✍️گران‌ترین مسابقه فوتبال تاریخ

محمدرضا اسلامی

مسابقه فینال جام‌جهانی با تمام ماجراهایش برگزار شد و تیم ملی فوتبال اسپانیا با تک گل فران تورس در وقت‌های اضافی آرژانتین را شکست داد و قهرمان جام جهانی ۲۰۲۶ شد.

چند نکته درباره این مسابقه:

🔵 در بازار خرید و فروش Resale قیمت بلیط هر صندلی متوسط ۱۷ تا ۱۸ هزار دلار بود.

قیمت صندلی‌های ممتاز (ویژه) هر بلیط ۳۵ هزار دلار بود.
«ارزان ترین صندلی‌ها» در این مسابقه با قیمت هر بلیط هفت هزار دلار! (۷٫۰۰۰$) فروش رفت.

🔵یعنی یک خانواده چهار نفره در این مسابقه باید بین ۲۸ هزار دلار تا ۶۸هزار‌دلار برای خرید بلیط هزینه پرداخت کرده باشد (البته اگر در جایگاه ویژه بوده‌اند که ۱۵۰ هزار دلار هزینه فوتبال خانواده شده)

🔵 دنیای جالبی است. در همان نیوجرسی (یا نیویورک) حقوق دریافتی یک معلم دبیرستان جوان اگر که با مدرک فوق لیسانس استخدام شده باشد ماهیانه بین ۶۵۰۰ تا ۶۹۰۰ دلار است!
(یعنی حتی اگر تمام حقوق یک ماه کار کردن را هم بدهد بازهم ارزان‌ترین بلیط این ورزشگاه را نمی تواند بخرد). یک معلم دبیرستان در نیویورک اگر که ده تا پانزده سال سابقه کار داشته باشد حقوقش بین ۸هزار تا ۹هزار دلار در ماه است.

🔵یک استادیوم جمعِ ثروتمندان (و گپ اجتماعی)
دنیای امروزِ انسان در بحث «حقوق/درآمدها» به شدت لنگ می‌زند. یکی از ویژگی‌های اقتصاد امروز این است که درآمدها الزاما با ارزش اجتماعی مشاغل تناسب ندارند. گاه دلالی یا کارهای با ارزش اجتماعی اندک، مزایای چشمگیر دارند و این واقعیت باعث خواهد شد/شده تا نسل جوان عمدتا ذهنِ «پول محور» داشته باشد. ولع و شوق به «جهش» در امر پول.

آن خانواده چهار نفره‌ای که در یک روز برای دیدن مسابقه فوتبال ۶۸ هزار دلار تا ۱۵۰هزار دلار پول بلیط می‌دهد (جدای از پول پرواز هواپیما، هتل و غذا و …) قطعا پدر آن خانواده معلم فیزیک یا ریاضی نیست.
راستی شغل پدر آن خانواده چیست؟

آن خانواده‌ای که برای یک مسابقه فوتبال بیش از صدهزار دلار هزینه می‌کند، احتمالاً درآمدش از چه فعالیتی تأمین شده است؟ آیا این فعالیت، از نظر ارزش اجتماعی، به همان اندازه‌ای که درآمد ایجاد می‌کند، برای جامعه نیز ارزش می‌آفریند؟
این سوالات جدی است. (ولی بی‌پاسخ)

https://t.me/solseghalam/2703

#فرهیختگان راهی به رهایی

اخطارها و پیش بینی‌های دلسوزانه تاجزاده، صدای که هیچگاه شنیده نشد.

#فرهیختگان راهی به رهایی

از محمدرضا پهلوی تا فلیپه ششم

مرحوم باغبانباشی، قهرمان دوومیدانی ایران، سال‌ها پیش خاطره‌ای برایم تعریف کرد. می‌گفت در یک مسابقه‌ی بین‌المللی دوومیدانی شرکت کرده بود؛ مسابقه‌ای که محمدرضا پهلوی، شاه ایران، نیز در مراسم اهدای جوایز آن حضور داشت. به گفته‌ی او، پس از آنکه مقام نخست را به دست آورد، شاه هنگام اهدای مدال چنان او را در آغوش گرفت که به تعبیر خودش «حتی ولیعهد را آن‌گونه در آغوش نگرفته بود.»

دیشب، وقتی پادشاه اسپانیا فلیپه ششم را دیدم که بی‌تکلف در کنار همسر و دخترانش، همراه بازیکنان تیم ملی اسپانیا، قهرمانی کشورش را جشن می‌گرفت، بی‌اختیار خاطره‌ی مرحوم باغبانباشی در ذهنم زنده شد. اما همان خاطره، مرا به تفاوت سرنوشت دو خاندان سلطنتی نیز رساند. خاندان پهلوی، با وجود برخی اقدامات و موفقیت‌ها، در نهایت نتوانست ارتباطی پایدار و متناسب با تحولات جامعه‌ی ایران برقرار کند و سرانجام نظام سلطنت مشروطه در ایران فروپاشید.

به گمان من، خانواده‌ی سلطنتی اسپانیا به ریاست پادشاه فلیپه ششم، نمونه‌ای موفق‌تر از سازگاری یک نهاد سلطنتی با دنیای امروز است. همسر او، لتیسیا، پیش از ازدواج روزنامه‌نگار بود و امروز نیز حضوری فعال در عرصه‌ی عمومی دارد. این خانواده به‌خوبی دریافته است که در عصر رسانه، مشروعیت بیش از آنکه از تشریفات و فاصله با مردم به دست آید، از اعتماد عمومی، ارتباط مؤثر و رفتار مسئولانه سرچشمه می‌گیرد.

دخترانشان، لئونور، ولیعهد اسپانیا، و سوفیا، سال‌ها پیش در کودکی جشن قهرمانی اسپانیا را تجربه کردند و امروز، در جایگاهی متفاوت، دوباره در کنار پدر و مادر خود شادی مردم کشورشان را شریک شده‌اند. این تصاویر، پیام روشنی دارد؛ اینکه نهاد سلطنت اگر بخواهد دوام بیاورد، باید خود را بخشی از جامعه بداند، نه فراتر از آن.

