سیدمحمد خاتمی به عبدالکریم سروش تسلیت گفت

حجت‌الاسلام و‌المسلمین سیدمحمد خاتمی رئیس‌جمهور پیشین کشورمان در پیامی درگذشت برادر استاد دکتر عبدالکریم سروش را تسلیت گفت.

متن پیام حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمحمد خاتمی بدین شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم
حضرت مستطاب استاد دکتر عبدالکریم سروش!

▪️دل دریا و جان متوکل و شکیبای شما نیاز به تسلیت ندارد ولی به رسم ادب و برای تجدید عهد و مودت بر خود لازم دانستم که درگذشت برادر بزرگوارتان را صمیمانه به جنابعالی و همه بستگان داغدار تسلیت بگویم. از خداوند منان برای آن فقید سعید آمرزش و رحمت الهی و برای بازماندگان معزز تندرستی و شکیبایی و پاداش نیکو مسالت می کنم و طول عمر و دوام توفیقات جنابعالی را در خدمت به ائین و اندیشه و ایران از پروردگار توانا خواستارم!

ایام عزت مستدام
سیدمحمد خاتمی
۱۴۰۵/۵/۵

#فرهیختگان روزن آگاهی

سعیـده الـهام
مشهد. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

یک ایران به میدان علیخانی اصفهان چشم دوخته است!

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔖شاه اسماعیل اول و آلبوکرک: بررسی امکان اتحادی راهبردی برای تصرف حجاز
✍️محمدحسن رحیمیان

در تاریخ صفویه، اتحاد شاه اسماعیل اول با پرتغال معمولاً به‌عنوان ائتلافی علیه دولت عثمانی معرفی شده است؛ اما پژوهش حاضر، با تکیه بر منابع مهمی از جمله متون پرتغالی و ایتالیایی، این برداشت رایج را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که مسئله، بسیار فراتر از یک رقابت سیاسی با عثمانیان بود. مطابق اسناد و شواهد بررسی‌شده، حجاز و شهرهای مکه و مدینه محور اصلی این هم‌گرایی به شمار می‌رفت. شاه اسماعیل، با اتکای مؤکد بر ادعای سیادت و مشروعیت مذهبی، فرمانروایی بر سرزمین‌های اسلامی حجاز و مصر و شام را نیز هدف و حق مسلم خود می‌دانست. در سوی دیگر، آلفونسو د آلبوکرک، فرماندۀ پرتغالیان، با انگیزه‌های استعماری و دینی، نابودی ممالیک و تسلط بر دریای سرخ و سرزمین حجاز را به‌عنوان هدف امپراتوری پرتغال دنبال می‌کرد. همین اشتراک منافع، زمینه‌ساز یکی از مهم‌ترین ائتلاف‌های راهبردی در اوایل قرن شانزدهم میلادی شد؛ قرنی که با ظهور دو تهدید جدید و جدی برای عثمانی و ممالیک آغاز شد. در شرق، صفویان برآمدند و در جنوب، پرتغالی‌ها وارد اقیانوس هند شدند و ضمن تهدید دریای سرخ، در مقطعی مکه و مدینه را نیز در معرض خطر قرار دادند. اندیشۀ تصرف بیت‌المقدس (اورشلیم) نیز به تنش پرتغالی‌ها با ممالیک می‌افزود.

شاه اسماعیل در پی تصرف حجاز و تسلط بر اماکن مقدسۀ آن (حرمین شریفین) بود؛ هدفی که کاملاً منطبق با اهداف فرماندۀ پرتغالی‌ها در آسیا بود تا به موعودگرایی مذهبی پادشاه پرتغال (مانوئل اول) جامۀ عمل بپوشاند. دشمنی افراطی آلبوکرک با مسلمانان علاوه‌بر تعصبات و احساسات شخصی، به موعودگرایی ضداسلامی دربار مانوئل و همچنین، شرکت مکرر آلبوکرک در نبرد علیه مسلمانان مراکش و کشته شدن برادرش در آن‌ها بازمی‌گشت. اروپاییان صفویان را فارغ از ماهیت عقایدشان دشمن مسلمانان می‌شناختند؛ به‌طوری‌که حتی احتمال مسیحی شدن اسماعیل را نیز منتفی نمی‌دانستند. حضور پرتغالی‌ها در آسیا بر دو رکن بنیادین موعودگرایی مذهبی (Messianism) و سوداگرایی (Mercantilism) قرار داشت. جنبۀ مذهبی‌ آن را می‌توان در نوشته‌های شدیداللحن مورخ آن عصر (de Barros) یافت که ضمن معرفی توهین‌آمیز پیامبر (ص) به‌عنوان «دشمن بزرگ مسیح» و «رهبر فرقۀ دوزخی»، برای توجیه لزوم حضور در آسیا و تسلط بر شرق، به گسترۀ سرزمینی فتوحات اسلامی در قرون اولیۀ اسلام اشاره می‌کند.

برخلاف ادعای برخی که هدف صرف و غایی صفویان از قدرت‌گیری را «ایران» توصیف می‌کنند، این مقاله نشان می‌دهد که هدف شاه اسماعیل از مرزهای ایران فراتر رفته و حجاز، به‌عنوان مهم‌ترین کانون مشروعیت دینی جهان اسلام، جایگاهی محوری در محاسبات او یافته بود. از همین رو، همکاری با قدرتی اروپایی همچون پرتغال، نه یک اتحاد مقطعی، بلکه بخشی از برنامه‌ای بزرگ‌تر برای دگرگون ساختن موازنۀ قدرت در مشرق اسلامی تلقی می‌شد؛ نقشه‌ای که قرار بود با پیشروی سپاه صفوی از خشکی و حملات ناوگان پرتغال از دریا، دولت ضعیف و فرسودۀ ممالیک را از میان بردارد و راه را به سوی حجاز بگشاید.

این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که تحقق این طرح هرگز به مرحلۀ اجرا نرسید. مرگ آلبوکرک و مهم‌تر از آن، پیش‌دستی سریع و به‌موقع سلطان سلیم اول در فتح شام و مصر و حجاز با برانداختن ممالیک چرکسی، معادلات سیاسی منطقه را به‌کلی دگرگون ساخت و پیش از آنکه اتحاد صفوی-پرتغالی بتواند اهداف خود را تعقیب و پیاده کند، پادشاه عثمانی آن را خنثی و منتفی کرد. بدین‌ترتیب، مکه و مدینه تحت حاکمیت عثمانیان قرار گرفت و عنوان «خادم الحرمین الشریفین» به سلطان سلیم رسید؛ رخدادی که نه‌تنها سرنوشت ممالیک برجی، بلکه آیندۀ ژئوپلیتیک جهان اسلام را نیز تغییر داد.

