعی فومنی، سیّدمحمود باقری، آرزو باهر، رضا ابراهیم زاده، هادی احتظاضی، پیمان احمدی، سعید اردشیری، فاطمه افشاری، مهدی اقبال، سیدعبدالمجید الهامی، الهه امیرانتظام، مهدی امینی زاده، مجتبی بدیعی، رویا بلوری، امیر بهمنی، بهنام بیات، فاطمه بیگدلی آذری، محمد بینازاده، مطهره پارسی، مهدی پناهی، حبیب‌الله پیمان، پروین تاج محمدی، محمدرضا تحویلداری، علی تقی پور، مصطفی تنها، مهدی توفیق حق، مجید تولایی، حسین جزایری، محمد جمادی، فرشته جمشیدی، فرانک چالاک، بهنام چگینی، علی حدیثی، منا حدیثی، محمدعلی حسن نژاد، علی‌رضا حسین نیا، بهزاد حق پناه، امیر حقیقت جوان، محمود حقیقت جوان، مسعود حکمت، عبدالکریم حکیمی، حمیدرضا خادم، آرش خاندل، شیرین خسروشاهی، واحده خوش سیرت، ابراهیم خوش‌سیرت.....
اسامی و متن کامل:
https://cutt.ly/2yupgoBZ
 
#فرهیختگان راهی به رهایی

بازاندیشی در نقد روشنفکری دینی
محمد عثمانی
https://share.google/2pH8upf6hT1e9240E

#فرهیختگان راهی به رهایی

ایران پساجنگ
https://youtu.be/10E6LpBEZ3w?is=C54AF-hv6oE1zu_f

#فرهیختگان راهی به رهایی

چنگ بر روان جمعی جامعه
مرضیه حاجی هاشمی

هنوز تصاویر کیسه‌های سیاه حامل بدن های دریده‌شده قربانیان جنایت‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ از حافظه جمعی ایرانیان پاک نشده بود که انتشار تصاویر اعدام در ملأعام «میدان علیخانی اصفهان»، بار دیگر این پرسش قدیمی را زنده کرد که چرا پس از هزاران سال تحول در اندیشه، حقوق، دولت و تصور ما از انسان، هنوز بدن انسان صحنه نمایش قدرت سیاسی است؟

حدود سه هزار و هشتصد سال پیش که «حمورابی»، پادشاه «بابل»، مجموعه قوانینی برای مجازات بدن ها تدوین کرد تاکنون به واقع جامعه بشری به لحاظ نظام اجتماعی و حقوقی دچار تحول شده است. در جهان باستان و حتی مدنیت پیشامدرن، کار، جنگ، بردگی، مالکیت، منزلت اجتماعی و حتی مجازات، همگی ارتباط مستقیمی با بدن انسان داشتند. هنوز دولت مدرن، زندان‌های گسترده، حقوق شهروندی، نهادهای پیچیده اداری و سازوکارهای جدید کنترل اجتماعی وجود نداشت. بنابراین طبیعی بود که قانون نیز مهم‌ترین ساحت قابل مشاهده وجود انسان؛ یعنی بدن او را موضوع خود قرار دهد.

اسلام نیز در چنین بستر تاریخی ظهور کرد. جامعه عرب در قرنی که بستر این ظهور بود، جامعه‌ای قبیله‌ای و پیشامدرن بود که مناسبات اجتماعی آن هنوز بر محور پیوندهای خونی، جنگ، مالکیت و بدن سامان می‌یافت؛ بنابراین، حضور عناصر تن‌محور در حقوق کیفری آن دوره در متن تاریخی آن قابل فهم است؛ ولی آیا انسان امروز هنوز همان انسانی است که بدن، مهم‌ترین ساحت تعریف‌کننده وجود او بود؟

انسان معاصر دیگر فقط یک موجود زیستی نیست. او دارای شخصیت حقوقی، کرامت انسانی، هویت اجتماعی، روابط انسانی، حقوق فردی و جایگاه شهروندی است. به همان نسبت، قدرت سیاسی نیز دیگر فقط از طریق زور مستقیم و اعمال خشونت فیزیکی عمل نمی‌کند؛ بلکه از مسیر قانون، آموزش، رسانه، اقتصاد، فناوری و تولید مشروعیت اجتماعی اعمال می‌شود و از این روست که ابزارهای نمایش قدرت نیز همراه با تحول انسان و جامعه تغییر کرده است.