شاید یکی از دلایل ماندگاری سلطنت مشروطه در کشورهایی مانند اسپانیا، بریتانیا، ژاپن، نروژ، سوئد و چند کشور دیگر همین باشد. در این نظام‌ها، پادشاه یا ملکه نماد وحدت ملی است، نه صاحب حکومت. اداره‌ی کشور در اختیار دولت منتخب مردم قرار دارد و نهاد سلطنت نیز ناگزیر خود را با قانون، افکار عمومی و تحولات اجتماعی هماهنگ می‌کند.
در چنین نظامی، مردم رعیت نیستند، بلکه شهروندند. پادشاه بر آنان حکومت نمی‌کند، بلکه نماینده‌ی نمادین تاریخ و هویت ملی است. حتی اگر یکی از اعضای خانواده‌ی سلطنتی اعتبار این نهاد را مخدوش کند، برای حفظ اعتماد عمومی با او برخورد می‌شود و از مسئولیت‌های رسمی کنار گذاشته می‌شود. بقای سلطنت مشروطه، نه با تکیه بر گذشته، بلکه با پذیرش قواعد دنیای جدید ممکن شده است.

شاید بد نباشد کسانی که امروز از احیای سلطنت در ایران سخن می‌گویند، پیش از هر چیز تاریخ و تجربه‌ی سلطنت‌های مشروطه‌ی موفق را با دقت بیشتری مطالعه کنند؛ زیرا آنچه دوام این نظام‌ها را تضمین کرده، عنوان «پادشاه» نیست، بلکه پذیرش حاکمیت مردم و محدود بودن قدرت سلطنت است.

محمدحسین غیاثی
۲۹ تیر ۱۴۰۵


#فرهیختگان راهی به رهایی

در ستایش «۳۶۰» و عادل فردوسی‌پور؛ وقتی شرافت، ماندگارتر از قدرت است

علی رضا معینی

«۳۶۰» تنها نام یک برنامه نیست؛ استعاره‌ای است از نگریستن به جهان از همه سو، بی‌آنکه حقیقت را در حصار مصلحت‌های زودگذر زندانی کند. رسانه، آنگاه که رسالت خویش را به یاد دارد، نه آینه صاحبان قدرت، که آیینه وجدان بیدار جامعه است؛ و «۳۶۰» کوشیده است چنین باشد.
عادل فردوسی‌پور از آن گروه انسان‌هایی است که سرمایه اصلی‌شان نه در حساب‌های بانکی، که در اعتماد مردم نهفته است. منزلت اجتماعی را نمی‌توان خرید، همان‌گونه که احترام را نمی‌توان بخشنامه کرد. اعتبار، میوه سالیان دراز صداقت، دانش، پشتکار، پاکدستی و وفاداری به حقیقت است؛ درختی که دیر به بار می‌نشیند، اما اگر ریشه بدواند، با هیچ تندبادی از جا کنده نمی‌شود.
اگر رسانه‌ای که می‌کوشد پرسشگر، متخصص و مستقل بماند، با محدودیت روبه‌رو شود، این به‌تنهایی اثبات‌کننده حقانیت آن نیست؛ اما می‌تواند نشانه‌ای باشد از اینکه صدایش شنیده شده و اثرش از مرز بی‌اهمیتی گذشته است. خاموش کردن چراغ، هرگز به معنای پایان یافتن روشنایی نیست؛ زیرا روشنایی، راه خود را در ذهن و دل مردم می‌یابد.
از این‌رو، دنبال کردن «۳۶۰» تنها پیگیری یک برنامه ورزشی نیست؛ همراهی با شیوه‌ای از روزنامه‌نگاری است که هنوز برای حقیقت، تخصص، انصاف و شعور مخاطب حرمت قائل است. جامعه‌ای که رسانه‌های شریف و حرفه‌ای خود را تنها بگذارد، اندک‌اندک توان دیدن حقیقت را نیز از دست خواهد داد.
و سرانجام، آنچه از آدمی بر جای می‌ماند، نه قدرت است و نه امکان؛ نه کرسی است و نه شهرت. آنچه در حافظه تاریخ دوام می‌آورد، تنِ شریفِ کردار، جانِ پاکِ صداقت و نامی است که با خدمت به آگاهی مردم درآمیخته باشد. نام‌ها می‌آیند و می‌روند؛ اما شرافت، اگر با دانایی و آزادگی هم‌پیمان شود، در حافظه زمان اقامت می‌کند.

#فرهیختگان راهی به رهایی

کافکا شیاد است. چرا؟
سیدجواد میری

دکتر غنی‌نژاد می‌گوید شریعتی شیاد است. از او می‌پرسم چرا شریعتی شیاد است؟‌ او در پاسخ می‌گوید دلیلش این است که شریعتی از "شاندل" گفته است و این درحالیست که شاندل اصلاً وجود خارجی نداشته است. بنابراین شریعتی شیاد است. این منطق استاد غنی‌نژاد است. اگر با همین منطق پیش برویم باید گفت که "کافکا هم شیاد است". چرا؟ داستان از این قرار است که فرانتس کافکا
به یک "عروسک" نامه‌هایی می‌نویسد و پاسخ‌های "عروسک" را به دختر بچه‌ای می‌دهد. توجه کنید دقیق که کافکا نویسنده شهیر معاصر نه تنها به یک "عروسک" نامه نوشته است بل پاسخ‌های آن "عروسک" را به دخترکی واقعی ارائه داده است. ماجرا چه بوده است؟

