جایی میان سبز و سرخ: بدن چگونه رنج عاطفی را احساس می‌کند؟

گاهی انسان در لحظاتی از زندگی احساسی را تجربه می‌کند که گویی از قلبش خون می‌چکد؛ حسی عمیق، سنگین و واقعی. این تجربه تنها یک استعاره‌ی شاعرانه نیست، بلکه ریشه‌ در زیست‌شناسی انسان دارد. مغز ما درد عاطفی را بسیار جدی می‌گیرد و آن را در بخش‌هایی پردازش می‌کند که با درد جسمی مشترک هستند (Eisenberger & Lieberman, 2004). به همین دلیل، اندوه شدید، سوگواری یا دلتنگی می‌تواند واقعن مانند یک درد جسمی در بدن احساس شود.

وقتی انسان با یک تجربه‌ی عاطفی شدید روبه‌رو می‌شود، بدن هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح می‌کند؛ ضربان قلب تغییر می‌کند، تنفس کوتاه‌تر می‌شود و عضلات قفسه‌ی سینه منقبض می‌شوند. مجموعه‌ی این واکنش‌ها می‌تواند حسی شبیه فشار، سنگینی یا حتا زخمی شدن در ناحیه‌ی قلب ایجاد کند. از سوی دیگر، عصب بزرگی به نام عصب واگ ارتباطی مستقیم میان مغز و بسیاری از اندام‌های داخلی از جمله قلب برقرار می‌کند. هنگامی که احساسات شدید می‌شوند، سیگنال‌های عصبی از مغز به قلب و قفسه‌ی سینه منتقل می‌شوند. به همین دلیل، احساسات انسانی اغلب نه فقط در ذهن، بلکه در بدن نیز حس می‌شوند.

در پزشکی حتا حالتی شناخته شده وجود دارد که به «سندرم قلب شکسته» معروف است. در این وضعیت، استرس یا اندوه شدید می‌تواند به طور موقت عملکرد عضله‌ی قلب را تحت تأثیر قرار دهد و علائمی شبیه درد قلبی واقعی ایجاد کند. این پدیده نشان می‌دهد که پیوند میان احساسات و بدن بسیار عمیق‌تر از آن چیزی است که گاهی تصور می‌کنیم.

یکی از چارچوب‌های نظری مهم برای فهم این پدیده، مفهوم «بدنمندی» در علوم شناختی است. بر اساس این نظریه، ذهن و شناخت انسان صرفن در مغز شکل نمی‌گیرند، بلکه عمیقن با بدن و تجربه‌های حسی ـ حرکتی آن درهم‌تنیده‌اند (Varela, Thompson, & Rosch, 1991). به بیان دیگر، احساسات، افکار و تجربه‌های ذهنی ما همواره در بستر بدن و تعامل آن با جهان شکل می‌گیرند.

از این منظر، وقتی فردی رنج عاطفی عمیقی را تجربه می‌کند، این رنج نه تنها در سطح روانی بلکه در سطح بدنی نیز ظاهر می‌شود. مغز برای فهم و بیان احساسات پیچیده از زبان بدن استفاده می‌کند. به همین دلیل، ذهن ممکن است رنج عاطفی را به شکل تصاویر بدنی ترجمه کند؛ گویی قلب می‌شکند، فشرده می‌شود یا خون از آن می‌چکد. این تصویرسازی‌ها بخشی از فرایند بدنمندی احساسات هستند.

از دیدگاه عصب‌شناسی نیز تجربه‌های هیجانی شبکه‌ای از نواحی مغز را درگیر می‌کنند؛ از سیستم لیمبیک که مرکز پردازش هیجان‌هاست، تا قشر پیش‌پیشانی که مسئول معنا دادن به تجربه‌ها و تنظیم آن‌هاست (LeDoux, 2012). در کنار این شبکه‌ها، سامانه‌هایی که وضعیت درونی بدن را پایش می‌کنند، نقش مهمی در شکل‌گیری بدنمندی احساسات دارند.

به همین دلیل است که جمله‌ای مانند «از قلبم خون می‌چکد» فقط یک تصویر ادبی نیست؛ بلکه بازتاب تجربه‌ای واقعی در بدن و مغز انسان است. انسان موجودی است که احساس، بدن و ذهن در او از هم جدا نیستند. هر اندوهی که در ذهن شکل می‌گیرد، پژواکی در بدن پیدا می‌کند و هر تپش قلب می‌تواند حامل داستانی از احساسات پنهان باشد.