از سویی باید دانست که مجازات، فقط بر محکوم اجرا نمی‌شود، بر روان جمعی جامعه نیز اجرا می‌شود. هر نظام کیفری فقط یک مخاطب ندارد. محکوم یک مخاطب است؛ اما جامعه‌ای که شاهد آن مجازات است نیز مخاطب دیگر آن است. میلیون‌ها نفر ممکن است یک صحنه مجازات را ببینند، درباره آن قضاوت کنند، احساساتشان برانگیخته شود و برداشتشان از عدالت، قدرت و مشروعیت تحت تأثیر قرار گیرد. از این منظر، مجازات یک کنش صرفاً حقوقی نیست؛ یک کنش اجتماعی و روان‌شناختی نیز هست.

روان‌شناسی اجتماعی نشان داده است که ادراک بی‌عدالتی، تحقیر، تبعیض یا خشونت می‌تواند احساسات جمعی قدرتمندی ایجاد کند. این احساسات، اگر در جامعه انباشته شوند، ممکن است بر اعتماد اجتماعی، رابطه مردم با نهادهای قدرت و حتی آمادگی برای کنش‌های اعتراضی یا پرخاشگرانه بیشتر اثر بگذارند. چنانچه اعدام های پرونده خانه اصفهان، نه تنها ترس و بازدارنگی در اصفهان ایجاد نکرد که به اعتراضات و خشونت میدان علیخانی منتهی شد و این که تصویر خشن اعدام ها در این میدان، با روان جمعی چه کرده و چه آثاری خواهد داشت، قابل پیش بینی است.

در گذشته، نمایش عمومی مجازات احتمالاً بیش از هر چیز برای ایجاد ترس و نمایش اقتدار طراحی می‌شد؛ زیرا بدن، مهم‌ترین عرصه‌ای بود که قدرت می‌توانست خود را بر آن آشکار کند. اما در جامعه‌ای که انسان خود را نه فقط از طریق بدن، بلکه از طریق کرامت، هویت، حقوق و آزادی‌هایش تعریف می‌کند، نمایش خشونت بر بدن نه تنها نمی تواند همان معنای گذشته را به طور کامل تولید کند؛ بلکه می تواند احساس همدلی با فرد مجازات شده را افزایش دهد و به جای تقویت مشروعیت، شکاف میان جامعه و نهادهای قدرت را عمیق‌تر کند و مشروعیت را بیش از پیش کاهش دهد.

قدرت نیز مانند قانون، در تاریخ زندگی می‌کند. همان‌گونه که تصور ما از انسان، عدالت و مجازات تغییر کرده است، نسبت به قدرت مشروع نیز تغییر کرده است؛ لذا در دنیایی با تحولات مبنایی و معنایی نسبت به ساحت   انسانی، دیگر ترس از حکومتی که در عموم و آشکارا جان بدن ها را می گیرد، بدان مشروعیت برای اطاعت نمی دهد و حکومتی که ادراک جمعی آن را نامشروع بداند، نافرمانی را در اشکال مختلف از جامعه بازخورد خواهد گرفت. 

لذا مسئله امروز فقط این نیست که یک مجازات تا چه اندازه شدید است؛ بلکه این است که بر روان جامعه چه اثری می‌گذارد. اگر مجازات برای حفظ جامعه وضع شده است، نمی‌توان موفقیت آن را تنها بر بدن محکوم، شکستن، آویختن و جان گرفتن آن سنجید؛ باید آن را در آینه روان جمعی نیز دید. قانونی که امنیت را با گسترش خشم، احساس بی‌عدالتی و فرسایش اعتماد عمومی دنبال کند، در همان نقطه‌ای شکست می خورد که گمان می‌کند قدرت خود را به نمایش گذاشته است، همان قانونی که چنگ بر روان جمعی جامعه می زند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

چتر هسته‌ای پاکستان بر خلیج فارس

در شهریور ۱۴۰۴، عربستان سعودی و پاکستان توافق‌نامه دفاع مشترکی امضا کردند که بر اساس آن، حمله به هر یک از دو کشور، حمله به طرف دیگر تلقی می‌شود. این توافق، که جزئیات کاملش محرمانه مانده، صرفاً یک قرارداد نظامی نیست؛ نشانه شکل‌گیری یک آرایش امنیتی تازه در خاورمیانه است — واقعیتی که در جریان جنگ اخیر ایران به‌روشنی آشکار شد: پاکستان حدود هشت هزار نیرو، یک اسکادران جنگنده JF-17 و سامانه پدافند هوایی HQ-9 به عربستان اعزام کرد، و بر اساس گزارش‌ها، متن پیمان امکان استقرار تا ۸۰ هزار نیروی پاکستانی را فراهم می‌آورد.