ماجرای نامه فرانتس کافکا به یک عروسک، داستانی واقعی و تأثیرگذار است که در آن کافکا دختربچه‌ای گریان را در پارکی در برلین تسلی می‌دهد؛ او این کار را با نوشتن مجموعه‌ای از نامه‌های خیالی انجام می‌دهد که گویی از طرف عروسکِ گم‌شدۀ دخترک و در حین سفرِ آن به دور دنیا نوشته شده‌اند. دیدار در پارک: در سال ۱۹۲۳، کافکای ۴۰ ساله به همراه شریک زندگی‌اش، دورا دیامانت، در پارکی در برلین قدم می‌زد. آن‌ها با دختربچه‌ای برخورد کردند که به خاطر گم کردن عروسک محبوبش با صدای بلند گریه می‌کرد. کافکا برای آرام کردن او گفت که گریه نکن عروسکت گم نشده، بلکه صرفاً برای دیدن دنیا به سفر رفته است. هنگامیکه دخترک پرسید که او از کجا این موضوع را می‌داند، کافکا قول داد که روز بعد نامه‌ای از طرف عروسک برایش بیاورد. او به خانه رفت و با دقت نامه‌ای خیالی از "زبان عروسک" نگاشت که در آن آمده بود: «لطفاً گریه نکن؛ من به سفری برای دیدن دنیا رفته‌ام و درباره ماجراهایم برایت نامه خواهم نوشت.» کافکا به مدت سه هفته مرتباً در پارک با دخترک دیدار می‌کرد و نامه‌هایی مفصل و خلاقانه را برایش می‌خواند که جزئیات سفرها، رشد و تجربیات عروسک را شرح می‌دادند. پایان ماجرا: کافکا برای اینکه پیش از آنکه وخامت حالش مانع از ادامه دیدارها شود، داستان را به شکلی مناسب به پایان برساند، عروسک جدیدی به دخترک هدیه داد. او آخرین نامه‌ای را نیز ضمیمه کرد که توضیح می‌داد سفرها عروسک را تغییر داده‌اند؛ این کار باعث شد دخترک بتواند اسباب‌بازی جدید را با خوشحالی بپذیرد و با ماجرا کنار بیاید. البته سالها بعد وقتی دخترک بزرگ شد اتفاقی نامه‌ای را پیدا کرد که در درون عروسک از طرف کافکا نهاده شده بود و در آن نامه کافکا نوشته بود:

"احتمالاً هر آنچه دوست داری را از دست خواهی داد، اما سرانجام، عشق به شکلی دیگر بازخواهد گشت".


آیا این داستان ملاقات بین کافکا و دخترک حقیقت دارد؟ سالهاست که درباره این نامه‌ها و واقعی‌بودن آنها کنکاش و کاوش انجام شده است اما نکته مهم در این نامه‌ها واقعی یا غیرواقعی بودن ملاقات کافکا با دخترک یا ارسال نامه‌ها از سوی "عروسک" به کافکا نبوده و نیست بل مسئله اصلی "وضع انسانی" است که در این وًعیت هر آنچه ما دوست داریم را از دست خواهیم داد، اما باید بدانیم که سرانجام، عشق به شکلی دیگر بازخواهد گشت. این مقوله اصلی داستان کافکا است.آدم باید واقعاً فاقد شعور و ظرافت ادبی باشد که بگوید کافکا شیاد است که گفته از عروسک نامه دریافت می‌کرده است. کلید فهم این داستان و پروژه کافکا دو درس خردمندانه در خود دارد: اندوه و فقدان، حتی برای کودکی خردسال نیز امری همه‌جا‌حاضر است؛ و راهِ التیام، جست‌وجوی شیوه‌ای است که عشق در قالبی دیگر بازمی‌گردد. حال اگر شما این داستان را نفهمی و تمرکز کنی بر روی این که آیا کافکا واقعاً به "عروسک" نامه می‌نوشت یا عروسک به کافکا نامه می‌نوشت معلوم می‌گردد که درک درستی از "روایت" ندارید. شاندل شریعتی را هم باید اینگونه درک کرد و شما هم "کافکایی" بخوانید نه "غنی‌نژادی". آنگاه نیاز ندارید وقتی مطلبی را که بالاتر از شعور شماست و درک نکردید به نویسنده آن تهمت "شیادی" بزنید. خیلی ساده بگو من نفهمیدم و بپرس. پرسیدن عیب نیست.

#فرهیختگان روزن آگاهی

تو باید جرأت ادامه‌دادن داشته باشی، نه امیدِ رسیدن
نامه چهارم سعید مدنی
به آصف بیات


آقای دکتر بیات عزیز
با سلام و درود فراوان و عذرخواهی از تأخیر در پاسخ به سبب محدودیت‌های زندان، گرفتاری‌های پس از آزادی از زندان و از آن مهم‌تر پیچیده‌تر شدن وضعیت ایران و ورود عوامل متعدد مداخله‌کننده‌ی جدید در تحولات کشور و جامعه‌ی ایران. الان که این پاسخ را ارسال می‌کنم حدود سه ماه است که با پایان حکم نهایی چهار سال حبس از زندان آزاد شده‌ام و همان‌طور که به بسیاری از دوستانم گفته‌ام ظاهر وضعیت اجتماعی برای من بی‌شباهت به داستان آلیس در سرزمین عجایب نیست. از دختران و پسران جوان در کافه‌ها بدون مزاحمت پذیرایی می‌شود و خانم‌ها با ظواهری گوناگون اما بدون روسری یا حجاب از کنار یگان‌های پلیس و ماشین‌هایی که روی آنها دوشکا سوار شده است و نظامیان نقاب‌دار پشت آنها آماده‌ی شلیک هستند می‌گذرند اغلب و با استثنائاتی بدون آن‌که کم‌ترین تذکری به آنها داده شود، گاهی نیز لبخندی ردوبدل می‌شود.

خاطرات کشتار فجیع و بی‌سابقه‌ی هزاران نفر در دی‌ماه در خیابان‌های شهرها و حتی روستاها از تهران بزرگ گرفته تا زیراب کوچک در شمال هنوز روح و ذهن همه‌ی مردم و نه فقط خانواده‌های داغدار را می‌آزارد.

جنگ و سایه‌ی جنگ و خرابی‌ها و خسارات دو جنگ اخیر امید به بهروزی و آرامش را در چارچوب سیاست ها و ساختار کنونی تا اطلاع ثانوی برای ملت نابود کرده و نه تنها نظام حکمرانی بلکه همه‌ی مردم را با روزمرگی در وضعیت تعلیق قرار داده است. همان‌طور که گفته‌اید جامعه‌ی ایران دچار ترومایی ملی شده است. تقریباً اغلب دوستانی که پس از آزادی از زندان برای تجدید دیدار به سراغم آمدند یا تماس تلفنی گرفتند این جمله را تکرار کردند که «از زندان کوچک به زندان بزرگ خوش آمدی…»


به‌نظرم اعتراضات دی‌ماه و خشونت عریان نظام در برابر آن در عین حال که ضرورت ترویج مشی خشونت‌پرهیز را بیش از گذشته نشان داد، شانس گذار دموکراتیک خشونت پرهیز را در آینده کاهش داد. در واقع اگر اعتراضات دی ماه با همان سبک و سیاق روزهای اول یعنی در فاصله‌ی ۶ تا ۱۷ دی ادامه می‌یافت ممکن بود مثل جنبش مهسا نتایج وعواقب خیره‌کننده‌ای به‌دنبال داشته باشد؛

