هوش مصنوعی به اپراتور اینترنت زنگ میزنه:

حرومزاده پاتو از رو کابل اینترنت بردار. (دقیقا با همین لحن میگه، خدا شاهده!)

به ساعت زیستی‌تان احترام بگذارید

–ارین گیبسون

اگر خرافات و شبه‌علم خاصی مد نظرتون بود که من هنوز بهش نپرداختم. برام بنویسید. گرچه تو این وضعیت خود منم باید برای عاقبت به خیری همه‌مون به جنبل و جادو ایمان بیارم. انقد که وضعیت بد پیش می‌ره.

آوازهٔ گایتون به‌خاطر نگارش کتاب معروف فیزیولوژی پزشکیاست که در ایران به فیزیولوژی گایتون معروف است. بعدها جان ای. هال هم در نگارش کتاب به او یاری رساند و حاصل آن کتاب درسی فیزیولوژی پزشکی گایتون و هال بود. اولین ترجمهٔ فارسی این کتاب نیز توسط فرخ شادان صورت پذیرفته‌است.[۱]
گایتون در ابتدا مطالعاتش را در زمینهٔ عامل افزایش فشار خونبنا نمود و در این راه بسیاری از فرمول‌ها و محاسبات و رفتار مربوط به دستگاه گردش خون را کشف نمود. در سال ۱۹۵۵ تئوری برون‌ده قلب را ارائه نمود که نشان می‌داد قلب تنها خونی را که دریافت می‌کند، قادر به پمپاژ است و خود قلب نقشی در تنظیم مقدار برون‌ده قلب ندارد.[۲] از دیگر کارهای وی، محاسبهٔ فشار میان‌بافتی است. آرتور گایتون، پس از سال‌ها تلاش در ارتقای دانش فیزیولوژی و پزشکی، در سال ۲۰۰۳ در سانحهٔ رانندگی درگذشت.[۳]

تحقیقات آرتور گایتون که شامل بیش از ۶۰۰ مقاله و ۴۰ کتاب می باشد، بسیار ارزشمند بوده و او را در ردهٔ بزرگ‌ترین فیزیولوژیست‌های تاریخ قرار داده است. تحقیقات او در زمینه تنظیم قلبی-عروقی بسیار جامع بود و به درک مفاهیم اساسی و جدیدی که امروزه جزء دانسته‌های جامع ما در ارتباط با بیماری های قلبی-عروقی مثل فشار خون، نارسایی قلبی و ادم است کمک کرد. بحث در مورد فیزیولوژی قلب و عروق بدون درنظرگرفتن مفاهیم برون‌ده قلبی و بازگشت وریدی، فشار منفی مایع میان بافتی، تنظیم حجم مایع میان‌بافتی و ادم، تنظیم جریان خون بافتی و خود تنظیمی جریان خون در بدن، ناتریوز فشاری کلیه و تنظیم بلند مدت فشار خون بسیار مشکل است. حقیقتا نظریات او در مورد تنظیم قلبی-عروقی در تمامی کتب مرجع فیزیولوژی یافت می‌شود. این مفاهیم چنان در فیزیولوژی کاربرد وسیعی یافته‌اند که گاهی پدیدآورندهٔ آنها به فراموشی سپرده می شود!!
یکی از مهم‌ترین میراث‌های علمی دکتر گایتون بکارگیری قواعد بنیادین مهندسی و تحلیل سیستم‌ها در تنظیم قلبی-عروقی بود. او با بهره‌گیری از روش‌های ریاضی و نموداری، بسیاری از جنبه‌های عملکرد جریان خون را قبل از دسترسی به کامپیوتر کمّی نمود. او همزمان با توسعه کامپیوتر آنالیز سیستم‌های پیچیده جهت مدل سازی سیستم قلبی-عروقی را پیش از پیشرفته‌تر‌شدن کامپیوترهای دیجیتال انجام داد. با دسترسی به کامپیوترهای دیجیتال مدل های قلبی-عروقی او بسیار توسعه یافت و مباحث مربوط به کلیه و مایعات بدن، هورمون‌ها و سیستم عصبی خودمختار همانند اعمال قلب و گردش خون نیز مدل سازی شدند. او همچنین اولین تحلیل‌های جامع را از تنظیم فشار خون ارائه داد. این کار منحصربفرد او در تحقیقات فیزیولوژیکی مقدمه‌ای برای مهندسی زیست پزشکی شد. زمینه‌ای که به ثبات و ترویج علم فیزیولوژی و نظم دادن به کمّی‌سازی پژوهش ها به جای توصیف کردن آنها کمک کرد.