این تحول ریشه در نگرانی چندساله کشورهای عربی خلیج فارس دارد. تنش‌های منطقه‌ای افزایش یافته و اطمینان به حمایت کامل قدرت‌های فرامنطقه‌ای، به‌ویژه آمریکا، کاهش یافته است. در چنین فضایی، ریاض به دنبال شریکی نظامی بود که هم توان بازدارندگی داشته باشد و هم وابستگی کمتری به معادلات غربی. پاکستان با ارتشی بزرگ و باتجربه، و مهم‌تر از آن، با توان هسته‌ای، این نقش را ایفا کرد؛ چنان‌که وزیر دفاع پاکستان به‌طور تلویحی گفته این پیمان عربستان را زیر «چتر هسته‌ای» اسلام‌آباد قرار می‌دهد — بعدی که تحلیل‌های امنیتی منطقه را باید مستقیماً درگیر کند.

برای پاکستان نیز این همکاری بیش از یک مسئله نظامی است. با اقتصادی شکننده، اسلام‌آباد از طریق این پیمان به دنبال کمک مالی، سرمایه‌گذاری و درآمد صنایع دفاعی است؛ توان نظامی به ابزاری برای بقای اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است.

آنچه با عربستان محقق شده، هنوز به کویت، بحرین و اردن تعمیم نیافته؛ مذاکرات با این کشورها در مراحل اولیه‌تری قرار دارد و نباید با توافق راهبردی ریاض-اسلام‌آباد هم‌سطح دانسته شود. اگر این مذاکرات به توافق‌های مشابه برسد، می‌توان از شکل‌گیری شبکه‌ای گسترده‌تر سخن گفت؛ در غیر این صورت، آنچه امروز وجود دارد محور دوجانبه سعودی-پاکستانی است، نه ائتلافی چندجانبه.

این مسیر بی‌هزینه نیست. عربستان پیش از امضای پیمان، آمریکا را در جریان نگذاشته بود، امری که نشان می‌دهد ریاض حاضر است در تصمیمات امنیتی کلان مستقل از واشنگتن عمل کند. از سوی دیگر، وزیر خارجه عربستان شخصاً همتای ایرانی خود را در جریان این توافق قرار داد؛ اقدامی که نشان می‌دهد ریاض، برخلاف ظاهر رقابتی این آرایش، در تلاش برای مدیریت واکنش تهران است. با این‌همه، نزدیکی فزاینده پاکستان به محور عربی، به‌ویژه اگر با تشدید بحران‌های منطقه‌ای همراه شود، اسلام‌آباد را در معرض فشار برای ایفای نقشی مستقیم‌تر در منازعات خاورمیانه قرار می‌دهد؛ دغدغه‌ای دیرینه در سیاست خارجی پاکستان.

آنچه امروز شکل می‌گیرد، فراتر از امضای یک قرارداد است: پاکستان، برای نخستین‌بار به‌شکلی رسمی و عملیاتی، از قدرتی صرفاً جنوب‌آسیایی به بازیگری مستقیم در معادله امنیتی خلیج فارس بدل شده است. تداوم یا توقف این روند به دو عامل بستگی دارد: میزان موفقیت مذاکرات با کویت، بحرین و اردن، و نحوه مدیریت واکنش ایران توسط ریاض و اسلام‌آباد.