اما فراخوان غیرمسئولانه و فرصت‌طلبانه‌ی آقای پهلوی آن‌هم با ادعای رسیدن کمک از خارج و همین طور ورود «گارد جاویدان» (بدنام‌ترین نیروی سرکوب نظامی زمان پهلوی) بهانه‌ای شد برای سرکوب و قتل حداکثری که سپهر سیاسی ایران را خونین‌تر از قبل کرد. این توضیح برای تبرئه یا مشروع‌سازی کشتار هزاران جوان رعنا و زیبا یا هجوم نیروهای سرکوب به بیمارستان‌ها و جنایات بی‌شمار دیگرنیست؛ بی‌تردید نظام حاکم مقصر تک‌تک خون‌های به‌زمین‌ریخته است و به همان میزان هم‌اکنون دچار بحران مشروعیتی بیشتر از گذشته است.

ادعای نظام مبنی بر مداخله‌ی تروریست‌ها و عوامل موساد ضعیف‌تر از آن است که بتواند چنین اعتراض گسترده‌ و کشتار بی‌سابقه‌ای را توجیه کند. کما این‌که گزارش‌های شاهدان عینی هم ناقض این ادعا است. در این‌که اسراییل همواره پروژه‌هایی را علیه ایران تدارک دیده تردید ندارم؛ اما همچنان‌که در مقاله‌ی ایلناعی در «هیوم» (به فرض صحت) آمده، پروژه‌های اسراییل عمدتاً منحصر به نفوذ در نظام جمهوری اسلامی یا آموزش نیروهای مسلح ازجمله کردها (اگرچه آنها تکذیب کرده‌اند) و امثال آن بوده و نه اعزام نیروهای مسلح مخفی که مردم معترض را در چنین ابعاد وسیعی در خیابان‌ها به قتل برسانند.

اما متأسفانه بخشی از جامعه‌ی ایران در اثر ناامیدی از تغییر داخلی به این نتیجه رسیده است که شاید تنها مداخله‌ی خارجی بتواند رژیم را سرنگون کند. این تصور به‌ویژه پس از جنگ دوازده روزه سال گذشته و کشتار دی‌ماه در میان برخی گروه های اجتماعی تقویت شده است.

به نظرم در میان هیاهوی جنگ بلندتر کردن همزمان صدا علیه جنگ واستبداد و دعوت به صلح و دموکراسی وظیفه‌ی بسیار خطیری است که می‌تواند در بحران‌های آینده و عبور جامعه‌ی ایران به سوی توسعه، عدالت و آزادی نقش و سهم بسیار داشته باشد. چرا نباید همزمان در برابر فاشیسم مهاجم نتانیاهو وترامپ از یک‌سو و استبداد داخلی و سرکوب دگراندیشان از سوی دیگر نایستیم و از منافع ملی و حقوق مردم ایران دفاع نکنیم؟ چرا آینده‌ی جامعه‌ی ایران را در گرداب انتخاب بین بد و بدتر نابود کنیم؟ چرا باید تسلیم یکی از دو منطق «هر کی بیاد از اینها بهتره» یا پذیرش فقر، نابرابری، استبداد و له شدن منزلت انسانی یک ملت زیر بار سختی معیشت و دشواری های زندگی روزمره موجود شویم؟
متن کامل نامه

#فرهیختگان روزن آگاهی

شریعتی، شاندل و مسئله‌ای که مسئله امروز ما نیست
فتانه هویدا

نقد اندیشه، شرط پویایی هر جامعه زنده است. همان‌گونه که اندیشه‌های شریعتی، غنی‌نژاد  و هر متفکر دیگری باید در معرض نقد قرار گیرند هیچ شخصیت فکری نیز نباید از نقد مصون باشد. از این منظر نقد آقای موسی غنی‌نژاد بر شریعتی و پاسخ‌هایی که به آن داده شده بخشی از یک گفت‌وگوی مشروع فکری است.
با این حال به نظر می‌رسد محل اصلی اختلاف درباره «شاندل» گاه به‌درستی صورت‌بندی نمی‌شود. صرف خیالی بودن یک شخصیت به‌خودی‌خود نه دلیل بر فریب است و نه نشانه بی‌اعتباری یک اندیشه.
در این میان، مقایسه شاندل با سقراط در آثار افلاطون یا زرتشت در چنین گفت زرتشت نیچه، هم درست است و هم نادرست بسته به اینکه از چه منظری به آن بنگریم. منتقدان به‌درستی یادآور می‌شوند که سقراط و زرتشت هر دو شخصیت‌هایی با پیشینه تاریخی‌اند در حالی که شاندل چنین پیشینه‌ای ندارد و آفریده ذهن شریعتی است. از این حیث میان آنها تفاوتی انکارناپذیر وجود دارد.
اما این تنها نیمی از ماجراست ،از منظر فلسفی آنچه اهمیت دارد صرفاً وجود تاریخی شخصیت‌ها نیست بلکه کارکرد آنها در متن است. سقراط در گفت‌وگوهای افلاطون صرفاً سقراط تاریخی نیست؛ او به زبان فلسفی افلاطون تبدیل می‌شود. زرتشت نیچه نیز بازسازی زرتشت تاریخی نیست بلکه شخصیتی مفهومی است که نیچه از طریق او بنیادی‌ترین اندیشه‌های خود را بیان می‌کند. اگر شاندل را نیز از این منظر بنگریم او را می‌توان شخصیتی مفهومی دانست که شریعتی از طریق او بخشی از تأملات و گفت‌وگوهای درونی خود را بیان کرده است. بنابراین، شباهت این شخصیت‌ها نه در منشأ تاریخی بلکه در کارکرد فلسفی و روایی آنهاست.
از همین رو تفاوت میان شاندل با سقراط یا زرتشت به‌تنهایی نمی‌تواند مبنایی برای متهم کردن شریعتی به «شیادی» باشد. صرف اثبات اینکه شاندل شخصیتی تاریخی نبوده، برای اثبات اتهام شیادی کافی نیست. برای رسیدن به چنین داوری‌ای منتقد باید نشان دهد که شریعتی آگاهانه و با قصد فریب این شخصیت را به‌عنوان یک استاد واقعی معرفی کرده و اعتبار استدلال‌های خود را بر این معرفی استوار ساخته است. چنین ادعایی باید با استناد مستقیم به آثار شریعتی و شواهد تاریخی اثبات شود نه صرفاً با این گزاره که «شاندل وجود خارجی نداشته است.»
این بحث زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که آن را در نسبت با مسائل امروز جامعه بسنجیم. حتی اگر این اختلاف نیز به نتیجه‌ای روشن برسد، پرسش مهم‌تری همچنان باقی می‌ماند: جایگاه چنین مناقشه‌ای در میان مسائل امروز جامعه ایران کجاست؟
طرح این پرسش به معنای کم‌اهمیت دانستن تاریخ اندیشه نیست. جامعه می‌تواند و باید هم‌زمان درباره تاریخ، فلسفه و مسائل روز گفت‌وگو کند اما همان‌گونه که هر جامعه‌ای ناگزیر از اولویت‌بندی منابع و امکانات خود است فضای عمومی و روشنفکری نیز ناگزیر از اولویت‌بندی موضوعات است.
امروز ایران با جنگ، ناامنی، آسیب به زیرساخت‌ها، تورم، بیکاری، گسترش فقر، دشواری دسترسی به درمان، مهاجرت ، کاهش اعتماد عمومی و نگرانی نسبت به آینده روبه‌روست. این بحران‌ها هر روز زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهند در چنین شرایطی، این پرسش طبیعی است که سهم بحث‌هایی از جنس «شاندل» در فهم یا حل این مسائل تا چه اندازه است و آیا این مناقشه باید در صدر اولویت‌های روشنفکری قرار گیرد؟
البته اندیشه‌ها در تاریخ بی‌تأثیر نیستند و شریعتی نیز مانند بسیاری از متفکران معاصر بر نسل خود اثر گذاشته و همین تأثیر نقد و بازخوانی آثار او را ضروری می‌کند. اما هیچ تاریخ‌نگار جدی، تحولات پیچیده ایران معاصر را تنها با ارجاع به اندیشه یا عملکرد یک فرد توضیح نمی‌دهد. تاریخ، حاصل تعامل اندیشه‌ها، ساختارهای سیاسی، نهادهای اجتماعی، تصمیم‌های حکمرانی، شرایط اقتصادی و عوامل بین‌المللی است. تقلیل این پیچیدگی به یک شخصیت چه در ستایش و چه در نکوهش به فهم دقیق تاریخ کمکی نمی‌کند.
از همین رو نه می‌توان مسائل امروز ایران را با نفی شریعتی حل کرد و نه با ستایش او. آثار شریعتی همانند آثار دیگر متفکران، باید موضوع پژوهش و نقد باقی بمانند اما این نقد نباید چنان بر فضای عمومی سایه بیفکند که مسائل فوری‌تر جامعه به حاشیه رانده شوند.
شاید امروز پرسش اصلی دیگر این نباشد که «شاندل» چه کسی بود؛ پرسش این است که روشنفکری ایران، در روزگاری که جامعه با جنگ، فقر، فرسایش سرمایه اجتماعی و ناامیدی دست‌وپنجه نرم می‌کند، چه مسئله‌ای را باید در کانون توجه خود قرار دهد و چه سهمی در گشودن افقی برای آینده می‌تواند داشته باشد؟
"مانا باشید"

#فرهیختگان روزن آگاهی

✍️ مینابِ ترکیه

طنز روزگار است حکایت ترکیه؛
هیچ یک از کارهای جمهوری اسلامی را نکرد و دائم کوشید پسر حرف گوش‌کن نظام بین‌الملل باشد
ولی الان
روزی نیست که در رسانه‌های اسرائیل نگویند: بعد از ایران نوبت ترکیه است که تعیین تکلیف شود(!)

🔵 احتمالا روزی که در عملیات مشترک، مینابِ ترکیه را هم بزنند، عذرخواهی نخواهند کرد. ماه‌ها می‌گویند: در حال بررسی گزارش هستیم.

- - - -
▪️تصویر: مقاله امروز «روزنامه اسرائیل هیوم» درباره ترکیه.

(این روزنامه متعلق است به جناب شِلدون گرَی اَدلسون.
او مالک (یاسهام‌دار عُمده) بسیاری از هتل‌های لاس وگاس است. با نمک اینکه حتی در تصویری که طراح مقاله برای وب‌سایت کار کرده، پرچم اسرائیل را کنار پرچم آمریکا قرار داده و شهروندان ترکیه را در پشت تصویر. یعنی حتی موقع خط و نشان کشیدن برای ترکیه هم باید پرچمش را به آن یکی پرچم بچسباند. همان حرفی که تاکر کارلسون ماه‌هاست می‌زند!)

لینک:
https://www.israelhayom.com/2026/07/21/turkeys-rising-regional-ambitions-put-israel-on-alert/
محمدرضا اسلامی

#فرهیختگان روزن آگاهی

پیشینه ی حقارت بار پناهیان
محمدحسین روانبخش

«اگر بی‌برقی و بی آبی را تحمل کنیم؛ آب و برق جهان را از دست ستم صهیونیست‌ها آزاد خواهیم کرد.»
                 علی‌رضا پناهیان

بیچاره پناهیان. سخن گفتنش حالا فقط تحقیری است که در حق خودش روا می‌دارد. مثل آدمی پیزوری که وظیفه‌ی جابجا کردن سنگی بسیار بزرگ را به عهده گرفته؛ کنار سنگ نشسته و برای رفع تکلیف و خالی نبودن عریضه زور می‌زند اما در چشم جماعتی که تماشایش می‌کنند زور زدنش مضحکه‌ی تاسف‌باری است. این‌که یک انسان چنین خفیف شود حتی خنده‌آور هم نیست، رنج‌آور است...

پناهیان هم جز سخن گفتن کاری بلد نیست؛ اما بارها سخنان از سر جهالتش نشان داده که علی‌رغم سال‌ها استمرار این کار، چون پشتوانه فکری و زمینه‌ی تحلیلی ندارد، به جای پیشرفت، فرو رفته است! بیل‌زنی است که باغچه‌ی خودش دست نخورده باقی مانده؛ اما تا وقتی که این واقعیت علنی نشده بود باز اعتماد به نفس کاذبی بود که کمی او را پیش ببرد ولی الان چه؟! حالا چیزی نمانده که با گفتن حرف‌هایی از قبیل آنچه به تازگی از او شنیده شده، از دست برود!