اهمیت این مقاله تنها در بازشناسی یک اتحاد کمترشناخته‌شده نیست؛ بلکه در آن است که تصویری متفاوت از سیاست خارجی صفویه در اوایل آن ارائه می‌دهد. بر پایۀ یافته‌های این پژوهش، حجاز صرفاً یک موضوع حاشیه‌ای یا مذهبی نبود، بلکه یکی از اهداف دولت صفوی به‌شمار می‌رفت؛ هدفی که تحقق آن مستلزم همکاری با قدرتی دریایی و مسیحی چون پرتغال بود. از سوی دیگر، این پژوهش نشان می‌دهد که فتوحات سلطان سلیم را باید فراتر از یک پیروزی نظامی نگریست؛ رخدادی که با برهم زدن موازنۀ موجود، مانع از تحقق پروژۀ مشترک صفوی-پرتغالی شد و مسیر تاریخ جهان اسلام را در یکی از حساس‌ترین مقاطع خود دگرگون کرد: «پس از مرگ آلبوکرک، رویدادی به وقوع پیوست که برنامۀ شاه اسماعیل و پرتغالی‌ها را برای تصرف حجاز نقش بر آب کرد. سلطان سلیم اول با کیاست و زیرکی بسیار، جنگ با ممالیک را شروع کرد و بدین‌ترتیب، رؤیای صفوی-پرتغالی برای تسلط بر حجاز، برای همیشه بر باد رفت.»

📚 همچنین بخوانید:
📖 آیا هدف شاه اسماعیل اول «ایران» بود؟

✉️ @SafavidStudies | مطالعات صفویه

فحاشی هوشنگ امیراحمدی به علی نظری سردبیر مستقل آنلاین

مصاحبه سراسر از دشنام و فحاشی هوشنگ امیراحمدی به اینجانب را از طریق گفتگویی یکطرفه به میزبانی علی ایزدی شنیدم! قراربود این مناظره شنبه شب سوم مرداد۱۴۰۵ از طریق نرم افزار زوم برگزارشود. امیراحمدی با وحشت از این مناظره صرف نظر کرد!

صبح روز دوشنبه ۱۴۰۵/۵/۵ فایل گفتگوی آقای ایزدی با هوشنگ امیر احمدی به دستم رسید.
بیش از ۲۰ بار با واژه شارلاتان به من آنهم بخاطر بیان نظراتم علیه سیاستهای ویرانگر احمدی نژاد از ۸۴ تا ۹۲ عقده گشایی کرده است!
امیر احمدی که برای حافظه تاریخی مردم ایران ارزشی قائل نیست.در این گفتگو دروغ بزرگی گفت و مدعی شد او حتی یکبار از احمدی نژاد دفاع نکرده!
باید اینجا از این استاد ایرانی آمریکایی ۷۹ ساله پرسید،
آیا یادتان رفته است در مصاحبه با voa بعد از بازگشت از نخستین سفرتان به ایران چگونه لب به ستایش از احمدی نژاد گشودید؟

۸ عدد ویدیوی شما موجود است که از«تحفه آرادان»تملق و تمجید نموده اید!

قطعا شما که از مناظره فرار کردید، در غیابم لب به فحاشی باز می کنید،آیا این فحاشی ها حاکی از ضعف استدلال و برهان شمانیست؟ از مناظره منصرف میشوید و در تریبونی که من حضور ندارم فحاشی می کنید؟!البته احمدی نژادهم مخالفانش را خس و خاشاک خطاب می کرد!

جناب امیر احمدی؛ کسیکه در گفتگو و مناظره توانمندی داشته باشد،هرگز فحاشی را انتخاب نمی کند، سخیف سخن نمی گوید!
اگر حرفی برای گفتن دارید به میدان مناظره بیایید تا در حضور مردم با هم به نقد و گفتگو بنشینیم.افکار عمومی بهترین قاضی خواهد بود.

آقای امیر احمدی شما ۷۹ ساله و استاد تمام دانشگاه هستید! در کدام دانشگاه اینگونه مهارت فحاشی و لمپن گویی را آموخته اید؟
آیا اگرکسی با دلیل و برهان اثبات کرد که شما حامی محمود احمدی نژاد بوده و هستید، بجای رفع شبهه، باید او را شارلاتان بناامید؟

آقای امیر احمدی در بکار بردن واژه شارلاتان خطاب به من،باید بگویم، قطعا جنابعالی قیاس به نفس کرده اید!
از قدیم گفته اند،آدم ضعیف النفس و ترسو با فحاشی به طرف مقابلش انهم در غیب او می تازد!

آقای امیر احمدی با صدای بلند می گویم در ۵ دهه گذشته هیچ کس به اندازه احمدی نژاد به این مرز و بوم خیانت نکرده است!

او مردم را خس و خاشاک خطاب کرد.

معاون اول و معاون اجرایی اش به جرم غارت بیت المال توسط دادگستری ایران به زندان رفتند!این مطلب را قبول ندارید؟

آیا دزدی و اختلاس۳۰۰۰ میلیاری خاوری را هم تکذیب می نمایید؟

در چت مکتوب با اینجانب ماجرای دکل نفتی دزدیده شده را را کذب می دانید!

۷۰۰ میلیارد دلار فروش  نفت در۸سال دوران احمدی نژاد را اراجیف می دانید و گم شدن۳۰۰ میلیارد دلار پول نفت را غیر واقعی می پندارید!؟

در حالیکه شخص محمود احمدی نژاد در ۱۳ سال گذشته که از قدرت کنار رفته، این سوال مخالفانش را هرگز پاسخ نداده ،شما آن وقت سینه چاک می کنید و مدعی هستید این قضیه دروغ است و صحت ندارد؟

در چت مکتوب که به شما یادآوری کردم، ۱۷تن از اعضای دولتش علیه او بیانیه دادند، و دولت نهم و دهم را مایه خسران و عقب گرد جامعه دانستند که موجب عصبانیت شدید شماشد! چرا؟

وقتی از شما پرسیدم در سال۸۸ چرا احمدی نژاد،سعید مرتضوی «آمر قتلهای مخالفینش در کهریزک»را بر مسند ثروتمندترین دستگاه دولتی کشور(سازمان تامین اجتماعی) نشاند،عصبانی شدید!آیا سعید مرتضوی با آن همه فجایع را می خواهید تطهیر کنید؟

شما نقدهای اینجانب بعنوان یک روزنامه نگار باسابقه را متاثر از نظرات شخصیت هایی چون خاتمی،روحانی و ظریف می دانید، در حالیکه در چت مکتوب دهها سند از اظهارات اصولگرایان علیه احمدی نژاد را نشان دادم، عصبانی شدید!

آقای امیر احمدی در هر جایی که شما بخواهید من آماده مناظره با شما هستم.اگر شهامت دارید بسم الله...
گفتید تا دو ماه آینده به ایران بر میگردید،من حاضرم حتی در صدا وسیمای جمهوری اسلامی با شما مناظره داشته باشم.

آقای امیراحمدی چرا از  مقایسه کارشناسانه اقتصاد کشور در دولتهای خاتمی و احمدی نژاد در آن چتها،اینقدر،خشمگین شدید؟
ارزش پول ملی،تورم، بیکاری،حجم نقدینگی،رشد اقتصادی،سفره مردم در پایان دولتهای احمدی نژاد وخاتمی را با استناد به آمار برایتان نوشتم،اما آمپر سوزاندید و گفتید این تهمت ها حرفهای تکراری وصحت ندارد!

در چتهای مکتوب به آقای امیر احمدی تاکید کردم حامیان احمدی نژاد؛ظلم بزرگی به مردم نمودند و قطعا خائن به مردم ایران هستند! باز هم آشفته شدید...

شما که از مناظره با اینجانب وحشت دارید، بیایید یک نظر سنجی برگزار کنیم و  از مردم بپرسیم شارلاتان کیست؟
من از همین حالا نتیجه این نظر سنجی را هرچه باشد قبول میکنم.شما هم لطفا شهامت یک مرد را داشته باشید!
علی نظری

#فرهیختگان راهی به رهایی

رواداری، این گمگشتۀ جامعۀ ایرانی
✍ادریس محمدی، روزنامه‌نگار

دکتر عبدالکریم سروش، پس از نقد تند موسی غنی‌نژاد از دکتر علی شریعتی، او را با الفاظی چون «بی‌ادب»، «گستاخ» و تعابیری از این دست خطاب کرد؛ واژگانی که شنیدنشان از کسی چون سروش، که سال‌ها نماد گفت‌وگو، مدارا و تکثر آرا معرفی می‌شد، دست‌کم برای من غریب است.



گویی دکتر سروش فراموش کرده است که خود او سال‌ها به ما آموخت هیچ اندیشه‌ای نباید از نقد مصون بماند. مگر نه این‌که در سایۀ تیغ برندۀ نقد وحی را نیز مستثنا نمی‌دانست و نظریه «رؤیاهای رسولانه» را مطرح کرد و یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم سنت دینی را از نو به بحث گذاشت؟ اگر آن نقدها مجاز بود و باید شنیده می‌شد، چرا امروز نقد شریعتی تا این اندازه برآشوبنده شده است؟

فارغ از این‌که حق با موسی غنی‌نژاد باشد یا با دکتر سروش، مسئله اصلی چیز دیگری است؛ اینکه اندیشه، تنها در میدان نقد رشد می‌کند، نه در حریم تقدس. شخصیت‌ها هر اندازه بزرگ باشند، از خطا مصون نیستند و هیچ نامی نباید چنان مقدس شود که نقد آن، به بی‌ادبی تعبیر گردد.

جریان‌های فکری، زمانی به بلوغ می‌رسند که بتوانند بدون خشم و برچسب‌زنی، یکدیگر را نقد کنند. اگر هر نقدی با واکنش احساسی و شخصی پاسخ داده شود، دیگر از گفت‌وگو چیزی باقی نمی‌ماند و میدان اندیشه، جای خود را به میدان هواداری خواهد داد.



شاید اکنون که باب نقد بیش از هر زمان دیگری گشوده شده است، وقت آن رسیده باشد که خانه‌تکانی جدی در افکارمان انجام دهیم؛ شخصیت‌ها را از هاله تقدسی که خود بر گرد نامشان ساخته‌ایم بیرون بیاوریم و به جای دفاع از افراد، از استدلال‌ها دفاع کنیم. جامعه‌ای که نتواند متفکرانش را نقد کند، دیر یا زود به تکرار همان اندیشه‌هایی محکوم خواهد شد که زمانی قرار بود راهگشای او باشند.



این واکنش از جناب سروش، که سال‌ها منادی پلورالیسم، تساهل و تضارب آرا بود، بعید می‌نماید؛ هرچند شاید در این سال‌ها دیگر هیچ تغییری در مواضع و رفتار روشنفکران، آن‌قدرها هم دور از انتظار نباشد.

@edrismohammadi2

صناعت و قناعت؛ از آرمان اخلاقی تا امکان تاریخی
علی رضا معینی

مقاله‌ی «صناعت و قناعت» دکتر عبدالکریم سروش، در حقیقت دعوت به ترک صنعت نیست؛ بلکه دعوت به مهار «روح مسابقه‌ای» صنعت است. آنچه سروش نقد می‌کند، تکنولوژی به خودی خود نیست، بلکه آن نوع از تکنولوژی است که انسان را در مسابقه‌ای بی‌پایان برای تولید بیشتر، مصرف بیشتر و تصرف بیشتر در طبیعت گرفتار می‌کند. این همان منطقی است که امروز زمین را به مرز فرسودگی رسانده و آینده‌ی زیست بشر را در معرض تهدید قرار داده است. اتفاقا سردبیر اندیشه پویا نیز در مصاحبه شان بطور کامل روی این موضوع پیگیری و کنکاش کرده بودند .

البته ناقدان مقاله نیز بیراه نمی‌گویند. اگر تنها یک کشور به این توصیه‌ها عمل کند و دیگر کشورها همچنان در مسابقه‌ی تولید، تسلیحات، استخراج معادن، بهره‌برداری از دریاها، اقیانوس‌ها و جنگل‌ها پیش بروند، آن کشور عملاً از گردونه‌ی قدرت و رقابت حذف خواهد شد. خود دکتر سروش نیز به این دشواری واقف بود. سال ۱۳۶۹، هنگامی که به ایشان گفتم مفاد این مقاله در جهان امروز عملی نیست، با تبسمی گفت: «آره، به درد این دنیا و یک کشور نمی‌خورد.» این پاسخ، نشان می‌داد که نویسنده بیش از آنکه در پی ارائه‌ی نسخه‌ای اجرایی برای نظام بین‌الملل باشد، دغدغه‌ی بیان یک حقیقت اخلاقی را داشته است.

امروز نیز بحران اقلیمی، گرمایش زمین، نابودی جنگل‌ها، آلودگی اقیانوس‌ها، استخراج بی‌رویه‌ی منابع طبیعی و مصرف افسارگسیخته، سبب شده است که بسیاری از اندیشمندان محیط‌زیست، اقتصاددانان و فیلسوفان، به نتایجی نزدیک به همان مقاله برسند. جنبش‌هایی چون «رشدزدایی» (Degrowth)، «مصرف مسئولانه» و «توسعه‌ی پایدار» نیز بر این باورند که رفاه بی‌پایان بر پایه‌ی مصرف بی‌پایان، نه ممکن است و نه مطلوب.

اما ارزش «صناعت و قناعت» تنها در عرصه‌ی سیاست جهانی نیست؛ شاید مهم‌تر از آن، کاربردش در زندگی فردی باشد. معنای قناعت آن نیست که انسان از نعمت‌های خداوند محروم بماند، بلکه آن است که به جای این پرسش که «چقدر بیشتر می‌توانم بردارم؟»، از خود بپرسد: «چقدر کمتر می‌توانم بردارم و همچنان زندگی خوبی داشته باشم؟»

گاه همین معنا را در خانه به فرزندانم می‌گویم. تلفن همراه، وسیله‌ای برای انجام کارهاست؛ نه موضوعی برای تفاخر. اگر دوربین آن چند برابر قوی‌تر باشد، یا صدایش اندکی بهتر، یا ویژگی‌های فرعی بیشتری داشته باشد، در بسیاری از نیازهای واقعی زندگی تغییری ایجاد نمی‌کند. مسابقه‌ی دائمی برای داشتن مدل تازه‌تر، بیش از آنکه نیاز را پاسخ دهد، میل را بی‌پایان می‌کند.

همین منطق را می‌توان در مقیاس جهانی نیز دید. اگر جهان از مسابقه‌ی جنگ و برتری‌طلبی دست بردارد، دیگر جنگنده‌هایی چون F-35 یا بمب‌افکن‌های B-2 این اندازه مایه‌ی فخر و مباهات نخواهند بود. بخش مهمی از پیشرفت فناوری، نه برای تعالی انسان، بلکه برای غلبه‌ی انسان بر انسان شکل گرفته است.

در مقاله‌ی «صناعت و قناعت»، مثال جاروبرقی نیز بیش از آنکه استدلالی فنی باشد، تمثیلی است برای نشان دادن این حقیقت که صنعت، شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته و زنجیروار است؛ هر ابزار، ابزارهای دیگر را می‌طلبد و انسان را هرچه بیشتر در شبکه‌ی نیازهای مصنوعی گرفتار می‌کند. استاد محمد سروش‌محلاتی نیز در کتاب دین و دنیا، همین مثال را نقد کرده و آن را برای اثبات مدعا کافی ندانسته است. این نقد، به مثال وارد است، اما اصل دغدغه‌ی اخلاقی مقاله را از میان نمی‌برد.

امروز کافی است به زندگی خود بنگریم. همین تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های رایانه‌ای، چه اندازه از عمر، تمرکز و آرامش جوانان را می‌گیرند. استاد مصطفی ملکیان نیز بارها گفته‌اند که یکی از دلایل نداشتن تلفن همراه شخصی، پرهیز از همین آشفتگی و اتلاف وقت است. تکنولوژی، اگر مهار نشود، آرام‌آرام از ابزار به ارباب تبدیل می‌شود.

از این‌رو، «صناعت و قناعت» را نباید صرفاً طرحی برای اداره‌ی جهان دانست؛ بلکه باید آن را تذکری اخلاقی برای انسان امروز تلقی کرد؛ انسانی که در میان وفور امکانات، بیش از هر زمان دیگر گرفتار فقر آرامش و فراغت است. شاید این مقاله، برنامه‌ی عملی سیاست جهانی نباشد، اما بی‌شک دعوتی است به بازاندیشی در نسبت انسان با طبیعت، مصرف، تکنولوژی و خویشتن؛ دعوتی که امروز، با همه‌ی بحران‌های زیست‌محیطی و روانی جهان، از زمان نگارش آن نیز شنیدنی‌تر و ضروری‌تر به نظر می‌رسد.
البته سخن جناب طبیبیان هم که اززمره ی اقتصاددانان دلسوز مملکت هستند به تعبیر دکتر سروش خلاف واقع است و شاید ناشی از یکی گرفتن دکتر سروش با کسی دیگر باشد :

«سخن طبیبان دروغ محض است. نمیدانم این کینه توزی ها کی به پایان می رسد و این دروغگویان کی ازین بی اخلاقی ها پشیمان می‌شوند.»

#فرهیختگان روزن آگاهی

گفتارها؛
ارایه‌ای از مجید تفرشی

واکاوی تاریخی ریشه‌های غرب‌ستیزی در ایران و ایران‌ستیزی در غرب
با تکیه بر تحولات پس از انقلاب
به مناسبت یکصد و بیستمین سالگرد انقلاب مشروطیت ایران

خانه گفتارها، کلاب‌هاوس
۱۰ مرداد ۱۴۰۵ | ۱ آگوست ۲۰۲۶
ساعت ۲۱.۳۰ به وقت ایران


#فرهیختگان روزن آگاهی

۹۰ میلیون ایرانی رعیت ۹۰ نفر الیگارش است

واقعیت این است که دولت ایرانِ ۹۰ میلیونی، ۹۰ هیچ از ۹۰ نفر الیگارش‌ باخته است. واقعیت تلخ این است که ایران ۹۰ میلیونی، مستعمره ۹۰ نفر الیگارش شده است. درد دارد، برخورنده و تحقیرآمیز است اما چه باک اگر صریح بگوییم، ۹۰ میلیون ایران به کارگر و رعیت ۹۰ نفر الیگارش تبدیل شده‌اند.


#فرهیختگان روزن آگاهی

به بهانه‌ی ثبت جهانی "قلعه الموت" در میراث جهانی یونسکو

اجرای علی قمصری در قلعه الموت

این منطقه ناحیه‌ای در ۱۰۵ کیلومتری شمال قزوین است و تا حدود سده نه قمری به عنوان دژ تسخیر ناپذیر مقر فرمانروایی اسماعیلیان بود و به همین دلیل نقشی مهم در تاریخ سیاسی و نظامی شمال ایران داشته.

تمبک : حمیدرضا یوسفی
دف : کیناز کیا

#فرهیختگان روزن آگاهی

نقشه شوم روسیه برای جمهوری اسلامی!

مازیار اوستا : روسیه که نزدیک به چهار سال است در باتلاق اوکراین گرفتار شده به دنبال راهی برای خلاصی از این باتلاق خود ساخته است! بر همین اساس در چند سال گذشته به هر طریق ممکن سعی کرده جمهوری اسلامی را شریک خود در جنگ با اوکراین نشان دهد تا در صورت امکان پای جمهوری اسلامی را مستقیما به این جنگ باز کند،تادر صورت محقق شدن این هدف شوم بی سرو صدا پای خود را از جنگ بیرون کشیده ایران را در برابر اوکراین اروپا و امریکا تنها بگذارد.

#فرهیختگان روزن آگاهی

✍🏻
چیزهایی که نمی‌دانیم

در جمعی دانشگاهی بحث شد که دانشجویان، حتی در رشته‌های علوم انسانی، شناختی حداقلی از مفاخر فکری، فرهنگی و ادبی خود ندارند؛ آن‌قدر که نام شهرام ناظری، هوشنگ گلشیری یا حتی علی شریعتی به گوششان نخورده است. همان‌طور که هیچ‌یک از اعضای آن جمع هم لابد نام «نیما تکیدو» را نشنیده بودند.

از کجا باید بدانند؟ از کجا باید بدانیم؟

هر از گاهی مناسبت‌های مختلف به رویمان می‌آورد که شناخت ما از دنیای خودمان چگونه محدود، بریده‌بریده و تکه‌تکه شده است. بی‌خبریم و نمی‌دانیم و شگفت‌زده می‌شویم که عجب مردمان پیش‌بینی‌ناپذیری هستیم‌ها!

حالا بیش از هر زمان دیگری متوجه هستیم که جهل صرفاً به معنای «فقدان دانش» نیست. مسئله فقط ندانستن نیست؛ مهم‌تر آن است که چرا برخی دانستنی‌ها اساساً از افق شناخت ما حذف می‌شوند.

موضوع «معرفت‌شناسی جهل» همین است: بررسی سازوکارهای قدرت و ساختارهایی که باعث می‌شوند افراد نه فقط برخی چیزها را ندانند یا نتوانند بدانند، بلکه حتی نخواهند بدانند.

ما فقط کم‌مطالعه یا کمتر کنجکاو نیستیم؛ مشکل فقط شبکه‌های مجازی و الگوهای فوری‌شان برای لذت و راحت هم نیست. ما از گذشته‌مان، از معاصران‌مان و از یکدیگر بریده‌ایم. دچار نوعی «کوری متقابل» شده‌ایم.

معرفت با ژن منتقل نمی‌شود. معرفت در بافتار زبان، تجربه، نهادهای اجتماعی، روایت‌ها، کتابت، گفت‌وگو و تعلیم و تربیت شکل می‌گیرد؛ در همین بسترها حفظ، نقد، تصحیح و انباشته می‌شود و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

معرفت، خلاف اطلاعات، امری انباشتی است و هر نسل بر دوش میراث معرفتی نسل‌های پیش از خود می‌ایستد.

وقتی شبکه‌ها و نهادهای تولید و انتقال معرفت دستخوش گسست، دستکاری یا حذف شوند، فقط بخشی از دانسته‌های ما از میان نمی‌رود؛ نفسِ امکان شناخت، تشخیص و مفاهمه میان مردم آسیب می‌بیند:
زبان هم را نمی‌فهمیم گرچه با یک زبان حرف می‌زنیم.

پنهان‌کردن، دور از دسترس کردن و سانسور؛ تحریف و بی‌اعتبار کردن منابع و اشخاص؛ تقویت «سانسور خودانگیخته» چه با حملات سایبری و چه با نظارت‌های دولتی؛ تشدید آموزش رسمی ایدئولوژیک، حذف، معدوم‌کردن یا برخورد گزینشی با منابع معرفت؛ برچسب‌زنی و ممنوعیت‌هایی که دایره «نپذیرفتنی‌ها» یا «تهدیدها» را بزرگ‌تر می‌کند؛ همگی هم‌دستی در ناآگاه نگاه داشتن و ساختن نظم سستی است که بر پایه «بی‌خبر نگه داشتن» استوار شده.

ایجاد انقطاع با حذف و دستکاری اندیشه‌ها، حقایق تاریخی، موضوعات و افرادی که باب طبع ما نیستند، فقط جهل تولید نمی‌کند؛ زنجیره انتقال معرفت را می‌بُرد. در نتیجه، تشخیص ریشه‌ها، فهم اکنون و امکان گفت‌وگو را مختل می‌کند.

جامعه‌ای که پیوند خود را با حافظه معرفتی‌اش قطع کند، فقط گذشته‌اش را از دست نداده، بلکه توان فهم امروز، گفتگوی منصفانه و تخیل فردا را هم از دست خواهد داد.

مریم نصر



#فرهیختگان روزن آگاهی

اعطا: دغدغه‌های تهران در دهه ۴۰ با امروز تفاوتی نکرده است

علی اعطا، عضو پیشین شورای شهر تهران، با اشاره به کشف مشروح مذاکرات انجمن شهر تهران در آرشیو شورای شهر گفت: این اسناد که سال‌ها در یکی از کمدهای روابط عمومی شورا نگهداری می‌شد، با هماهنگی مهدی چمران و به کتابخانه ملی تحویل داده شد تا در مرکز اسناد نگهداری شود.

🔹پاو با بیان اینکه این مجموعه تصویری ارزشمند از تاریخ مدیریت شهری تهران ارائه می‌دهد، افزود: مرور مذاکرات انجمن شهر نشان می‌دهد بسیاری از مسائل تهران از دهه ۴۰ تاکنون تغییر چندانی نکرده است؛ موضوعاتی مانند مسکن، کمبود آب و آلودگی هوا همان زمان نیز از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیریت شهری و شهروندان بوده‌اند/ شرق


#فرهیختگان راهی به رهایی

کار کردن در ناف ارتجاع!

محمدعلی موحد هفت سال در دهه‌ی بیست در بازار تهران حجره‌داری کرده و از این هفت سال اگر پیش بیاید و حوصله کند، به اندازه‌ی هفتاد سال حرف برای گفتن دارد؛ از روابط بین بازاری‌ها تا حتا مستراح‌های غیربهداشتیِ بازار، و همه هم پر از نکته: «هفت سال در ناف ارتجاع کار کردم. بازار ظلمتکده‌ی غریبی است. برادران امامی که کسروی را کشتند اصفهانی بودند و دلال کبریت در بازار؛ در بطن ارتجاع. من رئیس یا ارباب عسگراولادی بودم. آن‌ها سه برادر بودند. برادر بزرگ‌شان صادق بود. صادق با من رفیق بود. خودش دلال برنج بود و عضو سازمان جوانان حزب توده. او بود که دو تا برادرش را آورد گذاشت حجره‌ی من.» یا این ذکر از پدر مهندس مهدی بازرگان: «آن زمان در آن سرایی که من بودم دو سه تاجر گردن‌کلفت حضور داشتند. رئیس بازاری‌های ترک دو تن بودند. یکی حاج‌عباسعلی بازرگان بود پدر مهندس مهدی بازرگان. آن دیگری حاج عبدالحسین بود. اگر اختلافی پیش می‌آمد می‌رفتند پیش این دو نفر.»

در کتاب «آنچه نآمد در کتاب و در خطاب» موحد درباره‌ی روحیه و سبک مدیریت رؤسای شرکت نفت به تفکیک حرف زده است؛ درباره‌ی عبدالله انتظام و منوچهر اقبال و هوشنگ انصاری. در دوره‌ی اقبال است که به عنوان مدیر حقوقی شرکت نفت و به جای اقبال در جلسات نخست‌وزیری هم شرکت می‌کند. اما در فصل نفت صفحه‌ای ویژه برای مهدی بازرگان باز می‌کند و حسابِ او را از حساب باقیِ انقلابیون ۱۳۵۷ جدا می‌کند: «بازرگان خدمت بزرگی به این مملکت کرده است که هیچ‌جایی مطرح نشده و می‌خواهم در تاریخ ثبت شود. با ژاپنی‌ها قرارداد داشتیم برای پتروشیمی بندر شاهپور. حدود هشتاد درصد پتروشیمی تا زمان انقلاب ساخته شده بود. وقتی انقلاب شد موج چپ‌نمایی همه را فرا گرفت. بلوای غریبی بود. در این بلوا تمام صنایع را ملی کردند، قراردادها را لغو کردند، مال مردم را گرفتند و ملی کردند. در آن سال‌هایی که همه‌چیز بر ضد سرمایه‌داری حرکت می‌کرد، نامه‌ای به امضای ایشان نوشته شد که دولت ایران درصدد ملی کردن پتروشیمی نیست و همین نامه بود که بعدها وقتی تمام ملی‌کردن‌ها تبعات و آثاری پیدا کرد، ما را از پرداخت غرامت به ژاپنی‌ها معاف کرد.» و ماجرای نامه‌‌ی دیگری را هم روایت می‌کند که نصرالله انتظام در بحبوحه‌ی انقلاب حاضر به امضای آن نشده بود، اما بازرگان به درخواست موحد امضا کرد و با همان امضای بازرگان بود که کنسرسیوم نتوانست بعد از انقلاب از ایران غرامت بگیرد.

از متن معرفی کتاب تازه‌ای از سیروس علی‌نژاد درباره‌ی زندگی محمدعلی موحد. منتشر شده در اندیشه پویا ۱۰۱

#فرهیختگان راهی به رهایی

باز هم اعدام با دادرسی غیرعلنی و مجازات علنی!

سحرگاه امروز، دو معترض دی ماه ۱۴۰۴ در میدان علیخانی اصفهان به صورت علنی، اعدام شدند.
این اقدام در تداوم بهره‌مندی از حقوق تنبیهی در زمانه قواعد اجتماعی مبتنی بر جامعه ارگانیک و حقوق ترمیمی است.

پرسش‌های مهمی به ذهن می‌رسد:

۱- چگونه است که فرایند دادرسی و دادگاه این افراد با برچسب امنیتی، غیر علنی، پشت درهای بسته و بدون اقناع افکار عمومی و خانواده‌های ایشان صورت می‌گیرد اما زمانی که نوبت به اجرای احکام همان دادگاه‌های غیرعلنی و دادرسی غیرشفاف فرارسیده، به‌طور علنی و در مقابل همان جامعه‌ای که هم‌چنان معترض است و پاسخ قانع‌کننده‌ای دریافت نکرده، حکم اعدام اجرا می‌شود؟

۲- آیا دادرسی غیرعلنی، نشان‌دهنده ضعف در استدلال، نبود ادله محکمه‌پسند برای افکار عمومی و ترس از قضاوت جامعه است؟ چرا دادگاهی که به حکم خود اطمینان حقوقی دارد، از حضور رسانه‌ها و مردم هراس دارد؟

۳- آیا مجازات علنی نشان‌دهنده تمایل به استفاده از خشونت به عنوان ابزار پیام‌رسانی به جامعه‌ی معترضی است که سال‌ها، نادیده گرفته شده و سرکوب شده است؟

۴- آیا حاکمیت در اثبات جرم، ناتوان یا بی‌ تمایل به اقناع افکار عمومی است؟ اما در نمایش قدرت قهریه، پافشاری دارد؟ آیا این اعتراف بر این شبهه است که قانون، ابزاری نه برای اجرای عدالت، بلکه به عنوان سرکوب مورد استفاده قرار می‌گیرد؟

۵- آیا تداوم بهره‌برداری از حقوق تنبیهی در جامعه‌ای که در آن پارلمان، دولت، انتخابات( بخوانیم رأی‌گیری )، قانون اساسی، عضویت در مجامع و کنوانسیون‌های بین‌المللی، سفارت‌خانه و روابط دیپلماتیک دست‌کم در حد ظاهری و ناقص وجود دارد و بدان‌ها در مواقع مورد لزوم استناد می‌شود؛ یک پارادوکس آشکار و پرسش‌برانگیز نیست؟

۶- درحالی که تبدیل میدان علیخانی اصفهان به صحنه‌ی اعدام، کارکرد فضای شهری و حق به شهر را به شدت دگرگون می‌کند؛ آیا این تغییر کاربری مبتنی بر خشونت و قدرت هژمونیک و نمایش قدرت در فضای عمومی را می‌توان مصداقی از تحمیل یک فضای دگرسان یا هتروتوپیای وحشت بر زندگی روزمره و فضای زیسته شهروندان تلقی کرد؟

جامعه امروز ایران یک جامعه ارگانیک با همبستگی‌های پیچیده و مدرن است. در چنین جامعه‌ای، حقوق باید #ترمیمی باشد. اما نهاد قدرت با پافشاری بر حقوق تنبیهی و #سرکوبگرانه که ویژه‌ی جوامع مکانیکی و بدوی است، نشان می‌دهد که چه اندازه از تحولات اجتماعی عقب مانده است.
اعدام در ملأ عام، تنها گرفتن جان انسان‌ها نیست، بلکه تجاوز به فضای زیسته شهروندان و مصادره‌ی خشونت‌آمیز فضای روزمره زندگی آنان‌ با بازتولید خشونت و عادی سازی آن است.
این تغییر کاربری موقت اما عمیقاً خشن در میدان شهر، دقیقاً مصداق بارزی از یک #هتروتوپیای_لغزان است؛ فضایی که برای مدتی کوتاه از کارکرد مدنی و روزمره خود لغزیده و به صحنه نمایش بی‌پرده قدرت بدل می‌شود و سپس به ظاهر به حالت عادی بازمی‌گردد، اما حافظه فضایی و زیسته‌ی آن برای همیشه مخدوش می‌ماند.

یادآوری می‌شود اعدام در هر شکل و ساختاری، بازمانده‌ی حقوق تنبیهی است، اما اجرای علنی و نمایشی آن، ابعاد این سلب حق را به فضای زیسته و روزمره شهروندان نیز کشانده است.

فریبا نظری
۶ مرداد ۱۴۰۵



#فرهیختگان راهی به رهایی

🍁 عبدالغفور روان فرهادی درگذشت

عبدالغفور روان فرهادی، نویسنده، پژوهشگر برجستهٔ زبان و ادبیات فارسی، مولاناشناس نامدار و دیپلمات پیشین کشور، شامگاه یک‌شنبه، ۵ اسد/مرداد سال ۱۴۰۵ هجری خورشیدی، به عمر ۹۶سالگی در شهر سان‌فرانسیسکو ایالات متحدهٔ امریکا چشم از جهان فرو بست.

روان فرهادی از اثرگذارترین چهره‌های فرهنگیِ افغانستان بود که بیش از هفت دهه از عمر خود را وقف پژوهش در زبان و ادبیات فارسی، عرفان خراسان، تاریخ فرهنگی و ترجمهٔ متون کلاسیک کرد. او از معدود پژوهشگرانی بود که توانست میان ادبیات کلاسیک فارسی، عرفان اسلامی و روش‌های نوین پژوهش دانشگاهی پیوند استوار برقرار کند.

روان فرهادی آثار مهمی در حوزهٔ عرفان و زبان‌شناسی ترجمه و تألیف کرد؛ از جمله ترجمهٔ «قوس زندگیِ حلاج» اثر لویی ماسینیون، پژوهش گسترده دربارهٔ خواجه عبدالله انصاری، بررسیِ احوال عاشقان در شعر عارفان، مطالعهٔ زبان تاجیکی ماوراءالنهر، تحقیق دربارهٔ تاریخ تلفظ و صرف زبان پشتو، و تدوین مجموعهٔ «مقالات محمود طرزی». او در کنار این پژوهش‌ها، نمایشنامه‌های نویسندگان فرانسوی چون مارسل پانیول و آلبر کامو را نیز به فارسی برگرداند و سال‌ها در دانشگاه‌های پاریس سوم، برکلی و کوالالامپور تاریخ ادبیات فارسی و فرهنگ اسلامی تدریس کرد، تجربه‌ای که جایگاه او را در میان پژوهشگران ادبیات و عرفان استوار ساخت. در امتداد همین فعالیت‌های علمی، یکی از برجسته‌ترین کارهای او همکاری بیست‌ودوساله با ابراهیم گامارد، مولاناپژوه امریکایی، در ترجمه و تصحیح رباعیات مولانا بود، همکاری‌ای که از نظر دامنه، دقت و استمرار، در میان پروژه‌های پژوهشیِ معاصر کم‌نظیر است. حاصل این تلاش مشترک، کتاب«The Quatrains of Rumi» است؛ نخستین ترجمهٔ کامل نزدیک به دو هزار رباعی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی به زبان انگلیسی. این اثر امروز از منابع معتبر و بنیادین مطالعات عرفانی در جهان به‌شمار می‌رود و سهمی برجسته در معرفیِ میراث فکریِ مولانا به مخاطبان بین‌المللی دارد؛ چنان‌که بسیاری از پژوهشگران ادبیات عرفانی، این کتاب را نقطهٔ عطفی در تاریخ مولانا‌پژوهیِ معاصر می‌دانند.

فرهادی افزون بر فعالیت‌های علمی، یکی از چهره‌های برجستهٔ دیپلماسیِ افغانستان بود. او در وزارت امور خارجه، مدیریت ملل متحد و روابط فرهنگی را برعهده داشت و سپس به‌عنوان مستشار سفارت افغانستان در واشنگتن خدمت کرد. در سال ۱۳۵۱ سفیر افغانستان در پاریس شد و پس از کودتای ۱۳۵۲ از سِمَت خود برکنار گردید.

در سال ۱۳۷۲ هجری خورشیدی، به‌عنوان نمایندهٔ دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد منصوب شد و تا سال ۱۳۸۶ هجری خورشیدی در این سِمَت باقی ماند. او در زمان دولت اسلامی تحت رهبری برهان‌الدین ربانی تا فروپاشیِ طالبان و تشکیل دولت جدید، نقش مهمی در معرفی دیدگاه‌های افغانستان در مجامع بین‌المللی ایفا کرد.

روان فرهادی در میان اهل فرهنگ به‌عنوان پژوهشگری ژرف‌نگر، زبان‌شناسی برجسته و مترجمی توانا شناخته می‌شد. او از معدود چهره‌هایی بود که آثار او در حوزهٔ عرفان، نقد ادبی و زبان‌شناسی از منابع معتبر پژوهشی به‌شمار می‌روند و در معرفیِ فرهنگ و ادبیات کشور به جهان نقش ماندگار داشته‌اند.

عبدالغفور روان فرهادی در ۱ سنبله/شهریور سال ۱۳۰۸ هجری خورشیدی در کابل زاده شد. پدرش، مولانا عبدالباقی، دبیر دبیرستان استقلال بود و فرهادی از نوجوانی به ادبیات فارسی و ترجمه علاقه‌مند شد؛ چنان‌که از شانزده‌سالگی ترجمه‌هایش در روزنامهٔ «انیس» منتشر می‌شد. او در سال ۱۳۲۷ از دبیرستان استقلال فارغ شد و وارد دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کابل گردید. در سال ۱۳۲۸ برای تحصیل علوم سیاسی و روابط بین‌الملل به پاریس اعزام شد. در سال ۱۳۳۱ از انستیتوت علوم سیاسی پاریس فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۳۳۴، دیپلم مطالعات عالی بین‌المللی و دکتری خود را با موضوع «فارسی رایج در افغانستان» از دانشگاه سوربن دریافت کرد. در کنار علوم سیاسی، زبان‌های باستانی چون سانسکریت و اوستا و زبان‌شناسی عمومی را نیز آموخت، دانشی که بعدها در پژوهش‌های او نقشی بنیادین یافت.

از: خانه مولانا


#فرهیختگان راهی به رهایی

آیت‌الله قائم‌مقامی: انتقام از اختصاصات خداست، نه انسان‌ها؛ قصاص حق شخصی است، نه عمومی

آیت‌الله سیدعباس حسینی قائم‌مقامی در نشست «فهم انسجامی قرآن» با اشاره به زمینه‌سازی برای بروز بدعت‌ها در آغاز هر دورهٔ تاریخی، به نقد ترویج فرهنگ انتقام در عرصهٔ عمومی پرداخت.

وی با ابراز نگرانی از ترویج فرهنگ انتقام از منابر دینی، ابتدا خاطرنشان کرد که اگرچه در شرایط احساسی جامعه، طرح برخی شعارها قابل درک و شاید قابل دفاع است، اما هنگامی که این شعارها از منابر دینی و حتی از موضع فقاهت توجیه و ترویج می‌شوند، دیگر نمی‌توان با سکوت از کنار آنها گذشت، چراکه می‌تواند به بدعت و انحراف بینجامد. به‌ویژه اینکه اخیراً ترویج فرهنگ انتقام و خون‌خواهی از این منظر بسیار نگران‌کننده است.

واژه‌شناسی «انتقام» در قرآن؛ صفتی اختصاصی برای خداوند

این استاد حوزه و دانشگاه با استناد به ادبیات قرآن تصریح کرد که واژهٔ «انتقام» از صفات اختصاصی خداوند است و مفهوم آن در قرآن، کیفر و عقوبت کامل بر اساس عدالت تام است که تنها در توان خداوند متعال قرار دارد. این واژه به صورت ساختار دستوری «افتعال» فقط به خداوند اسناد داده شده و معمولاً با عبارت «ذو انتقام» (دارای انتقام) همراه است که بیانگر مالکیت اختصاصی می‌باشد، چنانکه قرآن مکرر می‌فرماید: «وَ اللَّهُ عَزِیزٌ ذُو انْتِقَامٍ». همچنین وقتی این واژه به صورت اسم جمع «مُنتَقِمُونَ» به خداوند نسبت داده می‌شود، با ضمیر جمع «إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ مُنْتَقِمُونَ» بیانگر این است که انتقام الهی معطوف بر قدرت خاص اوست و غیر خدا هیچ سهمی از آن ندارد.

تفکیک میان قصاص، مجازات‌های عمومی و انتقام الهی

قائم‌مقامی با تأکید بر انسجام معیارهای قرآن، میان مفاهیم زیر تمایز قائل شد:
قصاص: مربوط به حوزهٔ شخصی و حقوق فردی است و قرآن با وجود به‌رسمیت‌شناختن آن، به‌شدت بر عفو و گذشت توصیه می‌کند.
مجازات‌های حدی و تعزیری: مربوط به متعدیان به حقوق عمومی است.
دفاع در برابر دشمنان متجاوز: در این حوزه، منطق قرآن و مبانی فقهی مبتنی بر عقلانیت است و هدف، دفع شر دشمن و تأمین حداکثری مصالح عمومی و تمامیت ارضی می‌باشد، نه قصاص یا انتقام‌جویی.

او هشدار داد که تسری دادن منطق قصاص و انتقام به حوزهٔ امور عمومی، به‌ویژه در مقولهٔ جنگ و صلح، بدعت و انحرافی الهیاتی است که بنیادهای اعتقادی را با چالش مواجه می‌سازد. به گفتهٔ او، جنگ و صلح مفاهیمی عرفی و عقلایی هستند و تصمیم‌گیری دربارهٔ آنها بر اساس مصالح عمومی و با تشخیص رهبری جامعه صورت می‌گیرد، نه بر مبنای قصاص شخصی. اگر چنین شود، هیچ جنگی پایان نمی‌پذیرد و هیچ صلحی برقرار نمی‌شود، زیرا به ازای هر کشته‌ای باید از طرف مقابل کشته شود.

مگر خون سیدالشهدا (ع) یا جان‌های پاکی که در موقعیت دفاع ریخته می‌شوند، قابل قصاص است؟ به همین دلیل، انتقام این موارد بر عهدهٔ خداوند و از مجرای خاص الهی انجام می‌گیرد و انتقام بشری در برابر تجاوز دشمنان، با دفع تجاوز آنان و تأمین حداکثری مصالح جامعه بر اساس تشخیص رهبری و تصمیم‌گیران جامعه تحقق می‌یابد.

سیرهٔ پیامبر اکرم (ص) در فتح مکه

او به سیرهٔ نبوی استناد کرد: پیامبر اکرم (ص) با اطمینان از دفع دشمنی‌ها، در روز فتح مکه با شعار انتقام‌جویی صریحاً مخالفت کردند و آن روز را «روز مرحمت و مهربانی» اعلام نمودند. حتی منزل ابوسفیان و هند (که عاملان ریختن خون حمزه سیدالشهدا و هتک حرمت به پیکر ایشان بودند و سخت دل رسول خدا را آزرده بودند) را محل امن و پناهگاه تعیین کردند تا انتقام‌جویی و خون‌ریزی به نام قصاص در مناسبات اجتماعی نهادینه نشود.

عملکرد رهبر شهید در حل دو بحران پیچیده

او با اشاره به سیرهٔ عملی رهبر شهید انقلاب یادآور شد: بر اساس همین منطق قرآنی و مبانی فقهی بود که رهبر شهید نیز در همان ابتدای رهبری خود، دو بن‌بست و معضل پیچیده را حل کردند: یکی در رابطه با مجازات صدام و قاتلان صدها هزار ایرانی که بسیاری از آنان از بهترین بندگان خدا بودند، و دیگری در رابطه با آل سعود، با وجود کشتار چند صد حاجی مظلوم ایرانی. این در حالی بود که امام (ره) در آن شرایط خاص مؤکداً تصریح کرده بودند «که هرگز از آنان نمی‌گذریم»، ولی رهبر شهید با درایت بر اساس مصالح عمومی تصمیم‌گیری کردند.

بنابراین، تصمیم‌گیری در موضوع جنگ و صلح بر عهدهٔ رهبری جامعه است که بر اساس مصالح عمومی عمل می‌کند و نباید آن را با قصاص که مقوله‌ای فردی و شخصی است، یا با انتقام الهی که مقوله‌ای کاملاً الهیاتی و قدسی است، پیوند زد.

او در پایان گفت: در آغاز هر دوره، زمینه برای بروز بدعت‌ها فراهم می‌شود و از این رو، وظیفهٔ نخبگان و پژوهشگران علوم دینی است که با تبیین معیارها بر اساس اصول قرآنی و مبانی فقهی، از نهادینه شدن بدعت‌ها در جامعه جلوگیری نمایند.

منبع


#فرهیختگان راهی به رهایی

پاسخ عبدالکریم سروش به خاتمی: ایران امروز سخت نیازمند نیک‌خواهان و حاکمان حکیمی چون شماست

عبدالکریم سروش در پاسخ به پیام تسلیت سیدمحمد خاتمی نوشت:

جناب آقای خاتمی ارجمند و محبوب

از حسن التفات و تسلیت و تفقدتان سپاسگزاری و قدردانی می‌کنم و دوام عزت و سلامت‌تان را از پروردگار حکیم خواستارم.

ایران امروز سخت نیازمند نیکخواهان و حاکمان حکیمی چون شماست تا با مدیریت علمی و عقلی بر آشفتگی‌ها و نابسامانی‌ها و کجروی‌ها فایق آید و راه خود را بسوی سعادت بگشاید.
ایام بکام باد
عبدالکریم سروش
۱۴۰۵/۰۵/۰۶

/جماران

#فرهیختگان راهی به رهایی