مزایای دموکراسی
۵- دموکراسی وفاداری و تعهد ملی را افزایش می‌دهد و قومیت‌گرایی افراطی را می‌کاهد

دموکراسی بیش از هر نظام دیگری وفاداری عاقلانه را نسبت به کشور تقویت می‌کند و از تجزیه‌طلبی قومی جلوگیری می‌کند. چون:

اولاً: برخلاف دیکتاتوری، دموکراسی یک قالب زبانی یا فرهنگی یا قومی را به همگان تحمیل نمی‌کند و هیچ قومیت و یا زبان خاصی را به زور سرکوب نمی‌کند. بنابراین در دموکراسی، قومیت‌ها و فرهنگ‌ها و ادیان و عقاید مختلف همگی فرصت ظهور و پرورش دارند که موجب می‌شود از طرفی وفاداری و علاقه‌ی عاقلانه و آگاهانه‌ی شهروندان به ملت و کشوری که چنین امکاناتی را برایشان فراهم کرده افزایش یابد و از طرف دیگر، نیاز به تجزیه‌طلبی را از بین ببرد. چون بسیاری از تجزیه‌طلبی‌ها با این دلیل ایجاد می‌شود که یک قوم نمی‌تواند فرهنگ و زبان و عادات خود را حفظ کند و حقوقش تأمین نمی‌شود. بنابراین راه را در جدایی از کشور می‌یابد، ولی در دموکراسی هیچ‌یک از این عوامل جدایی وجود ندارند و بنابراین دلیل معقولی برای تجزیه‌طلبی وجود ندارد.

دوم: در دموکراسی، هر فرد کشور و حکومت را از خود می‌داند نه بیگانه، چون می‌داند که این حکومت تنها از خواست تک‌تک مردم نشأت گرفته و در این کشور او و نظر او به‌عنوان یک شهروند محترم است. و می‌داند که اگر در اقلیت هم قرار بگیرد، باز هم مورد احترام اکثریت است و حقوقش ضایع نمی‌شود و امید آن وجود دارد که با تلاش وی و همفکرانش بتوانند رأی بیشتری بیاورند و نقش بیشتری در حکومت ایفا کنند. بنابراین نوعی وابستگی عمیق بین هر شهروند و ملیت ایجاد می‌شود.

سوم: در دیکتاتوری‌ها وفاداری و عشق به فرد خاص، یعنی رهبر، به مردم تحمیل می‌شود که طبیعتاً این وفاداری صوری و ناپایدار است. در حالی‌که در دموکراسی، وفاداری ملی وفاداری به ملت و کشور و قانون است، نه وفاداری به فرد خاص که بسیار معقول‌تر و پایدارتر است. به دلایل فوق است که کشورهای دموکراتیک پایدارترین ملیت‌ها و کشورهای تاریخ را تشکیل داده‌اند. نگاه کنید به آمریکا، این کشور عظیم و گسترده با ۵۲ ایالت که هر کدام در حد کشور کوچکی هستند، اما هیچ‌کدام تقاضای تجزیه ندارند و همگی افتخار می‌کنند که عضو چنین جامعه‌ی قدرتمند و آزادی هستند. نگاه کنید به اروپا، که پس از پیدایش دموکراسی در آن نه تنها تجزیه‌ای صورت نگرفته بلکه با تشکیل اتحادیه‌ی اروپا، بیش از ۲۵ کشور اروپایی هر روز به هم نزدیک‌تر می‌شوند. اما نگاه کنید به شوروی سابق و کشورهای اروپای شرقی کمونیستی، به‌محضی‌که زور از سرشان برداشته شد، به‌سرعت دچار فروپاشی و تکه‌تکه شدند. این نشان می‌دهد که وفاداری معقول ملی در دموکراسی بهتر رشد می‌کند تا هر نظام دیگری و افراطی‌گری قومی نیز در دموکراسی به وجود نمی‌آید که منجر به تجزیه‌ی کشور شود.

نگاه کنید به آمریکا، این کشور عظیم و گسترده با ۵۲ ایالت که هر کدام در حد کشور کوچکی هستند، اما هیچ‌کدام تقاضای تجزیه ندارند و همگی افتخار می‌کنند که عضو چنین جامعۀ قدرتمند و آزادی هستند. نگاه کنید به اروپا، که پس از پیدایش دموکراسی در آن، نه تنها تجزیه‌ای صورت نگرفته بلکه با تشکیل اتحادیۀ اروپا بیش از ۲۵ کشور اروپایی هر روز به هم نزدیک‌تر می‌شوند. اما نگاه کنید به شوروی سابق و کشورهای اروپای شرقی کمونیستی، به‌محض این‌که زور از سرشان برداشته شد به‌سرعت دچار فروپاشی و تکه‌تکه شدند. این نشان می‌دهد که وفاداری معقول ملی در دموکراسی بهتر رشد می‌کند تا هر نظام دیگری و افراطی‌گری قومی نیز در دموکراسی بوجود نمی‌آید که منجر به تجزیۀ کشور شود.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۶- دموکراسی پایدارترین نوع حکومت است

ما با چشم می‌بینیم که عملاً حکومت‌های دموکراتیک پایدارترین نوع حکومتند. مثلاً نگاه کنید به کشورهای دموکراتیک اروپایی که اکثر قریب به اتفاق آنان چند صد سال است که حکومت پایدار بدون کودتا و بدون انقلاب و بدون تزلزل جدی داشته‌اند، چون:

اول: اصل تعریف دموکراسی تضمین‌کننده‌ی پایداری آن است. دموکراسی یعنی حکومت مردم بر خودشان؛ یعنی هر شهروند حق حکومت بر خودش دارد. کدام انسان عاقلی است که این کرامت و حق بزرگ را نپذیرد و حاضر باشد سر به بردگی دیکتاتور بسپارد؟

دوم: در دموکراسی، وفاداری ملی، وفاداری به ملت و کشور و قانون است نه وفاداری به فرد خاص که بسیار معقول و پایدار است. وفاداری و عشق به یک فرد، مثلاً رهبر، نه پایدار است و نه فراگیر؛ بنابراین حکومت استبدادی به‌شدت متزلزل است. اما شهروند دموکراسی سر پیش کسی خم نمی‌کند و فرد و گروه خاصی را نمی‌پرستد، بلکه به خواست و قانون ملت وفادار است و احترام می‌گذارد که عیناً احترام به خودش است و کدام عاقلی است که بر علیه خود بشورد؟ در دموکراسی افراد می‌روند و می‌آیند ولی نظام دموکراتیک پیوسته برجاست.

سوم: یکی از علل ناپایداری حکومت‌های استبدادی این است که مستبد حاضر نیست از قدرت کنار برود و می‌خواهد به هر قیمتی حکومت را حفظ کند. در چنین شرایطی مخالفان دیکتاتور مجبور به براندازی و تخریب حکومت می‌شوند، اما در دموکراسی حاکمان با خواست مردم می‌آیند و بدون هیچ زحمتی با خواست مردم می‌روند و ساختار حکومتی و قانون به‌طور استوار باقی می‌ماند. عمل تحویل‌دادن قدرت حکومتی به رقیبان به تبعیت از ارادۀ توده‌های رأی‌دهنده از جمله شریف‌ترین جلوه‌ها و استوارترین نشانه‌های دموکراسی است.

چهارم: علت دیگر ناپایداری حکومت‌ها، بی‌توجهی به خواست و حقوق مردم است که مردم را از حکومت متنفر می‌کند و بر علیه حکومت می‌شوراند. اما در دموکراسی خود مردمند که به دنبال تأمین خواست خودند و حاکمانی را برمی‌گزینند که به خواست و حقوق آنان توجه بیش‌تری داشته باشند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۷- دموکراسی آزادی بیان را ارتقاء می‌دهد

آزادی، از جمله آزادی بیان از پیش‌شرط‌های دموکراسی است. یعنی بدون این آزادی‌ها دموکراسی تحقق نمی‌یابد. به‌کارگیری و پشتیبانی آزادی بیان در دموکراسی موجب رشد و تعمیق آزادی بیان هم می‌شود. البته این بشرطی است که شهروندان و دولت‌های دموکراتیک به‌اندازه‌ی کافی عاقل باشند که آزادی بیان را با بی‌بندوباری اخلاقی یکسان نگیرند. آزادی مورد دفاع دموکراسی، آزادی خرد است نه آزادی شهوت و بی‌اخلاقی. آزادی شهوت درست برعکس، موجب تضعیف و سطحی کردن آزادی بیان می‌شود و مشارکت و استفادۀ عموم را از آزادی خرد می‌کاهد. در این مورد در فصل "دموکراسی، آزادی و اخلاق" به‌طور مبسوط سخن گفتیم.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۸- دموکراسی رشد فکری را می‌افزاید

استبداد برای دوام خود، نیاز به بی‌خبر نگاه داشتن مردم و ناتوان کردن فکری آنان دارد. در حکومت‌های استبدادی جریان اطلاعات و نوع اطلاعاتی که در اختیار مردم قرار می‌گیرد به خواست حاکمان است و پیوسته تلاش می‌شود که مردم از نحوۀ اجرای امور مملکت و امور سیاسی بی‌اطلاع باقی بمانند تا برای حکومت دردسر ایجاد نکنند. حکومت استبدادی تنها بخش‌های سطحی از اطلاعات را آن‌هم به‌صورت دست‌چین‌شده و تحریف‌شده در اختیار مردم می‌گذارد به‌نحوی‌که آن اطلاعات به نفع دستگاه حاکمه باشد و مردم را نسبت به مستبد خوش‌بین کند. محدودیت و انحرافی بودن شدید اطلاعات در استبداد طبعاً موجب بی‌خبری و جلوگیری از رشد فکری مردم می‌شود. این یکی از دلائلی است که مردم در حکومت استبدادی، ناتوان و کودک‌اندیشه بار می‌آیند و خود را لایق ادارۀ امور خویش نمی‌بینند و برای ادارۀ امور اجتماع، به‌دنبال از ما بهتران که همان مستبدان باشند، می‌گردند. در مقابل، دموکراسی برای حفظ و دوام خود نیاز به آگاه کردن مردم و رشد فکری آنان دارد. جریان اطلاعات در دموکراسی و بحث‌های آزاد مستمر در وسایل ارتباط جمعی موجب افزایش دامنۀ اطلاعات مردم و تعمیق اندیشۀ آنان می‌شود. به‌همین دلیل است که مردم رهبران سیاسی را نمی‌پرستند. و برخلاف حکومت استبدادی، مردم خود را لایق ادارۀ امور کشورشان می‌دانند و از رفتن رؤسا هراسی ندارند.

