🔴 حسن روحانی: اگر مردم نخواهند ۲۰ سال دیگر با قدرت‌های بزرگ بجنگند، چه؟
حسن روحانی با استناد به سنت مشورت در سیره پیامبر اسلام، از شیوه تصمیم‌گیری درباره مسائل کلان کشور انتقاد کرده و پرسیده است چرا در تعیین مسیرهای بلندمدت و پرهزینه سیاست خارجی، نظر مردم مستقیماً موضوعیت پیدا نمی‌کند.
روحانی می‌گوید:
«پیغمبر اسلام(ص) که به مبدأ وحی وصل بود، با مردم مشورت می‌کرد؛ ما حاضر به مشورت با مردم و ولی‌نعمتان خودمان نیستیم؟»
او سپس به مخالفت بخشی از ساختار سیاسی با مذاکره و توافق پرداخته و می‌گوید ظاهراً عده‌ای از «پیمان»، «مذاکره» و رسیدن به توافق خوششان نمی‌آید و مطلوبشان این است که طرف مقابل «تسلیم محض» خواسته‌های ایران شود.
روحانی البته می‌گوید اگر بتوان طرف مقابل را به پذیرش همه خواسته‌ها واداشت، مطلوب است؛ اما پرسش اصلی از جایی آغاز می‌شود که چنین چیزی ممکن نباشد:
«اگر نشد چی؟ اگر طرف جبّار بود چطور؟ اگر طرف قلدر بود چطور؟ می‌گوییم ما باید ادامه بدهیم؟ تا چه زمانی باید ادامه بدهیم؟»
رئیس‌جمهور پیشین سپس مسئله را از سطح تاکتیک مذاکره بالاتر می‌برد و به حق جامعه برای تصمیم‌گیری درباره هزینه یک راهبرد ملی می‌رساند:
«بگوییم مردم! قرار ما این است که با قدرت‌های بزرگ جهانی ۲۰ سال دیگر بجنگیم؛ اگر مردم گفتند ما قبول داریم، خیلی هم خوب است برویم ادامه بدهیم؛ اما اگر مردم نپذیرفتند و راه دیگری را نشان ما دادند، آیا ما نمی‌خواهیم بپذیریم؟»
اهمیت این سخنان شاید در همین جابه‌جایی پرسش باشد. بحث فقط این نیست که مذاکره بهتر است یا تقابل؛ پرسش بنیادی‌تر این است که چه کسی حق دارد درباره ادامه یک منازعه طولانی و پرداخت هزینه‌های آن تصمیم بگیرد؟
اگر هزینه یک سیاست خارجی را مردم با جان، امنیت، تحریم، تورم و کاهش کیفیت زندگی خود می‌پردازند، آیا درباره اصل ادامه آن نیز نباید صاحب رأی باشند؟
روحانی در واقع مسئله سیاست خارجی را به مسئله‌ای درباره مشروعیت تصمیم‌گیری پیوند می‌زند: حکومت می‌تواند راهبردی را درست بداند، اما آیا می‌تواند بدون مراجعه به جامعه، پرداخت هزینه‌های آن را برای دهه‌های آینده نیز مفروض بگیرد؟

#حسن_روحانی #مذاکره #سیاست_خارجی #مشارکت_مردم

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🟢 «نمونه خوب نقد»؛ محمد فاضلی درباره مقاله بهروز ملکی
✍️ محمد فاضلی

محمد فاضلی در واکنش به نقدهای اخیر بر عبدالکریم سروش و روشنفکری دینی، مقاله بهروز ملکی را نمونه‌ای قابل‌توجه از نقد دقیق و منصفانه می‌داند.
به تعبیر او، اهمیت این نوشته پیش از آنکه در «دفاع از سروش» باشد، در دفاع از شیوه درست نقد کردن است؛ نقدی که به‌جای برچسب‌زنی، شخصیت‌کشی یا نتیجه‌گیری‌های از پیش تعیین‌شده، بر بازسازی منصفانه دیدگاه طرف مقابل و سنجش نسبت شواهد با نتیجه تکیه می‌کند.
فاضلی می‌نویسد:
«این مطلب بیش از هر چیز و قبل از آنکه دفاع از کسی ــ عبدالکریم سروش ــ باشد، دفاع از شیوه نقد نوشتن دقیق و درست است.»
نمونه خوب نقدمحمد فاضلیمدت‌هاست که مطلب نمی‌نویسم و به گفت‌وگوهای رسانه‌ای قناعت کرده‌ام، ولی اگر در ماجراهای فکری اخیر می‌خواستم چیزی بنویسم، بیش از همه دوست داشتم به ماجرای نقدها بر #عبدالکریم_سروش و تاختن بر #روشنفکری_دینی بپردازم. ولی نشد.اما مقاله‌ای که #بهروز_ملکی نوشته، خواندنی است. این مطلب بیش از هر چیز و قبل از آنکه دفاع از کسی ( عبدالکریم سروش) باشد، دفاع از شیوه نقد نوشتن دقیق و درست است. خواندنی است.

ارجاع او به مقاله‌ بهروز ملکی است که پیش‌تر منتشر کرده‌ایم

متن کامل یادداشت محمد فاضلی

مدت‌هاست که مطلب نمی‌نویسم و به گفت‌وگوهای رسانه‌ای قناعت کرده‌ام، ولی اگر در ماجراهای فکری اخیر می‌خواستم چیزی بنویسم، بیش از همه دوست داشتم به ماجرای نقدها بر #عبدالکریم_سروش و تاختن بر #روشنفکری_دینی بپردازم. ولی نشد.

اما مقاله‌ای که #بهروز_ملکی نوشته، خواندنی است. این مطلب بیش از هر چیز و قبل از آنکه دفاع از کسی ( عبدالکریم سروش) باشد، دفاع از شیوه نقد نوشتن دقیق و درست است. خواندنی است.

#محمد_فاضلی #بهروز_ملکی #عبدالکریم_سروش #نقد_اندیشه #روشنفکری_دینی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 آذر منصوری: حمایت از تفاهم ایران و آمریکا، حمایت از صلح است نه تسلیم

آذر منصوری، رئیس جبهه اصلاحات ایران، می‌گوید مسئله اصلی امروز اصلاح‌طلبان نه دولت چهاردهم و تیم مذاکره‌کننده و نه رقابت‌های جناحی، بلکه «ایران» و آینده آن است.
او در نشست مشترک هیأت‌رئیسه جبهه اصلاحات ایران با هیأت‌رئیسه جبهه‌های اصلاحات استان‌ها، از حمایت فعال از تفاهم ایران و آمریکا دفاع کرده و تأکید کرده است:
«حمایت از تفاهم ایران و آمریکا، حمایت از صلح است نه تسلیم.»
منصوری استدلال می‌کند جامعه ایران در سال‌های گذشته هزینه سنگینی بابت تحریم، تنش خارجی و جنگ پرداخته و اکنون جلوگیری از تکرار جنگ باید به یک مطالبه ملی تبدیل شود.
در عین حال، او میان مذاکره و اعتماد تفکیک می‌کند:
«مذاکره به معنای اعتماد به آمریکا یا دادن چک سفیدامضا نیست؛ همان‌طور که مذاکره نکردن نیز لزوماً به معنای تأمین منافع ملی نیست.»
از نگاه منصوری، حتی اگر آمریکا طرفی زیاده‌خواه و غیرقابل اعتماد تلقی شود، نتیجه منطقی آن الزاماً جنگ نیست؛ اختلاف را می‌توان از میدان نظامی به میز مذاکره منتقل کرد. او هم‌زمان تحریم‌های تازه آمریکا را نیز محکوم می‌کند و می‌گوید فشار تحریمی در نهایت به اقتصاد ایران و زندگی مردم آسیب می‌زند.
اما بخش مهم دیگر سخنان او متوجه داخل ایران است:
«صلح خارجی بدون صلح داخلی پایدار نیست.»
به باور رئیس جبهه اصلاحات، کاهش تنش با جهان باید هم‌زمان با کاهش شکاف دولت و ملت، اصلاح حکمرانی، افزایش مشارکت و بازسازی سرمایه اجتماعی پیش برود:
«وقتی با آمریکا برای حل اختلافات مذاکره می‌کنیم، باید هم‌زمان با مردم خود هم گفت‌وگو کنیم.»
این شاید فشرده‌ترین صورت‌بندی موضع منصوری باشد: صلح در خارج و اعتماد در داخل، نه دو پروژه رقیب، بلکه دو جزء یک راهبرد برای حفظ ایران‌اند.

