✨ هنگامه هادیانی؛ یک حضور تاریخی
پس از ۴۷ سال، یک زن ژیمناست ایرانی دوباره در بازی‌های آسیایی به میدان رفت.
هنگامه هادیانی مدال نگرفت؛ اما همین حضور، پس از دهه‌ها غیبت زنان ایران از این رشته در چنین سطحی، خودش اتفاقی تاریخی و دلگرم‌کننده است.
🎥 ویدئو ضمیمه پست است.
#میراث_فرهیختگان
#هنگامه_هادیانی
#ژیمناستیک
#زنان_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

پروانه خجندی راد 
لاهیجان. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

🔴 روحانیت در قدرت؛ نقدی بر فرسایش سرمایه اجتماعی
پس از انقلاب ۵۷، روحانیان از نهادی عمدتاً بیرون از ساختار رسمی قدرت، به یکی از بازیگران اصلی سیاست و حکمرانی تبدیل شدند. نویسنده این یادداشت معتقد است همین ورود گسترده به قدرت، روحانیت را در معرض آزمونی تاریخی قرار داد: مدعیات دینی و سیاسی آن دیگر فقط در حوزه نظر نبود، بلکه باید در میدان اداره کشور سنجیده می‌شد.
از نگاه نویسنده، بخشی از روحانیت با تصوری ساده‌شده از مسائل پیچیده سیاست، اقتصاد و جامعه وارد این میدان شد؛ و در گذر زمان، ناکامی‌های حکمرانی به اعتبار اجتماعی نهادی آسیب زد که پیش‌تر برای بخشی از جامعه نقش مرجع و پناهگاه داشت.
این یادداشت کاهش اعتماد به روحانیت را فقط نتیجه تغییر باورهای دینی مردم نمی‌داند. وابستگی به قدرت سیاسی، فاصله گرفتن از مسائل روزمره مردم، ورود به حوزه‌های خارج از تخصص و سکوت یا همسویی با حکومت در برابر بحران‌های اجتماعی از جمله عواملی است که نویسنده برای این فرسایش برمی‌شمارد.
برخی داده‌های افکار عمومی نیز از کاهش اعتماد به روحانیتِ درگیر قدرت حکایت دارند؛ هرچند این روند را نباید با «دین‌گریزی کامل جامعه» یکی گرفت. جامعه ایران از نظر دینی و غیردینی متکثرتر شده و نسبت مردم با دین، روحانیت و حکومت یکسان نیست.
نویسنده نتیجه می‌گیرد که مسئله اصلی، بیش از آنکه به اصل حضور روحانیان در جامعه مربوط باشد، به پیوند نهاد روحانیت با قدرت سیاسی بازمی‌گردد:
«روحانیت به جای نظارت و انتقاد از حکومت و حمایت از مردم، خود متصدی حکومت شد.»
از این منظر، پرسش اصلی امروز این است: آیا روحانیت می‌تواند با فاصله گرفتن از قدرت سیاسی، بخشی از سرمایه اجتماعی ازدست‌رفته خود را بازیابد، یا پیوند چهاردهه‌ای دین رسمی و حکومت، این رابطه را برای مدت طولانی دگرگون کرده است؟
منبع: هویت امامیه
#منتخب_فرهیختگان
#روحانیت
#دین_و_سیاست
#سرمایه_اجتماعی
#جامعه_ایران
#فرهیختگان روزن آگاهی

