سری نشست‌های بررسی كتب دينی (قرآن)
مجموع نقد و تحليل‌هاي معاصر

دکتر محمد جواد عظیمی
@Tafakkor

همه کسانی که باور و عمل‌شان ایرانی و ایران را با منابع سرشار و کم‌نظیرش، سر دو راهیِ خسارت‌بار «یا جنگ / یا بَردگی» رسانده است، خود جزئی از مشکل‌اند و آیا حالا «عقل» حکم نمی‌کند تنظیم و تدبیر و تعیین مقدرات ملت از دسترس‌شان دور شود؟
آیا عدالت‌طلبی حکم نمی‌کند کسانی که مردم را صندوق پرداخت هزینه‌های اوهام خود می‌دانند، از «همه مردم» نظر بخواهند؟
@Tafakkor

‍ ‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَىٰ
خدا تو را ره گم کرده یافت پس هدایت کرد.
ضحی/٧
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

من به کسانی که خوب می‌دانند خدا از آنها می‌خواهد که چکار کنند اعتماد ندارم، زیرا من فهمیده‌ام که آنها همیشه امیال خود را با امیال خدا یکی می‌دانند.

زیگموند فروید
@Tafakkor

ویلیام جیمز فیلسوف، روانشناس و موسس مکتب پراگماتیسم در کتاب «تنوع تجربه دینی» نقطه عزیمت خود را از «نهادی بودن دین» به سمت «تجربه‌ی فردی» می‌برد. به نظر او دین پیش از آنکه در قالب کلیسا، مسجد یا معبد نهادینه شود، در دل افراد شکل می‌گیرد. همین تجربه‌های درونی است که به دین معنا می‌بخشد و بدون آن نهادهای دینی صرفا پوسته‌ی خالی خواهند بود.
از نگاه جیمز تجربه دینی یک امر زنده و شخصی است. امری که فرد در خلوت خود با احساسات، عواطف و ناخودآگاه خود می‌آزماید. بنابراین دین را نمی‌توان صرفا مجموعه‌ای از قواعد اجتماعی دانست. تجربه دینی همان لحظه‌های وجد، ایمان، اضطراب یا آرامشی است که فرد در ارتباط با امر متعالی تجربه می‌کند.

جیمز با رویکرد روانشناختی، تنوع این تجربه‌ها را برجسته می‌کند. برخی افراد دین را در قالب شادی و خوش بینی تجربه می‌کنند و برخی دیگر از مسیر رنج، اضطراب و احساس گناه به سوی رستگاری و آرامش می‌رسند.
این تنوع نشان می‌دهد دین در جوهره‌اش به شدت فردی و وابسته به ساختار روانی و زیستی اشخاص است.

در مقابل دین نهادی یا نهادهای دینی کوشیده‌اند تجربه‌های متنوع افراد را به قالب‌های یکسان و قواعد ثابت درآورند. از این منظر، دین به یک سازمان اجتماعی و مجموعه‌ای از آیین‌ها تبدیل می‌شود. اما جیمز هشدار می‌دهد که اگر جوهره زنده تجربه فردی فراموش شود، «دینِ نهادی» توان پاسخگویی به نیازهای واقعی انسان را از دست می‌دهد.

نگاه پراگماتیستی جیمز نیز به همین بحث معنا می‌بخشد. او ارزش دین را نه در صحت یا بطلان گزاره‌های الهیاتی، بلکه در «آثار عملی آن بر زندگی فردی» می‌بیند. اگر تجربه‌ی دینی موجب معنا یافتن زندگی، آرامش روانی، یا توان غلبه بر دشواری ها شود، آن تجربه حقیقی و ارزشمند است، حتی اگر نهادهای دینی آن را تایید نکنند.
در جمع بندی، جیمز دین را بیش از آنکه یک نهاد اجتماعی بداند، تجربه‌ای زنده و روانشناختی معرفی می‌کند که در تک تک افراد رخ می‌دهد. نهادهای دینی تنها زمانی معنا پیدا می‌کنند که بازتاب دهنده و نگهدارنده‌ی این تجربه‌های فردی باشند. به بیان دیگر در نگاه او دین اگر از تجربه شخصی جدا شود به قالبی خشک و بی‌روح بدل خواهد شد.
@Tafakkor