دکتر گایتون بیش از ۸۰ تقدیرنامه از مجامع علمی گوناگون و انجمن ها و دانشگاه‌های سراسر جهان دریافت کرد. برخی از آنها که خصوصا در زمینهٔ پژوهش های قلبی وعروقی است شامل جایزه Wiggers انجمن فیزیولوژی آمریکا، جایزه Ciba از انجمن پژوهش‌های پرفشاری خون، جایزه ویلیام هاروی از انجمن آمریکایی پرفشاری خون، جایزه‌ای از طرف انجمن قلب آمریکا جهت پژوهش‌های وسیع و جایزه Merck Sharp و Dohme از طرف انجمن بین‌المللی پرفشاری خون. او در سال ۱۹۸۸ برای ارائه یک سخنرانی ویژه در چهارصدمین سالگرد تولد ویلیام هاروی که کاشف گردش خون بوده است از طرف کالج سلطنتی پزشکان در لندن فراخوانده شد.

عشق والای گایتون به فیزیولوژی سبب شد تا او مقاله‌ای تحت عنوان «فیزیولوژی، زیبایی و فلسفه» در سال ۱۹۷۵ هنگامی که رئیس انجمن فیزیولوژی آمریکا شد، ارائه دهد. اجازه بدهید تا جمله‌ای از این مقاله را نقل قول کنم:
«چه کسی حتی یک فرد مذهبی، یک حقوقدان، یک پزشک، یک فیزیکدان یا هرکس دیگری بیش از شما که فیزیولوژیست هستید راجع به حیات می‌داند؟ فیزیولوژی حقیقتاً توصیف حیات است. چه موضوعی ممکن است بیش از موضوع حیات جذاب، مهیج و زیبا باشد.»

شخصیتی که علی امشب زحمت معرفی‌ش رو کشید، از کاروانسالاران قافله پزشکی دکتر آرتور سی گایتون است. بخش مهم و چشمگیری از دانش پایه ما در حوزه قلب و عروق و فشار خون و بیماری‌های وابسته به آن حاصل فعالیت‌ بی‌نظیر این مرد بزرگ است. کتاب فیزیولوژی وی به نام فیزیولوژی پزشکی گایتون سال‌هاست مرجع مسلم فیزیولوژی در سراسر دنیاست
روانش مینو

۷. تشخیص استدلال

برای کودکان و نوجوانان

تعریف و شبه‌علم

حالا می‌توانیم بفهمیم چرا شبه‌علم از تعریف گریزان است. واژه‌هایی مانند «انرژی»، «ارتعاش»، «سم» در «سم‌زدایی»، «طبیعی» و «تعادل» در زبان درمانگران شبه‌علمی تقریباً هیچ‌گاه تعریف نمی‌شوند. دلیلش ساده است: تعریف روشن، ادعا را آزمون‌پذیر می‌کند. اگر «سم‌زدایی» تعریف شود: «کاهش غلظت مادۀ الف در خون یا ادرار»، آنگاه می‌توان آن را اندازه گرفت و اندازه‌گیری‌ها معمولاً نشان می‌دهند که هیچ تغییری رخ نداده است. واژۀ بی‌تعریف اما مانند ظرفی خالی است که هر کس هر چه بخواهد در آن می‌ریزد و هیچ آزمایشی نمی‌تواند نادرستش نشان دهد.
پس ساده‌ترین و نیرومندترین پرسش نقادانه، شاید همین باشد: «دقیقاً منظورت از این واژه چیست؟» اگر گوینده نتواند پاسخ روشنی بدهد، یا هر بار پاسخ دیگری بدهد، یا پاسخش استعاره‌ای باشد (انرژی یعنی جریان زندگی در کیهان)، احتمالاً ادعایش چیزی نمی‌گوید که بتوان سنجید.
یک نکته را هم دربارۀ واژه‌های علمی باید گفت. علم هم گاهی واژه‌ای کهن را برمی‌دارد و معنایی تازه و دقیق به آن می‌دهد. «کار» در فیزیک یعنی حاصل‌ضرب نیرو در جابه‌جایی؛ نه آنچه در اداره انجام می‌دهیم. به این تعریف‌های تازه تعریف قراردادی می‌گویند و هیچ اشکالی ندارند، به شرط آنکه روشن و پایدار باشند. مشکل شبه‌علم این نیست که به واژه‌ها تعریف تازه می‌دهد؛ این است که هیچ تعریفی به دست نمی‌دهد و اعتبار معنای علمی واژه را بی‌تعهد به آن معنا وام می‌گیرد. این همان مغالطۀ اشتراک لفظ است.