در حکومت‌های استبدادی، دستگاه‌های خبری یا در مالکیت دولتند و یا بدقت توسط دولت کنترل می‌شوند. در حالیکه در دموکراسی، مطبوعات و دیگر دستگاه‌های خبری از دولت مستقلند و با آزادی کامل و بدون هراس اطلاعات و اخبار را در اختیار مردم می‌گذارند و با بحث‌های همه‌جانبه و مشارکت‌دادن مردم در مباحثات، رشد فکری مردم را می‌افزایند. در حکومت‌های استبدادی، آموزش و پرورش و دانشگاه هم در اختیار دولتند و دولت بدقت مواظب است که در مورد امور اجتماعی و سیاسی چیزهایی آموزش داده شود که به نفع استبداد باشد. مثلاً سعی می‌کنند ایدئولوژی مؤید استبداد را به کودکان بیاموزند. چنان‌که در جمهوری اسلامی ایران عشق و اعتقاد به ولایت فقیه را در تمام سال‌های آموزش ابتدائی، راهنمائی، متوسطه و دانشگاه به کودکان و جوانان می‌آموزند و از انواع حیله‌ها برای این امر استفاده می‌کنند. همچنین دولت استبدادی مواظب است که جوانان در امور اجتماعی و سیاسی بیش از اندازه آگاه نشوند و توان فکری آنان بیش از حد دلخواه حکومت بالا نرود. تلاش استبداد آنست که جوانان را افرادی مطیع و بدون استقلال فکری بار بیاورد. هرچه مردم کم‌تر بدانند برای استبداد بهتر است. استبداد به یک سیستم نظامی مشابه است که برای اطاعت بی‌چون و چرای دستورات نظامی لازم است که زیردستان از حداقل اطلاعات، فقط در حد نیاز برای انجام مسئولیتشان آگاه شوند و نه بیش‌تر. بر خلاف استبداد، در دموکراسی برنامه‌ریزی‌های آموزش و پرورش توسط متخصصان تدوین می‌شود نه سیاستمداران و دانشگاه‌ها نیز مستقل از دولتند و دولت نمی‌تواند در آنان دخالت کند. از طرف دیگر، دموکراسی به شهروندان عاقل بافکر نیاز دارد و تلاش می‌کند که این ویژگی‌ها در شهروندان رشد یابند. دولت، مسئولین آموزش و پرورش، معلمان و اساتید، خبرنگاران و دیگر مسئولین فرهنگی و همچنین شهروندان بخوبی می‌دانند که دوام حکومت مردم بر خودشان مستلزم افزایش حیطه و عمق آگاهی و اندیشه و اعتماد به نفس مردم است و طبعاً تلاش می‌کنند که آگاهی و عمق فکری مردم افزایش یابد.

در استبداد مشارکت واقعی مردم در امور سیاسی وجود ندارد که موجب تضعیف فکری مردم می‌شود. در مقابل، در دموکراسی، مشارکت مردم در انتخابات و در جامعۀ مدنی موجب رشد آگاهی و توان فکری مردم می‌شود.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۹- دموکراسی موجب ارتقاء شرایط روانشناختی خود می‌شود

هر نوع حکومت منش‌هایی را رشد می‌دهد که با آن حکومت مناسب است. استبداد خوی استبدادی را پرورش می‌دهد. تقریباً هر فرد از یک جامعۀ استبدادی، خود یک مستبد کوچک است. افرادی مطیع رده‌های بالا و سرکوبگر رده‌های پائین، گریزان از مشارکت‌دادن دیگران و عاشق خودرایی و فرماندهی، پیوسته به‌دنبال جاسوسی و به دام انداختن دیگران، عاشق و مترصد تصاحب قدرت و عاشق مداحی و ذلت زیردستان. تناسب تشکیلات نظامی با تشکیلات استبدادی و احساس قدرت در تشکیلات نظامی و نیاز به قدرت نظامی برای سرکوب مردم موجب می‌شود که تشکیلات استبدادی پیوسته در پی تقویت قدرت نظامی و نظامی کردن همه چیز باشد. مثال روشن، آن استبداد دینی فعلی ایران است که تشکیلات نظامی و نظامی‌گری را در تمام زوایای مملکت، تحت عنوان بسیج گسترش داده است و تلاش می‌کند هر فرد ایرانی یک نظامی مطیع و فداکار ولایت فقیه باشد تا جائیکه سعی می‌کنند که اساتید دانشگاه‌ها را نیز در این قالب درآورند.

دموکراسی هم منش‌های خود را پرورش می‌دهد. تمام منش‌هایی که در فصل شخصیت دموکراتیک مطرح کردیم در دموکراسی رشد می‌یابند و بالنده می‌شوند. تعویض مستمر مسئولین حکومتی و نقد آزاد آنان، به شهروندان می‌آموزد که هیچ فرد فرشته‌گونه و بی‌نقصی نیست. در دموکراسی، کسی فرد دیگری را نمی‌پرستد، کسی دست دیگری را نمی‌بوسد، کسی در مقابل دیگری خم نمی‌شود و کسی ذلیل دیگری نیست.

گستردگی نقد خویش و دیگران و مخصوصاً نقد مستمر عملکرد و شخصیت‌های حکومتی، مردم را نقاد بار می‌آورد. بعلاوه در آموزش و پرورش دموکراتیک به کودکان هنر نقد و اندیشه و خلاقیت را می‌آموزانند که هم برای حکومت دموکراتیک مفید است و هم در اعتلای دانش و تکنولوژی نقش دارد.

شهروندان، در تغییر پیوسته و تکامل اجتماع، لزوم آمادگی برای تغییر و قبول آن‌را می‌فهمند و به تغییرات ضروری و متکامل، گردن می‌نهند.

به دور از خیال‌پردازی‌های مستبدان و با متکی بودن همه چیز جامعه به دانش و تجربه، واقع‌گرایی را می‌آموزند. شهروندان دموکراسی از هیچ‌کس انتظار معجزه و حل نهایی مشکلات را ندارند و می‌فهمند که باید به حل تدریجی مشکلات و اصلاح نسبی امور، متناسب با واقعیت‌های موجود، تن داد.

با مشارکت در امور اجتماع و دیدن خواست‌ها و نظرات متفاوت، به لزوم مصالحه و سازش با دیگر انسان‌ها، برای اداره‌ی بهتر و انسانی امور جامعه، پی می‌برند و از خودرأیی و لجاجت دست برمی‌دارند.

در همکاری با دیگران و انتقاد کردن از دیگران و شنیدن انتقاد آنان، هم‌زیستی انسانی و تحمل و بردباری حتی در مقابل نظرات غلط را می‌آموزند و می‌فهمند راه پیشرفت به سوی کمال و درستی، تحمیل و زور و نابردباری نیست.

شهروندان دموکراسی می‌آموزند که برای زندگی بهتر و اداره‌ی مطلوب‌تر جامعه، باید برون‌گرا باشند، سر به لاک خویش فرو نبرند و در مقابل جامعه، احساس مسئولیت کنند و در اداره‌ی فعال آن مشارکت کنند. قطعاً مشارکت واقعی شهروندان در اداره‌ی جامعه، این برون‌گرایی و احساس مسئولیت را در آنان پرورش می‌دهد.

برخلاف استبداد که مردم را ذلیل و وابسته به مستبد می‌طلبد، دموکراسی مردم عزیز، صاحب رأی و دارای اعتماد به نفس می‌طلبد. مشارکت مردم در امور، ابراز نظر و ابراز وجود کردن، موجب پی بردن شهروندان به توانایی‌های خویش و ایجاد اعتماد به نفس در آنان می‌شود. بنابراین، بهترین محیط برای پرورش شخصیت دموکراتیک، محیط دموکراسی است و نباید به بهانه‌ی نبودن شرایط روان‌شناختی دموکراتیک در مردم، تشکیل حکومت دموکراتیک را به تأخیر انداخت.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

ارزشمند‎ترین چیز (۱)

تمامیِ دانشِ ما در ارزیابی با واقعیت پیش‌پاافتاده و کودکانه است اما همچنان ارزشمند‌ترین چیزی است که در دست داریم.

آلبرت انیشتین (۱۸۷۹-۱۹۵۵)


سر صحبت که باز شد گفتگوی ما به سمت‌وسوی علم نرفت. او می‌خواست در مورد فرازمینی‌های یخ‌زده و رنجور در یک پایگاه نیروی هوایی حوالی سان‎آنتونیو، «احضار روح» (راهی برای شنیدن آنچه در ذهن مردگان است اما چنان‌که معلوم است چیز زیادی برای شنیدن نیست.)، کریستال‌ها، پیشگویی‌های نوستراداموس، طالع‌بینی و کفن تورین سخن بگوید. حرف‌های بی‌ سر و ته را با اشتیاقِ فراوان پیش می‌کشید و من هربار ناچار بودم با گفتن این جمله که «شواهد سست است و توجیه بسیار ساده‎تری وجود دارد» او را ناامید کنم.