محمدعلی سوره


#فرهیختگان راهی به رهایی

از اعتراض اجتماعی تا مجازات مرگ؛ وقتی مسیر گفت‌وگو مسدود می‌شود
فتانه هویدا 

هر بار که خبر اعدام یکی از معترضان را می‌شنوم، ذهنم فقط به لحظه اجرای حکم متوقف نمی‌شود؛ به مسیر پیش از آن بازمی‌گردد و این پرسش را مطرح می‌کند: چگونه اعتراضی که از دل مشکلات اقتصادی، فشارهای اجتماعی و احساس شنیده نشدن آغاز می‌شود، می‌تواند به نقطه‌ای برسد که پایان آن از دست رفتن جان انسان‌ها باشد؟
اعتراض، بخشی طبیعی از زندگی اجتماعی است. در هر جامعه‌ای گروه‌هایی ممکن است نسبت به شرایط موجود، تصمیم‌های سیاسی یا مشکلات اقتصادی اعتراض داشته باشند. مسئله اصلی این است که آیا جامعه ابزارهایی برای بیان این اختلاف‌ها و پیگیری مطالبات خود در اختیار دارد یا نه.
نهادهای واسط؛ مانند احزاب، انجمن‌های صنفی، سازمان‌های مدنی و رسانه‌های مستقل، تنها کانال انتقال خواسته‌های مردم نیستند. آنها به شکل‌گیری گفت‌وگوی اجتماعی، آموزش مشارکت مسئولانه و تبدیل خواسته‌های پراکنده به مطالبات مشخص کمک می‌کنند. در جوامعی که این نهادها نیرومندترند، اعتراض معمولاً بخشی از یک فرایند گسترده‌تر اجتماعی است و پیش از رسیدن به نقطه رویارویی، امکان مذاکره و اصلاح وجود دارد.
ضعف این نهادها به معنای آن نیست که هر اعتراضی به خشونت خواهد انجامید، اما می‌تواند جامعه را در برابر بحران آسیب‌پذیرتر کند. هنگامی که کانال‌های گفت‌وگو محدود باشند، خیابان ممکن است به اصلی‌ترین محل بیان نارضایتی تبدیل شود. در فضای هیجانی اعتراض، جریان‌هایی با اهداف متفاوت ممکن است وارد میدان شوند و مسیر اولیه یک مطالبه اجتماعی را به نفع خودشان تغییر دهند.
در این میان، مسئولیت حکومت نیز تعیین‌کننده است. حکومت علاوه بر حفظ نظم، مسئول ایجاد شرایطی است که نارضایتی‌ها امکان شنیده شدن و بررسی شدن داشته باشند. پاسخ‌گویی، پذیرش نقد، شفافیت اطلاعات و فراهم کردن امکان فعالیت نهادهای اجتماعی، از عواملی هستند که می‌توانند از انباشته شدن بحران جلوگیری کنند.
البته هیچ جامعه‌ای از احتمال خشونت مصون نیست و ممکن است در جریان اعتراض‌ها رفتارهای غیرقانونی یا خشونت‌آمیز رخ دهد. اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد هرچه راه‌های قانونی و مدنی برای حل اختلاف‌ها محدودتر باشد، احتمال تبدیل یک بحران اجتماعی به رویارویی افزایش می‌یابد.
در چنین شرایطی، آسیب‌ها به یک گروه محدود نمی‌شود. شهروندان ممکن است قربانی خشونت شوند و نیروهای انتظامی و امنیتی نیز ممکن است جان خود را از دست بدهند. پس از پایان بحران، جامعه علاوه بر پیامدهای انسانی، با مسئله اعتماد عمومی و پرسش‌هایی درباره چگونگی رسیدن به این نقطه روبه‌رو می‌شود.
اعدام پایان یک پرونده است، اما پایان یک پرسش نیست. حتی هنگامی که حکومت‌ها بر وقوع جرم‌های سنگین تأکید می‌کنند، اعتماد جامعه به عدالت نیازمند شفافیت روند دادرسی، امکان دفاع مؤثر و روشن بودن مبنای تصمیم‌های قضایی است.
بلوغ یک جامعه را می‌توان نه فقط در توانایی آن برای کنترل بحران‌ها، بلکه در توانایی آن برای جلوگیری از تبدیل اختلاف‌ها به زخم‌های عمیق انسانی سنجید.