داستان جهالت او زمانی مورد توجه قرار گرفت که گفت اخلاق این ظرفیت را دارد که مقابل دین بایستد. شاید اگر کمی باهوش بود از آن به بعد سعی می‌کرد کمتر در رسانه‌ها حرف بزند... اما دریغ که جهالت ته ندارد. به این ترتیب آبروریزی آغاز شد. بعد از این‌که ابراهیم رئیسی، فریب دور و بری‌هایش را خورد و با تتلو دیدار کرد، پناهیان این دیدار را با کمک خواستن امام حسین (ع) از زهیر مقایسه کرد تا نشان دهد چطور جهالت می‌تواند به سقوطی هولناک منجر شود. جهالت ویرانگر ادامه پیدا کرد و پس از آن این بیچاره، با «گوشت‌تلخ» دانستن پیامبر که در قرآن رحمت برای همه‌ی جهانیان توصیف شده، ضربه‌ی آخر را به خودش زد.

این پیشینه‌ی حقارت‌بار را برای این گفتم که بگویم تحقیری که امروز پناهیان با گفتن جملات بالا بر خود روا می‌دارد، اصلا عجیب نیست. پناهیان با اصرار بر جهالت به دره‌ای سقوط کرده که فقط بیچارگی برایش گذاشته است؛ در این بیچارگی چه می‌توان کرد جز این چنین سخن گفتن.

#فرهیختگان راهی به رهایی

محمد ماملی و مشهدی محمدِ تارنواز؛ نوای روح یگانه آذربایجان و کردستان

محمد ماملی (۱۳۰۲–۱۳۷۷)، خواننده اسطوره‌ای کرد و یکی از برجسته‌ترین چهره‌های فرهنگ و هنر کردستان، با صدای سحرانگیز، ترانه‌های سوزناک و نغمه‌های عاشقانه‌اش جایگاهی ماندگار در حافظه موسیقایی کردها یافته است. آواز او از دل گنجینه غنی موسیقی کردی برآمد و هم‌زمان، روایتگر رنج‌ها، امیدها و خاطره جمعی کردها در سده پرحادثه بیستم بود.
در بیشتر ترانه‌های محمد ماملی، نوای سوزناک تار و کمانچه به گوش می‌رسد؛ دو سازی که به بخش جدایی‌ناپذیر آثار ماندگار او تبدیل شده‌اند. تار را مشهدی محمد و کمانچه را هنرمندی به نام اسلام می‌نواخت.

مشهدی محمد ــ که متأسفانه نام خانوادگی او امروز در دست نیست ــ انسانی آرام، متین و در عین حال نوازنده‌ای چیره‌دست و استادی کم‌نظیر در هنر تارنوازی بود.
در این فایل صوتی که برای نخستین بار منتشر می‌شود، محمد ماملی مقامی را اجرا می‌کند و مشهدی محمد نیز هم‌زمان با نوازندگی تار، به زبان آذری (ترکی) و در یکی از مقام‌های موسیقی آذربایجان با او هم‌آواز می‌شود. تا آنجا که امروز می‌دانیم، این تنها یادگار صوتی شناخته‌شده‌ای است که از این هنرمند توانای آذری بر جای مانده است.
همین چند دقیقه صدا و ساز، نشان می‌دهد که مشهدی محمد تنها یک نوازنده تار نبود؛ او با سنت موسیقی مقامی آذربایجان آشنایی عمیق داشت و سال‌ها در این مکتب بالیده بود.

از دیشب که صدای او و نوای تارش را شنیدم، پرسشی آمیخته به اندوه و حسرت رهایم نمی‌کند: مشهدی محمد که بود؟
این هنرمند بزرگ چرا قدر ندید و چرا نامش در غبار فراموشی گم شد؟ این فرزند ساوالان، وارث سنت عاشیق‌ها و بزرگان موسیقی مقامی آذربایجان، چگونه سر از کردستان درآورد و بخش بزرگی از عمر خود را وقف موسیقی کردی کرد؟

فرزند سبلان، آراز و ارسباران، از دیاری که نام‌هایی چون ستارخان، باقرخان و شیخ محمد خیابانی را در حافظه تاریخی خود دارد، چگونه در گوشه‌ای از قلب بزرگش مهر کردها و کردستان را جای داد؟
آیا او یکی از همان زحمتکشان آذربایجانی بود که در پی بحران‌های معیشتی و تنگدستیِ اواخر دهه ۱۳۲۰، آن‌گونه که محمد مالجو در کتاب کوچ در پی کار و نان روایت می‌کند، در جست‌وجوی کار و نان راهی مهاباد شد و سرانجام مهمان همیشگی دل‌های مردم این شهر گشت؟ یا سرگذشت دیگری او را به مهاباد کشاند و همشهری محمد ماملی ساخت؟
شاید هیچ‌گاه پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها نیابیم.

اما آنچه امروز در اختیار ماست، صدای آسمانی مشهدی محمد و نوای افسونگر تار اوست؛ نوایی که از مرزهای مصنوعی و ایدئولوژی‌زده هویت‌ها عبور می‌کند و یادآور می‌شود که موسیقی، زبان مشترک انسان‌هاست و پیوندهای تاریخی و فرهنگی کردها و ترک‌ها بسیار عمیق‌تر از روایت‌هایی است که افراط‌گرایان قومی تاریخ‌نخوانده‌ی  کم‌مایه می‌کوشند به جامعه القا کنند.

صلاح‌الدین خدیو


#فرهیختگان روزن آگاهی

عراق و سیاست موازنه برای بقا
سفر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، به تهران — در پی دیداری با دونالد ترامپ در واشنگتن و توقفی کوتاه در قطر — تنها یک رفت‌وآمد دیپلماتیک ساده نیست؛ روایتی است از سرنوشت کشوری که هیچ‌گاه اجازه نیافته سیاست خارجی‌اش را خارج از سایه دو قدرت بزرگ تعریف کند. اما آنچه امروز این تحرکات را از نمونه‌های مشابه در دو دهه گذشته متمایز می‌کند، بستری است که در آن رخ می‌دهد: جنگی جاری میان آمریکا و ایران، با پیامدهایی سنگین که تا مرز بسته‌شدن تنگه هرمز و تهدید تأسیسات هسته‌ای پیش رفته است.
در چنین فضایی، الزیدی دیگر صرفاً بازیگری مستقل نیست که میان دو همسایه بزرگ راه میانه می‌جوید؛ او هم‌زمان بازیگر موازنه‌گر است و به‌گمان بسیاری، حامل پیامی که خاستگاهش جای دیگری است. این سفر را می‌توان در شش لایه تحلیل کرد — لایه‌هایی که هرکدام تصویری از عراقِ امروز را روایت می‌کنند: کشوری که هم می‌خواهد بقا یابد و هم می‌خواهد ابزار دست دیگران نشود.

۱. رسالت میانجی‌گری و انتقال پیام
گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن به الزیدی چراغ سبز داده تا در تلاش برای مهار یا پایان‌دادن به بحران مشارکت کند. او خود نیز صراحتاً اعلام کرده که به ترامپ توصیه کرده است از اقدام نظامی مستقیم علیه ایران پرهیز کند. این جزئیات نشان می‌دهد بخشی از سفر او به تهران، انتقال یک پیام مشخص و هموارسازی مسیر برای گفت‌وگوی غیرمستقیم است — نقشی که الزیدی نه پنهانی، بلکه با رضایت ضمنی هر دو طرف ایفا می‌کند.

۲. تردید در صداقت دیپلماتیک واشنگتن
اما همین‌جا باید پرسید: آیا آمریکا واقعاً به چنین میانجی‌ای نیاز دارد، یا صرفاً در حال زمان‌خریدن است تا به موقعیتی مناسب‌تر برای تحمیل خواسته‌هایش برسد؟ پاسخ به این پرسش یک‌دست نیست.
از یک‌سو، تعدد میانجی‌ها — قطر، مصر، پاکستان و اکنون عراق — نشان می‌دهد نیاز به کانال‌های گفت‌وگو واقعی است. از سوی دیگر، شواهد میدانی نشان می‌دهد اهداف سخت نظامی هم‌زمان با مذاکره دنبال می‌شوند. منتقدان معتقدند این «دیپلماسی موازی» به آمریکا اجازه می‌دهد فشار نظامی را بی‌آنکه متهم به بستن باب گفت‌وگو شود، ادامه دهد. محتمل‌ترین خوانش این است که میانجی‌گری برای واشنگتن هم ابزار مدیریت افکار عمومی است و هم گزینه‌ای روی میز، برای روزی که مذاکره واقعاً به کار آید.

۳. ژئوپلیتیک؛ تلاش برای تغییر معادله
طی دو دهه گذشته، بغداد بیشتر «میدان رقابت» بوده تا «بازیگر». دولت جدید می‌کوشد این معادله را برهم بزند و از اعتماد نسبی هر دو طرف، کانالی برای کاهش دامنه جنگ بسازد — تلاشی که با پیشنهادهایی چون برگزاری نشست مشترک میان عراق، ایران و شورای همکاری خلیج فارس از سوی فواد حسین، وزیر خارجه عراق، نیز پیگیری می‌شود.
۴. امنیت و آسیب‌پذیری؛ دیپلماسی از روی اجبار
آنچه این سیاست موازنه‌گرایانه را توضیح می‌دهد، بیش از آنکه ناشی از «قدرت» باشد، برخاسته از «آسیب‌پذیری» است. تداوم یا گسترش جنگ، پیش از هر کشور دیگری، امنیت داخلی و تمامیت ارضی عراق را تهدید می‌کند. علاوه بر این، موفقیت هر ابتکار میانجی‌گرانه، به توان دولت الزیدی در مهار گروه‌های مسلح داخلی وابسته است — گروه‌هایی که برخی‌شان به همکاری تن داده‌اند و برخی همچنان با خلع سلاح مخالفند.

۵. اقتصاد و منافع تجدیدناپذیر
در معادله بقا، اقتصاد نقش کلیدی دارد. آمریکا شریک سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌های انرژی است — تا جایی که دولت عراق حتی از طرح مشارکت ۳۰ ساله با واشنگتن سخن گفته — و از سوی دیگر، ایران شریک تجاری، انرژی و ترانزیتی بی‌بدیل عراق به شمار می‌رود. الزیدی به‌جای جایگزین‌کردن یکی با دیگری، می‌کوشد منافع هر دو ضلع را هم‌زمان حفظ کند.
۶. پیچیدگی‌های سیاست داخلی
این تحرکات دیپلماتیک در داخل عراق نیز یکدست پذیرفته نمی‌شود. برخی جریان‌های سیاسی، تعارفات دیپلماتیک میان الزیدی و ترامپ را عرف عادی روابط بین‌الملل می‌دانند؛ در مقابل، جریان‌های دیگر با یادآوری ترور فرماندهان مقاومت (قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس)، همین نزدیکی را با سوءظن شدید می‌نگرند. الزیدی در این میان می‌کوشد نه کاملاً در چارچوب خواسته‌های تهران بماند و نه به‌عنوان متحد کامل واشنگتن شناخته شود.

جمع‌بندی
با همه این‌ها، باید صادق بود: پایداری این راهبرد به هیچ‌وجه تضمین‌شده نیست. نقش میانجی تنها تا زمانی معتبر است که هر دو طرفِ منازعه بخواهند آن را زنده نگه دارند. اگر روزی یکی از طرفین به این نتیجه برسد که دیگر به این کانال نیازی ندارد — چه به دلیل دستیابی به توافق مستقیم و چه به دلیل کسب برتری قاطع میدانی — بغداد با رسالتی تنها خواهد ماند که دیگر خریدار ندارد. تمام هنر الزیدی این است که در این فاصله باریک، میان مأموریتِ محوله و منافع ملیِ خود، تعادل را از دست ندهد.
محمدعلی سوره