از یک نظر اهل مطالعه بود؛ تفاوت‌های ظریفِ بینِ فرضیه‌هایی مثل «قاره‌هایِ غرق‌شده‌»‌ی آتلانتیس و لموریا را می‌دانست. از آنچه گروه‌های اعزامی قرار بود در زیر دریا بیابند آگاهی داشت. همچنین از ستون‌های فروریخته تا مناره‌های شکسته‎شده‎ی تمدنی باستانی که روزگاری بسیار باشکوه بوده است و بقایای آن، اکنون دیگر فقط میزبانگاه آبزیان درخشان و غول‌های کِراکِن‎ (نوعی غول دریایی افسانه‌ای) در ژرفای اقیانوس است آگاه بود. درست است که اقیانوس رازهای بی‌شماری را در دل خود پنهان کرده است اما می‌دانستم که هیچ گواهی از علوم زمین‌شناسی یا اقیانوس‎نگاری در تایید وجود آتلانتیس و لموریا در دست نیست. با کمی اکراه گفتم تا جایی که علم می‌تواند پاسخگو باشد آن‌ها هرگز وجود نداشته‌اند.

همچنان که خودروی سواری زیر باران جاده را می‌پیمود می‏‌دیدم که غمگین و غمگین‌تر می‌شود. من نه‌فقط به برخی آموزه‌های انحرافی، بلکه به بخش ارزشمندی از زندگی‌اش مهر ابطال زده بودم... بیشتر بخوانید

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (٢)

بقراط پدر علم پزشکی است. بعد از ۲۵۰۰ سال، هنوز هم او را به دلیل سوگندنامه‎اش به یاد می‌آورند (هنوز هم در سراسر دنیا دانشجویان رشته‎ی پزشکی در مراسم پایان تحصیل، نمونه‌ی تغییریافته‌ی آن را بازخوانی می‌کنند)؛ اما او را بیشتر برای تلاش‌هایش در جهت خروج پزشکی از گور موهوم‎پرستی و هدایت آن به نور علم می‌ستایند. بقراط در یکی از نوشته‎هایش چنین می‎گوید: «مردم فقط به این دلیل که بیماری صرع را نمی‌فهمند گمان می‌کنند که یک حالت الهی و خلسه‌وار است اما اگر همه‎ی آنچه را که نمی‌فهمند آسمانی بدانند، نقطه‎ی پایانی برای امور آسمانی نخواهد بود.» به‌جای آنکه در بسیاری از زمینه‌ها به ناآگاهی‎مان اعتراف کنیم، دلمان می‌خواهد بگوییم که جهان زیر سلطه‌ی موجودِ توصیف‎ناپذیری قرار دارد و خدای رخنه‌ها را مسئول نادانسته‌های خود می‌دانیم. تا قرن چهارم پیش از میلاد و با پیشرفت علم پزشکی، به تعداد مسائلی که می‌شناختیم افزوده می‌شد و به‌ناچار از بیماری‌های منسوب به امور آسمانی (چه در علل بیماری و چه در درمان) کاسته می‌شد. کاهش مرگ‌ومیر مادر و نوزاد در زایمان، افزایش طول عمر و استفاده از داروها به بهبود کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر از ما در سرتاسر این سیاره انجامیده است.

بقراط مؤلفه‌های روش علمی را در تشخیص بیماری‌ها شناسایی کرد. او بر مشاهداتی دقیق و موشکافانه پافشاری می‌کرد و می‏گفت: «هیچ‌چیز را تصادفی یا بی‌اهمیت نپندارید. مشاهدات ناسازگار را با هم در نظر بگیرید و زمان کافی برای خودتان در نظر بگیرید.» او پیش از اختراع دماسنج جدول منحنی دمایی بسیاری از بیماری‌ها را ترسیم کرد. او به پزشکان توصیه کرد که باید بتوانند تنها از روی نشانه‌های کنونی هر بیماری، گذشته و آینده‌ی او را تشخیص دهند. او راست‌گویی را خاطرنشان کرد و به کاستی‌های دانش پزشکی اعتراف کرد. او به اعتماد آیندگان خیانت نکرد و بی‌هیچ شرمی افشا کرد بیش از نیمی از بیمارانی که در حال مداوایشان بوده است، جان سپردند. البته گزینه‌های او ناچیز بودند. دارو‌های در دسترس بیشتر ملین، تهوع‎آور و اعتیادآور بودند. زخم‎ها به‌وسیله‌ی جراحی و سوزاندن ترمیم می‌شدند. پیشرفت‎های چشمگیرِ بعدی در دوران تمدن کلاسیک یونان تا پیش از سقوطِ امپراتوری روم صورت پذیرفتند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (٣)

در انقلاب قرن دهم نه اکتشافی یگانه به‌منظور تعالیِ جایگاه انسان‌ها یا بهبود رفاه صورت پذیرفت و نه ایده‎ای صرف به اندیشه‎ی دوران باستان افزوده شد و در نهایت مریدان یک سلسله با باورهای بیمارگونه‎ی خود، یکی پس از دیگری آموزگارانِ کوته‎فکرِ نسلِ چاپلوسِ بعدی می‌شدند.

حتی در بهترین حالت هم از دانش پیشین پزشکی چیزی بر جای نماند. ملکه «آنه استوارت» آخرین فرمانروای بریتانیا بود. او در سال‎های آخر قرن هفدهم برای هجدهمین بار باردار شد. تنها پنج فرزند از او زنده به دنیا آمدند و فقط یکی از آن‌ها توانست از دوران نوزادی، جان سالم به در ببرد که پیش از بزرگ‌سالی و تاج‌گذاری در سال ۱۷۰۲ درگذشت. این‎طور به نظر می‌رسد که هیچ نشانه‎ای از اختلال ژنتیکی وجود نداشته است و او از بهترین مراقبت‎های پزشکی برخوردار بوده است که می‌شود با پول فراهم کرد.

وجودِ بیماری‌هایی که روزگاری مادران و کودکان بی‎شماری را به طرز فاجعه‎باری به کام مرگ می‌برد رفته‌رفته کم‎رنگ‌تر شد و با پیشرفت علم درمان شده‌اند (یافته‌ها در مورد دنیای میکروسکوپی، ضدعفونی کردن دست‌ها و ابزار جراحی یا قابله‌ها، خوراک بهتر، بهسازی اصول بهداشت همگانی، آنتی‌بیوتیک‌ها، داروها، واکسینه‌کردن، سرپوش برداشتن از ساختار دی. ان. اِی، زیست‎شناسی مولکولی و اکنون ژن‎درمانی). در جهان پیشرفته‌ی امروزی، دست‎کم می‏شود گفت والدین بخت بسیار بیشتری دارند که بزرگ‌سال شدن فرزندانشان را ببینند. چنین بختی در سال‌های پایانی قرن هفدهم به‌ندرت نصیب وارثان پادشاهی در نیرومندترین جوامع روی کره‎ی زمین می‌شد. بیماری آبله در سرتاسر جهان ریشه‌کن شده است. گستره‌ی مناطق آلوده به پشه‌های حامل مالاریا بر روی کره‌ی زمین به‌شدت کاهش یافته است. شمار سال‌هایی که انتظار می‌رود یک کودک دچار سرطان خون زنده بماند پیوسته افزایش می‌یابد. با بهره‎گیری از علم، زمین نسبت به چند هزار سال پیش می‌تواند صدها برابر غذای بیشتری را، آن‌هم در شرایطی آسان‌تر، برای انسان‏ها فراهم کند.

ما می‌توانیم برای فردی که به وبا دچار شده است دست به دعا برداریم یا اینکه هر دوازده ساعت ۵۰۰ میلی‌گرم تتراسایکلین به او بخورانیم (هنوز فرقه‌ای مسیحی وجود دارد که نظریه‎ی بیماری‌های میکروبی را نمی‌پذیرد. پیروان این فرقه حاضرند شاهد مرگ فرزند خود باشند اما به آن‌ها آنتی‌بیوتیک نخورانند). ما تلاش می‏کنیم بیمارِ دچارِ اسکیزوفرنی را با روند بیهوده‌ی گفتار‌درمانیِ روان‌تحلیل‎گری شفا دهیم یا اینکه هر روز به او ۳۰۰ تا ۵۰۰ گرم کلوزاپین بدهیم. روش‌های درمان مبتنی بر علم صدها و هزاران برابر کارآمدتر از هر روش دیگری هستند (و حتی در مواردی که به نظر می‌رسد روش‌های دیگر کارآمد هستند، ما به‌راستی نمی‌دانیم که آیا نقشی داشته‌اند یا خیر. بهبود خود به خودی، حتی در مورد بیماران وبا و اسکیزوفرنی می‏شود نیز بدون دعا یا روان‌تحلیل‌گری رخ دهد). کنارگذاشتن علم، چیزی بیشتر از کنارگذاشتن دستگاه پخش سی. دی، سشوار و یا اتومبیل‌های تندرو است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (۴)

کشف این موضوع که عمر هستی نزدیک به هشت تا پانزده میلیارد سال است و نَه شش تا دوازده هزار سال، دیدگاه ما را در مورد شکوه و بزرگی آن قوت می‌بخشد. پذیرفتن این دیدگاه که ما آرایش پیچیده‌ای از اتم‌ها هستیم و نه یک روح دمیده‌شده از آسمان، دست‌کم اهمیت اتم‌ها را نزد ما بیشتر می‌کند. دریافتن این موضوع که سیاره‌ی ما یکی از میلیاردها سیاره در کهکشان راه شیری و کهکشان ما نیز یکی از میلیاردها کهکشان موجود است، دامنه‌ی چیزهای ممکن را گسترده‌تر می‌کند. فهمیدن اینکه نیاکان ما با میمون‌ها یکسان بوده‌اند ما را به موجودات زنده‌ی دیگر پیوند می‌زند و تأثیر به سزایی در سرشت انسان -مگر در پاره‌ای موارد اندوهناک باشد- دارد.