🎥 از ونزوئلا تا خارگ؛ آیا «هنر معامله» به سیاست تصاحب رسیده است؟
✍🏻 اکبر گنجی | ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶
اکبر گنجی در این یادداشت بلند، سیاست خارجی دوره دوم دونالد ترامپ را نه صرفاً «معامله‌گری»، بلکه حرکت به سوی نوعی سیاست عریانِ تصاحب منابع و اعمال قدرت می‌خواند؛ تحلیلی که آن را با سه پرونده ونزوئلا، گرینلند و ایران توضیح می‌دهد.
در مورد ونزوئلا، خود ترامپ در دسامبر ۲۰۲۵ نوشت که کاراکاس باید «نفت، زمین و دیگر دارایی‌هایی» را که به ادعای او از آمریکا گرفته، بازگرداند. دولت او بعدتر نیز توافقی اعلام کرد که به آمریکا سهم و نفوذ عمده‌ای در توسعه بخشی از ذخایر عظیم نفت ونزوئلا می‌دهد.
درباره ایران، زبان حتی صریح‌تر شده است. ترامپ در ۱۱ ژوئن تهدید کرد آمریکا در آینده جزیره خارگ و دیگر زیرساخت‌های نفتی ایران را خواهد گرفت و «کنترل کامل» بازار نفت و گاز را، مشابه آنچه در ونزوئلا انجام داده، در دست خواهد گرفت. سه ماه بعد نیز گفت آمریکا ممکن است پس از جنگ در ایران بماند و «نفت را نگه دارد».
گنجی این سخنان را نشانه بازگشت نوعی منطق امپراتوری می‌داند: قدرت نظامی برای تحمیل ترتیبات اقتصادی و دسترسی به منابع دیگر کشورها.
این تعبیر فقط متعلق به منتقدان ایرانی ترامپ نیست. مایکل مک‌فاول، سفیر پیشین آمریکا در روسیه، توافق نفتی ونزوئلا را «امپریالیسم عریان» توصیف کرده و رابرت کیگان نیز در گفت‌وگو با بیل کریستول، سیاست ترامپ در ونزوئلا را «مصادره مستقیم ثروت یک ملت به سود ایالات متحده» خوانده است.
در مورد گرینلند اما باید میان تهدید و نتیجه نهایی تفاوت گذاشت. ترامپ در ژانویه گفته بود اگر معامله «از راه آسان» انجام نشود، از «راه سخت» پیش خواهد رفت؛ اما توافق تازه آمریکا، دانمارک و گرینلند به انتقال حاکمیت منجر نشده و فعلاً گسترش حضور و دسترسی نظامی آمریکا را در پی داشته است.
پرسش محوری گنجی این است: وقتی رئیس‌جمهور آمریکا آشکارا از گرفتن نفت، تصاحب زیرساخت و تحمیل ترتیبات سیاسی سخن می‌گوید، آیا هنوز می‌توان همه نقدهای «امپریالیسم» را صرفاً نظریه توطئه دانست؟
این پاسخ البته محل مناقشه است؛ اما آنچه دیگر دشوارتر می‌توان انکار کرد، تغییر زبان سیاست خارجی آمریکاست: بخشی از آنچه زمانی پشت ادبیات امنیت، دموکراسی یا نظم جهانی پنهان می‌شد، امروز گاه مستقیماً با واژگان نفت، زمین، کنترل و تصاحب بیان می‌شود.
متن کامل نوشته اکبر گنجی
#منتخب_فرهیختگان
#اکبر_گنجی
#دونالد_ترامپ
#ایران
#ونزوئلا
#گرینلند
#نفت
#سیاست_خارجی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 جلایی‌پور: نطق نتانیاهو نمونه‌ای از پروپاگاندای پساحقیقت بود
سخنرانی بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل با اعتراض و خروج ده‌ها نماینده از سالن همراه شد. محمدرضا جلایی‌پور نیز در واکنشی کوتاه، آن را از منظر پروپاگاندا، حقیقت و عدالت جهانی نقد کرده است:
✍🏻 محمدرضا جلایی‌پور
«جمله‌جملهٔ سخنرانی نتانیاهو در سازمان ملل را می‌توان به عنوان مصداقی از مهارت در فریب و تحریف وقیحانه، بی‌معناسازی واژه‌ها، خاک پاشیدن در چشم حقیقت و عدالت و پوشاندن شر در لباس پروپاگاندای پساحقیقت تدریس کرد.
این‌که شرورترین نسل‌کش و پاک‌ساز قومی و کلکسیونرِ جنایات جنگی و بیشترین نقض‌کنندهٔ قوانین بین‌الملل در جهان ما می‌تواند به جای زندان، پشت تریبون سازمان ملل اینچنین دروغ و کثافت بپراکند و چند رئیس دولت هم بشنوند و کف بزنند، حقیقتاً مایهٔ ننگ جهان ما و نشانهٔ هشداردهنده‌ای از فاصلهٔ زیاد بشر از عدالت جهانی ‌است.»
#صدای_فرهیختگان
#محمدرضا_جلایی_پور
#نتانیاهو
#غزه
#سازمان_ملل
#پروپاگاندا
#عدالت_جهانی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 امامی که از حق نقد دفاع کرد؛ دیانت دوباره احضارش کرد
یوسف کیلیچ، امام جماعت ترکیه‌ای، پس از اعلام همبستگی با دنیز گوکتاش، کمدین زندانی، بار دیگر با پرونده انضباطی سازمان دیانت روبه‌رو شده است. او پس از انتشار تصاویر بازداشت گوکتاش، به خانواده‌اش پیام داد و نوشت: «به‌عنوان یک امام، در کنار تو هستم.» کیلیچ همچنین به استفاده از دین برای محدودکردن حق انتقاد اعتراض کرده بود.
این نخستین رویارویی او با دیانت نیست. کیلیچ در سال ۲۰۲۳ از بردن نمازگزاران مسجدش به تجمع انتخاباتی رجب طیب اردوغان خودداری کرد و پس از آن با انتقال محل خدمت و مجازات اداری مواجه شد؛ بخشی از آن مجازات بعدها در دادگاه لغو شد، اما دیانت بار دیگر برای او پرونده انضباطی گشود.
دنیز گوکتاش نیز به‌دلیل بخش‌هایی از برنامه استندآپ خود با چند اتهام، از جمله «توهین به رئیس‌جمهور» و اتهام‌های مرتبط با ارزش‌های دینی، در بازداشت است. او در مقطعی حکم آزادی گرفت، اما پیش از خروج از زندان با اتهامی تازه دوباره بازداشت شد.
ماجرای یوسف کیلیچ، پرسشی فراتر از یک پرونده انضباطی دارد: آیا یک روحانیِ کارمند نهاد رسمی دین می‌تواند در برابر استفاده سیاسی از دین بایستد و از حق انتقاد شهروندان دفاع کند؟
#منتخب_فرهیختگان
#ترکیه
#یوسف_کیلیچ
#دنیز_گوکتاش
#آزادی_بیان
#دین_و_سیاست
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 غنی‌سازی؛ گره اصلی پشت رجزخوانی‌های تهران و واشنگتن
🎙 رضا علیجانی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی
رضا علیجانی معتقد است پشت تهدیدها، شعارها و نمایش‌های علنی دو طرف، یک گره اساسی باقی مانده است: آیا جمهوری اسلامی حاضر است غنی‌سازی اورانیوم را، ولو موقت، متوقف کند و آمریکا در برابر آن چه امتیاز اقتصادی خواهد داد؟
به گفته او، سخنان علنی دو طرف تصویر روشنی از آینده مذاکرات نمی‌دهد؛ زیرا بخش اصلی چانه‌زنی‌ها در پشت صحنه جریان دارد.
ترامپ از امکان توافق سخن می‌گوید و هم‌زمان از «جهنم» و نابودی تهدید می‌کند؛ در تهران نیز در کنار اعلام آمادگی برای دیپلماسی، از مقاومت، تنگه هرمز، خروج از NPT و حتی تغییر دکترین هسته‌ای سخن گفته می‌شود.
از نگاه علیجانی، در میان این رجزخوانی‌ها، مسئله بنیادی همچنان غنی‌سازی است.
او می‌گوید مشکل تهران پذیرش توقف غنی‌سازی است و مشکل واشنگتن این است که بدون گرفتن چنین امتیازی، دادن مشوق‌های اقتصادی مهم را برای افکار عمومی خود دشوار می‌بیند.
علیجانی همچنین بخشی از فضای سیاسی دو طرف را گرفتار «عوام‌زدگی سیاسی» می‌داند؛ فضایی که در آن سخنان تند و نمایشی جای بحث روشن درباره هزینه‌ها، امتیازها و راه خروج از بن‌بست را می‌گیرد.
«برای باز شدن گره مذاکرات، هر دو طرف باید حاضر باشند بخشی از آنچه تاکنون خط قرمز خوانده‌اند کنار بگذارند.»
🎧 فایل کامل گفت‌وگو
#منتخب_فرهیختگان
#رضا_علیجانی
#ایران
#آمریکا
#غنی_سازی
#مذاکرات
#دیپلماسی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 اشکوری در پاسخ به وثوق: نه غرب‌ستیزم، نه مسئولان ایران را تبرئه کرده‌ام
✍🏻 حسن یوسفی اشکوری