شاید به همین خاطر است که در طول تاریخ، انسان‌ها قلب را نماد عشق، درد و زندگی دانسته‌اند. نه فقط به این دلیل که قلب خون را در بدن به گردش درمی‌آورد، بلکه چون بسیاری از عمیق‌ترین تجربه‌های انسانی در جایی حوالی همان تپش‌ها احساس می‌شوند؛ جایی در قفسه‌ی سینه، میان نفس‌ها و میان سکوت‌هایی که گاهی از هر کلمه‌ای بلندترند.

@LS_leilasadeghi

چهار… سه… دو…
آژیرِ قرمز—
یک…
سال نو می‌شود

بمب‌ها از آسمان ….
و ما
باران را
آرزو می‌کنیم


@LS_leilasadeghi

پیرمرد، پسر و الاغ: روایت امروز ما


LS_leilasadeghi

پیرمرد، پسر و الاغ: روایت امروز ما


داستان «پیرمرد، پسر و الاغ» را به حتم شنیده‌اید، و چقدر شبیه اوضاع امروز ایران است:

پیرمرد اول خودش سوار الاغ شد. مردم گفتند: «چه آدم خودخواهی، خودش سوار شده و بچه را پیاده گذاشته.»
پیرمرد پایین آمد و پسر را سوار کرد. مردم گفتند: «چه پسر بی‌ادبی، پیرمرد را پیاده کرده.»
هر دو با هم سوار شدند. گفتند: «بیچاره الاغ، از پا درمی‌آید!»
هر دو پیاده شدند. گفتند: «عجب آدم‌های نادانی، الاغ دارند و پیاده راه می‌روند!»
آخرش برای اینکه دیگر کسی حرفی نزند، تصمیم گرفتند الاغ را بلند کنند و روی دوش بگیرند… و همان‌جا بود که همه‌چیز به مسخره‌ترین شکل ممکن از هم پاشید و الاغ را هم از دست دادند.

این داستان فقط یک حکایت قدیمی نیست؛ یک الگوی تکرارشونده است که به فضای امروز ایرانمان شبیه است. هر حرکت یا تلاشی که شکل می‌گیرد—از هر گروه و جریانی—به‌جای اینکه ابتدا با دقت بررسی شود، خیلی زود با موجی از تمسخر، بدبینی یا قضاوت‌های شتاب‌زده روبه‌رو می‌شود.

طبیعی است که نقد وجود داشته باشد؛ بدون نقد، هیچ حرکتی رشد نمی‌کند. اما تفاوت بزرگی هست بین «نقد مسئولانه» و «کوبیدن بی‌حاصل». اولی کمک می‌کند یک حرکت اصلاح شود، دومی صرفن انرژی‌ها را فرسوده می‌کند.

در مورد حرکت‌هایی مثل کنگره آزادی ایرانیان هم وضع به همین منوال است. ممکن است کسی با آن موافق نباشد—این حق طبیعی است—اما اگر هر تلاشی از همان ابتدا با بی‌اعتمادی مطلق و تخریب مواجه شود، نتیجه‌اش چیزی جز پراکندگی و تضعیف نخواهد بود.

تاریخ بارها نشان داده که بزرگ‌ترین مانع یک جریان، همیشه رقیب بیرونی نیست؛ گاهی فرسایش درونی و ناتوانی در تحمل تفاوت‌هاست. اگر هر حرکت تازه‌ای را قبل از آزمون، حذف کنیم، در عمل فرصت شکل‌گیری هر جایگزینی را از بین برده‌ایم.

شاید بد نباشد از آن داستان ساده یک درس بگیریم: مردن الاغ به نفع هیچکس نیست، جز درندگانی که در پایین پرنگاه منتظر جنازه الاغ هستند، درندگانی که حاکمیت فعلی ایران را به عهده دارند. پس می‌شود بین نقد و تخریب فرق گذاشت. اگر این مرز را نادیده بگیریم، در نهایت چیزی که از دست می‌رود، فقط یک ایده نیست—بلکه امکان هر نوع همبستگی است.