روشن است که راه برگشتی وجود ندارد. چه خوشمان بیاید یا نیاید، علم با ما عجین شده است. بهتر است به بهترین شکل ممکن از آن بهره جوییم. آنگاه‌که سرانجام با آن همراه شویم و به‌طور کامل به زیبایی و قدرت آن پی بریم، خواهیم دانست چه از نگاه معنا‌گرایانه و چه از نگاه عمل‌گرایانه این دادوستد به سود ما بوده است.

اما خرافات و شبه‌علم بر سر راهمان قرار می‌گیرند و توجه «ویلیام باکلی»‌هایی را که در میان ما هستند به خود جلب می‌کنند، پاسخ‌های ساده‌انگارانه‌ای را فراهم می‌کنند، افراد را از مشاهده‌ی دقیق و شک‌گرایی می‌گریزانند، شگفتی و هیجان نابجا را در وجودمان برمی‌انگیزانند و تجربه را ناچیز می‌انگارند و ما را به قربانیانِ همیشگی و خوش‌خیالِ زودباوری تبدیل می‌کنند. درست است که دنیا مکان جالب‌تری بود اگر یوفو‌ها به‏صورت پنهانی در اعماق برمودا کشتی‌ها و هواپیما‌ها را می‌ربودند یا اگر مردگان دستانمان را هدایت کنند و برای ما پیغامی بنویسند. شگفت‌انگیز بود اگر بچه‌ها در گهواره‌ها تنها با نیروی ذهن خود اجسام را پرتاب می‌کردند یا خواب‌های ما به‌جای آنکه تصادفی یا ناشی از آگاهیِ ما از رویدادهای روزانه باشند، به‌دقت خبر از آینده می‌دادند.

این‌ها همه نمونه‌هایی از شبه‌علم هستند. آن‌ها ادعا می‌کنند که از روش‌ها و دستاورد‌های علمی استفاده می‌کنند اما در حقیقت به بنیان و سرشت علم پایبند نیستند- بیشتر به‌این‌علت که بر پایه‌ی شواهد ناکافی مطرح می‌شوند یا به‌این‌علت که از سرنخ‌ها و حقایقی که ما را به نتایج دیگری رهنمون می‌سازد، چشم می‌پوشند. ساده‌انگاری و زودباوری در آن‌ها موج می‌زند. با همدستی نا‌آگاهانه‌ی (بیشتر با چشم‌پوشی بدبینانه‌) روزنامه‌ها، مجله‌ها، ناشرین کتاب‌ها، برنامه‌های رادیویی، برنامه‌های تلویزیونی، تهیه‎کنندگان فیلم‌ها و مانند آن‌ها چنین ایده‌هایی به‌آسانی و به‌طور گسترده‌ای در دسترس هستند. یافتن جایگزین برای این ایده‌ها کار به‌مراتب دشوارتری است. همان‌گونه که من در رویارویی با آقای باکلی دریافتم، جایگزین آن‌ها نظریه‌های چالش‎برانگیز و حتی جالب‌تر بر پایه‌ی دستاورد‌های علمی هستند.

ابداع کردن شبه علم آسان‌تر از پیش بردن علم است چراکه ما را از رویارویی با واقعیت دور می‌کند -به‌گونه‌ای که نتوانیم نتایج ارزیابی با واقعیت را بررسی کنیم. کیفیت استدلال و آنچه به‌عنوان شواهد پذیرفته می‌شود پایین است. تااندازه‌ای به همین دلایل است که ارائه‌ی شبه‌علم به جامعه آسان‌تر از شناساندن علم است. هرچند این موضوع محبوبیت شبه علم را در میان مردم توضیح نمی‌دهد.

مسلماً مردم دستگاه‌های اعتقادی گوناگون را می‌آزمایند تا ببینند آیا کارایی دارند و چه‌بسا اگر درمانده شویم، دلمان بخواهد از زیرِ بارِ سنگینِ شک‌گرایی شانه خالی کنیم. شبه‌علم نیازهای احساسی نیرومندی را پاسخ می‌دهد که معمولاً علم آن‌ها را برآورده نمی‌کند. پندارهایمان را درباره‌ی نیروهای فردی که نداریم و آزمندش هستیم (مانند آنچه در کتاب‌های مصور امروزی به قهرمانان نسبت داده می‌شود و در قدیم به خدایان نسبت داده می‌شد) تغذیه می‌کند. از برخی جنبه‌ها شبه‌علم نیازهای عارفانه را برآورده می‌کند، بیماری‌ها درمان می‌کند و نوید جاودانگی پس از مرگ را می‌دهد، ما را از مرکزیت و اهمیتمان در کیهان خاطر‌جمع می‌کند و به ما این تصور را القا می‌کند که هدف به وجود آمدن کیهان هستیم. شبه‌علم گاهی منزلی میان آموزه‌های کهن و علم نوین است که اعتماد هر دو را از دست داده است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (۵)

در هشت‌سالگی زمان زیادی را صرف آزمایش پوچ دستور دادن به سنگ که در هوا معلق بماند کردم: «گنس زیخرب» (برعکس برخیز سنگ)؛ اما هیچ‌گاه کار نکرد. من دلیل آن را تلفظ نادرستم می‌دانستم.

شاید بتوان استدلال کرد که آموزه‌های شبه علمی درست به همان نسبت آسان پذیرفته می‌شوند که علم واقعی به کج‌فهمی آلوده می‌شود -جز اینکه زبان در این مورد ناتوان است. اگر چیزی در مورد علم نشنیده باشید (چه برسد به آنکه بدانید چگونه کار می‌کند) دشوار است بفهمید که شبه علم را پذیرفته‌اید. درواقع شما به شیوه‌ای که همواره در میان انسان‌ها رایج بوده است اندیشیده‎اید. در موارد بسیاری دین، پرورشگا‌هی برای شبه علم است گرچه دلیلی ندارد که دین چنین نقشی را ایفا کند. این شیوه‌ی اندیشیدن از گذشته‌های بسیار دور به جا مانده است. در برخی کشورها بسیاری، اگر نگوییم همه‌ی مردم، به طالع‌بینی و پیش‌شناخت باور دارند و رهبران حکومتی هم از این دسته‌اند اما این باور تنها به‌وسیله‌ی دین در آن‌ها شکل نگرفته است بلکه پیامد فرهنگ حاکم است؛ فرهنگی که همگان را با چنین آدابی پرورش داده است و شواهد تأییدکننده‌ی آن‌ همه‌جا وجود دارد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (۶)

هرگاه بهبود جامعه‌ی مدنی و آموزش علمی را کنار بگذاریم، جهش اندکی در آموزه‌های شبه‌علمی رخ می‌دهد. لیون تروتسکی این پدیده را در آلمان در هنگامه‌ی قدرت‌گرفتن هیتلر (در عمل برای اتحاد جماهیر شوروی هم صادق است) چنین توصیف می‌کند:

« قرن سیزدهم هنوز هم نه‌تنها در منازل روستایی بلکه در آسمان‎خراش‌های شهری در کنار قرن بیستم زنده است. صد میلیون نفر از برق استفاده می‌کنند اما همچنان به قدرت جادویی نشان‌ها و طلسم‌ها و جن‌گیری باور دارند. ستاره‌های سینمایی به سراغ میانجی‌های ماورایی می‌روند. هوانوردانی که ابزارهای شگفت‌انگیز ساختِ دستِ انسان را می‌رانند اما در لباس‌هایشان طلسم آویزان می‌کنند. چه اندوخته‌های پایان‎ناپذیری از تاریکی، نادانی و وحشی‌گری دارند.»

شبه‌علم در آمریکا بخشی از یک پدیده‌ی جهانی است. عوامل آن، خطرهایش، تشخیص و درمانش احتمالاً در همه‌جا یکسان است. اینجا رمال‎ها بساطشان را در آگهی‌های گسترده‌ی تلویزیونی پهن می‌کنند و میزبانان رسانه‎ای از آن‌ها پشتیبانی می‌کنند. آن‌ها کانال شخصی دارند. سالانه یک میلیون نفر در «شبکه‎ی رمال‎های خودی » نام‌نویسی می‌کنند و زندگی خود را به راهنمایی و مشاوره‌ی آنان می‌سپارند. برای مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ، تحلیل‌گران اقتصادی، وکلا و بانکداران، انواعی از فال‌بین و پیشگو وجود دارد که آماده‌اند در مورد هر چیزی با آن‌ها مشورت کنند. یک رمال از کلیولند اوهایو می‌گوید: «اگر مردم از شمار افرادی که نزد رمال‎ها می‌روند آگاه بودند، به‌ویژه افراد ثروتمند و نیرومند، دهانشان از شگفتی باز می‌ماند.» خاندان سلطنتی به رسم دیرینه، همواره مستعد نفوذ رمال‏های شیاد بوده‌اند. در چین و روم باستان طالع‌بینی ویژگی بارز امپراتوری بود و هرگونه استفاده‎ی شخصی از این هنر نیرومند به‌عنوان اهانتی بزرگ پنداشته می‌شد. نانسی و رونالد ریگان که برخاسته از فرهنگِ زودباوریِ کالیفرنیای جنوبی بودند، در مورد مسائل شخصی و همگانی به یک طالع‌بین تکیه می‌کردند و مردمی که به آنان رأی داده بودند چیزی از این موضوع نمی‌دانستند. بخشی از تصمیم‌گیری‌هایی که آینده‌ی تمدن ما را تعیین می‌کند به همین سادگی در دست شارلاتان‌ها قرار دارد. اگرچه این مسائل تااندازه‌ای در آمریکا خاموش مانده‌اند اما گستره‌ی رواج آن‌ها در تمام دنیاست... بیشتر بخوانید