#فرهیختگان راهی به رهایی

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- نارضایتی از اوضاع و احوال سبب شده هر از گاهی کسانی دنبال مقصر بگردند و کم هزینه‌ترین رفتار نقد شریعتی است.
در تازه ترین مورد آقای موسی غنی‌نژاد حتی یک گام فراتر گذاشته و از لفظ "شیاد" استفاده کرده است. چرا؟ چون برخی از سخنان شاعرانه خود را به فردی به نام "شاندل" منتسب کرده در حالی که او وجود خارجی ندارد و شاندل یعنی شمع و شمع سرواژۀ شریعتی مزینانی علی است!
با این حساب لابد مولانا هم شیاد است چون برخی معتقدند شمس تبریزی وجود خارجی نداشته یا اگر بوده واجد چنین شأن و مقام و جایگاهی نبوده که در سخن مولانا متجلی است و درویشی عادی بوده است و مولانا آن حجم از سخنان پیامبرگونه را به او نسبت داده و حتی نام دیوان کبیر خود را شمس گذاشته تا حمل بر خودستایی نشود.
مهم‌ترین مشکل آقای غنی‌نژاد این نیست که به شریعتی گفته شیاد چون او در حیات و اندکی بعد از ممات به کفر هم متهم شده بود. مشکل آقا‌موسای قصۀ ما اینهاست:
1. غنی‌نژاد دیر رسیده و سخنانی که دهه‌ها قبل دربارۀ آنها بحث و گفت و گو شده را به میدان کشیده است. به بیان دیگر تنها نقش قبر می کند و اگر برای نسل تازه جذاب است چون آنها هم دنبال مقصر می‌گردند و حوصلۀ مطالعۀ عمیق ندارند و به همین چهار تا فرستۀ وایرال شده بسنده می‌کنند.
او متولد 1330 است و در جریان انقلاب و سال‌های بعد از آن در سن‌و‌سالی بوده که بتواند بنویسد و نقذ کند اما نبوده و نبوده و یکهو ظهور کرده است. از این نظر شبیه سید جواد طباطبایی که دیر رسیده بود و این تأخیر را می‌خواست با پرخاش جبران کند و اواخر خیال می‌کرد تئوریسین انقلاب ملی ایران شده! البته از حق نباید گذاشت مرحوم دکتر طباطبایی از حیث دانش و آکادمیسینی قابل قیاس با آقای غنی‌نژاد نبود. منتها در ادبیات تند و پرخاش به این و آن شباهت‌هایی دارند.
2. شریعتی سال 56 درگذشته و حتی در مرداد 57 هم شاه شمار معترضان را تنها دو سه نفر معرفی کرد و اساسا شریعتی نقشی در انقلاب از حیث عملیاتی نداشت و در مخیله او نمی‌گنجید که روحانیت جانشین سلطنت شود و دنبال مدل دیگری بود.
3. اگر شریعتی مسؤول انقلاب 57 بود اعضای خانواده او را قریب یک دهه از خروج از کشور منع نکرده بودند و برای تغییر نام خیابان او بارها نمی‌کوشیدند.
4. باید اذعان کنم حمله به شریعتی و مصدق را متاسفانه برخی از دوستان مطبوعاتی ما باب کردند. چون نقد صاحبان قدرت هزینه داشت و به توقیف نشریه‌شان می‌انجامید رفتند سراغ مردگان! به تعبیر یوسف‌علی میرشکاک وقتی شکستن شیشه صاحبان قدرت پرهزینه شد سراغ شیشه دیگران رفتند که هم صدای شکستن آنها بپیچد و هم کاری به کارشان نداشته باشند!
5. روح گفتمان آقای غنی‌نژاد سلطنت‌طلبانه است اما رویش نمی شود یا جرأت ندارد و به جای آن که از رضا پهلوی و سلطنت تجلیل کند و رضا شاه را بستاید سراغ شریعتی‌کوبی و مصدق‌کوبی رفته. چون اولی هزینه دارد. یک عده هم به جای شریعتی از مصدق و شاملو می‌گویند تا هم دل سلطنت‌طلبان را به دست آورند و هم مشکلی برای شان از حیث نهادهای امنیتی و نطارتی پیش نیاید.
6. این حدس را با خود ایشان هم بعد از نمایش فیلم "مست عشق" در میان گذاشتم که یک دلیل رویکرد ایشان این است که به خاطر طرح این مباحث در اینستاگرام مورد توجه قرار می گیرد در حالی که خیلی از این به‌به و چه‌چه کنندگان هیچ یک از مقالات و یادداشت‌های ایشان در دنیای اقتصاد را نخوانده‌اند.
دوستی که به جای نوشتن در مطبوعات به تلویزیون رفته بود در چرایی آن گفت: وقتی در نشریات می‌نوشتم زیاد مرا نمی‌شناختند ولی از وقتی به تلویزیون رفته‌ام بقال محل هم مرا می‌شناسد. حرف زدن آسان‌تر هم هست و پول بهتری هم می‌دهند.
حالا حکایت آقا موساست. آن همه یادداشت و رهنمود اقتصادی او یا دیده نشد یا به آنها توجهی نشد و حالا به اهمیت "اقتصاد توجه" پی برده است و از این به‌به و چه‌چه چه و احساس اپوزیسیونی بی هزینه کیفور می‌شود!
7. به جای تهمت به شریعتی باید از شاه انتقاد کند که مرد حسابی! یک بار این استاد دانشگاه را دعوت می‌کردی ببینی حرف حساب او چیست؟ اتفاقا در دو زمینه نقد روحانیت ومخالفت با مارکسیسم با هم اتفاق نظر داشتند. از حسینیه ارشاد تا کاخ نیاوران مگر چقدر راه بود؟ شاه اما ترجیح می‌داد عصرها را با دلبرکان غمگین انتخابی اسدالله عَلَم بگذراند تا با امثال شریعتی و با روشن فکران میانه‌ای نداشت و بعید بود کتابی از او را خوانده باشد.
اگر شریعتی قهرمان شد به خاطر این بود که بی هیچ دلیل موجه ساواک او را به زندان انداخت و پدرش را هم و بعد خانه نشین شد و ناچار از ترک کشور. او که داشت درس خود را می‌داد.
👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
دست‌کم برای این که تصور نکنیم آقای غنی‌نژاد هم پهلوی چی شده این را هم بگوید. یا شاید نگران است در این صورت هواداران تازه خود را از دست بدهد و لابد ترجیح می‌دهد آنها را داشته باشد چون از انبوه نوشته‌های او که آبی گرم نشد لابد با این جنجال‌ها در 75 سالگی به محبوبیت برسد.
قبل از غنی‌نژاد و شاید به پیشنهاد او معتبرترین مجلۀ اقتصادی هم در گزارشی اندیشه‌های اقتصادی سوسیالیستی را به شریعتی نسبت داده بود و همان موقع نوشتم اتفاقاً اختلاس‌ها در دو دهۀ اخیر رخ داده که به بانک‌های خصوصی مجال داده شد و وقتی از اندیشه‌های سوسیالیستی دهۀ 60 فاصله گرفتیم.
8. مهم‌ترین نکته این که بهترین نقد را بر شریعتی و در اوایل دهه 70 دکتر سروش نوشت و شما بعد از 35 سال تازه رسیدی! دیر رسیدی دکتر جان و در 75 سالگی دنبال وایرال شدنی!
9. منتظر انتقادات آقای غنی‌نژاد از شخصیت‌های دیگر هستیم که در حیات و قابل دفاع از خود باشند وگرنه این سخنان نه شجاعت می‌خواهد نه هنر هر چند قابل درک است که به توجه در فضای مجازی علاقه‌مند است و هر قدر به خاطر نوشته‌ها قدر ندید برای وایرال شدن ذوق می‌کند.
10. جناب غنی‌نژاد! کاش در نوبت بعد بگویید در قبال این شیادی چه به دست آورد؟ زندان انفرادی و ترک شغل و مهاجرت و در‌به‌دری؟!