–نظری

سقراط از نوشتن می‌ترسید. در رسالۀ فایدروس افلاطون، از زبان پادشاهی مصری هشدار می‌دهد که این اختراع تازه «فراموشی را در جان آموزندگان می‌کارد»، چون آدم‌ها به نوشته تکیه می‌کنند و دیگر چیزی را به یاد نمی‌سپارند. دو هزار سال بعد، در سدۀ هجدهم، پزشکان و واعظان اروپایی از «جنون رمان‌خوانی» در میان دختران جوان می‌نالیدند. در سدۀ بیستم نوبت به رادیو رسید، بعد کتاب‌های مصور، بعد تلویزیون و بعد بازی‌های رایانه‌ای. هر بار فناوری تازه‌ای آمد، گروهی هشدار دادند که ذهن جوانان را تباه می‌کند. هر بار پژوهش‌ها از صفر شروع شدند، و هر بار، تا شواهد روشن شوند، فناوری بعدی از راه رسیده بود. روان‌شناسی به نام ایمی اوربن این الگو را «چرخۀ سیزیفیِ هراس از فناوری» نامیده است.
پس وقتی امروز می‌شنویم که گوشی هوشمند و شبکه‌های اجتماعی نسلی مضطرب و افسرده ساخته‌اند، حق داریم بپرسیم: آیا این هم یکی دیگر از همان هراس‌های همیشگی است؟ یا این بار گرگ واقعاً آمده است؟

–نظری

نسل مضطرب

... استدلال هایت ساده و گیراست. او می‌گوید میان سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۵ «کودکیِ مبتنی بر بازی» جایش را به «کودکیِ مبتنی بر گوشی» داد. گوشی‌های هوشمندِ دوربین‌دار، اینترنت پرسرعت همراه و شبکه‌های اجتماعی‌ای مانند اینستاگرام در همین سال‌ها به دست نوجوانان رسید. و درست در همین سال‌ها، به گفتۀ هایت، نمودارهای سلامت روان نوجوانان در آمریکا ناگهان رو به بالا چرخید. بنا بر داده‌هایی که او از پیمایش‌های رسمی آمریکا می‌آورد، از ۲۰۱۰ به بعد گزارش افسردگی اساسی در دختران نوجوان حدود ۱۴۵ درصد افزایش یافت، مراجعه به اورژانس به دلیل آسیب به خود در دختران ۱۰ تا ۱۴ ساله نزدیک به سه برابر شد، و مرگ ناشی از خودکشی در همین گروه سنی هم به‌شدت بالا رفت.[1]

–نظری

[1]این‌ها افزایش‌های نسبیاند و از پایه‌ای نسبتاً پایین شروع می‌شوند. وقتی چیزی از ۲ درصد به ۴ درصد می‌رسد، «۱۰۰ درصد افزایش» یافته است، اما هنوز ۹۶ درصد نوجوانان را دربرنمی‌گیرد. این به معنای کم‌اهمیت بودن افزایش نیست، اما برای داوری دربارهٔ آن باید عددهای مطلق را هم دانست.

... گوشی هوشمند نه پیش از دبیرستان (حدود ۱۴ سالگی)؛ شبکۀ اجتماعی نه پیش از ۱۶ سالگی؛ مدرسۀ بدون گوشی، از زنگ اول تا زنگ آخر؛ و آزادی و بازی و مسئولیت بسیار بیشتر در جهان واقعی. نکتۀ کمتر شنیده‌شدۀ کتاب همین چهارمی است: هایت می‌گوید ما فرزندانمان را «در جهان واقعی بیش از اندازه محافظت می‌کنیم و در جهان مجازی کمتر از اندازه».