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (٧)

شبه‌علم با خطا در روند علمی متفاوت است. علم از اشتباهات درس می‌گیرد و با برچیدن یکایک آن‌ها به‌پیش می‌رود. نتیجه‌گیری‌های نادرست، همواره به‌پیش رانده می‌شوند اما این نتیجه‎گیری‌ها برآیند آزمایش هستند. فرضیه‌ها چنان پایه‌گذاری می‌شوند که ممکن باشد نادرستی آن‌ها را نشان داد. دسته‌ای از فرضیه‌های جایگزین ارائه و با آزمایش و مشاهده سنجیده می‌شوند. علم تجربی در تاریکی گمراه‎کننده، لنگ‎لنگان در پی درک بهتر جهان است. گرچه هرگاه یک فرضیه‌ی علمی رد می‌شود، احساساتی آکنده از سرسپردگی خدشه‌دار‎ می‌شود اما چنین رد و ابطال‎هایی برای پیشرفت علم سرنوشت‌ساز به شمار می‌رود.

شبه‌علم درست برعکس آن است. فرضیه‌ها بیشتر بسیار دقیق پایه‌گذاری شده‌اند تا در برابر هر آزمایشی که دورنمایی از ابطال آن‌ها را نمایان کند، آسیب‌ناپذیر باشد بنابراین آن‌ها حتی در اصول هم ابطال‌ناپذیرند. پیشه‌وران آن نیز‌ همواره محتاط و آماده‌ی دفاع هستند و در برابر بررسی‌های موشکافانه مقاومت می‌کنند. هرگاه فرضیه‌ای شبه‌علمی دانشمندان را قانع نکند، استنباط این است که دسیسه‌ای در کار است تا بر آن سرپوش بگذارند.

توانایی‌های حرکتی یک فرد سالم تقریباً بی نقص است. جز در سنین کودکی و پیری به ندرت تلو تلو می‌خوریم و به زمین می‌افتیم. کارهایی همچون دوچرخه‎سواری، اسکیت‌بازی، جست‌وخیز، طناب زدن یا رانندگی با خودرو را یاد می‏گیریم و این توانایی را تا پایان عمر حفظ می‏کنیم. حتی اگر برای مدت ده سال این کارها را انجام ندهیم، این توانایی‌ها را بی‌هیچ تلاشی بازمی‌یابیم. دقت و دوام مهارت‎های حرکتی درهرصورت ممکن است ما را در مورد توانایی‌هایمان دچار خودباوری دروغین کند. توان درک ما عاری از اشتباه نیست. گاهی چیزی را می‌بینیم که وجود خارجی ندارد. ما طعمه‏ی همیشگی خطاهای دیداری هستیم. گهگاه دچار توهم می‌شویم. ما مستعدِ خطا هستیم. در یکی از کتاب‌های بسیار درخشان به نام «چگونه بفهمیم که چیزی درست نیست: جایزالخطا بودن توان استدلال انسان در زندگی روزمره »، نوشته‌ی توماس گیلویچ ، نشان داده شده است که چگونه انسان‎ها در درک اعداد و شواهدی که به مذاقشان خوش نمی‌آید و تأثیرپذیری از نظرهای دیگران به‏طور مرتب دچار خطا می‌شوند. ما در برخی چیزها و نه همه‎ی آن‌ها خوب هستیم. دانایی بر درک محدودیت‌ها استوار است. ویلیام شکسپیر به ما می‌آموزد: «انسان موجودی سربه‌هوا است». او درست به همان‌جایی اشاره می‌کند که سخت‌گیری‌ها و دیرباوری‌های علمی راهگشا هستند.

شاید واضح‌ترین تفاوت علم و شبه‌علم این باشد که علم نسبت به شبه‌علم (و یا وحی و الهام درونی) بسیار بهتر جایزالخطا بودن و کاستی‌های انسان را می‌فهمد. اگر ما سرسختانه از اعتراف به اینکه ممکن است دچار اشتباه شویم سرباز زنیم، آن‌گاه باید انتظارش را داشته باشیم که خطاها (حتی خطاهای جدی و اساسی) تا ابد همراه ما باقی بمانند اما اگر بتوانیم با اندکی شجاعت خود را مورد ارزیابی قرار دهیم، هراندازه هم این ارزیابی نتایج دردناکی برایمان داشته باشد اما بختِ بس بهتری نصیبمان می‌شود.

اگر ما تنها یافته‌ها و فرآورده‌های علم را آموزش دهیم -هراندازه که کاربردی و الهام‌بخش باشند- بدون آموزش روشِ انتقادیِ آن، یک فرد عادی چگونه ممکن است بتواند علم را از شبه‌علم بازشناسد؟ آن‌گاه هر دو همچون ادعاهای بی‌‌پشتوانه ارائه می‌شوند. روزگاری در روسیه و چین کار را آسان کرده بودند. علمِ معتبر چیزی بود که سردمداران آن را آموزش داده بودند. جداسازی علم و شبه‌علم را برایتان انجام داده بودند. نیاز نبود گرفتارِ سردرگمی و سرگشتگی شوید اما هنگامی‌که در صحنه‌ی سیاست دگرگونیِ بنیادین روی داد و موانعِ اندیشه‌ی آزاد برداشته شد، دسته‌ای از ادعاهای جزمی یا جذاب -به‌ویژه آن‌هایی که آنچه را که می‌خواستیم بشنویم به ما گفتند- پیروان زیادی به دست آوردند. هر اندیشه‌ای هرچند بعید و دور از ذهن معتبر قلمداد شد.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مروجان علم این است که سرگذشتِ پرفرازونشیب دستاوردهای بزرگ علمی و برداشت‌های نادرست و مقاومتِ گهگاه پیشه‌وران علم در برابر تغییر رویه را به‌درستی بازگو کنند. بیشتر کتاب‌های درسی برای دانشمندانِ تازه‌کار تنها اندکی در این راه گام برداشته‌اند. نشان دادن راهی که خرد با قرن‌ها شکیبایی و کندوکاوِ بسیار از دل طبیعت سپری کرده است و به دانش ناب رسیده است از نشان دادن جزئیات درهم‏و‏برهم یک ماشین تقطیر بسیار آسان‌تر است. روشِ علم و تفکر علمی هراندازه دیرهضم و سخت‌گیرانه به نظر برسد، بسیار مهم‌تر از یافته‌های علمی است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (١)

ما تمدنی جهانی را پی‌ریزی کرده‌ایم که تمام بخش‌های مهم آن -حمل‌ونقل، ارتباطات، کشاورزی، صنعت دارو، آموزش، تفریح، حفظ محیط‌زیست و حتی نهاد‌های کلیدی دموکراسی -از بنیان وابسته به علم و فناوری است. همچنین همه‌چیز را آنطور آماده کرده‌ایم که تقریباً هیچ‌کس علم و فناوری را نمی‌فهمد. این کار تجویز نسخه‌ای برای وقوع فاجعه است. شاید برای مدت کوتاهی در امان بمانیم اما دیر یا زود این ترکیب قابل اشتعال از جهل و قدرت در صورت خودمان منفجر خواهد شد.

«شمعی در تاریکی» نوشته‌‏ی توماس اِیدی نام کتابی عمدتا بر پایه‌ی انجیل است که در سال ۱۶۵۶ در لندن به چاپ رسید. این کتاب شجاعانه بر بساط «ساحره کشی» می‌تاخت؛ چیزی که آن زمان «برای گمراهی مردم» به کار گرفته می‌شد. در آن زمان هر بیماری، طوفان یا هر رویداد شگفت دیگری را به افسون و جادو نسبت می‌دادند. توماس اِیدی از زبان دلالان خرافات بازگو می‌کند: «ساحره‌ها باید وجود داشته باشند وگرنه علت همه‌ی این رویدادها چیست؟». در سراسر تاریخ ما انسان‌ها از رویدادهای پیش‌بینی‌ناپذیر دنیای پیرامون هراس داشته‌ایم. بدین سبب هر چیزی یا هر کسی را که ادعا می‌کند این خطر را از بین می‌برد یا از شدت آن می‌کاهد با آغوش باز پذیرفته‌ایم. علم تجربی تلاشی بسیار موفقیت‌آمیز برای درک هستی، آگاهی ازآنچه روی می‌دهد، در دست گرفتن افسار خویش و یافتن راه درست است. امروزه علوم میکروب‌شناسی و هواشناسی چیزهایی را توضیح می‌دهند که تا همین چند قرن پیش دلایل کافی برای گناهکار دانستن زنان و سوزاندن آن‌ها تا سرحد مرگ به شمار می‌آمدند.