حسن یوسفی اشکوری در پاسخی تازه به نقد مهرگان وثوق، می‌گوید نقد اخیر وثوق تصویری نادرست از موضع او ساخته است.
اشکوری تأکید می‌کند که نه جهان را به دوگانه «دیو و دلبر» تقسیم می‌کند، نه غرب‌ستیز است و نه مسئولان جمهوری اسلامی را از نقش‌شان در شکل‌گیری وضعیت کنونی ایران تبرئه کرده است. به گفته او، آثار و مواضع پیشینش نشان می‌دهد که همواره از تعامل با جهان، از جمله آمریکا دفاع کرده؛ حتی در شرایطی که نسبت به سیاست‌های دولت ترامپ نقدهای تندی دارد.
او همچنین می‌گوید اختلافش با وثوق فقط به این بحث محدود نیست و در موضوعاتی چون تاریخ روابط ایران با آمریکا و اروپا، نقش روسیه، دولت مصدق، انقلاب ۱۳۵۷، شاپور بختیار و به‌ویژه علی شریعتی، اختلاف نظرهای قدیمی و جدی میان آنها وجود دارد.
اشکوری در بخشی از پاسخ خود، این برداشت وثوق که او آمریکا را کلیتی یکپارچه و همیشگی می‌بیند، «اغراء به جهل» می‌خواند و تأکید می‌کند نقد سیاست خارجی آمریکا را نباید با نفی تعامل با جهان یکی گرفت.
او در پایان یادآوری می‌کند که درباره این موضوعات طی سال‌ها به تفصیل نوشته و این پاسخ کوتاه را برای روشن‌کردن همین دو نکته کافی می‌داند.