#فرهیختگان روزن آگاهی

رضاشاه نگران ظهور چه کسانی بود؟
مرضیه حاجی هاشمی


«اگر بی‌برقی و بی‌آبی را تحمل کنیم؛ آب و برق جهان را از دست ستم صهیونیست‌ها آزاد خواهیم کرد.» این جمله که از سوی «علیرضا پناهیان»، از چهره‌های شناخته‌شده جریان بنیادگرای دینی، بیان شده است، صرفاً یک موضع سیاسی درباره آمریکا یا اسرائیل نیست؛ بلکه پنجره‌ای به یک پرسش بنیادین در جامعه‌شناسی سیاسی می‌گشاید: وقتی یک نظام ارزشی ایدئولوژیک با نیازهای روزمره جامعه و منطق حکمرانی مدرن وارد تعارض می‌شود، چه وضعیتی برای دولت (در معنای تامین کننده رفاه و امنیت) و جامعه رخ می‌دهد؟

در منطق دولت مدرن، آب، برق، رفاه، امنیت اقتصادی و  کیفیت زندگی شهروندان، نه هزینه‌های فرعی؛ بلکه بخشی از اصلی‌ترین وظایف دولت هستند. مشروعیت و کارآمدی، دو پایه اساسی دولت مدرن است؛ اما در منطق بسیج ایدئولوژیک، رنج جامعه می‌تواند معنایی متفاوت پیدا کند. محرومیت، فشار اقتصادی و دشواری‌های زندگی ممکن است نه به عنوان نشانه ناکارآمدی، بلکه به عنوان «هزینه مقاومت» و بخشی از یک مسیر تاریخی برای رسیدن به پیروزی تعریف شود.

مسئله در اینجا وجود دین یا باور مذهبی نیست؛ بلکه زمانی آغاز می‌شود که یک قرائت سیاسی و بنیادگرا از دین، خود را دارای مرجعیت برتر از سازوکارهای معمول حکمرانی بداند و اهداف ایدئولوژیک را بر نیازهای ملموس جامعه مقدم قرار دهد. تاریخ دولت‌سازی مدرن نشان می‌دهد یکی از دشوارترین مراحل گذار از نظم سنتی به نظم مدرن، ایجاد یک مرکز معتبر تصمیم‌گیری سیاسی و محدود کردن اقتدارهای موازی بوده است؛ اقتدارهایی که دارای شبکه اجتماعی، مشروعیت مستقل و توان بسیج سیاسی به ویژه از نوع دینی آن بوده اند.

«بیسمارک» در «آلمان» قرن نوزدهم، پس از وحدت این کشور، با مسئله‌ای مشابه مواجه بود. دولت ملی جدید تنها با ایجاد ارتش و بوروکراسی شکل نمی‌گرفت؛ بلکه باید جایگاه خود را در برابر مراکز اقتدار رقیب تثبیت می‌کرد. یکی از مهم‌ترین این مراکز، کلیسای کاتولیک بود که علاوه بر نقش مذهبی، شبکه آموزشی، اجتماعی و هویتی گسترده‌ای داشت.

در ایران نیز «رضاشاه» در فرآیند ساخت دولت مرکزی جدید، با مجموعه‌ای از قدرت‌های موازی مواجه بود که مهمترین آن شاید همان نهاد سنتی روحانیت شیعه بود، روحانیتی که هر کدام بخشی از اقتدار اجتماعی را در اختیار داشتند. پروژه دولت‌سازی او نیز بر ایجاد ارتش ملی، بوروکراسی مرکزی و یکپارچگی اداری استوار شد.

شباهت میان این تجربه‌ها در این نیست که همه نهادهای سنتی یا دینی مانع توسعه هستند؛ بلکه در این است که هیچ دولت مدرنی نمی‌تواند با چندین مرکز مستقل اقتدار که خود را خارج از سازوکارهای پاسخگویی عمومی می‌دانند، به شکل پایدار عمل کند. دولت مدرن نیازمند آن است که همه منابع قدرت، چه نظامی، چه اقتصادی و چه ایدئولوژیک، درون یک نظم نهادی پاسخگو و قابل کنترل قرار گیرند و در جهت اهداف پروژه نوسازی عمل کنند.

قبلا نیز اشاره شد، بحران زمانی آغاز می‌شود که میان «منطق بقا و حکمرانی» و «منطق هویت ایدئولوژیک» شکاف ایجاد شود. دولت برای اداره جامعه ناگزیر است درباره اقتصاد، رفاه، صلح، جنگ و روابط خارجی تصمیم‌هایی مبتنی بر هزینه و فایده بگیرد؛ اما نیروهای ایدئولوژیک ممکن است هرگونه انعطاف را عقب‌نشینی و هرگونه تحمل رنج را نشانه مقاومت در جهت نیل به آرمان ها به ویژه از نوع موعودباورانه آن تلقی کنند. در چنین شرایطی، همان نیروهایی که شاید زمانی مهم‌ترین پایه‌های مشروعیت یک ساخت قدرت بودند، می‌توانند به مانعی در برابر حتی کارآمدی و مشروعیت آن تبدیل شوند، مانند کلیسای کاتولیک و نهاد روحانیت در دو پروژه دولت سازی مدرن که بدان اشاره شد.

پرسش اصلی شاید این باشد که آیا از اساس می توان میان آرمان ایدئولوژیک بنیادگرایان دینی و الزامات حکمرانی مدرن تعادل برقرار کرد و مسیر نوسازی و سپس توسعه را پیمود یا باید به واقع تمام بسترهایی که موجب مانع تراشی های جدی و حتی خطرناک آنها می شود از ابتدا شناسایی و برچید؟ بیسمارک را در «پیکار فرهنگی علیه اقتدار سیاسی کلیسای کاتولیک» نمی دانم؛ ولی شاید بتوان گفت رضا شاه نگران ظهور چه کسانی بود.


#فرهیختگان روزن آگاهی

«تقاطع سیاست، اقتصاد و جنسیت در خانه‌داری اجباری و خانە‌نشین کردن زنان، پدیده‌ای چند‌وجهی است که در مقاطع مختلف تاریخی و شرایط ویژە‌ی اجتماعی شکل می‌گیرد. روایت‌های زنان ابعاد این فرایند را بە صورت تجربە‌ی زیست‌شدەی آنان نشان می‌دهد. اما مقاومت زنان در این فضاها نیز، اگرچه پنهان، اما حیاتی است. خانه‌‌نشینی اجباری، در عین حال که محدودیت می‌آفریند، با توجە بە شواهد موجود، اکنون بستری برای اشکال تازه‌ای از سیاست، همبستگی، و حفظ حافظه‌ی جمعی شدە است.»

aasoo.org/fa/articles/5412


#فرهیختگان روزن آگاهی