همچنین اِیدی این خطر را گوشزد کرد که ملت‌ها از نادانی به منجلاب نابودی فرو می‌روند. تیره‌بختی انسان نه به دلیل حماقت که به دلیل گزینش خودخواسته‌ی نادانی و ساده‌انگاری، به‌ویژه ساده‌انگاری نسبت به خودمان است. من همچنان بیم آن را دارم که هر چه به سال‌های پایانی هزاره‌ی دوم نزدیک‌تر می‌شویم شبه‌علم و خرافات جذاب‌تر شوند و نغمه‌های افسونگر نابخردی از نواهای خِرَد و علم پرخروش‌تر و دلرباتر شوند. آیا به یاد دارید این نغمه‌ها را پیش‌تر کجا شنیده بودیم؟ هرگاه تعصبات قومی و ملی اوج گرفت و در هنگامه‌ی سختی‌ها، هرگاه خودباوری‌ها یا هیجانات ملی ما به چالش کشیده شد، هرگاه که در تلاش بودیم جایگاه و نقش اندکمان را در کاینات بسیار برجسته کنیم یا هنگامی‌که خواب‌وخیال همچون حباب ما را دربرگرفتند و اسیر کردند، عادت‌های فکری کهن (خرافات) افسارمان را در دست گرفتند.

شعله‌‌ی شمعِ علم رو به خاموشی می‌رود و روشنایی کم آن به لرزش می‌افتد. تاریکی سایه می‌گستراند. اهریمن جهل به تکاپو می‌افتد.

مسائل بسیاری وجود دارد که از درگاه علم تجربی قابل درک نیست. رازهای بی‌شماری هستند که همچنان ناشناخته مانده‌اند. در جهانی با ابعادی نزدیک به ده میلیارد سال نوری و عمری نزدیک به ده یا پانزده میلیارد سال، این رازها ممکن است همیشه ناشناخته بمانند و ما همچنان با شگفتی‌های تازه‌ای روبه‌رو شویم اما نویسندگان مذهبی و یا پیرو آموزه‌های دوران نو ادعا می‌کنند دانشمندان باور دارند «تنها آنچه خودشان کشف می‌کنند حقیقت دارد» (نه چیز دیگری). گرچه دانشمندان ممکن است الهام‌های عارفانه را که هیچ گواهی به جز شهادت یک فرد بر درستی آن‌ها وجود ندارد نپذیرند اما آن‌ها به‌هیچ‌روی باور ندارند که شناختشان از طبیعت کامل و بی‌نقص است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٢)

علم تجربی بسیار متفاوت از یک ابزار همه‌جانبه برای رسیدن به شناخت است. تنها می‏شود گفت بهترین چیزی است که در دست داریم. از این جهت و نیز بسیاری جهات دیگر همانند دموکراسی است. علم به‌خودی‌خود نمی‌تواند بایستگی کنش‌های انسان را تعیین کند اما بی‌تردید می‌تواند روشنی‌بخشِ کنش‌هایِ انسان باشد و پیامد‌هایِ احتمالی گزینشِ مسیر‌هایِ جایگزین را برایمان آشکار کند.

تفکر علمی شیوه‌ای خلاقانه و منسجم است. عاملِ اصلیِ کارآمد بودنِ آن نیز همین است. علم ما را دعوت می‌کند که پذیرای حقایق باشیم. حتی با وجود تمام ناسازگاری‌هایی که پیش‌فرض‌هایمان با حقایق دارند، به ما گوشزد می‌کند که فرضیه‌های گوناگون را در ذهنمان داشته باشیم و ببینیم کدام‌یک با واقعیت سازگارتر است. علم تجربی ما را وادار می‌کند میانِ پذیرفتنِ با آغوشِ بازِ ایده‌هایِ نوین، هرچند بدعت‌آمیز و دور از ذهن و بررسی موشکافانه و تردیدانگارانه‌ی همه‌چیز -خواه ایده‌‌ای نوین باشد خواه معرفتی ریشه‌دار- تعادلی ظریف برقرار کنیم. این نوع نگرش ابزاری اساسی برای یک جامعه دموکراتیک در یک دوره‌ی گذار است.

یکی از دلایل کارآمد بودن علم این است که در تار و پود آن، سازوکار اصلاح خطاها شکل گرفته است. عده‌ای ممکن است آن را اغراق‌آمیز بدانند اما در نظر من هرگاه خود را مورد انتقاد قرار دهیم و هرگاه اندیشه‌های خود را با واقعیت‌های دنیای بیرون ارزیابی کنیم، در حقیقت در حال به‌کارگیری روش علمی هستیم. هرگاه خودکامه باشیم و سنجشگرانه اندیشی را رها کنیم و آرزوها را از واقعیت‌ها بازنشناسیم، در حقیقت به‌سوی شبه‌علم و به قلمروی خرافات کشیده می‌شویم.

هرگاه در یک پژوهش علمی داده‌هایی هرچند ناچیز ارائه شود، یک شاخص خطای اندازه‌گیری نیز با آن همراه می‌شود -‌یک یادآوری ساده اما همیشگی که هیچ دانشی بی‌نقص نیست. این کار یک مقیاس‌بندی است تا نشان دهیم چه اندازه به‌درستی آنچه گمان مى‌کنیم مى‌دانیم، اطمینان مى‌کنیم . هرچه شاخص خطا کوچک‌تر باشد به همان اندازه، دقت دانش تجربی نیز بیشتر است و به هراندازه که شاخص خطا بزرگ‌تر باشد عدم قطعیت دانش تجربی بیشتر است. جز در قلمرو ریاضیات محض، هیچ دانشی قطعیتِ تام ندارد (هرچند که بسیاری از گزاره‌ها و فرضیه‌ها بی‌تردید نادرست‌اند).

افزون بر این‌ها دانشمندان ماهیت حقیقی تلاش‌هایشان را برای شناخت جهان با دقت مشخص می‌کنند -از فرضیه‌ها و گمانه‌زنی‌های آزمودنی گرفته تا قوانین طبیعت که پیوسته و روشمند از راه‌های گوناگون درستی آن‌ها بررسی می‌شود-. حتی قوانین حاکم بر طبیعت نیز همیشه و همه‌جا قطعیت ندارند. همیشه می‏شود شرایطی را تصور کرد که انسان تاکنون آن‌ها را آزمایش نکرده است. برای نمونه درون سیاه‌چاله‌ها، درون الکترون‌ها (ابعاد کوچک قابل مقایسه با ابعاد الکترون) یا در شرایط نزدیک به سرعت نور -‌حتی قوانینی که گمان می‌کنیم بر طبیعت حاکم هستند درهم می‌شکنند و هر چند در شرایط عادی برقرار باشند، در شرایط یادشده نیاز به بازنگری یا افزایش دقت دارند.

انسان‌ها ممکن است خواستار قطعیت مطلق و باورهای جزمی باشند. ممکن است این قطعیت آن‌ها را خشنود کند. ممکن است مانند پیروان متعصب ادیان وانمود کنند که به آن دست‌یافته‌اند؛ اما تاریخ علم تجربی -که تاکنون موفق‌ترین و مطمئن‌ترین سرچشمه‌ی دانش دست‌یافتنی برای انسان بوده است- به ما می‌آموزد در خوش‌بینانه‌ترین حالت تنها چیزی که می‌توانیم به آن امیدوار باشیم، پیشروی اندک‌اندک و دنباله‌دار در دانسته‌ها و درس گرفتن از خطاها است. رهیافتی مجانبی و تقریبی که برای درک هستی به کار گرفته مى‌شود اما با وجود این شرط که یقین مطلق همواره ما را گمراه می‌کند.

ما همواره دچار خطا خواهیم شد. چیزی که هر نسلی باید به آن امیدوار باشد، کاستن هرچند اندک از این شاخص خطاها و افزودن به بدنه‌ی داده‌هایی است که به این شاخص خطاها مربوط می‌شوند. شاخص خطا یک ابزار فراگیر، روشن و خودتشخیص برای ارزیابی دانش ماست. شما بیشتر شاخص خطا را در آرا و باورهای مردم می‌بینید (برای نمونه، یک عدم قطعیت مثبت یا منفی سه‌درصدی). جامعه‌ای را تصور کنید که در هر سخنرانی جلسات کنگره، در هر آگهی بازرگانی یا در هر منبر و سخنرانی یک شاخص خطا یا چیزی مانند آن داشته باشد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٣)

یکی از برجسته‌ترین فرمان‌های مبتنی بر علم این است که «به استدلال‌های آن‌ها که قدرت را در دست دارند بی‌اعتماد باشید.» (البته باید گفت دانشمندان که نخبگان جامعه‌ی خود هستند و بنابراین بخشی از سلسله مراتب قدرت به‌حساب مى‌آیند، همواره از این فرمان پیروی نمی‌کنند.) با نگاه به گذشته آشکار شده است که بسیاری از این استدلال‌ها، خطاهای دردناکی به بار آورده است. فرمانروایان نیز باید همانند دیگران درستی نظر‌شان را به اثبات برسانند. این آزادی علم است که گهگاه به نپذیرفتن دانسته‌های مرسوم و متداول می‌انجامد. این ویژگی علم آن را برای آموزه‌های مبتنی بر باورهای جزمی که کمتر انتقادپذیر باشند خطرناک می‌سازد.

هرچند انسان عادت دارد جهان را در راستای خواسته‌ها و آرزو‌های شخصی‌ خود تفسیر کند اما علم تلاش مى‌کند تا دریابد جهان در حقیقتِ امر چگونه کار مى‌کند. ازاین‌رو در بسیاری از موارد ممکن است یافته‌های آن بی‌درنگ قابل درک یا مایه‌ی خرسندی نباشد. بازسازی ساختمان ذهن بر اساس آن‌ها ممکن است اندکی زمان‌بر باشد. بخش زیادی از علوم بسیار ساده‌اند. اگر در بخشی از آن با پیچیدگی روبه‌رو مى‌شویم بیشتر به این دلیل است که جهان پیچیده است -یا به این دلیل که ما انسان‌ها پیچیده‌ایم. هنگامی‌که به دلیل سختی در علم با احساس کهتری از آن روی برمی‌گردانیم (یا به علت آموزش نادرست، خود را دست‌‌کم مى‌گیریم) در حقیقت از زیر بار پذیرش مسئولیت آینده‌مان شانه خالی می‌کنیم. ما خود را از این شایستگی محروم می‌کنیم و خودباوریِ ما درهم می‌شکند.