@LS_leilasadeghi

⁨ ⁨ ⁨ ⁨ هنر، به عنوان یک زبان، ظرفیت انتقال پیام و ایجاد گفتگو میان جامعه و نهادها را دارد و بررسی تجربه‌های گذشته نشان می‌دهد که حتا یک اجرا یا پیام هنرمندانه می‌تواند زمینه‌ساز توجه یا تغییر شود. نمونه‌ای از اثرگذاری هنر را می‌توان در اقدام على قمصرى دید، که مقابل نیروگاه برق دماوند به اجراى يك قطعه موسيقى نشست تا از بمباران نيروگاه هاى برق خودداری شود.

این تجربه پرسشی را مطرح می‌کند: آیا حکومت ایران نیز به سخن هنرمندان خود توجه نشان می‌دهد؟

حال که حکومت از مخالفت برخی از مردم با جنگ برای بقای خود بهره می‌برد، وقت آن است که صدای واقعی و درخواست مردم نيز شنیده شود. وقت آن است که هنرمندان برای آزادی زندانیان عقیدتی و توقف اعدام‌ها جلوی زندان‌ها بنشینند، شعر بخوانند، موسیقی اجرا کنند و حکومت پیام مردم را بشنود و خواسته آنان را اجرا كند.

#آزادى_زندانيان_سياسى #آزادى_زندانيان_عقيدتى_سياسى #توقف_اعدام #نه_به_اعدام #نه_به_دیکتاتور⁩⁩⁩⁩

@LS_leilasadeghi

به دلیل مشکلات اخیر پیش‌آمده در کشور عزیزم و آسیب به برخی زیرساخت‌ها و همچنین قطع اینترنت، وب‌سایتی که از سال ۱۳۸۰ با عشق و تلاش نگهداری کرده بودم و حاصل سال‌ها زندگی و کارم در آن گرد آمده بود، برای مدتی از دسترس خارج شد.
خوشبختانه با همراهی و یاری دوستان مهربان، توانستم دوباره وب‌سایتم را احیا کنم و اکنون در آدرس زیر در دسترس است:
www.leilasadeghi.ca
تمامی مطالبی که پیش‌تر در دامنه دات‌کام در دسترس بود، هم‌اکنون از طریق این آدرس قابل مشاهده است.
امیدوارم به‌زودی آدرس قبلی نیز دوباره فعال شود و آزادی، آرامش، ثبات و زندگی بهتر به وطن عزیزم بازگردد.

@LS_leilasadeghi

این شعر را با اندوه و احترام
تقدیم می‌کنم به تمام جان‌های از دست‌رفته،
و به مردمی که دردهایشان
سال‌هاست در سکوت زندگی می‌شود.
برای ایران.


https://youtu.be/2k1bnhNnf-A?si=sRqMqT-c-NADVB1J

نشست آنلاین: چگونه زبان به سلاحی برای کشتار تبدیل می‌شود

سخنران: ليلا صادقى

در اين وبینار که با ميزبانى گروه «صدای صلح و دموکراسی» برگزار می‌شود، به بررسی نقش زبان در بازتولید خشونت و سازوکارهای تبدیل آن به ابزاری برای کشتار خواهم پرداخت:
زمان: چهارشنبه ۲۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۵:۰۰ تا ۷:۰۰ عصر به وقت PST.
مكان برگزاری: زوم (Zoom)



Join Zoom Meeting
https://us06web.zoom.us/j/87364876794?pwd=2HJnuJ5iTUci6DQNwl9leg5Hs3DZ0a.1

Meeting ID: 873 6487 6794
Passcode: 843461

امروز، تولد شیوا ارسطویی است، زنی تأثیرگذار در فضای ادبیات ایران، زنی که تاب نیاورد پلشتی های پیرامون را و آغازی را که مبارک بود، با تصمیم خود با پایان یکی کرد… زنی که بخشی از ما را با خود برد، و بخشی از خود را در ما به یادگار گذاشت.
یادش گرامی
دوست نازنینم
و چه دلتنگم برای از دست دادنت
و چه دلتنگم برای از دست دادنم