دوره‌ی جامع تاب‌آوری؛
رشد و یافتن معنا در شرایط سخت

جلسه‌ی اول
راوی: ایمان فانی
@Tafakkor

چرا بی‌عدالتی بزرگ‌ترین شرّی است که انسان با آن روبه‌روست؟

بی‌عدالتی شاید هولناک‌ترین شر انسانی باشد، نه فقط به این دلیل که حق کسی را پایمال می‌کند، بلکه چون می‌تواند درون انسان را نیز دگرگون سازد؛ کسی که طعم ظلم را می‌چشد، ممکن است به خشم، کینه، نفرت و میل به انتقام گرفتار شود و رفته‌رفته اعتمادش به معنا و ارزش عدالت را از دست بدهد. خطر بزرگ‌تر آنجاست که انسانِ زخم‌خورده، ظلمی را که بر او رفته است به دیگران بازگرداند و با خود بیندیشد که وقتی جهان با من عادلانه رفتار نکرده، چرا من باید عادل بمانم؟ از همین‌جا بی‌عدالتی از یک رفتار فردی فراتر می‌رود و به الگویی مسری تبدیل می‌شود.
ظلم، قربانی می‌سازد، قربانی می‌تواند به ظالم بدل شود و ظالمِ تازه، قربانیان دیگری بیافریند. شاید به همین دلیل است که عدالت تنها رعایتِ یک قاعده‌ی اخلاقی نیست، بلکه سدی در برابر زنجیره‌ای است که اگر شکسته شود، می‌تواند خشونت، نفرت و بی‌اعتمادی را از نسلی به نسل دیگر منتقل کند.
زهرا مهر
@Tafakkor

روزگاری، من و دل، ساکنِ کویی بودیم
ساکنِ کویِ بتِ عربده‌جویی بودیم
عقل و دین باخته، دیوانهٔ رویی بودیم
بستهٔ سلسلهٔ سلسله‌مویی بودیم
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا
سپس آنان را که [از کفر، شرک، فساد و گناه] پرهیز کردند، نجات می‌دهیم.
مریم/٧٢
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

امروزه حکومت به جای آنکه محافظ حقوق افراد باشد، در حال تبدیل شدن به خطرناک‌ترین متجاوز به حقوق افراد است.

آین رَند
@Tafakkor

ترسِ بزرگ هر دولتی، مرگ و عدم وجود خود است. مرگ دولت‌ها توسط جنگ با دولتی دیگر یا انقلاب توسط مردم آن دولت صورت می‌گیرد.
در هر دو صورت، دولت از این مغالطه و فریب استفاده می‌کند که آن جنگ یا انقلاب علیه مردم است و نه علیه خود دولت. پس دولت تلاش می‌کند مردم را قانع کند تا به کمک دولت بیایند و از "خودشان" (و نه از دولت) دفاع کنند. اما این یک فریب بسیار دیرینه است. جالبی کار آن جاست که اگر این مردم تصمیم بگیرند که نمی‌خواهند از خودشان دفاع کنند، دولت آنها را تنبیه می‌کند. خدمت و رزم اجباری و مجازات در صورت عدم فرمانبرداری از این مقررات! طنز قضیه این است که مردم در مقابل اجرای این مقررات اجباری دولت، خودشان هیچ راه دفاعی ندارند!
در زمان جنگ، جباریت و ستم دولت‌ها تحت عنوان دفاع از مردم و موقعیت اضطراری به اوج خود می‌رسد و توانایی اعمال مقررات و قوانینی را دارند که هرگز در زمان صلح میسر نیست. جنگ منافع بسیاری برای دولت‌ها دارد و تقریبا در تمام جنگ‌های دوران مدرن، میراثی از فشار و قوانین دولتی بیشتر بر مردم تحمیل شده است.
برای اندیشیدن به اینکه آیا دولت‌ها از خودشان با شدت بیشتری دفاع می‌کنند یا مردم به این مطلب فکر کنید.
دولت‌ها شدت بیشتری در مقابل کدام جرائم نشان می‌دهند؟ جرائمی که در برابر دولت انجام می‌شوند یا جرائمی که در برابر افراد و بخش خصوصی‌اند؟
جاسوسی از دولت، عدم پرداخت مالیات، عدم ثبت نام خدمت اجباری، ترور دولتیان و غیره با شدت بیشتری توسط دولت پیگیری می‌شوند یا دزدی و تجاوز به حریم خصوصی یک فرد؟

آناتومی دولت/مورای روتبارد
@Tafakkor

سری نشست‌های بررسی كتب دينی (قرآن)
مجموع نقد و تحليل‌هاي معاصر

دکتر محمد جواد عظیمی
@Tafakkor

قفسِ ذهن، نه از آهن و سنگ، بلکه از باورهای تغییرناپذیر و چارچوب‌های ذهنیِ تصلب‌یافته‌ای ساخته می‌شود که فرد را در مرزهایِ خودساخته‌اش محبوس می‌کند. در این میان، هرچه دامنه‌ی دیدگاه‌ها تنگ‌تر و تعصباتِ فکری عمیق‌تر گردد، دیواره‌های این زندانِ نامرئی مستحکم‌تر شده و قدرتِ درکِ جهان‌های وسیع‌تر و تجاربِ نو را از انسان سلب می‌کند، تا آنجا که فرد به جایِ زیستن در گستره‌ای نامتناهی از احتمالات، در دایره‌ای بسته از پیش‌فرض‌های قطعی خویش فرو می‌رود و خلاقیت و آزادی‌اش را در حصارِ مطلقِ همان محدودیت‌هایِ ذهنی قربانی می‌کند.
زهرا مهر
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ
همانا من، چیزی می‌دانم
که شما نمی‌دانید.
بقره/۳۰
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

بیشتر از هر چیزی، دعا کردن برای آدم‌هایی که باعث شده بودند از آنها خشم و تنفر بگیرم، به دادم رسیده است.
@Tafakkor

‍ چرا باید به پیامبران اعتماد کنیم؟
نگاهی از زکریای رازی تا به امروز

زکریای رازی، پزشک و فیلسوف برجسته ایرانی، تنها در علوم طبیعی پیشگام نبود؛ او جرأت داشت بنیادهای ایمان دینی را نیز به پرسش بکشد. پرسش او این بود: اگر خدا حقیقتی برای بشر دارد، چرا باید آن را از طریق پیامبر منتقل کند؟ و چه معیاری وجود دارد که به پیامبران اعتماد کنیم؟
این پرسش در پرتو آیات قرآن روشن‌تر می‌شود. مؤمنان می‌گویند: «سمعنا و أطعنا» و در آیه‌ای دیگر آمده است: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم». این آموزه‌ها نشان می‌دهد که در سنت دینی، اطاعت از پیامبران و حاکمان مشروع بخشی از نظام اجتماعی و اخلاقی است. اما آیا شنیدن و اطاعت بی‌چون‌وچرا کافی است؟
رازی معتقد بود وحی تجربه‌ای شخصی است که برای دیگران تنها به صورت «ادعا» عرضه می‌شود. اعتماد صرف به شنیده‌ها بدون سنجش عقلانی می‌تواند خطرناک باشد. حتی وقتی انسان به پزشک مراجعه می‌کند، توصیه‌ها و درمان‌ها را صرفاً به دلیل عنوان «پزشک» نمی‌پذیرد؛ بلکه آن‌ها را با مدارک و تجربهٔ علمی می‌سنجد. این قیاس نشان می‌دهد که اعتماد واقعی به هر مرجعی—چه دینی، چه علمی—باید بر اساس شواهد و سنجش عقلانی باشد، نه صرفاً بر اساس ادعا یا موقعیت.

اعمال آیه‌ی «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم» در برخی نظام‌های سیاسی، از جمله جمهوری اسلامی، نشان می‌دهد که اطاعت از مرجع دینی به ولی فقیه تسری یافته و از شهروندان طلب می‌شود. این نمونه جنبهٔ محدودکننده و منفی اطاعت بی‌چون‌وچرا است که آزادی اندیشه را محدود می‌کند. در عین حال، تاریخ نشان می‌دهد پیامبران نقش الهام‌بخش و مثبت در اصلاح اجتماعی، عدالت‌خواهی و هدایت اخلاقی داشته‌اند. بررسی هر دو جنبه اهمیت نقد عقلانی رازی را روشن می‌کند.

زکریای رازی نشان داد که اعتماد به پیامبران باید بر عقل و تجربه استوار باشد، نه صرفاً بر اطاعت کورکورانه. شنیدن یک ندا یا تسری قدرت پیامبر به حاکمان سیاسی، بدون سنجش عقلانی، زمینهٔ محدودیت آزادی اندیشه را فراهم می‌کند. بازخوانی اندیشهٔ او یادآور این پرسش است: آیا اطاعت واقعی بدون ارزیابی عقلانی ممکن است؟
@Tafakkor

قرائت قلبی قرآن
جلسه‌ی پنجاه‌و‌یکم
عبدالکریم سروش
@Tafakkor

پرسش از کسانی که مشارکت کردند و مطیع بودند، هرگز نباید این باشد که: «چرا اطاعت کردید؟» بلکه باید پرسید: «چرا حمایت کردید؟» این تغییر عبارت برای کسانی که تاثیر اعجاب انگیز و قدرتمند «واژه‌های» ساده را بر ذهن انسان‌ها می‌شناسند، خالی از ارزش معنایی نیست. اگر می‌شد این واژه مضر «اطاعت» را از واژگان اندیشه اخلاقی و سیاسی خود حذف کنیم، خیلی چیزها به دست می‌آوردیم. اگر خوب به این موضوعات بیندیشیم، شاید بخشی از اعتماد به نفس و حتی غرور خود را باز یابیم، یعنی چیزی را که در زمان‌های قدیم عزت نفس یا شرف انسان نامیده می‌شد: شاید نه عزت نفس و شرف نوع بشر که مقام انسان بودن را.‌

مسئولیت شخصی در دو ران دیکتاتوری/هانا آرنت
@Tafakkor

‍ ‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَ لَمْ أکُنْ بِدُعائِکَ رَبِّ شَقیّاً
[زکریا گفت] و من هرگزخود را از دعا به درگاه تو محروم و ناامید ندیده‌ام‌‌‌.
مریم/۴
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

اگر همه برای محکومیت خود بجنگند، در نهایت هیچ جنگی وجود نخواهد داشت.

لئو تولستوی
@Tafakkor

«اگر همه برای محکومیت خود بجنگند، در نهایت هیچ جنگی وجود نخواهد داشت.»

جنگ و صلح/تولستوی

تفسیر:
این جملهٔ پارادوکسیکال تولستوی، یکی از زیرکانه‌ترین نقدهای او به ماهیت جنگ است. آدمیان معمولاً برای اثباتِ حقانیت خود می‌جنگند؛ «من راست می‌گویم، تو دروغگویی»، «کشور من بر حق است، کشور تو متجاوز».
اما تولستوی بازی را برعکس می‌کند؛ اگر قرار بود هرکس برای محکومیتِ «خودش» بجنگد، یعنی اگر هر انسانی پیش از اشاره به دشمن، ابتدا به اشتباهات و گناهان خودش اعتراف می‌کرد، دیگر جنگی در کار نبود. جنگ، فرزندِ غرور است و صلح، مولودِ فروتنی. شاید به جای فتح جهان، باید اول خودمان را فتح کنیم.
@Tafakkor