متن کامل پاسخ حسن یوسفی اشکوری

#صدای_فرهیختگان
#حسن_یوسفی_اشکوری
#مهرگان_وثوق
#سیاست_خارجی
#ایران
#آمریکا

#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 ترکیه مجوز بانک ملت را لغو کرد؛ فشار آمریکا یا ملاحظات بانکی؟
✍🏻 امین ایوب
نهاد ناظر بانکی ترکیه در ۱۸ سپتامبر، مجوز فعالیت بانک ملت ایران در ترکیه را لغو کرد؛ تصمیمی که یک روز بعد در روزنامه رسمی این کشور منتشر شد.
دلیل رسمی، نگرانی درباره حقوق سپرده‌گذاران و ثبات نظام مالی اعلام شده است. اما امین ایوب این اقدام را در بستری وسیع‌تر می‌بیند: افزایش فشار آمریکا بر شبکه‌های مالی مرتبط با ایران و تلاش آنکارا برای دور نگه داشتن نظام بانکی خود از هزینه تحریم‌های ثانویه.
بانک ملت از سال ۱۹۸۲ در ترکیه فعالیت داشت و با شعبه‌هایی در استانبول، آنکارا و ازمیر، در تأمین مالی و تسویه بخشی از تجارت ایران و ترکیه نقش ایفا می‌کرد.
لغو مجوز به معنای توقف تجارت ایران و ترکیه نیست؛ اما یکی از مسیرهای رسمی بانکی را حذف می‌کند و می‌تواند شرکت‌های ایرانی را بیش از پیش به واسطه‌ها، حواله‌ها و سازوکارهای پرهزینه‌تر سوق دهد.
نکته مهم این است که هیچ مقام ترکیه‌ای رسماً نگفته این تصمیم به درخواست واشنگتن گرفته شده است. با این حال، این اقدام تنها مدت کوتاهی پس از تحریم یک بانک ترکیه‌ای و شرکت‌های وابسته به اتهام تسهیل مبادلات مالی مرتبط با ایران انجام شده است.
از نگاه نویسنده، ماجرا شکاف میان ادبیات سیاسی آنکارا و محاسبات اقتصادی آن را نشان می‌دهد: ترکیه می‌تواند در عرصه سیاسی با غرب یا اسرائیل درگیر شود، اما هنگامی که پای ثبات نظام بانکی و دسترسی به بازارهای جهانی در میان است، محاسبات دیگری بر تصمیم‌ها حاکم می‌شود.
متن کامل یادداشت امین ایوب
#منتخب_فرهیختگان
#ترکیه
#بانک_ملت
#ایران
#تحریم
#نظام_بانکی
#فرهیختگان روزن آگاهی

🔴 «بی‌رحمانه پاسخ دهید و تا حد کشتن پیش بروید»
🎥 رها بحرینی درباره گزارش تازه عفو بین‌الملل از سرکوب «زن، زندگی، آزادی»
عفو بین‌الملل در گزارشی بیش از هزارصفحه‌ای، ساختار و زنجیره فرماندهی سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ را بررسی کرده است.
در یکی از اسناد افشاشده‌ای که این سازمان بررسی کرده، به نیروها دستور داده شده بود:

«بی‌رحمانه پاسخ دهید و تا حد کشتن پیش بروید.»
عفو بین‌الملل می‌گوید سرکوب اعتراضات بخشی از یک سیاست سازمان‌یافته برای استفاده از نیروی مرگبار بوده و ۸۷ مقام جمهوری اسلامی، از سطوح ملی تا استانی و محلی، باید درباره نقش احتمالی‌شان در جنایت علیه بشریت تحت تحقیقات کیفری قرار گیرند.
این سازمان همچنین مرگ ۳۷۷ معترض و رهگذر، از جمله ۵۶ کودک را در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» مستند کرده است.
رها بحرینی، پژوهشگر ایران در عفو بین‌الملل، در گفت‌وگو با فرناز قاضی‌زاده تأکید می‌کند که پاسخگویی بین‌المللی فقط مسئله گذشته نیست؛ هدف، جلوگیری از تکرار کشتارهای گسترده در آینده است.
▶️ نسخه کامل گفت‌وگو
#منتخب_فرهیختگان
#زن_زندگی_آزادی
#عفو_بین_الملل
#رها_بحرینی
#حقوق_بشر
#دادخواهی
#فرهیختگان راهی به رهایی

🔴 وقتی جامعه پیش از سیاست تغییر می‌کند
✍🏻 احمد علوی
احمد علوی با وام‌گرفتنِ محتاطانه از مفهوم «تخریب خلاق» شومپیتر، می‌پرسد آیا در ایران نوعی «خلاقیت مخرب اجتماعی» در حال شکل‌گیری است؛ فرایندی که نه لزوماً ساختمان قدرت، بلکه انحصار حکومت بر تعریف سبک زندگی و هنجار اجتماعی را فرسوده می‌کند.
برای او، دو تصویر هم‌زمان تهران در ۲۷ شهریور معنادارند: از یک سو تجمع سازمان‌یافته «جان‌فدای ایران» با نمادهای رسمی و نظامی؛ و از سوی دیگر مسابقه دو، با حضور زنانی که بخشی از آنان بدون حجاب اجباری در فضای عمومی ظاهر شدند.
این دو تصویر، از نگاه علوی، نماینده دو شیوه متفاوت تولید نظم‌اند:

نظم از بالا؛ با فرمان، بسیج و سلسله‌مراتب، و نظم از پایین؛ با انتخاب، مشارکت و تکرار رفتارهای روزمره.
حکومت ممکن است همچنان قدرت سرکوب و بسیج داشته باشد، اما اگر نتواند تعیین کند مردم چگونه لباس بپوشند، تفریح کنند، رابطه بسازند و زندگی مطلوب را تعریف کنند، بخشی از قدرت اجتماعی و نمادین خود را از دست می‌دهد.
علوی می‌نویسد اعتراض همیشه در خیابان و با شعار رخ نمی‌دهد. گاهی جامعه با عدم همکاری روزمره تغییر می‌کند: قانونی باقی است، اما مردم به‌تدریج آن را از مقام «هنجار اجتماعی» پایین می‌کشند.
مهم‌ترین نتیجه شاید همین باشد: تغییر سیاسی همیشه از تغییر حکومت آغاز نمی‌شود؛ گاهی جامعه نخست تغییر می‌کند و سیاست ناچار می‌شود دیرتر خود را با جامعه تازه وفق دهد.
متن کامل یادداشت احمد علوی
#منتخب_فرهیختگان
#احمد_علوی
#جامعه_ایران
#سبک_زندگی
#حجاب_اجباری
#تغییر_اجتماعی
#جامعه_مدنی
#فرهیختگان روزن آگاهی