متن کامل سخنان آذر منصوری :

آذر منصوری رئیس جبهه اصلاحات ایران، در نشست مشترک اعضای هیأت رئیسه جبهه اصلاحات ایران با هیأت رئیسه جبهه‌های اصلاحات استان‌ها، با اشاره به شرایط حساس کشور بر ضرورت حمایت از تفاهمنامه ایران و آمریکا و تلاش برای تبدیل آن به یک خواست ملی و گفتمان غالب در فضای سیاسی کشور تأکید و خاطرنشان کرد: حمایت از تفاهم ایران و آمریکا، حمایت از صلح است نه تسلیم.

◾️رئیس جبهه اصلاحات ایران در این نشست که به صورت مجازی برگزار شد، گفت: مسئله اصلی امروز اصلاح‌طلبان نه دولت چهاردهم، نه تیم مذاکره‌کننده و نه رقابت‌های معمول جناحی، بلکه «ایران» و مسئولیت تاریخی ما در قبال آینده کشور است. ایران طی سال‌های گذشته هزینه‌های سنگینی بابت تحریم، تنش‌های خارجی و جنگ پرداخته و جامعه نیز تحت فشارهای اقتصادی و اجتماعی قرار دارد.

◾️وی افزود: حمایت از تفاهمنامه در وهله نخست به معنای حمایت از کاهش تنش و جلوگیری از تکرار جنگ است. نباید اجازه دهیم منافع سیاسی، اقتصادی یا موقعیتی گروه‌هایی که ادامه بحران را به سود خود می‌دانند، آینده ایران را گروگان بگیرد.

◾️رئیس جبهه اصلاحات ایران با انتقاد از تحریم‌های جدید آمریکا اظهار داشت: تحریم، حتی اگر با ادعای فشار بر حاکمیت اعمال شود، در نهایت به اقتصاد ایران و مردم آسیب می‌زند و باید صریحاً مورد نقد و محکومیت قرار گیرد. در عین حال، نقد سیاست‌های آمریکا به معنای نفی مذاکره نیست؛ اگر آمریکا را طرفی زیاده‌خواه و غیرقابل اعتماد می‌دانیم، راه مواجهه با آن الزاماً جنگ نیست و می‌توان اختلافات را از میدان جنگ به میز مذاکره منتقل کرد.

◾️آذر منصوری تأکید کرد: مذاکره به معنای اعتماد به آمریکا یا دادن چک‌سفیدامضا نیست؛ همان‌طور که مذاکره نکردن نیز لزوماً به معنای تأمین منافع ملی نیست. معیار هر توافقی باید منافع ایران و حقوق مردم باشد.

◾️وی با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به مسائل خارجی و داخلی گفت: صلح خارجی بدون صلح داخلی پایدار نیست. حمایت از تفاهمنامه نباید به معنای فراموش کردن مطالبات جامعه، کاهش شکاف دولت و ملت، افزایش مشارکت، اصلاح حکمرانی و بازسازی سرمایه اجتماعی باشد.

◾️رئیس جبهه اصلاحات ایران افزود: اگر قرار است ایران از این مرحله عبور کند، باید دو مسیر را همزمان دنبال کنیم؛ کاهش تنش در خارج و افزایش اعتماد در داخل. این دو مسیر در برابر یکدیگر نیستند، بلکه مکمل هم هستند؛ وقتی با آمریکا برای حل اختلافات مذاکره می‌کنیم و باید همزمان با مردم خود هم گفت‌وگو کنیم.

◾️آذر منصوری با هشدار نسبت به تبدیل رقابت‌های سیاسی به مانعی برای منافع ملی گفت: کشور محل آزمایش محاسبات سیاسی گروه‌ها نیست. دولت‌ها و جریان‌های سیاسی می‌آیند و می‌روند، اما آنچه باقی می‌ماند ایران و مردمی هستند که باید در آن زندگی کنند. نباید ایران قربانی رقابت‌های جناحی شود و نباید با برچسب‌هایی مانند «خیانت» یا «تسلیم‌طلبی» مسیر گفت‌وگو و مذاکره را تخریب کرد.

◾️وی ادامه داد: اگر این تفاهم بتواند خطر جنگ را کاهش دهد، مسیر مذاکره را باز نگه دارد، امکان کاهش تحریم‌ها را فراهم کند و ثبات و امید بیشتری به جامعه بازگرداند، حمایت از آن وظیفه همه ماست؛ البته این حمایت نباید ما را از مسئولیت‌های دیگرمان در قبال جامعه غافل کند.

◾️آذر منصوری با اشاره به مواضع پیشین جبهه اصلاحات ایران گفت: صلح در داخل و صلح در خارج همچنان از جمله پیشنهادهای جبهه اصلاحات ایران است. ما از دفاع مشروع ایران نیز حمایت می‌کنیم و استفاده از ظرفیت‌های کشور برای دفاع را حق ایران می‌دانیم، اما واقعیت‌های اجتماعی و کاهش تاب‌آوری مردم را نمی‌توان نادیده گرفت.

◾️وی در پایان تأکید کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری به حفظ ایران نیاز داریم؛ برای حفظ ایران باید تلاش کنیم جنگ متوقف شود، مسیر گفت‌وگو و مذاکره ادامه پیدا کند و در کنار صلح با جهان، مسیر صلح و اعتماد در داخل نیز دنبال شود. جبهه‌های اصلاحات استان‌ها می‌توانند با استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی خود، صدای مخالفت با جنگ، حمایت از گفت‌وگو و مطالبه صلح را در سراسر کشور تقویت کنند.

#آذر_منصوری #جبهه_اصلاحات #مذاکرات_ایران_و_آمریکا #صلح #ایران

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 هشدار از «فاجعه ترک تحصیل» در تهران؛ ۷۰ دانش‌آموز از یک مدرسه ۴۰۰ نفره بازمانده‌اند

یک بازرس آموزش‌وپرورش با اشاره به وضعیت یکی از مدارس تهران، نسبت به ابعاد ترک تحصیل دانش‌آموزان هشدار می‌دهد؛ آماری که اگر دقیق باشد، به‌ویژه با توجه به سن دانش‌آموزان، نگران‌کننده است.
به گفته او، در یک مدرسه با حدود ۴۰۰ دانش‌آموز، ۷۰ نفر از ادامه تحصیل بازمانده‌اند؛ دانش‌آموزانی از پایه‌های هفتم، هشتم و نهم.
یعنی در نمونه‌ای که این بازرس روایت می‌کند، تعداد بازماندگان از تحصیل معادل حدود ۱۷.۵ درصد جمعیت مدرسه است.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان:

اگر در مدرسه‌ای ۴۰۰ نفره، ۷۰ دانش‌آموز در همان سال‌های آغازین نوجوانی از چرخه آموزش بیرون مانده‌اند، با یک عدد ساده روبه‌رو نیستیم؛ با ۷۰ مسیر زندگی مواجهیم که در حساس‌ترین سال‌های شکل‌گیری آینده‌شان گسسته شده است.