دو روز پس از انتشار کتاب، مجلۀ Nature، یکی از معتبرترین مجله‌های علمی جهان، نقدی از کندیس اودگرز منتشر کرد. اودگرز روان‌شناس رشد در دانشگاه کالیفرنیا در ارواین است و حدود بیست سال دربارۀ نوجوانان پژوهش کرده است. داوری‌اش تند بود: این ادعای مکرر کتاب که فناوری‌های دیجیتال «مغز کودکان ما را از نو سیم‌کشی می‌کنند و همه‌گیری بیماری روانی پدید می‌آورند، پشتوانۀ علمی ندارد». و ادامه داد: «صدها پژوهشگر، از جمله خود من، در جست‌وجوی اثرهای بزرگی بوده‌ایم که هایت مطرح می‌کند. حاصل کوشش‌های ما ترکیبی از پیوندهای صفر، کوچک و ضدونقیض بوده است. بیشتر داده‌ها همبستگی‌اند.» جملۀ پایانی‌اش هم شهرت یافت: هایت «قصه‌گویی چیره‌دست است، اما قصه‌اش فعلاً در جست‌وجوی شواهد است».

–نظری

دوم، جهت علیت روشن نیست. اگر نوجوانانی که بیشتر در شبکه‌های اجتماعی‌اند افسرده‌ترند، شاید افسردگی آنان را به سوی گوشی برده باشد، نه برعکس. نوجوانِ تنها و غمگین ممکن است بیشتر در اینستاگرام بماند، چون جای دیگری برای رفتن ندارد. به گفتۀ اودگرز، پژوهش‌هایی که نوجوانان را در طول زمان دنبال می‌کنند، بیشتر نشان می‌دهند که مشکلات روانی استفادۀ بیشتر را پیش‌بینی می‌کنند، نه استفادۀ بیشتر مشکلات روانی را. این همان دامی است که در نوشتار «علیت» در بخش نخست کتاب از آن سخن رفت.

هایت چند روز بعد در وبلاگش پاسخ داد. آغاز پاسخش منصفانه است: او می‌پذیرد که در تاریخ هراس‌های اخلاقی، «تاکنون حق بیشتر با شکاکان بوده است». اما می‌افزاید: «درس داستان چوپان دروغگو این نیست که پس از دو هشدار نادرست، زنگ خطر را از کار بیندازیم. در آن داستان، گرگ سرانجام می‌آید.» گاهی هشدار درست است؛ دخانیات و رانندگی در حال مستی نمونه‌هایش‌اند.

آزمایش‌های کنار گذاشتن. در ۲۰۱۸، تیمی از اقتصاددانان دانشگاه استنفورد به نزدیک به سه هزار کاربر بزرگسال فیس‌بوک پول دادند که حسابشان را چهار هفته غیرفعال کنند. بهزیستیِ گروه آزمایش حدود ۰٫۰۹ انحراف معیار بهتر شد، و ۸۰ درصدشان گفتند این کار برایشان خوب بوده است. همین تیم در ۲۰۲۰، با همکاری خود شرکت متا، آزمایشی بسیار بزرگ‌تر با حدود ۳۵ هزار بزرگسال انجام داد. کنار گذاشتن فیس‌بوک برای شش هفته حال عاطفی را ۰٫۰۶ انحراف معیار بهتر کرد و کنار گذاشتن اینستاگرام ۰٫۰۴ انحراف معیار.[1] به تعبیر خود پژوهشگران، این اثر مثل این است که کسی از صدک پنجاهم به صدک پنجاه‌ودوم برسد. برای یک نفر ناچیز است، اما برای یک ملت ناچیز نیست.

[1]اثر کنار گذاشتن اینستاگرام، پس از تصحیح آماری برای آزمون‌های چندگانه، از آستانهٔ معناداری‌ای که پژوهشگران از پیش تعیین کرده بودند گذر نکرد. تحلیل‌های اکتشافی نشان دادند که فایدهٔ کنار گذاشتن اینستاگرام بیشتر در زنان جوان متمرکز است، که با استدلال هایت دربارهٔ آسیب‌پذیری بیشترِ دختران سازگار است.