اما هنگامی‌که دشواری‌ها را پشت سر بگذاریم و دستاوردها و روش علم را دریابیم و به کار گیریم، خشنودی ژرفی احساس می‌کنیم. این در مورد همه‌ی ما به‌ویژه در مورد کودکان درست است. کودکانی که با شوق دانستن به دنیا می‌آیند و می‌فهمند باید در آینده‌ای زندگی کنند که با علم شکل می‌گیرد اما بسیاری از آن‌ها در دوره‌ی رشد فکری خود به این باور مى‌رسند که علم در محدوده‌ی درک آن‌ها نیست یا آن‌ها برای درک علم ساخته نشده‌اند. من بر پایه‌ی تجربه‌های شخصی‌ام که هم از جایگاه آموزش علم به دیگران و هم از جایگاه یک فراگیرنده‌ی علم سرچشمه مى‌گیرند، مى‌دانم که تا چه اندازه سرورانگیز است هنگامی‌که چیزی را درمی‌یابیم تیرگی کنار می‌رود و گزاره‌های نامفهوم ناگهان معنا‌دار مى‌شوند؛ درمی‌یابیم همه‌ی این شور و غوغاها برای چیست؛ هنگامی‌که شگفت‌انگیز‌ترین چیز‌ها برایمان آشکار مى‌شوند.

آنجا که گذر علم به بررسی طبیعت برسد، همواره آن را پرشکوه و شگفت‌انگیز درمی‌یابد. فرایند فهمیدن، سرور پیوستن و یگانگی با کیهانِ شکوهمند است حتی اگر این دانش بسیار اندک باشد. چهره‌ی کلی ساخته‌شده از علم در سراسر دنیا آن را به چیزی ورای ملیت، نژاد و ذهن تبدیل مى‌کند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (۴)

درک علم ممکن است دشوار باشد. ممکن است باورهایی را که گرامی می‌داریم به چالش بکشد. وقتی‌که فرآورده‌های علم در دسترس سیاستمداران یا سرمایه‌داران قرار مى‌گیرد، ممکن است به ساختن سلاح‌های کشتار همگانی یا ویرانی محیط‌زیست بیانجامد اما می‏شود یک‌چیز را در مورد آن به زبان آورد. علم فقط ابزار را فراهم می‌کند.

همه‌ی شاخه‌های علم توانایی پیش‌بینی آینده را ندارند (مانند دیرینه‌شناسی ) اما بیشتر شاخه‌های آن می‌توانند این کار را با دقت شگفت‌انگیزی انجام دهند. اگر شما می‌خواهید بدانید خورشیدگرفتگی بعدی چه هنگام رخ خواهد داد، می‌توانید از جادوگرها یا متصوفه یاری بگیرید اما با کمک علم بی‌تردید بسیار موفق‌تر خواهید بود. دانشمندان به شما خواهند گفت که در چه موقعیتی بر روی کره‌ی زمین قرار بگیرید و در چه زمانی آنجا باشید و اینکه آیا این خورشیدگرفتگی پاره‌ای، کلی و یا حلقوی است. آن‌ها مى‌توانند خورشیدگرفتگی را تا هزار سال بعد با گفتن ساعت و دقیقه‌ی آن پیش‌بینی کنند. برای از بین بردن آنمی پیشرفته، فرد مى‌تواند به سراغ یک جادوگر برود تا طلسم را باطل کند یا اینکه ویتامین ب.۱۲ را مصرف کند. همچنین برای نجات فرزند خود از فلج اطفال می‏شود دست به دامان دعا شد یا اینکه واکسن تزریق کرد. اگر علاقه‌مند به تعیین جنسیت فرزند زاده‌نشده‌ی خود هستید، می‌توانید از حرکت یک آونگ کمک بگیرید (در حرکت متوالی به چپ و راست، فرزند پسر و در حرکت به‌ پیش و پس فرزند دختر خواهد بود یا شاید هم برعکس آن) اما به‌طور میانگین از هر دو تکرار تنها یکی درست خواهد بود (کاملاً تصادفی) اما اگر به دنبال نتیجه‌ی دقیق‌تری هستید (چیزی معادل ۹۹ درصد درستی) آمنیوسنتز (وارد کردن سوزن به رحم برای نمونه‌برداری از مایع آمنیوتیک جهت تشخیص بیماری یا تعیین جنسیت جنین) و سونوگرافی را امتحان کنید. روش علمی را امتحان کنید.

به این بیندیشید که چه بسیار ادیانی هستند که با پیشگویی در پی تایید حقانیت خود هستند و چه بسیار مردمانی که با استناد بر این پیشگویی‌ها، هرچند مبهم و بی‌سروته، به پاسداری و پشتیبانی از باورهایشان مى‌پردازند. بااین‌حال آیا تاکنون مذهبی وجود داشته است که پیش‌بینی‌هایش به‌دقت و ماندگاری علم بوده باشد؟ هیچ مذهبی روی این سیاره وجود ندارد که بتواند در پیشگاه شک‌گرایان متعهد، رخدادهای آینده را به شکلی دقیق و تکرارپذیر پیش‌بینی کند. هیچ‌کدام از رسم و بنیان‌های انسانی به گرد پای راه و روش علمی نمی‌رسد.

آیا کار ما نیایش در محراب علم است؟ آیا جایگزینی مذهب با آیین دیگر هم‌ارز آن است؟ از دیدگاه من اصلاً این‌طور نیست. دلیلی که باعث می‌شود من از کارایی علم دفاع کنم، مشاهده‌ی مستقیم کارآمدی علم است. اگر چیز دیگری کارآمدتر از علم وجود داشت، از آن چیزِ دیگر پشتیبانی مى‌کردم. آیا علم خود را از نقد فیلسوفانه جدا مى‌کند؟ آیا خود را مالک انحصاری حقیقت می‌داند؟ دوباره به خورشیدگرفتگی هزار سال بعد بیندیشید. به سراغ آموزه‌های فراوانی که می‌شناسید بروید، پیش‌بینی‌هایشان را از آینده در نظر بگیرید، اینکه کدام‌یک از آن‌ها مبهم و کدام‌یک دقیق است و اینکه کدامشان -با توجه به جایزالخطا بودن انسان- بر سازوکار تصحیح خطاها بنا شده است. این حقیقت را نیز در نظر بگیرید که هیچ‌کدام از این آموزه‌ها از کاستی‌ها مبرا نیستند. اکنون به‌سادگی می‌توانید یکی از آن‌ها را که در مقایسه‌ای عادلانه (در تقابل با احساس) بهترین کارایی را داشته باشد برگزینید. اگر آموزه‌های گوناگونی در چند زمینه‌ی مستقل و جدا از هم بهترین بودند، شما مجازید که چندین مورد را برگزینید، البته درصورتی‌که با یکدیگر سازگار باشند. به دور از ستایش بیهوده، با این روش بت‌های دروغین را از حقایق راستین بازمی‌‏شناسیم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (۵)

هیچ پرسش ممنوعی در علم وجود ندارد و هیچ موضوعی برای رسیدگی و پژوهش آن‌چنان ظریف و حساس نیست. هیچ‌چیز بی‌اندازه مقدس نیست که مورد نقد قرار نگیرد. آغوشِ بازِ آن به ایده‌های نو همراه با دقت موشکافانه و تردیدپذیری در همه‌ی این ایده‌ها، همچون الک گندم را از پوسته‌اش جدا مى‌کند. هیچ فرقی نمی‌کند که فرد چه اندازه باهوش، شناخته‌شده یا پرآوازه باشد. باید ادعای خود را در مقابل نقد کارشناس مصمم اثبات کند. تعدد‌گرایی و گوناگونی ایده‌ها و نقد و بررسی ستودنی است. هر یک از نظرهای گوناگون برای برتری یافتن بر دیگری به پیکاری سخت می‌روند.

فرایندهای علمی ممکن است آشفته و بی‌قاعده به نظر برسند و تا حدودی هم این‌طور است. اگر شما فقط جنبه‌های روزمره‌ی علم را در نظر بگیرید، چنین درمى‌یابید که دانشمندان حیطه‌ی احساسات، هویت و ماهیت بشری را مى‌پیمایند اما جنبه‌ی دیگری از این موضوع وجود دارد که موردتوجه ناآشنایان به علم قرار می‌گیرد و آن پذیرش و حتی استقبال از نقد و سنجشگری است. گرچه برای کارآموزان دانشمند، تشویق‌های گرم و الهام‌بخش اساتید وجود دارد اما از سوی دیگر در آزمون‌های شفاهی دکترا با پرسش‌هایی ویرانگر به دانشجوی بی‌نوا می‌تازند. این پرسش‌ها از سوی همان اساتیدی است که سرنوشت دانشجو را در دست دارند. طبیعی است که دانشجویان نگران باشند و کیست که نگران نباشد؟ درست است که دانشجویان سال‌ها برای این مرحله آماده مى‌شوند اما این را می‌دانند که در این لحظه‌ی سرنوشت‌ساز باید به پرسش‌هایی که کارشناسان مطرح مى‌کنند پاسخ دهند؛ بنابراین باید عادت‌های مفید‏اندیشیدن را در مرحله‌ی آمادگی برای دفاع از رساله‌ی خود نیز تمرین کنند. آن‌ها باید پرسش‌ها را پیش‌بینی کنند و از خود بپرسند که کارشناسان در کجای پایان‌نامه ممکن است کاستی‌هایی بیابند و بهتر است آن را پیش از هر فرد دیگری شناسایی کنم.