ترک تحصیل در پایه‌های هفتم، هشتم و نهم فقط ترک کلاس درس نیست. برای بسیاری از این نوجوانان می‌تواند آغاز ورود زودهنگام به بازار کار غیررسمی، تشدید فقر بین‌نسلی، آسیب‌های اجتماعی و از دست رفتن فرصت بازگشت به یک زندگی باثبات‌تر باشد.

شاید هولناک‌ترین بخش این روایت همین باشد: وقتی نزدیک به یک‌پنجم دانش‌آموزان یک مدرسه از تحصیل بازمی‌مانند، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً «مشکل چند خانواده» دانست؛ این زنگ خطر درباره توان جامعه برای نگه‌داشتن کودکان و نوجوانانش در مدرسه است.

مسئله فقط این نیست که چرا این ۷۰ نفر به مدرسه برنگشته‌اند؛ مسئله مهم‌تر این است که چه بر سر خانواده، اقتصاد و نظام آموزشی آمده که مدرسه توان نگه‌داشتن این تعداد نوجوان را ندارد؟

#آموزش_و_پرورش #ترک_تحصیل #دانش‌آموزان #تهران

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎥 وقتی کیهان کلهر لالایی می‌خواند...

انگار لالایی‌های این جغرافیا،
از کردستان تا طبرستان،
هیچ‌وقت فقط برای خواباندن کودکان سروده نشده‌اند.
گویی بهانه‌ای بوده‌اند برای مادرانی که راه دیگری برای گفتن اندوهشان نداشتند؛
رنج را ملودی می‌کردند، آرام در گوش کودکی می‌خواندند و نمی‌دانستند همان حزن، نسل به نسل، ماترک فرزندانشان خواهد شد.
اما لالایی وقتی در صدای مردی می‌نشیند، گاه غم دیگری پیدا می‌کند.
شاید چون مردی که خود برای کودکش لالایی می‌خوانَد، چیزی از تنهایی را تجربه کرده که کلمات از بیانش عاجزند.
و اینجا کیهان کلهر است؛
مردی که سال‌هاست کمانچه‌اش صدای حافظه زخمی یک جغرافیاست و این‌بار، به‌جای آنکه سازش روایت کند، خودش می‌خواند.
لالایی‌ای از کردستان؛
آرام، بی‌ادعا و اندوهگین.
صدایی که انگار نه کودکی را،
که قرن‌ها بی‌قراری را به خواب می‌خواند.

🎞 انیمیشنی بر لالایی کردی با صدای استاد کیهان کلهر

#کیهان_کلهر #لالایی #کردستان #موسیقی_ایران

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🎙 گذارطلبی و براندازی؛ هدف مشترک، روش متفاوت
رضا علیجانی در گفت‌وگو با کامبیز غفوری
رضا علیجانی معتقد است برای شناخت هر رویکرد سیاسی، نمی‌توان فقط به «هدف» آن نگاه کرد؛ هدف و روش را باید هم‌زمان سنجید. از همین زاویه، او میان «گذارطلبی» و «سرنگونی‌طلبی» تمایز می‌گذارد: هر دو می‌توانند در هدفِ تغییر نظام سیاسی همپوشانی داشته باشند، اما در چگونگی رسیدن به آن، دو منطق متفاوت را دنبال می‌کنند.
به تعبیر او، سرنگونی‌طلبی معمولاً بر الگویی شبیه انقلاب ۵۷ تکیه دارد: «همه مردم علیه همه حکومت». اما گذارطلبی امکان استفاده از شکاف‌های درون حاکمیت، جنبش‌های مطالبه‌محور و شرایط بین‌المللی را منتفی نمی‌داند؛ با این قید که این عوامل صرفاً تسهیلگر باشند و نه عامل اصلی تغییر.
علیجانی تفاوت سه رویکرد را چنین صورت‌بندی می‌کند:
«اصلاح‌طلبان به دنبال حفظ و اصلاح حکومت هستند؛ سرنگونی‌طلبان به دنبال شکست حکومت‌اند و گذارطلبان به دنبال تسلیم کردن حکومت.»
مقصود او از «تسلیم»، خوب‌شدن یا تغییر ماهیت صاحبان قدرت نیست، بلکه رسیدن به وضعیتی است که توازن نیروها، حکومت را ناگزیر به پذیرش انتقال قدرت کند.
بخش مهم دیگری از سخنان علیجانی به مسئله خشونت، انتقام و عدالت انتقالی اختصاص دارد. او با یادآوری هم‌بندیانش در اوین که جان باختند، از کشمکش شخصی خود با مسئله انتقام می‌گوید و هشدار می‌دهد که تبدیل سیاست به منطق «چون کشته‌ای، باید کشته شوی»، می‌تواند همان درونمایه قصاص را این‌بار در قالبی دیگر بازتولید کند.
از همین منظر، شعار «نه می‌بخشم و نه فراموش می‌کنم» را برای دادخواهان قابل فهم می‌داند، اما معتقد است کنشگر سیاسی باید فراتر از احساس شخصی، درباره عدالت انتقالی و تجربه کشورهای دیگر بیندیشد.
او حتی «دفاع مشروع» را نیز از محاسبه سیاسی جدا نمی‌کند: داشتن حق استفاده از زور، لزوماً به معنای مفیدبودن آن نیست؛ باید دید در عمل، خشونت یک جریان را به هدفش نزدیک‌تر می‌کند یا دورتر.
علیجانی همچنین می‌گوید مخالفت هویتی و سیاسی نباید الزاماً مانع همکاری راهبردی شود. او با اشاره به مخالفت شدید خود با سلطنت‌خواهی، موضعش را چنین خلاصه می‌کند:
«ترجیح می‌دهم رقیبم بر دشمنم غلبه کند، نه دشمنم بر رقیبم.»
در این نگاه، یکی از مهم‌ترین درس‌ها را نه نظریه‌های سیاسی، بلکه جنبش‌های مطالبه‌محور داده‌اند: زندگی را نمی‌توان تا «روز پس از سرنگونی» تعطیل کرد و همه مطالبات معلمان، زنان، کارگران و دیگر گروه‌های اجتماعی را به آینده‌ای نامعلوم حواله داد.
با این همه، علیجانی به محدودیت مطالبه‌محوری نیز واقف است و آن را راه‌حلی نامحدود نمی‌داند. امید اصلی او به جامعه مدنی، شبکه‌های گسترده اجتماعی و نسل تازه‌ای از کنشگران است؛ نسلی که به اعتقاد او می‌تواند از دوگانه‌های فرساینده اپوزیسیون عبور کند.
او در عبارتی انتقادی می‌گوید:
«گاهی احساس تلخی به آدم دست می‌دهد که همان‌قدر که جمهوری اسلامی اصلاح‌ناپذیر است، اپوزیسیونش هم اصلاح‌ناپذیر است.»
اما پایان سخنش ناامیدانه نیست. علیجانی جامعه ایران را به فنری تشبیه می‌کند که ممکن است مدت‌ها فشرده شود، اما سرانجام ناگهان رها شود؛ و راه کم‌هزینه‌تر را در «حداکثر همگرایی روی حداقل مخرج‌های مشترک» می‌بیند.
«اگر ما در دهه شصت روشنایی را در انتهای تونل می‌دیدیم، الآن روشنایی دو قدمی ماست؛ حتماً راهی هست، باید با همراهی هم پیدایش کنیم.»

🎧 گفت‌وگوی رضا علیجانی با کامبیز غفوری ـ برنامه عصرانه، بخش دوم

#رضا_علیجانی #گذارطلبی #اپوزیسیون #جامعه_مدنی #عدالت_انتقالی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

متـین قـربانی
کرج. دی‌ماه خونین ۱۴۰۴

#فرهیختگان با یاد فرزندان ایران

📚 «اهل سنت» از آغاز یک عنوان واحد و تثبیت‌شده نبود

✍️ عدنان فلاحی

وقتی امروز از «اهل سنت» سخن می‌گوییم، معمولاً مجموعه‌ای از مذاهب و جریان‌های مختلف ــ از حنفی و شافعی تا اشعری، ماتریدی و اهل حدیث ــ را ذیل یک عنوان مشترک قرار می‌دهیم. اما آیا این تقسیم‌بندی را می‌توان بدون تغییر به قرون نخستین اسلام برد؟

عدنان فلاحی در این یادداشت بر یک خطای رایج در تاریخ‌نگاری انگشت می‌گذارد: فرافکندن معنای متأخر «اهل سنت و جماعت» به دوره‌ای که هنوز چنین هویت جامع و تثبیت‌شده‌ای شکل نگرفته بود.

او برای نمونه به ابن قتیبه در قرن سوم هجری اشاره می‌کند. ابن قتیبه در تأویل مختلف الحدیث از «اصحاب کلام»، «اصحاب رأی» و «اصحاب حدیث» به‌عنوان جریان‌هایی متمایز سخن می‌گوید. در میراث احمد بن حنبل و حنبلیان نیز تقابل اهل حدیث و اهل رأی جدی بود و ابوحنیفه و پیروانش لزوماً در همان اردوگاهی قرار نمی‌گرفتند که بعدها همگی «سنی» خوانده شدند.

از این منظر، مسئله فقط تحول یک واژه نیست؛ بلکه تاریخ شکل‌گیری یک هویت مذهبی است.

با ظهور اشعریان نیز مناقشه پایان نیافت. اشعریان خود را «اهل سنت و جماعت» و مخالف اهل بدعت می‌دانستند، در حالی که بخش‌هایی از جریان حنبلی و اهل حدیث، آنها را مصداق خالص «اهل السنة» نمی‌شمردند.

بنابراین به روایت فلاحی، تاریخ اصطلاح «اهل سنت» را بهتر است نه تاریخ یک معنای ثابت، بلکه «تاریخ مناقشه بر سر مالکیت یک عنوان» دید؛ مناقشه‌ای که صورت‌هایی از آن تا امروز میان سلفیان، اشعریان، ماتریدیان و دیگر جریان‌های جهان سنی ادامه یافته است.

این ملاحظه در خواندن تاریخ صدر اسلام اهمیت زیادی دارد: نام‌ها و مرزبندی‌هایی که امروز برای ما بدیهی‌اند، الزاماً برای مردمان قرون نخست نیز همان معنا و حدود را نداشته‌اند.

متن یادداشت عدنان فلاحی

درنگی در مفهوم "اهل سنت"

یک خطای رایج در تاریخ‌نگاری معاصر این است که مفهوم متأخرِ «اهل سنت و جماعت» را به قرون نخستین برگردانیم؛ گویی از همان ابتدا، همه حنفیان، شافعیان، اهل حدیث، اشعریان و... زیر یک عنوان واحد و تثبیت‌شده قرار داشتند؛ در حالی که اگر به تراث کهن اهل‌سنت برگردیم، روشن می‌شود که مفهوم «اهل سنت» در معنای جامع و فراگیری که بعدها در برابر شیعه و دیگر فرق به کار رفت، از همان ابتدا تثبیت‌شده نبود.
ابن قتیبه (م. ۲۷۶هـ) در تأویل مختلف الحدیث کتابش را به‌صراحت بر اساس چند جریان رقیب تنظیم می‌کند: اصحاب کلام، اصحاب رأی و اصحاب حدیث. او از یک‌سو از «اصحاب رأی» و از سوی دیگر از «اصحاب حدیث» سخن می‌گوید و این دو را به‌عنوان دو جریان متمایز و مخالف فکری و فقهی معرفی می‌کند. این دوگانه در میراث احمد بن حنبل و حنبلیان نیز بسیار پررنگ است؛ «اهل حدیث» خود را در برابر «اهل رأی» تعریف می‌کردند و ابوحنیفه و اصحاب او در بسیاری از ادبیات جدلیِ این جریان، در سوی مقابل قرار می‌گرفتند.
بنابراین دست‌کم تا قرن چهارم نمی‌توان «اهل سنت» را بی‌قیدوشرط عنوانی دانست که همه جریان‌های فقهی و کلامی مخالف شیعه، از جمله اصحاب رأی و معتزله، را دربرگیرد. «اهل سنت» در بسیاری از این متون، اساساً به معنای اهل حدیث و اهل اثر بود؛ نه یک عنوان جامع برای تمام آنچه بعدها «اسلام سنی» نامیده شد.
نکته جالب‌تر اینکه این نزاع با پیدایش مذهب کلامی اشعری نیز پایان نیافت. حنابله و جریان اهل حدیث در قرون بعد، غالبا از پذیرش اشعریان به‌عنوان «اهل السنة» به معنای خاص و خالص و محض کلمه خودداری کردند؛ در مقابل، اشعریان نیز خود را اهل سنت و جماعت و مخالف اهل بدعت می‌دانستند. از همین‌رو در آثار فرقه‌شناختی و جدلی قرون پنجم تا هشتم، با چند روایت رقیب از اینکه «اهل سنت واقعی» چه کسانی‌اند مواجهیم.
پس تاریخ این اصطلاح، تاریخِ یک معنای ثابت نیست؛ بلکه تاریخِ مناقشه بر سر مالکیت عنوان «اهل سنت» است. حتی امروز نیز، میان حنبلیان/سلفیان، اشعریان، ماتریدیان و دیگر جریان‌های سنی، نزاع بر سر اینکه «اهل سنت حقیقی» به معنای خاص و محض چه کسانی‌اند، به شکل‌های مختلف ادامه دارد.

#عدنان_فلاحی #اهل_سنت #تاریخ_اسلام #تاریخ_اندیشه

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 جان فردی در دست فردی دیگر
✍️ مرضیه حاجی‌هاشمی
چرا مسیحیت در مسیر تاریخی خود به پیدایش فردگرایی و لیبرالیسم یاری رساند، اما جهان اسلام مسیر مشابهی را طی نکرد؟ مرضیه حاجی‌هاشمی پاسخ را نه صرفاً در تفاوت آموزه‌های دو دین، بلکه در تفاوت سرنوشت تاریخی نهادهای قدرت جست‌وجو می‌کند.
نقطه آغاز یادداشت یک فرض مهم است: اگر اسلام و مسیحیت را از بستر تاریخی‌شان جدا کنیم، در هر دو می‌توان عناصری یافت که برای شکل‌گیری فردگرایی ظرفیت دارند؛ فرد در برابر خدا مسئول است و ارزش او را نمی‌توان صرفاً به خون، قبیله، خانواده یا منزلت موروثی فروکاست.
پس چرا نتیجه تاریخی متفاوت شد؟
نویسنده با اتکا به روایت لری سیدنتاپ در کتاب «ابداع فرد» به تجربه اروپای پس از فروپاشی امپراتوری کارولنژی می‌پردازد. با زوال آن امپراتوری، یک دولت متمرکز دیگر بلافاصله جای آن را نگرفت؛ قدرت میان پادشاهان، اشراف، کلیسا، شهرها و اجتماعات مختلف پراکنده شد.
در همین فضا، کلیسا نیز به نهادی مستقل برای تولید هنجار و مهار قدرت تبدیل شد. جنبش‌هایی چون «صلح خدا» و «آتش‌بس خدا» برای محدودکردن خشونت جنگاوران شکل گرفتند و بعدها اصلاحات کلیسایی و «انقلاب پاپی» به استقلال بیشتر کلیسا از قدرت سیاسی انجامید.
در چنین ساختاری، هیچ قدرتی به‌آسانی قادر نبود تمام جامعه را در خود ادغام کند. از دل همین تکثر قدرت، به روایت نویسنده، بخشی از زمینه تاریخی استقلال نهادها، محدودشدن اقتدار سیاسی، تحول حقوق و نهایتاً پیدایش مفهوم مدرن فرد فراهم شد.
اما حاجی‌هاشمی سرنوشت جهان اسلام را از نقطه تاریخی دیگری می‌خواند: فروپاشی امپراتوری عثمانی در عصر دولت مدرن.
پس از عثمانی، خلأ قدرت با مجموعه‌ای از اقتدارهای مستقل و رقیب پر نشد؛ دولت ـ ملت، ارتش دائمی، بوروکراسی، مرز سرزمینی و نظام مدرن مالیات‌گیری از پیش به الگوی غالب سازمان سیاسی تبدیل شده بود. بنابراین به‌جای پراکندگی اقتدار، دولت‌های متمرکز جدید توانستند بخش مهمی از قدرت سیاسی را در واحدهایی کوچک‌تر بازتولید کنند.
در اینجا پرسش اصلی یادداشت شکل می‌گیرد:
مسئله شاید این نباشد که «چرا جهان اسلام هنوز لیبرال نشده است؟»؛ بلکه این باشد که آیا جهان اسلام می‌تواند درون ساختار دولت مدرن از بازتولید اقتدار متمرکز عبور کند و به تکثر قدرت، استقلال نهادها و محدودیت اقتدار سیاسی برسد؟
نویسنده در پایان، پای الهیات سیاسی را نیز به میان می‌آورد. از نظر او، ظرفیت فردگرایانه ادیان توحیدی زمانی می‌تواند در خدمت آزادی قرار گیرد که مناسبات سیاسی مدرن همچنان با استعاره‌های «عبد و مولا»، تسلیم و اطاعت فهم نشوند و هیچ حاکمی به واسطه‌ای میان خدا و انسان تبدیل نشود.
نتیجه‌ای که عنوان یادداشت نیز از آن گرفته شده، صریح است:
اگر چنین تحولی رخ دهد، دیگر «جان فردی در دست فردی دیگر به نام حاکم اسلامی» نخواهد بود.

📎متن کامل یادداشت مرضیه حاجی‌هاشمی در مشاهده فوری

#مرضیه_حاجی‌هاشمی #فردگرایی #لیبرالیسم #اسلام #مسیحیت #الهیات_سیاسی

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 کوهستک؛ وقتی چهار موشک سهم خانه‌ مسکونی می‌شود

بررسی تازه بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی، ابعاد بیشتری از حمله سه‌شنبه‌شب آمریکا به کوهستک در شهرستان سیریک هرمزگان را روشن می‌کند.
بر اساس این بررسی، کوهستک پنج بار هدف قرار گرفته است. تصاویر دوربین مداربسته نشان می‌دهد سه موشک نخست به خانه‌ای اصابت می‌کنند که مراسم عروسی در آن برگزار می‌شد؛ موشک چهارم ظاهراً دکل مخابراتی همراه اول را هدف می‌گیرد و موشک پنجم بار دیگر به محل عروسی اصابت می‌کند.
علی ملاحی، صاحب خانه، نیز در ویدئویی منتشرشده گفته است مراسم عروسی بستگانش در «خانه کاملاً مسکونی» او برگزار می‌شد.
راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی فارسی با بررسی تصاویر، ویدئوها و تعیین موقعیت جغرافیایی محل گزارش کرده که تأسیسات نظامی در این محدوده مشاهده نمی‌شود و فاصله دکل مخابراتی با خانه محل عروسی حدود ۱۱۲ متر بوده است. خانه‌های دیگری در اطراف نیز آسیب دیده‌اند.
این یافته‌ها پرسش درباره چگونگی انتخاب هدف و مسئولیت ارتش آمریکا در قبال تلفات غیرنظامیان را جدی‌تر می‌کند.


🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
دولت آمریکا باید پاسخ دهد: با چه مجوز اخلاقی و با کدام منطق نظامی، چندین موشک به محدوده‌ای مسکونی شلیک شده که در یکی از خانه‌هایش مراسم عروسی در جریان بوده است؟
اینجا دیگر سخن گفتن از «دقت تسلیحات آمریکایی» یا پناه بردن به ادبیات خنثای «خسارت جانبی» چیزی از واقعیت کم نمی‌کند. بنا بر این راستی‌آزمایی، سه موشک نخست به خانه محل عروسی اصابت کرده، موشک دیگری به دکل مخابراتی در فاصله حدود ۱۱۲ متری خورده و موشک پنجم دوباره به محل عروسی اصابت کرده است.
این یعنی ارتش آمریکا در عملیاتی که دولت آمریکا مسئول آن است، جان غیرنظامیان ایرانی را در معرض آتشی مرگبار قرار داده است.
اگر هدف، دکل مخابراتی بوده، چرا خانه‌ای مسکونی بارها مورد اصابت قرار گرفته؟ اگر اطلاعات هدف‌گیری اشتباه بوده، چه کسی مسئول این شکست مرگبار اطلاعاتی است؟ و اگر خطر حضور غیرنظامیان شناخته شده بود، چرا حمله متوقف نشد؟
دولت آمریکا نمی‌تواند هنگام کشته‌شدن غیرنظامیانِ دیگر کشورها پشت واژه‌هایی مانند «خطای عملیاتی» و «خسارت جانبی» پنهان شود. انسان‌هایی که در یک عروسی کشته می‌شوند، «خسارت جانبی» نیستند؛ هرکدام زندگی، خانواده و آینده‌ای داشته‌اند که با موشک از میان رفته است.
حکومتی که خود را مدافع حقوق بشر و «نظم مبتنی بر قواعد» معرفی می‌کند، بیش از دیگران موظف است درباره خون غیرنظامیانی که با سلاح و فرمان نظامی‌اش ریخته شده پاسخ‌گو باشد.
حقوق بشر اگر برای ایرانیان زیر موشک آمریکایی اعتبار نداشته باشد، دیگر یک اصل جهان‌شمول نیست؛ تبدیل به شعاری سیاسی شده است که هرجا با منافع قدرت تعارض پیدا کند، کنار گذاشته می‌شود.
کوهستک فقط یک «اشتباه» در حاشیه جنگ نیست؛ آزمون مسئولیت اخلاقی و سیاسی دولت آمریکاست.
و در این آزمون، نخستین وظیفه واشینگتن نه توجیه حمله، بلکه پاسخ‌گویی درباره چرایی اصابت مکرر موشک‌هایش به یک خانه مسکونی و پذیرش مسئولیت جان‌هایی است که گرفته شده‌اند.


#کوهستک #سیریک #هرمزگان #غیرنظامیان #جنگ

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 چرا ترامپ گفت ایران «۵۱ سال» است قلدری می‌کند، نه ۴۷ سال؟
✍️ آرش رئیسی‌نژاد
دونالد ترامپ در سخنان اخیرش درباره ایران، عددی به کار برد که آرش رئیسی‌نژاد آن را واجد معنایی تاریخی می‌داند: ترامپ گفت ایران «۵۱ سال است که قلدری می‌کند» و حتی تأکید کرد که پیش‌تر به اشتباه ۴۷ سال گفته بود.
اگر مبدأ این ۵۱ سال را عقب ببریم، به حوالی ۱۹۷۵؛ سال قرارداد الجزایر میان ایران و عراق می‌رسیم، نه انقلاب ۱۳۵۷.
رئیسی‌نژاد از همین نکته یک پرسش مهم می‌سازد: آیا ریشه تنش ایران و آمریکا را باید پیش از جمهوری اسلامی و در قدرت‌یابی منطقه‌ای ایرانِ دوره شاه جست‌وجو کرد؟
در اسفند ۱۳۵۳، ایران پس از سال‌ها حمایت از کردهای عراق و اعمال فشار سیاسی و نظامی بر بغداد، توانست در قرارداد الجزایر امتیاز مهمی در تعیین مرز اروندرود به دست آورد. رئیسی‌نژاد این توافق را «یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های دیپلماتیک ایران در صد سال اخیر» می‌خواند.
اما قرارداد الجزایر تنها قطعه این پازل نبود. جاه‌طلبی هسته‌ای شاه، افزایش قدرت اقتصادی ناشی از نفت، نقش ایران در اوپک، حضور نظامی در ظفار و تلاش تهران برای تبدیل‌شدن به قدرت برتر منطقه، همگی به تصویری تازه از ایران کمک می‌کردند: ایران نه صرفاً به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای، بلکه در مقام کشوری که می‌خواست در چیدمان قدرت خاورمیانه نقش مستقلی ایفا کند.
فرضیه رئیسی‌نژاد این است که چنین قدرت‌یابی‌ای الزاماً با تصور واشنگتن و به‌ویژه اسرائیل از موازنه مطلوب منطقه‌ای همخوان نبود.
از این منظر، انقلاب ۱۳۵۷ آغاز یک تعارض کاملاً تازه نبود؛ بلکه منازعه‌ای را که پیش‌تر زمینه‌هایی ژئوپلیتیک یافته بود، به خصومتی بسیار شدیدتر و ایدئولوژیک تبدیل کرد.
در نتیجه، او پیشنهاد می‌کند روابط ایران و آمریکا را صرفاً از دریچه جمهوری اسلامی، گروگان‌گیری سفارت یا حتی پرونده هسته‌ای نبینیم و پرسشی بلندمدت‌تر مطرح کنیم:
«آیا آبشخور تنش ایران و آمریکا واقعاً از ۱۳۵۷ آغاز شد، یا ریشه‌های آن را باید در ایرانِ پیش از انقلاب و در سال ۱۳۵۴ جست‌وجو کرد؟»
رئیسی‌نژاد می‌گوید بخش مهمی از این بحث را پیش‌تر در کتاب «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» مطرح کرده است.
🔻 پی‌نوشت فرهیختگان
تعبیر «۵۱ سال» می‌تواند سرنخی جذاب برای طرح این فرضیه تاریخی باشد، اما به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که ترامپ آگاهانه قرارداد الجزایر یا قدرت‌یابی ایران در سال ۱۹۷۵ را مبدأ تنش با آمریکا در نظر داشته است. ارزش اصلی یادداشت رئیسی‌نژاد بیش از آنکه در رمزگشایی قطعی از مقصود ترامپ باشد، در پرسش بزرگ‌تری است که پیش می‌کشد: آیا برای فهم خصومت کنونی ایران و آمریکا، روایت را بیش از اندازه از سال ۱۳۵۷ آغاز کرده‌ایم؟


متن کامل یادداشت آرش رئیسی‌نژاد:

اندکی پیش ترامپ درباره ایران گفت: «ایران ۵۱ سال است که قلدری می‌کند.» او حتی تأکید کرد که پیش‌تر به اشتباه گفته بود ۴۷ سال، در حالی که رقم درست، ۵۱ سال است.

این اشاره، اگر جدی گرفته شود، نکته تاریخی مهمی را پیش روی ما می‌گذارد: آیا ریشه نخستین تنش ایران و آمریکا را باید نه در انقلاب ۱۳۵۷، بلکه در سال ۱۳۵۴ و قرارداد الجزایر جست‌وجو کرد؟

در اسفند ۱۳۵۳، شاه با استفاده هوشمندانه از میدان و دیپلماسی توانست عراق را وادار به عقب‌نشینی و امتیازدهی در اروند رود کند. حمایت استراتژیک از کردهای عراق در کنار ترفندهای دیپلماتیک دو بازوی ایران پهلوی علیه عراق بعث بود که هر دو بازو با نظارت مستقیم شاه بکار گرفته می‌شد. قرارداد الجزایر را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های دیپلماتیک ایران در صد سال اخیر دانست؛ پیروزی‌ای که موازنه قدرت در خلیج فارس و خاورمیانه را به شکل محسوسی به نفع تهران تغییر داد.

قدرت‌یابی ایران اما با خواست واشنگتن و به‌ویژه اسرائیل برای حفظ موازنه منطقه‌ای مطلوب خود کاملاً همسو نبود. تهران بیش از پیش در حال تبدیل شدن به یک قدرت مستقل و اثرگذار در خاورمیانه شده بود.

نکته اینکه، قرارداد الجزایر همزمان شد با مجموعه‌ای از تحولات مهم دیگر: جاه‌طلبی‌های هسته‌ای شاه، نقش فزاینده ایران در اوپک و سیاست نفتی همراه با جهش قیمت نفت، افزایش قدرت اقتصادی کشور، حضور نظامی در وزای مرزها (به ویژه ظفار) و تلاش برای تبدیل ایران به قدرت برتر منطقه.

بدین ترتیب، از اواسط دهه ۱۳۵۰، تصویری نوین از ایران شکل گرفت: ایران همچو رهبر منطقه، و نه صرفا یک قدرت منطقه‌ای، که می‌توانست با استفاده از منابع، جغرافیا و دیپلماسی، معادلات خاورمیانه را تغییر دهد و بر چیدمان قدرت منطقه‌ای تاثیر گذارد.

شگفت اینکه، انقلاب ۱۳۵۷ این تنش را از میان نبرد؛ بلکه آن را وارد مرحله‌ای بسیار شدیدتر و ایدئولوژیک‌تر کرد و تنش را تبدیل به دشمنی و خصومت ژرف نمود. از آن زمان تاکنون، مسئله اصلی در روابط ایران و آمریکا نه اختلاف بر سر یک موضوع مشخص (همچو برنامه هسته‌ای)؛ بلکه تا حد زیادی به رقابت بر سر جایگاه ایران و نظم قدرت در خاورمیانه مربوط بوده است.

از این رو، استفاده ترامپ از «۵۱ سال» چه بسا ما را به پرسشی مهم‌تر برگرداند: آیا آبشخور تنش ایران و آمریکا واقعاً از ۱۳۵۷ آغاز شد، یا ریشه‌های آن را باید در ایرانِ پیش از انقلاب و در سال ۱۳۵۴ جست‌وجو کرد؟

بسیاری از این نکات را در کتابم «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» آورده‌ام.

#آرش_رئیسی‌نژاد #ایران_و_آمریکا #ترامپ #قرارداد_الجزایر #تاریخ_معاصر

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 سفسطه و منطق مغالطه؛ آیا بمباران، نسخه توسعه است؟
✍️ منصور خضاعی
در روزهای اخیر گزاره‌ای در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود که ژاپن پس از آنکه هدف بمب اتمی آمریکا قرار گرفت، با حمایت همان کشور به قدرتی صنعتی تبدیل شد؛ در مقابل، کوبا چون در برابر آمریکا ایستاد، فقیر و عقب‌مانده باقی ماند.
منصور خضاعی این استدلال را در پاسخ به مدعای منتسب به یاسمین پهلوی و موافقان آن نقد می‌کند و آن را نمونه‌ای از وارونه‌کردن رابطه علت و معلول می‌داند.
به نوشته او، ژاپن با بمباران اتمی صنعتی نشد؛ ژاپن پیش از جنگ جهانی دوم یک قدرت صنعتی و نظامی مهم بود. ریشه صنعتی‌شدن این کشور را باید بسیار عقب‌تر، در اصلاحات عصر میجی و فرایند طولانی نوسازی ژاپن جست‌وجو کرد. وجود صنایع بزرگ، نیروی دریایی و هوایی قدرتمند و توانایی ژاپن برای جنگی گسترده در اقیانوس آرام خود گواه آن است که صنعتی‌شدن این کشور محصول دوران پس از هیروشیما و ناکازاکی نبود.
از این رو، خضاعی میان دو گزاره تمایز می‌گذارد: تعامل اقتصادی و سیاسی با قدرت‌های صنعتی می‌تواند به توسعه یک کشور کمک کند؛ اما از این گزاره نمی‌توان نتیجه گرفت که ویرانی ناشی از جنگ و بمباران، مقدمه لازم توسعه است.
او مقایسه با کوبا را نیز نارسا می‌داند. اگر صرف مخالفت با آمریکا علت عقب‌ماندگی صنعتی باشد، چگونه می‌توان تجربه چین را توضیح داد؟ بنابراین توسعه و توسعه‌نیافتگی کشورها را نمی‌توان به یک متغیر ــ میزان همراهی با واشنگتن ــ فروکاست.
نویسنده در نهایت به پرسشی اخلاقی می‌رسد که در شرایط امروز ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است:
از ضرورت رابطه متعادل با جهان تا استقبال از بمباران کشور، فاصله‌ای عظیم وجود دارد.
می‌توان منتقد جمهوری اسلامی بود، خواهان تغییر بنیادین در ساختار سیاسی ایران بود و هم‌زمان معتقد بود ویرانی ایران و کشته‌شدن ایرانیان نمی‌تواند ابزار مطلوب رسیدن به آینده‌ای بهتر باشد.
هیروشیما و ناکازاکی «نسخه توسعه» نبودند؛ فاجعه انسانی بودند. توسعه ژاپن نیز تاریخی بسیار طولانی‌تر از بمب‌هایی دارد که بر سر مردم آن کشور فرود آمد.
اگر برای اثبات ضرورت تعامل با جهان، ناچار شویم بمباران یک ملت را مقدمه پیشرفت آن جلوه دهیم، دیگر با یک استدلال توسعه‌ای روبه‌رو نیستیم؛ با سفسطه‌ای روبه‌رو هستیم که مرز میان توسعه و ویرانی را پاک می‌کند.
#منصور_خضاعی #یاسمین_پهلوی #ژاپن #توسعه #جنگ

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 سفسطه و منطق مغالطه؛ آیا بمباران، نسخه توسعه است؟
✍️ منصور خضاعی
در روزهای اخیر گزاره‌ای در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود که ژاپن پس از آنکه هدف بمب اتمی آمریکا قرار گرفت، با حمایت همان کشور به قدرتی صنعتی تبدیل شد؛ در مقابل، کوبا چون در برابر آمریکا ایستاد، فقیر و عقب‌مانده باقی ماند.
منصور خضاعی این استدلال را در پاسخ به مدعای منتسب به یاسمین پهلوی و موافقان آن نقد می‌کند و آن را نمونه‌ای از وارونه‌کردن رابطه علت و معلول می‌داند.
به نوشته او، ژاپن با بمباران اتمی صنعتی نشد؛ ژاپن پیش از جنگ جهانی دوم یک قدرت صنعتی و نظامی مهم بود. ریشه صنعتی‌شدن این کشور را باید بسیار عقب‌تر، در اصلاحات عصر میجی و فرایند طولانی نوسازی ژاپن جست‌وجو کرد. وجود صنایع بزرگ، نیروی دریایی و هوایی قدرتمند و توانایی ژاپن برای جنگی گسترده در اقیانوس آرام خود گواه آن است که صنعتی‌شدن این کشور محصول دوران پس از هیروشیما و ناکازاکی نبود.
از این رو، خضاعی میان دو گزاره تمایز می‌گذارد: تعامل اقتصادی و سیاسی با قدرت‌های صنعتی می‌تواند به توسعه یک کشور کمک کند؛ اما از این گزاره نمی‌توان نتیجه گرفت که ویرانی ناشی از جنگ و بمباران، مقدمه لازم توسعه است.
او مقایسه با کوبا را نیز نارسا می‌داند. اگر صرف مخالفت با آمریکا علت عقب‌ماندگی صنعتی باشد، چگونه می‌توان تجربه چین را توضیح داد؟ بنابراین توسعه و توسعه‌نیافتگی کشورها را نمی‌توان به یک متغیر ــ میزان همراهی با واشنگتن ــ فروکاست.
نویسنده در نهایت به پرسشی اخلاقی می‌رسد که در شرایط امروز ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است:
از ضرورت رابطه متعادل با جهان تا استقبال از بمباران کشور، فاصله‌ای عظیم وجود دارد.
می‌توان منتقد جمهوری اسلامی بود، خواهان تغییر بنیادین در ساختار سیاسی ایران بود و هم‌زمان معتقد بود ویرانی ایران و کشته‌شدن ایرانیان نمی‌تواند ابزار مطلوب رسیدن به آینده‌ای بهتر باشد.
هیروشیما و ناکازاکی «نسخه توسعه» نبودند؛ فاجعه انسانی بودند. توسعه ژاپن نیز تاریخی بسیار طولانی‌تر از بمب‌هایی دارد که بر سر مردم آن کشور فرود آمد.
اگر برای اثبات ضرورت تعامل با جهان، ناچار شویم بمباران یک ملت را مقدمه پیشرفت آن جلوه دهیم، دیگر با یک استدلال توسعه‌ای روبه‌رو نیستیم؛ با سفسطه‌ای روبه‌رو هستیم که مرز میان توسعه و ویرانی را پاک می‌کند.
#منصور_خضاعی #یاسمین_پهلوی #ژاپن #توسعه #جنگ

#منتخب_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «ورود ایشان را تضمین می‌کنم، اما خروجش را خیر»
✍️ عبدالله ناصری

روایتی کوتاه، اما گویا از سرنوشت دکتر احمد مهدوی دامغانی؛ ادیب، اسلام‌پژوه و استاد برجسته ایرانی که سال‌های پایانی زندگی‌اش را دور از ایران گذراند.
عبدالله ناصری می‌نویسد مهدوی دامغانی علاقه فراوانی داشت که گاه برای زیارت امام رضا(ع) به ایران بیاید و دوباره به محل زندگی خود بازگردد؛ اما نگرانی از امکان خروج مجدد، مانع این سفر بود.
به روایت ناصری، در دوره ریاست‌جمهوری سیدمحمد خاتمی، او برای فراهم‌شدن این سفر تلاش کرد و سرانجام موضوع را با رهبر جمهوری اسلامی در میان گذاشت.
پاسخی که ناصری می‌گوید دست‌کم سه بار شخصاً از خاتمی در محافل خصوصی شنیده، چنین بوده است:
«ورود ایشان را به کشور تضمین می‌کنم، اما خروجش را خیر.»
یک جمله که شاید بیش از صفحات بسیار درباره معنای غربت ناخواسته سخن می‌گوید.
مهدوی دامغانی نه می‌خواست از ایران ببُرد و نه اشتیاقش به بازگشت و زیارت خراسان را از دست داده بود؛ مسئله این بود که بازگشت به وطن می‌توانست به سفری بی‌بازگشت تبدیل شود.
تلخی روایت نیز همین‌جاست: برای یک ایرانی، ورود به سرزمین خودش نیازمند تضمین بود و خروج از آن تضمین‌پذیر نبود.
احمد مهدوی دامغانی سرانجام در خرداد ۱۴۰۱ در ۹۵سالگی در آمریکا درگذشت؛ دور از سرزمینی که به زبان، فرهنگ، تاریخ و سنت دینی آن دلبستگی عمیق داشت.
🔻این خاطره، روایت عبدالله ناصری از سخنی است که می‌گوید در محافل خصوصی از سیدمحمد خاتمی شنیده است.

#احمد_مهدوی_دامغانی #عبدالله_ناصری #سیدمحمد_خاتمی

#میراث_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

🔴 «اسرائیل کاتس»؛ هیولایی که هرگز مظلوم نبوده است
✍️ علی افشاری

⚫️ این، صدای اسرائیل کاتس، وزیر دفاع رژیم اسرائیل است؛ صدایی که بدون ذرّه‌ای شرم، ویرانی و کشتار بر بستر توهمی ویژه را تجسد می‌بخشد. او نه فقط هیتلر را روسفید کرده، که حتی از آن فراتر رفته؛ جایی که هیتلر دستکم نام «هولوکاست» را با عبارت «عملیات ویژه» می‌پوشاند، کاتس با افتخار از نسل‌کشی و اخراج سخن می‌گوید.
⚫️ این فراتر از نظریهٔ هانا آرنت دربارهٔ تبدیل قربانی به جلاد در شرایط ویژه است؛ چون کاتس هرگز مظلوم نبوده، او از روز نخست، جلادی خبیث با هیولایی سیاه در درون بوده که بی‌وقفه غرّش مرگ سر می‌دهد. او حتی از قبایل آدمخوار هم فراتر رفته؛ آنها تنها به اندازهٔ گرسنگی خود کشتار می‌کردند، یا کسانی را می‌بلعیدند که به پندارشان جن‌زده بودند—اما این ائِشمَه (دیو خشمِ) روزگار، حدّی برای جنایت نمی‌شناسد. او این خواب‌ها را برای ایران هم دیده است که هرگز محقق نخواهد شد.
⚫️ خودش می‌گوید و با غرور فریاد می‌زند:
«ما ۷۰ درصد غزه را با خاک یکسان کردیم. در جنوب لبنان، ده‌ها روستا را که پایگاه «حزب‌الله» خواندیم، منهدم ساختیم. ۲۰۰ هزار نفر را کوچاندیم. اردوگاه‌های کرانه باختری را تصرف کردیم و ارتشمان همچنان در آنها جا خوش کرده است. ۴۰ هزار نفر آواره شدند و هرگز بازنگشتند.»

⚫️ حال اگر این تروریسم دولتی نیست، پس تروریسم یعنی چه؟ اگر این نژادپرستیِ ناب نیست، پس نام دیگرش چیست؟ کاتس و امثال او، نه مدافع امنیت، که دشمنان بزرگ‌تر بشریت‌اند؛ چراکه جنایت را نه در پنهان، که در برابر چشم جهانیان، با نهایت وقاحت، به نمایش می‌گذارند. امیدوارم که انتخابات اسرائیل به حیات دولتمردی او پایان دهد، اگرچه گزینه‌های جایگزین نیز چندان بهتر نیستند اما این پلشتی آشکار را ندارند.

🔻 پی‌نوشت فرهیختگان | جنایت وقتی عادی می‌شود
آنچه در غزه رخ داده را نمی‌توان با واژه‌های بی‌خاصیتی چون «درگیری» و «مناقشه» تطهیر کرد. یک جامعه محاصره‌شده زیر بمباران، ویرانی، آوارگی و نابودی زیرساخت‌های زندگی قرار گرفته است و اتهام نسل‌کشی علیه فلسطینیان غزه امروز یک ناسزای سیاسی نیست؛ موضوع جدی حقوق بین‌الملل و گزارش‌ها و پرونده‌های بین‌المللی است.
در لبنان نیز ویران‌کردن روستاها و کوچاندن گسترده مردم را نمی‌توان صرفاً با الصاق عنوان «مواضع حزب‌الله» به هر نقطه‌ای از جغرافیا از مسئولیت اخلاقی تهی کرد.
و اکنون همین زبان تهدید متوجه ایران است.
کاتس همین روزها آشکارا تهدید کرده است که در صورت حمله ایران، اسرائیل خود را «از هر محدودیتی» آزاد خواهد دانست و زیرساخت‌های نظامی و غیرنظامی و تأسیسات انرژی ایران را هدف خواهد گرفت تا ایران را به «عصر حجر و تاریکی» بازگرداند.
این زبانِ دفاع مشروع نیست؛ زبان مجازات یک ملت است.
هیچ مخالفتی با جمهوری اسلامی، هیچ نقدی به حماس و حزب‌الله و هیچ نگرانی امنیتی درباره اسرائیل نمی‌تواند مجوز اخلاقی برای ویران‌کردن زندگی میلیون‌ها انسان باشد.
فرهیختگان همان‌قدر که سرکوب، زندان و اعدام در ایران را محکوم می‌کند، در برابر بمباران و کشتار مردم ایران، فلسطین و لبنان نیز سکوت نخواهد کرد.
حقوق بشر اگر فقط برای قربانیانِ طرفِ خودمان باشد، حقوق بشر نیست.
دولت اسرائیل نمی‌تواند غزه را ویران کند، مردم لبنان را آواره سازد، به خاک ایران حمله کند و هم‌زمان هر اعتراض به این سیاست را با واژه «امنیت» پاسخ دهد.
امنیت هیچ ملتی بر ویرانه خانه ملت دیگری بنا نمی‌شود.
و روزی که ویران‌کردن شهرها، کوچاندن مردم و تهدید به نابودی زیرساخت‌های غیرنظامی به مایه افتخار یک وزیر دفاع تبدیل شود، جهان با چیزی فراتر از یک جنگ روبه‌روست:
با عادی‌شدن جنایت در زبان قدرت.

#علی_افشاری #اسرائیل_کاتس #غزه #فلسطین #لبنان #ایران #حقوق_بشر

#صدای_فرهیختگان

#فرهیختگان؛ راهی به رهایی