@LS_leilasadeghi

.
آیا هنر و شعر مى تواند از استيصال ما در برابر فاجعه بكاهد؟
سیدعلی صالحی شاعر شناخته شده ساکن ایران، سوگنامه‌ای برای دانش‌آموزان مدرسه میناب که در اثر حمله موشکی آمریکا و اسرائیل به ایران کشته شدند، سروده است.
لیلا صادقی، شاعر و نویسنده و پژوهشگر ادبی با نگاهی به این سوگ‌نامه می‌گوید: از آنجایی که شعر به ما امکان همدلی و بازتعریف جهان اطرافمان را می‌دهد، ما را از انفعال می‌رهاند و به ما توان یافتن و ادامه راه می‌دهد.
به‌روز برنامه ای تازه از بی بی سی فارسی است در عرصه زندگی، زیبایی و خلاقیت
. به روز را می توانید در این ساعت ها از بی بی سی فارسی ببینید
(به وقت تهران)
یکشنبه ۲۰:۳۰
دوشنبه ۱:۰۰ – ۱۸:۳۰
سه‌شنبه ۸:۰۰ – ۱۵:۳۵
چهارشنبه ۱۰:۰۰
پنجشنبه ۱۳:۰۵

موزه به‌مثابه زبان

لیلا صادقی

در سفرم به کورتنی، جایی میان کوه و دریا، به موزه‌ای رفتم که بیش از آن‌که درباره هواپیما باشد، درباره «انسان در آسمان» بود: دیدار از موزه کوماکس تجربه‌ای بود که در ابتدا شبیه یک بازدید معمولی به نظر می‌رسید، اما به‌تدریج به مواجهه‌ای با شیوه‌های روایت تاریخ، حافظه و حتا هویت بدل شد.
در این موزه، تاریخ به شکل یک خط زمانی خشک ارائه نمی‌شود. هر دیوار، و هر شیء، حامل روایتی است که اغلب به یک نام، یک چهره یا یک زندگی گره خورده. از نمایش تیم آکروباتیک اسنوبرد گرفته تا یادبود خلبانانی که در جنگ جهانی دوم جان باختند، همه‌چیز به‌گونه‌ای چیده شده که بازدیدکننده را از «تماشاگر» به «مخاطب» تبدیل کند.
بخش مهمی از موزه به تجهیزات نظامی اختصاص دارد، و آنچه این اشیا را از یک نمایش صرفن فنی جدا می‌کند، نحوه‌ی قرار گرفتنشان در یک بافت روایی است. یک صندلی پران، تنها یک ابزار مکانیکی نیست؛ داستان لحظه‌ای است که خلبان باید میان مرگ و پرتاب شدن به خلأ تصمیم بگیرد. به عبارتی، فناوری نه به‌عنوان قدرت، بلکه به‌عنوان «واسطه‌ی تجربه انسانی» نمایش داده می‌شود. همچنین، نکته قابل توجه دیگر، بخش مربوط به افغانستان بود. نشان دادن اینکه مأموریت‌های نظامی کانادا بیشتر در قالب «حفظ صلح» یا «تعامل با غیرنظامیان» بوده است. این زاویه دید، با تجربه‌ی زیسته‌ی ما در خاورمیانه، که جنگ را اغلب با ویرانی، فقدان و گسست به یاد می‌آورد، تفاوتی محسوس دارد. این تفاوت، نه صرفن تفاوت در واقعیت، بلکه تفاوت در «روایت» است. موزه به ما یادآوری می‌کند که جنگ تنها آن چیزی نیست که رخ داده، بلکه آن چیزی است که به یاد آورده می‌شود.
همچنین در بخش دیگری از موزه، به نقش زنان در نیروی هوایی پرداخته شده است: پرستاران، نیروهای اداری، و بعدها نقش‌های عملیاتی‌تر آنان. این بخش، هرچند کوچک‌تر از سایر بخش‌هاست، اما اهمیتش در این است که نشان می‌دهد تاریخ نظامی، تنها تاریخ مردان نیست. حضور زنان نه به‌عنوان استثنا، بلکه به‌عنوان بخشی از بافت کلی روایت قابل تأمل است.
در نهایت، باید گفت که موزه‌ها تنها مکان نگهداری اشیا نیستند؛ آن‌ها زبان‌هایی هستند برای گفتن اینکه یک جامعه چگونه گذشته‌ی خود را می‌فهمد و چگونه می‌خواهد دیده شود. در این زبان، انتخاب اینکه چه چیزی نمایش داده شود، چه چیزی حذف شود، و چگونه روایت شود، خود نوعی کنش فرهنگی و حتا سیاسی است. و این موزه برای من یادآور این نکته بود که حافظه، امری طبیعی و خودبه‌خودی نیست؛ ساخته می‌شود، چیده می‌شود، و مثل همین ویترین‌ها، قابل بازخوانی است.

@LS_leilasadeghi