#فرهیختگان راهی به رهایی

تفاوت نگاه نادرشاه و جمهوری اسلامی به جنگ
علیرضا مکرمی

https://news.gooya.com/2026/07/post-111751.php


#فرهیختگان راهی به رهایی

هیچکس جرائت ندارد در این کشور هویت کسانی که ارزهای صادراتی را دزدیده‌اند (تراستی‌ها) بر ملا کرده یا حتی نام یکی از آنها یا پدرانشان را با حروف اختصاری به زبان بیاورد!

چرا؟

یاسر عرب


#فرهیختگان راهی به رهایی

گفتارها؛
ارایه‌ای از مجید تفرشی

واکاوی تاریخی ریشه‌های غرب‌ستیزی در ایران و ایران‌ستیزی در غرب
با تکیه بر تحولات پس از انقلاب
به مناسبت یکصد و بیستمین سالگرد انقلاب مشروطیت ایران

خانه گفتارها، کلاب‌هاوس
۱۰ مرداد ۱۴۰۵ | ۱ آگوست ۲۰۲۶
ساعت ۲۱.۳۰ به وقت ایران


#فرهیختگان راهی به رهایی

ریاضی‌دان ایرانی برنده مدال آباکوس: برایم سخت است به دولتی مالیات بدهم که روی سر مردمت بمب می‌ریزد

من و دوستان ایرانی ام به فکر مهاجرت از امریکا افتادیم.



#فرهیختگان راهی به رهایی

۹۰ میلیون ایرانی رعیت ۹۰ نفر الیگارش است

واقعیت این است که دولت ایرانِ ۹۰ میلیونی، ۹۰ هیچ از ۹۰ نفر الیگارش‌ باخته است. واقعیت تلخ این است که ایران ۹۰ میلیونی، مستعمره ۹۰ نفر الیگارش شده است. درد دارد، برخورنده و تحقیرآمیز است اما چه باک اگر صریح بگوییم، ۹۰ میلیون ایران به کارگر و رعیت ۹۰ نفر الیگارش تبدیل شده‌اند.


#فرهیختگان راهی به رهایی

”شستشوی مغزی ایدئولوژیک”
موسی غنی نژاد

« کارکرد افیونی ایدئولوژی، تبدیل عقل به جهل و جایگزینی واقعیت با توهم و نهایتأ خودفریبی و دیگرفریبی است.

به نحوی که فرد ایدئولوژی زده، حتی اگر بیشترین خسارات، صدمات و شکست ها را نیز متحمل شده باشد،
تحت تأثیر مخدر افیونی ایدئولوژی، نه تنها دردی احساس نمی کند، بلکه همچنان احساس شعف و پیروزی دارد!!!”

یک دشمن ایدئولوژی زده  نعمتی است که منافع حاصل از آن، از منافع حاصل از داشتن چندین دوست و متحد واقع بین بیشتر است.»


#فرهیختگان راهی به رهایی

آزادی خواهی چیست بخش اول
موسی غنی‌نژاد

به نظر می‌رسد اندیشه‌ها و جزمیات چپ در جامعه امروز ما دچار افول ناگزیری شده و گرایش به اندیشه‌های آزادی‌خواهانه یا لیبرالیسم رو به فزونی دارد. این تحول در سپهر اندیشه به ویژه در میان جوانان بسیار دلگرم کننده و برای آینده ایران عزیز امید بخش است. اما اگر به آفت‌هایی که از همان آغاز پیدایش لیبرالیسم دامن‌گیر آن بوده و در طول دو سده گذشته به انسجام و کارآیی آن در همان زادگاه خود در جوامع اروپایی لطمه زده توجه نشود این آفت‌ها در جامعه ما ممکن است به مراتب زیانبارتر باشد. برای دوری جستن یا چاره‌جویی این آفت‌ها تلاش خواهیم کرد سلسله نوشته‌های کوتاهی را در رابطه با مسائل و موضوعات مشخص ارائه دهیم. این کار در حقیقت فتح بابی است برای رسیدن به درکی منسجم و روشن از مکتب آزادی‌خواهی یا لیبرالیسم. نخستین نوشته در باره چیستی لیبرالیسم و آفت‌های همزاد آن است.
👇
#فرهیختگان راهی به رهایی

👆
آزادی‌خواهی یا لیبرالیسم به معنی امروزی اروپایی کلمه یک مکتب فکری است که ستون اصلی خیمه فرهنگ و تمدن مدرن را تشکیل می‌دهد. این مکتب گرچه برخی جنبه‌های آن ریشه در یونان باستانِ متاثر از اندیشه‌های شرقی دارد، اما اندیشه‌ای نوآیین و‌محصول تحول اندیشه و جامعه اروپایی، به ویژه دو اصلاح دینی مهم در مسیحیت غربی طی هزاره دوم میلادی است. جان‌مایه لیبرالیسم اعتقاد به حقوق طبیعی یا ذاتی و ناگسستنی آزادی و حقوق ‌فردی انسان به ماهُوَ انسان است، به سخن دیگر، هر انسانی به محض اینکه پا به دنیا می‌گذارد سوای رنگ پوست، نژاد، مرتبه اجتماعی، مذهب و اعتقادات والدین و غیره از این آزادی و حقوق برخوردار است. در سایه این اندیشه نوآیین است که فرهنگ و جامعه مدرن شکل می‌گیرد و دنیا را به تدریج وارد دوران بی‌سابقه‌ای از پیشرفت‌های علمی، فنی و اقتصادی می‌کند.
👇
#فرهیختگان راهی به رهایی