فرض کنید در یک جلسه‌ی علمی بحث‌برانگیزی نشسته‌اید. قانون مباحثه‌ی دانشگاه چنان است که پیش از بیان پرسش‌های چالش‌برانگیزِ ویران‌کننده و دیدگاه شنوندگان، به سخنران سی ثانیه فرصت مى‌دهند تا صحبت کند. یک گزارش نوشتاری برای یک ژورنال علمی فرستاده شده است تا در صورت امکان انتشار یابد. قراردادهایی لحاظ شده است. پس از فرستادن، سردبیر آن را به داوری ناشناس می‌دهد که کار اصلی‌اش بررسی این است که آیا نویسنده کار نادرستی انجام داده است؟ آیا چیزی آن‌چنان جالب در این نوشته وجود دارد که ارزش انتشار را داشته باشد؟ کاستی‌های این مقاله چیست؟ آیا فرد دیگری پیش‌تر نتیجه‌ی اصلی آن را به دست آورده است؟ آیا استدلال‌های آن کافی است؟ یا مقاله باید بعد از اثبات دگرباره‌ی آنچه نویسنده تنها گمانه‌زنی کرده است، پذیرفته شود؟ این فرد ناشناس است. نویسنده نمی‌داند منتقد او کیست. این‌ها چشمداشت‌های روزمره‌ی یک جامعه‌ی علمی است.

چرا این رویه را پیش می‌گیریم؟ آیا دوست داریم مورد انتقاد قرار گیریم؟ نه نه! دانشمندان از آن لذت هم می‌برند. هر دانشمندی به ایده‌ها و یافته‌هایش وابستگی روانی دارد. بااین‌حال شما به منتقدان پاسخی نمی‌دهید؛ (می‌گویید) یک لحظه دست نگه ‌دارید؛ ایده‌ی بسیار خوبی است؛ به‌راستی آن را می‌پسندم؛ به شما هم که آسیبی نمی‌رساند؛ پس خواهش می‌کنم آن را به حال خود رها کنید؛ اما در حقیقت تنها بخش سخت و قاعده‌ی اصلی آن این است که اگر ایده‌های شما به‌درستی کار نکنند، شما باید آن‌ها را کنار بگذارید. سلول‌های مغزی‌تان را برای آنچه به‌درستی کار نمی‌کند هدر ندهید. آن‌ها را به ایده‌های تازه‌ای بسپارید که داده‌ها را بهتر توضیح می‌دهند. فیزیکدان انگلیسی مایکل فارادی [ما را] از یک تمایل و وسوسه‌ی نیرومند آگاه مى‌کند:
«در جست‌وجو برای یافتن آنچه همسو با امیالمان است و نادیده گرفتن آنچه ناهم‌سو با امیالمان باشد. ما آنچه را که با آرزوهایمان هماهنگ است می‌پذیریم و آنچه را که با آن‌ها ناسازگار باشد رد مى‌کنیم. درحالی‌که عقل سلیم کاملاً برعکس آن را طلب می‌کند.»

انتقادهای موجه لطفی در حق شماست.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (۶)

برخی از مردم سرسپردگی به علم تجربی را خودبینانه می‌دانند؛ به‌ویژه هنگامی‌که درون‌مایه‌ی آن با باورهای ریشه‌دار پیشینیانشان ناسازگار باشد یا هنگامی‌که به معرفی مفاهیمی نا‌آشنا می‌پردازد که به نظر می‌رسد با عقل سلیم سازگار نیست. همچون زلزله‌ای ویرانگر که زمین زیر پایمان را می‌لرزاند، باورهایی را که با آن‏ها خو گرفته‌ایم به چالش می‌کشد و آموزه‌هایی را که با تکیه‌بر آن‌ها رشد کرده‌ایم تکان می‌دهد. این، می‌تواند بسیار آزاردهنده باشد. با وجود این من ادعا می‌کنم که فروتنی بخشی از روحیه‌ی علمی است. دانشمندان بر آن نیستند که نیاز و خواسته‌‌شان را به طبیعت تحمیل کنند، بلکه به جای آن با فروتنی طبیعت را کندوکاو مى‌کنند و آنچه را که می‌یابند ارج می‌نهند. ما مى‌دانیم که دانشمندان بزرگ هم دچار گمراهی شده‌اند و از کاستی‌های انسان آگاهیم. ما بر راستی‌آزمایی مستقل از خاستگاه ایده‌ها و تایید (تا حد ممکن دقیق) عددیِ اصولِ پیشنهادی پافشاری می‌کنیم. پیوسته در حال ترغیب، به چالش کشیدن، یافتن کاستی‌ها یا اصلاح اندک خطاهای به‌جامانده، پیشنهاد ایده‌های جایگزین (که به همان اندازه در توضیح پدیده کارآمد باشند) و بهبود کج‌روی‌ها هستیم. برترین جوایزمان را به افرادی می‌دهیم که به‌صورت متقاعد‌کننده‌ای باورهای پیشین را ابطال کنند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٧)

نسبیت عام بی‌تردید برای طبیعت در سطح کوانتومی توصیف نامناسبی است اما اگر این را در نظر نگیریم، حتی اگر نسبیت عام همه‌جا و همیشه برقرار باشد، چه راه بهتری را برای رسیدن به اطمینان خاطر سراغ داریم جز تلاشی موزون بر یافتن محدودیت‌ها و مشکلات آن؟

این یکی از دلایلی است که با اطمینان نمی‌توانم جوامع مذهبی را الهام‌بخش بدانم. کدام رهبر مذهبی ادیان بزرگ تاکنون اعتراف کرده است که باورهای آن‌ها ممکن است بدون خطا نباشد و نهادی را برای تحقیق ناکارآمدی قوانین و فقه آن مذهب پایه‌گذاری کرده باشد؟ جدای از آزمودن در تجربیات روزمره، چه کسی به‌طور نظام‌مند شرایطی را که آداب و آموزه‌های سنتیِ مذهبی ناکارآمد هستند می‌آزماید؟ (این امکان وجود دارد که ببینیم اخلاق و فقهی که در دوران پدرسالاری و حکومت مذهب یا قرون وسطی به‌خوبی چاره‌ساز بودند، در دنیای متفاوت امروز چندان کارآمد نیستند). کدام موعظه‌گر حتی با محاسبات سرانگشتی، اندکی فرض وجود خدا را آزموده است؟ نهاد‌های مذهبی به کدام منتقد مذهب جایزه‌ای اهدا کرده‌اند؟ (یا هم‌ارز با آن، منتقدین نظام اجتماعی و اقتصادی از نهادی که منتقد آن هستند؟).

علم آن‌گونه که ان درویان بیان می‌کند، همیشه در گوش ما می‌خواند: «به خاطر داشته باش تو تازه با این موضوع آشنا شده‌ای. ممکن است در اشتباه باشی و پیش از این هم اشتباه کرده‌ای.» اما چیزی در مذهب به من نشان دهید که به همان اندازه فروتنانه باشد. می‌گویند متن کتاب مقدس از آسمان نازل شده است -عبارتی که می‌تواند معناهای گوناگونی داشته باشد؛ اما چه می‌شود اگر این فرض ساده را بپذیریم که توسط انسان خطاکار نوشته شده است؟ معجزه‌ها توسط شاهدان گزارش‌شده‌اند اما چه می‌شود اگر فرض کنیم که آمیزه‌ای از فریبکاری، حالت‌های ناآشنای خودآگاهی، درک نادرست از پدیده‌های طبیعی یا بیماری‌های روانی باشند؟ هیچ مذهب معاصر یا آیین نوینی آن‌گونه که علم برای ما آشکار کرده است دنیا را پرشکوه، بزرگ، پرظرافت و معماگونه به تصویر نمی‌کشد. این واقعیت که بخش بسیار ناچیزی از یافته‌های دانشِ نوین توسط متن مقدس پیش‌بینی‌شده‌اند مرا در مورد آسمانی بودن آن به شک وا‌می‌دارد.

خب البته ممکن است من در اشتباه باشم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٨)

دانشمندان هرگاه که ممکن باشد آزمایش می‌کنند. اینکه کدام آزمایش‌ها را انجام دهند به این بستگی دارد که کدام نظریه در حال حاضر برتری داشته باشد. دانشمندان می‌خواهند این نظریه‌ها را تا مرزهای اعتبارشان بررسی کنند. آن‌ها به آنچه به‌طور شهودی درست به نظر می‌رسد اعتماد ندارند. اینکه زمین تخت است یا اجسام سنگین نسبت به اجسام سبک سریع‌تر به زمین می‌رسند، روزگاری بدیهی به نظر می‌رسیدند. اینکه زالوهای خون‌آشام بسیاری از بیماری‌ها را درمان می‌کنند روزی یک حقیقت به شمار می‌آمد. برخی انسان‌ها را به حکم الهی و شرعی برده‌ی دیگری می‌دانستند و آن را حقیقتی آشکار می‌پنداشتند. وجود محلی به‌عنوان مرکز جهان و قرار گرفتن زمین در این نقطه‌ی متعالی، روزگاری امر بدیهی به شمار می‌آمد. اینکه مبنای مطلق برای سکون (در مقایسه با حرکت) وجود دارد در گذشته بدیهی پنداشته می‌شد. حقیقت ممکن است شگفت و دور از خِرَد باشد یا با باورهای پذیرفته‌شده‌ی ما ناسازگار باشد. آزمایش، راهی برای روشن کردن این حقیقت است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha